'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ: వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యంగా వ్యవసాయ శాఖ అడుగులు

What Happened

కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' పేరుతో ఒక ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమంలో వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల ఉన్నతాధికారులు పాల్గొన్నారు. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత లాభసాటిగా మార్చడానికి మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి అధికారులంతా చిత్తశుద్ధితో పనిచేయాలని ఈ సందర్భంగా ప్రతిజ్ఞ చేశారు. రైతులు, మహిళల అభ్యున్నతే ధ్యేయంగా ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 ఆగస్టు 18 (మంగళవారం) మధ్యాహ్నం 2:30 గంటలకు న్యూఢిల్లీలోని పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI) లో జరిగింది. పూసా క్యాంపస్ భారతదేశంలోనే అత్యున్నత వ్యవసాయ పరిశోధనా సంస్థలకు కేంద్రంగా ఉంది, కాబట్టి ఈ వేదికను ఎంచుకోవడం వ్యవసాయాభివృద్ధి పట్ల ప్రభుత్వ దృష్టిని సూచిస్తుంది.

Who Is Involved

• శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్: కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి (కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించారు).
• వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు: వ్యవసాయ రంగ విధానాల రూపకల్పన మరియు అమలు కోసం.
• గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు: లఖ్‌పతి దీదీ లాంటి గ్రామీణ పథకాల సమన్వయం కోసం.
• లఖ్‌పతి దీదీలు: స్వయం సహాయక బృందాల ద్వారా ఆర్థిక స్వావలంబన సాధించిన గ్రామీణ మహిళలు.
• ఇతర భాగస్వాములు: ప్రగతిశీల రైతులు, వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసర్లు.

How It Works

• ముందుగా, కేంద్ర మంత్రి ఆధ్వర్యంలో రెండు మంత్రిత్వ శాఖల అధికారులు కలిసికట్టుగా పనిచేయడానికి 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
• వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్య సాధన కోసం వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి రంగాలకు ఒక స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్‌ను రూపొందించడంపై చర్చలు జరిగాయి.
• లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమాన్ని దేశవ్యాప్తంగా మరింత మంది మహిళలకు విస్తరించడానికి అవసరమైన కార్యాచరణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు.
• ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ మరియు వ్యవసాయ ఎగుమతుల ద్వారా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచే మార్గాలపై రైతులు మరియు ఎగుమతిదారులతో ముఖాముఖి అభిప్రాయాలను సేకరించారు.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: వ్యవసాయం మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాల అనుసంధానం ద్వారా రైతుల ఆదాయం పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తుంది.
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత: లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం విస్తరణ ద్వారా గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారత సాధ్యమవుతుంది, ఇది యూపీఎస్సీ (GS Paper 2 - Social Justice) సిలబస్‌కు నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
• విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం పెరగడం వల్ల ప్రభుత్వ పథకాల అమలు క్షేత్రస్థాయిలో మరింత సమర్థవంతంగా జరుగుతుంది.

Historical Background

• 2014-2015: గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారత కోసం దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన-జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (DAY-NRLM) ప్రారంభించబడింది.
• 2023: స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా 2 కోట్ల మంది మహిళలను సంవత్సరానికి కనీసం లక్ష రూపాయలు సంపాదించేలా చేయడానికి 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు.
• 2024: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో లఖ్‌పతి దీదీ లక్ష్యాన్ని 2 కోట్ల నుండి 3 కోట్లకు పెంచుతూ ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకుంది.

Previous Related Events

• ఆగస్టు 2023: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో ప్రధానమంత్రి మొదటిసారిగా లఖ్‌పతి దీదీ పథకాన్ని దేశానికి పరిచయం చేశారు.
• ఫిబ్రవరి 2024: మధ్యంతర బడ్జెట్‌లో మహిళా సాధికారత, వ్యవసాయ రంగాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రభుత్వం అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.
• జూన్ 2024: కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత, వ్యవసాయ రంగంపై తొలి క్యాబినెట్ నిర్ణయాలు తీసుకుని, రైతుల సంక్షేమానికి పెద్దపీట వేశారు.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 14) లో ఉంది. అయితే, గ్రామీణాభివృద్ధి కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 282 కింద రాష్ట్రాలకు నిధులు మంజూరు చేస్తుంది.
• ఆర్థిక భావన: 'ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్' (Food Processing) అనేది ఫార్వర్డ్ మరియు బ్యాక్‌వర్డ్ లింకేజీలను మెరుగుపరిచి వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువను పెంచే (Value Addition) ఒక కీలకమైన ఆర్థిక ప్రక్రియ.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక వ్యవసాయ భూమి ఉన్న దేశాల్లో భారతదేశం ఒకటి. కానీ ఉత్పాదకత, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ స్థాయిలలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే వెనుకబడి ఉంది (భారత్‌లో కేవలం 10% లోపే వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ప్రాసెస్ చేయబడుతున్నాయి). అమెరికా, యూరప్ దేశాల్లో వ్యవసాయ ఎగుమతులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ స్థాయిలు 60-70% పైగా ఉన్నాయి. వికసిత్ భారత్ 2047 ద్వారా ఆ స్థాయికి చేరుకోవాలని భారత్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• రాబోయే సంవత్సరాల్లో 3 కోట్ల మంది మహిళలు 'లఖ్‌పతి దీదీ'లుగా మారే ప్రక్రియ వేగవంతం అవుతుంది.
• 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ద్వారా రెండు కీలక మంత్రిత్వ శాఖల (వ్యవసాయ, గ్రామీణాభివృద్ధి) మధ్య విధానపరమైన సమన్వయం పెరుగుతుంది.
• వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు పెