PMAY-G అర్హత సంస్కరణలు & రాజస్థాన్‌కు ₹3,473 కోట్ల గృహనిర్మాణ గ్రాంట్

కేంద్ర వ్యవసాయ, గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాజస్థాన్‌లోని బరన్ లో PMAY-G పథకం కింద ₹3,473 కోట్లతో 2.89 లక్షల పక్కా ఇళ్లకు ఆమోదం తెలిపారు. ఇందులో ముఖ్యంగా PMAY-G అర్హత నిబంధనలలో మూడు కీలక మార్పులు ప్రకటించారు: ద్విచక్ర వాహనం ఉన్నవారు, నెలకు ₹15,000 లోపు ఆదాయం ఉన్న మహిళలు, 5 ఎకరాలలోపు మెట్ట లేదా 2.5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉన్న రైతులు ఇక ఇళ్ల పథకానికి అర్హులు. 'వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన' కింద రాజస్థాన్ పంచాయతీలకు ఏటా ₹80 లక్షలు ఇవ్వనున్నారు.

What Happened

రాజస్థాన్‌లోని బరన్ (Baran) లో జరిగిన రాష్ట్ర స్థాయి కార్యక్రమంలో కేంద్ర వ్యవసాయ, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ పాల్గొన్నారు. ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) కింద రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి 2,89,355 పక్కా ఇళ్లకు సంబంధించిన ఆమోద పత్రాన్ని ముఖ్యమంత్రి భజన్ లాల్ శర్మకు అందజేశారు. అలాగే, PMAY-G లబ్ధిదారుల ఎంపిక నిబంధనలను సడలించి పేదలకు మరింత చేరువయ్యేలా చారిత్రక మార్పులు ప్రకటించారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం ఆగస్టు 17న (2026) రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బరన్ జిల్లాలో జరిగింది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల భాగస్వామ్యంతో గ్రామీణ స్థాయిలో మౌలిక సదుపాయాల కల్పన మరియు వ్యవసాయ అభివృద్ధి లక్ష్యంగా ఈ ఈవెంట్ నిర్వహించారు.

Who Is Involved

శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్: కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి. (ప్రధాన ప్రకటనలు చేశారు)
భజన్ లాల్ శర్మ: రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రి (మంజూరు పత్రాలను స్వీకరించారు).
కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: PMAY-G మరియు వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన నోడల్ శాఖ.
కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ: PM-RKVY మరియు ఎరువుల సబ్సిడీ నిర్వహణ.

How It Works

1. లబ్ధిదారుల గుర్తింపు: PMAY-G కింద రాజస్థాన్ లో ఇప్పటికే 29.13 లక్షల మంది కొత్త లబ్ధిదారుల సర్వే పూర్తయింది. భౌతిక తనిఖీ తరువాత ఇళ్లను మంజూరు చేస్తారు.
2. అర్హతల సడలింపు అమలు: ఇదివరకు టూ-వీలర్ ఉన్నవారికి ఇంటి పథకం వచ్చేది కాదు. ఇప్పుడు ఆ నిబంధన తొలగించారు. అలాగే మహిళల ఆదాయ పరిమితిని నెలకు ₹15,000 కు పెంచారు.
3. పారదర్శకత: జిల్లా మరియు పంచాయతీ స్థాయిలో లబ్ధిదారుల జాబితాను ప్రదర్శిస్తారు. అభ్యంతరాలను స్వీకరించి అర్హులైన వారు పొరపాటున తొలగించబడకుండా చూస్తారు.
4. వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన అమలు: ఢిల్లీ లేదా జైపూర్ లో కాకుండా, పంచాయతీ స్థాయిలోనే ప్రజలు తమకు అవసరమైన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను స్వయంగా నిర్ణయించుకుంటారు.

Why It Matters

సామాజిక భద్రత (Social Security): PMAY-G నిబంధనల సడలింపు వల్ల మురికివాడలు, కచ్చా ఇళ్లలో ఉండే వేలాది మంది అర్హులకు పక్కా ఇళ్లు లభిస్తాయి.
మహిళా సాధికారత: 'లఖ్ పతి దీదీ' లక్ష్యం 32 లక్షలకు పెంచడం, మహిళల ఆదాయ పరిమితి సడలించడం మహిళల ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని పెంచుతాయి (UPSC GS-1, GS-2).
వ్యవసాయ ముఖచిత్రం: PM-RKVY కింద ₹340.59 కోట్లు, మరియు సబ్సిడీ యూరియా (₹266/బస్తా) వ్యవసాయ ఇన్పుట్ ఖర్చులను తగ్గించి రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు చేసే దిశగా ఉపయోగపడతాయి.
వికేంద్రీకరణ (Decentralization): గ్రామ పంచాయతీలకు ఏటా ₹80 లక్షలు నేరుగా ఇవ్వడం, స్థానిక స్వపరిపాలనను (73rd Amendment) మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

Historical Background

1985: ఇందిరా ఆవాస్ యోజన (IAY) గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇళ్ల నిర్మాణం కోసం ప్రారంభించబడింది.
2016 ఏప్రిల్ 1: IAY ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) గా పునర్నిర్మించి లాంచ్ చేసింది.
2021: 2024 నాటికి 2.95 కోట్ల ఇళ్లు నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం PMAY-G గడువును పొడిగించింది.

Previous Related Events

2024 ఆగస్టు: కేంద్ర క్యాబినెట్ PMAY (అర్బన్ & గ్రామీణ్) కింద అదనంగా మరో 3 కోట్ల ఇళ్లు నిర్మించేందుకు ఆమోదం తెలిపింది.
2023: స్వయం సహాయక బృందాల (SHG) మహిళల ఆదాయాన్ని కనీసం లక్ష రూపాయలకు చేర్చాలనే లక్ష్యంతో 'లఖ్ పతి దీదీ' (Lakhpati Didi) మిషన్ ప్రారంభమైంది.
2023 ఆగస్టు: PM-PRANAM పథకం ద్వారా రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించి, ప్రత్యామ్నాయ ఎరువులను ప్రోత్సహించే విధానాన్ని కేంద్రం తెచ్చింది.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు): గౌరవప్రదంగా జీవించే హక్కులో భాగంగా సుప్రీంకోర్టు 'నివాసపు హక్కును' (Right to Shelter) కూడా చేర్చింది. PMAY-G ఈ రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని నెరవేరుస్తుంది.
73వ రాజ్యాంగ సవరణ (1992): వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన కింద అభివృద్ధి ప్రణాళికలను గ్రామ పంచాయతీలే నిర్ణయించడం స్థానిక స్వపరిపాలనకు (Local Self Government - ఆర్టికల్ 40) ఉత్తమ ఉదాహరణ.

India & World Comparison

గృహ నిర్మాణంలో భారత్: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ మద్దతు గల గృహ నిర్మాణ పథకాలలో (Public housing programs) PMAY ఒకటి. చైనా (Affordable Housing Project) తర్వాత ఇంత భారీ స్థాయిలో ఇళ్ల నిర్మాణం ఇండియాలోనే జరుగుతోంది.
ఎరువుల సబ్సిడీ: అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఎరువుల ధరలు విపరీతంగా పెరిగినప్పటికీ (ఉదాహరణకు ఒక యూరియా బస్తా ఖర్చు ₹3,000), భారత ప్రభుత్వం ధరల భారాన్ని తానే భరిస్తూ రైతులకు అతి తక్కువ ధరకు (₹266) అందిస్తోంది. ఇది రైతులను గ్లోబల్ ద్రవ్యోల్బణం నుండి కాపాడుతుంది.

Future Impact

నూతన చట్టాలు: నకిలీ పురుగుమందులు మరియు నాసిరకం విత్తనాలను విక్రయించే వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడానికి రాబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో కొత్త పురుగుమందులు, విత్తనాల బిల్లులను ప్రవేశపెడతారు.
వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన అమలు: రాబోయే 9 నెలల్లో రాజస్థాన్ లోని పంచాయతీలకు ₹12,000 కోట్ల పెట్టుబడులు అందుతాయి. ఇది గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను పూర్తిగా మారుస్తుంది.
కోట-ఝలావర్ అగ్రి రోడ్ మ్యాప్: రాజస్థాన్ లోని కోట-ఝలావర్ (Kota-Jhalawar) ప్రాంతం కోసం శాస్త్రవేత్తలు, రైతులతో కలిసి సమగ్ర వ్యవసాయ రోడ్ మ్యాప్ సిద్ధం చేస్తారు. ఇది ప్రాసెసింగ్, మార్కెటింగ్, ఎగుమతుల ద్వారా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాజస్థాన్ కు 2.89 లక్షల PMAY-G ఇళ్లు (₹3,473 కోట్లు) మంజూరు చేశారు.
వ్యవసాయ అభివృద్ధి కోసం PM-RKVY కింద ₹340.59 కోట్లు ఆమోదించారు.
PMAY-G నూతన నిబంధన 1: టూ-వీలర్ యజమానులు ఇక ఇంటికి అర్హులే.
PMAY-G నూతన నిబంధన 2: మహిళల గరిష్ట ఆదాయ పరిమితి ₹15,000 కు పెంపు (గతంలో ₹10,000).
PMAY-G నూతన నిబంధన 3: 5 ఎకరాల మెట్ట లేదా 2.5 ఎకరాల మాగాణి ఉన్న చిన్న రైతులు కూడా అర్హులే.
వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ (Viksit Bharat-GRAM) యోజన కింద రాజస్థాన్ కు ₹12,000 కోట్ల లక్ష్యం.
ఈ పథకం కింద ప్రతి గ్రామ పంచాయతీకి ఏటా ₹80 లక్షలు అందుతాయి.
గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ఇక స్థానిక ప్రజలే నిర్ణయిస్తారు.
రాజస్థాన్ లో 'లఖ్ పతి దీదీ' లక్ష్యాన్ని 32 లక్షలకు పెంచారు.
కేంద్రం సుమారు ₹3,000 విలువ చేసే యూరియా బస్తాను రైతులకు ₹266 కే అందిస్తోంది.
నకిలీ విత్తనాలు, పురుగుమందుల కట్టడికి పార్లమెంట్ లో కఠిన చట్టాలు తేనున్నారు.
కోట-ఝలావర్ ప్రాంత వ్యవసాయ అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక రోడ్ మ్యాప్ తయారు చేస్తారు.
PMAY-G పథకం కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.
అర్హులైన లబ్ధిదారులను పారదర్శకంగా గుర్తించడానికి పంచాయతీ స్థాయిలో జాబితాలు ప్రదర్శిస్తారు.
ఇది స్థానిక వికేంద్రీకరణ (73వ సవరణ) మరియు ఆర్టికల్ 21 (నివాసపు హక్కు) ను పటిష్టం చేస్తుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: PMAY-G (Pradhan Mantri Awas Yojana - Gramin)

Definition: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ఇళ్లు లేని పేదలకు మరియు కచ్చా ఇళ్లలో నివసించే వారికి కనీస సదుపాయాలతో కూడిన పక్కా ఇళ్లను అందించే కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకమే PMAY-G.
Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు - Right to Life with Dignity).
Scientific / Economic Principle: 'గృహ నిర్మాణం' (Housing) మల్టిప్లైయర్ ఎఫెక్ట్‌ను కలిగి ఉంటుంది. ఇళ్ల నిర్మాణం సిమెంట్, స్టీల్ లాంటి కోర్ రంగాలకు గిరాకీ పెంచి ఉపాధి సృష్టిస్తుంది.
How it connects to this event: రాజస్థాన్ లో 2.89 లక్షల ఇళ్లకు మంజూరు ఇవ్వడమే కాకుండా, ద్విచక్ర వాహనాలు, ఆదాయ పరిమితి వంటి అర్హత నిబంధనలను భారీగా సడలించారు.
Origin & History: పాత 'ఇందిరా ఆవాస్ యోజన (IAY)' ను పునర్నిర్మించి 2016 ఏప్రిల్ 1న PMAY-G గా ప్రారంభించారు.
Key milestone 1: 2021లో మొదటి దశ గడువు ముగియగా, అందరికీ ఇళ్లు కల్పించే లక్ష్యంతో 2024 మార్చి వరకు పొడిగించారు.
Key milestone 2: 2024లో కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత అదనంగా మరో 3 కోట్ల PMAY (అర్బన్ + గ్రామీణ్) ఇళ్ల నిర్మాణానికి క్యాబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.
Related Acts / Schemes / Treaties: స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (గ్రామీణ్), జల్ జీవన్ మిషన్, ఉజ్వల యోజన (ఈ పథకాల లబ్ధిని PMAY-G ఇళ్లతో అనుసంధానం చేస్తారు).
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development).
India-specific relevance: భారతదేశంలో ఇప్పటికీ గణనీయమైన జనాభా గ్రామీణ కచ్చా ఇళ్లలో నివసిస్తున్నారు, కాబట్టి పేదరిక నిర్మూలనలో ఇది కీలకం.
Global comparison: ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద 'Affordable Rural Housing' కార్యక్రమాలలో ఒకటి. ఐక్యరాజ్యసమితి SDG 11 (Sustainable Cities and Communities) కు దోహదం చేస్తుంది.
Data point: ఇప్పుడు మహిళల ఆదాయ పరిమితిని నెలకు ₹15,000 కు పెంచడం వల్ల లక్షలాది అదనపు కుటుంబాలు అర్హత పొందుతాయి.
Common exam angle: UPSC/PSC పరీక్షల్లో PMAY-G లబ్ధిదారుల ఎంపిక ప్రమాణాలు, నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు నిధుల పంపిణీ నిష్పత్తి (కేంద్రం:రాష్ట్రం) గురించి అడుగుతారు.
Easy memory hook: PMAY-G = 'పక్కా' ఇల్లు (P-Poverty alleviation, A-Affordable, Y-Yojana).

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఇటీవల ప్రకటించిన PMAY-G నిబంధనల సవరణల ప్రకారం, మహిళల గరిష్ట నెలవారీ ఆదాయ పరిమితిని ఎంతకు పెంచారు? [Easy]

A) ₹10,000

B) ₹12,000

C) ₹15,000

D) ₹20,000

Answer: C

Explanation: కొత్త నిబంధనల ప్రకారం మహిళా లబ్ధిదారుల ఆదాయ పరిమితిని నెలకు ₹10,000 నుండి ₹15,000 కు పెంచారు.

Q2. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏ రాష్ట్రంలో 'వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ (Viksit Bharat-GRAM) యోజన' కింద 9 నెలల్లో ₹12,000 కోట్ల పెట్టుబడి లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది? [Easy]

A) మధ్యప్రదేశ్

B) రాజస్థాన్

C) ఉత్తర ప్రదేశ్

D) గుజరాత్

Answer: B

Explanation: కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ తన రాజస్థాన్ పర్యటనలో రాష్ట్రానికి ₹12,000 కోట్ల టార్గెట్ తో వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన అమలు గురించి ప్రకటించారు.

Q3. PMAY-G పథకం అమలులో ఇటీవల చేసిన అర్హత సవరణలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది? [Moderate]

A) ద్విచక్ర వాహనం ఉన్నవారు ఇకపై ఈ పథకానికి అనర్హులు.

B) 5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉన్నవారు మాత్రమే అర్హులు.

C) ద్విచక్ర వాహనం ఉన్న కుటుంబాలు కూడా ఇకపై పక్కా ఇంటికి అర్హులే.

D) ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ ఇళ్లు మంజూరు చేస్తారు.

Answer: C

Explanation: ద్విచక్ర వాహనం (టూ-వీలర్) ఉన్న కుటుంబాలు పక్కా ఇల్లు పొందలేరన్న పాత నిబంధనను తొలగించి, వారిని కూడా అర్హులుగా చేర్చారు.

Q4. రైతులను అంతర్జాతీయ ధరల భారం నుండి రక్షించడానికి, వాస్తవానికి ₹3,000 ఖరీదు చేసే ఒక యూరియా బస్తాను ప్రభుత్వం ఎంతకు అందజేస్తోంది? [Moderate]

A) ₹150

B) ₹266

C) ₹350

D) ₹500

Answer: B

Explanation: ఎరువుల ధరలు పెరిగినప్పటికీ రైతులకు భారం కాకుండా, ప్రభుత్వం ఒక బస్తా యూరియాను కేవలం ₹266 కే అందిస్తోంది.

Q5. రాజస్థాన్ లో 'లఖ్ పతి దీదీ' (Lakhpati Didi) మిషన్ లబ్ధిదారుల లక్ష్యాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంతకు పెంచింది? [Moderate]

A) 10 లక్షలు

B) 25 లక్షలు

C) 32 లక్షలు

D) 50 లక్షలు

Answer: C

Explanation: మహిళల సాధికారత కోసం రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో లఖ్ పతి దీదీ టార్గెట్‌ను 32 లక్షలకు పెంచినట్లు మంత్రి ప్రకటించారు.

Q6. వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ (Viksit Bharat-GRAM) యోజన కింద గ్రామీణ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? [Tricky]

A) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) రాష్ట్ర రాజధానిలోని ప్రణాళికా బోర్డు

C) ఆయా స్థానిక గ్రామ పంచాయతీలోని ప్రజలు

D) జిల్లా కలెక్టర్ (డిస్ట్రిక్ట్ మేజిస్ట్రేట్)

Answer: C

Explanation: గ్రామాల్లోని అభివృద్ధి ప్రణాళికలు ఢిల్లీ లేదా జైపూర్‌లో కాకుండా, పంచాయతీ స్థాయిలో ప్రజలే స్వయంగా నిర్ణయించుకుంటారని కేంద్ర మంత్రి స్పష్టం చేశారు.

Q7. వ్యవసాయ ఇన్పుట్స్ అయిన పురుగుమందులు మరియు విత్తనాల నాణ్యతకు సంబంధించి ప్రభుత్వం తీసుకోనున్న చర్య ఏమిటి? [Tricky]

A) వాటి తయారీని పూర్తిగా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకే అప్పగించడం

B) నకిలీ విత్తనాలు, మందుల నియంత్రణకు రాబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో కఠిన చట్టాలను తీసుకురావడం

C) పురుగుమందుల వాడకాన్ని దేశవ్యాప్తంగా తక్షణమే నిషేధించడం

D) విత్తనాల ధరలను పూర్తిగా మార్కెట్ కు వదిలివేయడం

Answer: B

Explanation: నకిలీ పురుగుమందులు మరియు నాసిరకం విత్తనాలను అరికట్టడానికి పార్లమెంట్‌లో కఠినమైన జరిమానాలు, శిక్షలతో కూడిన కొత్త చట్టాన్ని ప్రవేశపెడతామని మంత్రి ప్రకటించారు.

Q8. PMAY-G నూతన సవరణల ప్రకారం చిన్న రైతులకు సంబంధించిన అర్హత ప్రమాణం ఏది? [Tricky]

A) 5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉండాలి

B) 5 ఎకరాలలోపు మెట్ట భూమి లేదా 2.5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉన్నవారు అర్హులు

C) ఎటువంటి భూమి లేని వారు మాత్రమే అర్హులు

D) 10 ఎకరాలలోపు భూమి ఉన్న వారందరూ అర్హులే

Answer: B

Explanation: 5 ఎకరాల వరకు మెట్ట భూమి (unirrigated land) లేదా 2.5 ఎకరాల వరకు సాగునీటి భూమి (irrigated land) ఉన్న చిన్న రైతులు కూడా ఇళ్ల పథకానికి అర్హులని మంత్రి సడలింపు ఇచ్చారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) కింద నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా ఏది వ్యవహరిస్తుంది?

A) కేంద్ర గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: PMAY-G (గ్రామీణ్) ను కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుంది. (PMAY-అర్బన్ ను గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల శాఖ అమలు చేస్తుంది).

PYQ 2:

ఇటీవల ప్రకటించిన PMAY-G అర్హత సవరణలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ద్విచక్ర వాహనం కలిగిన కుటుంబాలు కూడా ఇకపై పక్కా ఇంటికి అర్హులే.
2. మహిళా లబ్ధిదారుల గరిష్ట నెలవారీ ఆదాయ పరిమితిని ₹10,000 కు తగ్గించారు.
3. 5 ఎకరాలలోపు మెట్ట భూమి ఉన్న చిన్న రైతులు ఈ పథకానికి అర్హులు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 మరియు 3 సరైనవి. వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే మహిళల ఆదాయ పరిమితిని ₹10,000 నుండి ₹15,000 కు పెంచారు.

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి (ఇటీవలి ప్రకటనల ఆధారంగా):

1. యూరియా బస్తా ప్రభుత్వ ధర (రైతులకు) - i) 32 లక్షలు
2. రాజస్థాన్ లఖ్ పతి దీదీ లక్ష్యం - ii) ₹266
3. వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన వార్షిక పంచాయతీ గ్రాంట్ - iii) ₹15,000
4. PMAY-G మహిళల కొత్త ఆదాయ పరిమితి - iv) ₹80 లక్షలు

సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:

A) 1-ii, 2-i, 3-iv, 4-iii

B) 1-ii, 2-iii, 3-iv, 4-i

C) 1-iv, 2-i, 3-ii, 4-iii

D) 1-i, 2-ii, 3-iii, 4-iv

Answer: A

Explanation: యూరియా రైతులకు ₹266, లఖ్ పతి దీదీ లక్ష్యం 32 లక్షలు, వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన కింద ఒక పంచాయతీకి ఏటా ₹80 లక్షలు, మరియు PMAY-G మహిళల కొత్త ఆదాయ పరిమితి నెలకు ₹15,000.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనలో మరియు మహిళా సాధికారతలో ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇళ్లు లేని పేదలకు పక్కా ఇళ్లు కల్పించడం ద్వారా వారి జీవన ప్రమాణాలను పెంచడంలో ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ఇది ఆర్టికల్ 21 కింద జీవించే హక్కును బలపరుస్తుంది.

ఇటీవల రాజస్థాన్ లో 2.89 లక్షల ఇళ్లను (₹3,473 కోట్లు) మంజూరు చేయడంతో పాటు, ప్రభుత్వం కీలక అర్హత సడలింపులు చేసింది. మహిళల ఆదాయ పరిమితిని నెలకు ₹10,000 నుండి ₹15,000 కు పెంచడం ద్వారా లక్షలాది అదనపు కుటుంబాలకు మేలు జరుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఇళ్ల యాజమాన్యాన్ని మహిళల పేరు మీద లేదా ఉమ్మడి పేరు మీద ఇవ్వడం ద్వారా మహిళా సాధికారత సాధ్యమవుతుంది. టూ-వీలర్ ఉన్నవారికి మరియు చిన్న సన్నకారు రైతులకు కూడా అర్హత కల్పించడం పథకం పరిధిని విస్తరించింది.

ముగింపుగా, PMAY-G కి జల్ జీవన్ మిషన్, ఉజ్వల యోజన వంటి ఇతర పథకాలను అనుసంధానం చేయడం ద్వారా గ్రామీణ ముఖచిత్రాన్ని సమగ్రంగా అభివృద్ధి చేయవచ్చు. లబ్ధిదారుల ఎంపికలో పంచాయతీల పాత్రను పెంచడం ద్వారా మరింత పారదర్శకతను తీసుకురావాలి.

Question 2 (250 words): వికేంద్రీకృత అభివృద్ధి (Decentralized Development) కి అనుగుణంగా గ్రామ పంచాయతీల సాధికారత ఎలా సాధ్యమవుతుంది? ఇటీవల ప్రకటించిన 'వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన' మరియు వ్యవసాయ సంస్కరణల నేపథ్యంలో చర్చించండి.

Answer: స్థానిక స్వపరిపాలన (Local Self-Government) అనేది 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా భారత ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదిగా మారింది. అయితే నిధులు (Funds), విధులు (Functions), సిబ్బంది (Functionaries) కొరత వల్ల పంచాయతీలు పూర్తిస్థాయిలో అభివృద్ధి సాధనగా మారలేకపోయాయి. 'వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన' ఈ లోటును పూడ్చే ఒక సమగ్ర వికేంద్రీకరణ అడుగుగా చెప్పవచ్చు.

ఇటీవల కేంద్ర మంత్రి ప్రకటించిన వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన కింద రాజస్థాన్ కు 9 నెలల్లో ₹12,000 కోట్ల పెట్టుబడి లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించారు. అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే, ఈ పథకం కింద ప్రతి గ్రామ పంచాయతీకి ఏటా సగటున ₹80 లక్షలు అందుతాయి. ఢిల్లీ లేదా రాష్ట్ర రాజధాని నుంచి కాకుండా, గ్రామీణ ప్రజలే తమ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను స్వయంగా నిర్ణయించుకునే స్వేచ్ఛ ఈ పథకం కల్పిస్తుంది. ఇది నిజమైన ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను ప్రోత్సహిస్తుంది.

మరోవైపు వ్యవసాయ రంగంలో, యూరియా బస్తా వాస్తవ ధర ₹3,000 ఉన్నా దాన్ని కేవలం ₹266 కే రైతులకు అందించడం ఇన్పుట్ వ్యయాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే నాసిరకం విత్తనాలు, నకిలీ పురుగుమందులపై కఠిన చట్టాలను తీసుకురావడం రైతుల హక్కులను కాపాడుతుంది. గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు మరియు వ్యవసాయ రంగం ఒకదానికొకటి అనుసంధానమై ఉంటాయి. PMAY-G కింద ఇళ్ల మంజూరు, PM-RKVY కింద నిధులు ఇవన్నీ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తాయి.

ముగింపుగా, వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన ద్వారా పంచాయతీలకు నేరుగా నిధులు ఇవ్వడం చారిత్రాత్మకం. అయితే, ఈ నిధుల వినియోగంలో పారదర్శకత కోసం 'సోషల్ ఆడిట్' (Social Audit) ను కచ్చితంగా అమలు చేయాలి, అప్పుడే గ్రామాలు స్వయం సమృద్ధి (గ్రామ స్వరాజ్యం) సాధిస్తాయి.

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: Students often confuse PMAY-G nodal ministry with PMAY-Urban. The correct fact is PMAY-G is implemented by the Ministry of Rural Development, while PMAY-Urban is by the Ministry of Housing and Urban Affairs.
Trap 2: A common wrong assumption is that families owning any type of vehicle are automatically excluded from PMAY-G. The reality is the recent reform has specifically allowed two-wheeler owners to be eligible.
Trap 3: Many students miss the specific income limit changes when answering questions on this topic. Always remember the women's income ceiling has been raised from ₹10,000 to ₹15,000 per month.

🧭 Exam Tip

Prelims: Examiners will likely target the newly updated eligibility criteria (₹15,000 income, 5 acres unirrigated land, two-wheeler ownership). Keep an eye on the ₹266 urea price and ₹80 lakh/panchayat data point.
Mains: Focus on GS Paper 2 (Governance & Decentralization) using 'Viksit Bharat-GRAM Yojana' as a case study for bottom-up planning, and GS Paper 3 (Agriculture) regarding subsidies and new seed laws.
Interview: You may be asked how relaxing PMAY-G norms impacts the fiscal deficit versus social welfare. Be ready to defend the multiplier effect of housing on the rural economy.
Prediction: A statement-based question comparing the old vs. new eligibility rules of PMAY-G is highly probable in the upcoming UPSC or State PSC exams.

PMAY-G అర్హత సంస్కరణలు & రాజస్థాన్‌కు ₹3,473 కోట్ల గృహనిర్మాణ గ్రాంట్

What Happened

When & Where

Who Is Involved

శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్: కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి. (ప్రధాన ప్రకటనలు చేశారు)
భజన్ లాల్ శర్మ: రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రి (మంజూరు పత్రాలను స్వీకరించారు).
కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: PMAY-G మరియు వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన నోడల్ శాఖ.
కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ: PM-RKVY మరియు ఎరువుల సబ్సిడీ నిర్వహణ.

How It Works

Why It Matters

సామాజిక భద్రత (Social Security): PMAY-G నిబంధనల సడలింపు వల్ల మురికివాడలు, కచ్చా ఇళ్లలో ఉండే వేలాది మంది అర్హులకు పక్కా ఇళ్లు లభిస్తాయి.
మహిళా సాధికారత: 'లఖ్ పతి దీదీ' లక్ష్యం 32 లక్షలకు పెంచడం, మహిళల ఆదాయ పరిమితి సడలించడం మహిళల ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని పెంచుతాయి (UPSC GS-1, GS-2).
వ్యవసాయ ముఖచిత్రం: PM-RKVY కింద ₹340.59 కోట్లు, మరియు సబ్సిడీ యూరియా (₹266/బస్తా) వ్యవసాయ ఇన్పుట్ ఖర్చులను తగ్గించి రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు చేసే దిశగా ఉపయోగపడతాయి.
వికేంద్రీకరణ (Decentralization): గ్రామ పంచాయతీలకు ఏటా ₹80 లక్షలు నేరుగా ఇవ్వడం, స్థానిక స్వపరిపాలనను (73rd Amendment) మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

Historical Background

1985: ఇందిరా ఆవాస్ యోజన (IAY) గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇళ్ల నిర్మాణం కోసం ప్రారంభించబడింది.
2016 ఏప్రిల్ 1: IAY ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన-గ్రామీణ్ (PMAY-G) గా పునర్నిర్మించి లాంచ్ చేసింది.
2021: 2024 నాటికి 2.95 కోట్ల ఇళ్లు నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం PMAY-G గడువును పొడిగించింది.

Previous Related Events

2024 ఆగస్టు: కేంద్ర క్యాబినెట్ PMAY (అర్బన్ & గ్రామీణ్) కింద అదనంగా మరో 3 కోట్ల ఇళ్లు నిర్మించేందుకు ఆమోదం తెలిపింది.
2023: స్వయం సహాయక బృందాల (SHG) మహిళల ఆదాయాన్ని కనీసం లక్ష రూపాయలకు చేర్చాలనే లక్ష్యంతో 'లఖ్ పతి దీదీ' (Lakhpati Didi) మిషన్ ప్రారంభమైంది.
2023 ఆగస్టు: PM-PRANAM పథకం ద్వారా రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించి, ప్రత్యామ్నాయ ఎరువులను ప్రోత్సహించే విధానాన్ని కేంద్రం తెచ్చింది.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు): గౌరవప్రదంగా జీవించే హక్కులో భాగంగా సుప్రీంకోర్టు 'నివాసపు హక్కును' (Right to Shelter) కూడా చేర్చింది. PMAY-G ఈ రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని నెరవేరుస్తుంది.
73వ రాజ్యాంగ సవరణ (1992): వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన కింద అభివృద్ధి ప్రణాళికలను గ్రామ పంచాయతీలే నిర్ణయించడం స్థానిక స్వపరిపాలనకు (Local Self Government - ఆర్టికల్ 40) ఉత్తమ ఉదాహరణ.

India & World Comparison

గృహ నిర్మాణంలో భారత్: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ మద్దతు గల గృహ నిర్మాణ పథకాలలో (Public housing programs) PMAY ఒకటి. చైనా (Affordable Housing Project) తర్వాత ఇంత భారీ స్థాయిలో ఇళ్ల నిర్మాణం ఇండియాలోనే జరుగుతోంది.
ఎరువుల సబ్సిడీ: అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఎరువుల ధరలు విపరీతంగా పెరిగినప్పటికీ (ఉదాహరణకు ఒక యూరియా బస్తా ఖర్చు ₹3,000), భారత ప్రభుత్వం ధరల భారాన్ని తానే భరిస్తూ రైతులకు అతి తక్కువ ధరకు (₹266) అందిస్తోంది. ఇది రైతులను గ్లోబల్ ద్రవ్యోల్బణం నుండి కాపాడుతుంది.

Future Impact

నూతన చట్టాలు: నకిలీ పురుగుమందులు మరియు నాసిరకం విత్తనాలను విక్రయించే వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడానికి రాబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో కొత్త పురుగుమందులు, విత్తనాల బిల్లులను ప్రవేశపెడతారు.
వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ యోజన అమలు: రాబోయే 9 నెలల్లో రాజస్థాన్ లోని పంచాయతీలకు ₹12,000 కోట్ల పెట్టుబడులు అందుతాయి. ఇది గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను పూర్తిగా మారుస్తుంది.
కోట-ఝలావర్ అగ్రి రోడ్ మ్యాప్: రాజస్థాన్ లోని కోట-ఝలావర్ (Kota-Jhalawar) ప్రాంతం కోసం శాస్త్రవేత్తలు, రైతులతో కలిసి సమగ్ర వ్యవసాయ రోడ్ మ్యాప్ సిద్ధం చేస్తారు. ఇది ప్రాసెసింగ్, మార్కెటింగ్, ఎగుమతుల ద్వారా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాజస్థాన్ కు 2.89 లక్షల PMAY-G ఇళ్లు (₹3,473 కోట్లు) మంజూరు చేశారు.
వ్యవసాయ అభివృద్ధి కోసం PM-RKVY కింద ₹340.59 కోట్లు ఆమోదించారు.
PMAY-G నూతన నిబంధన 1: టూ-వీలర్ యజమానులు ఇక ఇంటికి అర్హులే.
PMAY-G నూతన నిబంధన 2: మహిళల గరిష్ట ఆదాయ పరిమితి ₹15,000 కు పెంపు (గతంలో ₹10,000).
PMAY-G నూతన నిబంధన 3: 5 ఎకరాల మెట్ట లేదా 2.5 ఎకరాల మాగాణి ఉన్న చిన్న రైతులు కూడా అర్హులే.
వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ (Viksit Bharat-GRAM) యోజన కింద రాజస్థాన్ కు ₹12,000 కోట్ల లక్ష్యం.
ఈ పథకం కింద ప్రతి గ్రామ పంచాయతీకి ఏటా ₹80 లక్షలు అందుతాయి.
గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ఇక స్థానిక ప్రజలే నిర్ణయిస్తారు.
రాజస్థాన్ లో 'లఖ్ పతి దీదీ' లక్ష్యాన్ని 32 లక్షలకు పెంచారు.
కేంద్రం సుమారు ₹3,000 విలువ చేసే యూరియా బస్తాను రైతులకు ₹266 కే అందిస్తోంది.
నకిలీ విత్తనాలు, పురుగుమందుల కట్టడికి పార్లమెంట్ లో కఠిన చట్టాలు తేనున్నారు.
కోట-ఝలావర్ ప్రాంత వ్యవసాయ అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక రోడ్ మ్యాప్ తయారు చేస్తారు.
PMAY-G పథకం కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.
అర్హులైన లబ్ధిదారులను పారదర్శకంగా గుర్తించడానికి పంచాయతీ స్థాయిలో జాబితాలు ప్రదర్శిస్తారు.
ఇది స్థానిక వికేంద్రీకరణ (73వ సవరణ) మరియు ఆర్టికల్ 21 (నివాసపు హక్కు) ను పటిష్టం చేస్తుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: PMAY-G (Pradhan Mantri Awas Yojana - Gramin)

Definition: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ఇళ్లు లేని పేదలకు మరియు కచ్చా ఇళ్లలో నివసించే వారికి కనీస సదుపాయాలతో కూడిన పక్కా ఇళ్లను అందించే కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకమే PMAY-G.
Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు - Right to Life with Dignity).
Scientific / Economic Principle: 'గృహ నిర్మాణం' (Housing) మల్టిప్లైయర్ ఎఫెక్ట్‌ను కలిగి ఉంటుంది. ఇళ్ల నిర్మాణం సిమెంట్, స్టీల్ లాంటి కోర్ రంగాలకు గిరాకీ పెంచి ఉపాధి సృష్టిస్తుంది.
How it connects to this event: రాజస్థాన్ లో 2.89 లక్షల ఇళ్లకు మంజూరు ఇవ్వడమే కాకుండా, ద్విచక్ర వాహనాలు, ఆదాయ పరిమితి వంటి అర్హత నిబంధనలను భారీగా సడలించారు.
Origin & History: పాత 'ఇందిరా ఆవాస్ యోజన (IAY)' ను పునర్నిర్మించి 2016 ఏప్రిల్ 1న PMAY-G గా ప్రారంభించారు.
Key milestone 1: 2021లో మొదటి దశ గడువు ముగియగా, అందరికీ ఇళ్లు కల్పించే లక్ష్యంతో 2024 మార్చి వరకు పొడిగించారు.
Key milestone 2: 2024లో కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత అదనంగా మరో 3 కోట్ల PMAY (అర్బన్ + గ్రామీణ్) ఇళ్ల నిర్మాణానికి క్యాబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.
Related Acts / Schemes / Treaties: స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (గ్రామీణ్), జల్ జీవన్ మిషన్, ఉజ్వల యోజన (ఈ పథకాల లబ్ధిని PMAY-G ఇళ్లతో అనుసంధానం చేస్తారు).
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development).
India-specific relevance: భారతదేశంలో ఇప్పటికీ గణనీయమైన జనాభా గ్రామీణ కచ్చా ఇళ్లలో నివసిస్తున్నారు, కాబట్టి పేదరిక నిర్మూలనలో ఇది కీలకం.
Global comparison: ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద 'Affordable Rural Housing' కార్యక్రమాలలో ఒకటి. ఐక్యరాజ్యసమితి SDG 11 (Sustainable Cities and Communities) కు దోహదం చేస్తుంది.
Data point: ఇప్పుడు మహిళల ఆదాయ పరిమితిని నెలకు ₹15,000 కు పెంచడం వల్ల లక్షలాది అదనపు కుటుంబాలు అర్హత పొందుతాయి.
Common exam angle: UPSC/PSC పరీక్షల్లో PMAY-G లబ్ధిదారుల ఎంపిక ప్రమాణాలు, నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు నిధుల పంపిణీ నిష్పత్తి (కేంద్రం:రాష్ట్రం) గురించి అడుగుతారు.
Easy memory hook: PMAY-G = 'పక్కా' ఇల్లు (P-Poverty alleviation, A-Affordable, Y-Yojana).

❓ Practice MCQs

A) ₹10,000

B) ₹12,000

C) ₹15,000

D) ₹20,000

Answer: C

A) మధ్యప్రదేశ్

B) రాజస్థాన్

C) ఉత్తర ప్రదేశ్

D) గుజరాత్

Answer: B

A) ద్విచక్ర వాహనం ఉన్నవారు ఇకపై ఈ పథకానికి అనర్హులు.

B) 5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉన్నవారు మాత్రమే అర్హులు.

C) ద్విచక్ర వాహనం ఉన్న కుటుంబాలు కూడా ఇకపై పక్కా ఇంటికి అర్హులే.

D) ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ ఇళ్లు మంజూరు చేస్తారు.

Answer: C

A) ₹150

B) ₹266

C) ₹350

D) ₹500

Answer: B

A) 10 లక్షలు

B) 25 లక్షలు

C) 32 లక్షలు

D) 50 లక్షలు

Answer: C

A) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) రాష్ట్ర రాజధానిలోని ప్రణాళికా బోర్డు

C) ఆయా స్థానిక గ్రామ పంచాయతీలోని ప్రజలు

D) జిల్లా కలెక్టర్ (డిస్ట్రిక్ట్ మేజిస్ట్రేట్)

Answer: C

A) వాటి తయారీని పూర్తిగా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకే అప్పగించడం

C) పురుగుమందుల వాడకాన్ని దేశవ్యాప్తంగా తక్షణమే నిషేధించడం

D) విత్తనాల ధరలను పూర్తిగా మార్కెట్ కు వదిలివేయడం

Answer: B

Q8. PMAY-G నూతన సవరణల ప్రకారం చిన్న రైతులకు సంబంధించిన అర్హత ప్రమాణం ఏది? [Tricky]

A) 5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉండాలి

B) 5 ఎకరాలలోపు మెట్ట భూమి లేదా 2.5 ఎకరాలలోపు సాగునీటి భూమి ఉన్నవారు అర్హులు

C) ఎటువంటి భూమి లేని వారు మాత్రమే అర్హులు

D) 10 ఎకరాలలోపు భూమి ఉన్న వారందరూ అర్హులే

Answer: B

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

A) కేంద్ర గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

PYQ 2:

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి (ఇటీవలి ప్రకటనల ఆధారంగా):

సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:

A) 1-ii, 2-i, 3-iv, 4-iii

B) 1-ii, 2-iii, 3-iv, 4-i

C) 1-iv, 2-i, 3-ii, 4-iii

D) 1-i, 2-ii, 3-iii, 4-iv

Answer: A

✍️ Mains Answer Pointers

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: Students often confuse PMAY-G nodal ministry with PMAY-Urban. The correct fact is PMAY-G is implemented by the Ministry of Rural Development, while PMAY-Urban is by the Ministry of Housing and Urban Affairs.
Trap 2: A common wrong assumption is that families owning any type of vehicle are automatically excluded from PMAY-G. The reality is the recent reform has specifically allowed two-wheeler owners to be eligible.
Trap 3: Many students miss the specific income limit changes when answering questions on this topic. Always remember the women's income ceiling has been raised from ₹10,000 to ₹15,000 per month.

🧭 Exam Tip

Prelims: Examiners will likely target the newly updated eligibility criteria (₹15,000 income, 5 acres unirrigated land, two-wheeler ownership). Keep an eye on the ₹266 urea price and ₹80 lakh/panchayat data point.
Mains: Focus on GS Paper 2 (Governance & Decentralization) using 'Viksit Bharat-GRAM Yojana' as a case study for bottom-up planning, and GS Paper 3 (Agriculture) regarding subsidies and new seed laws.
Interview: You may be asked how relaxing PMAY-G norms impacts the fiscal deficit versus social welfare. Be ready to defend the multiplier effect of housing on the rural economy.
Prediction: A statement-based question comparing the old vs. new eligibility rules of PMAY-G is highly probable in the upcoming UPSC or State PSC exams.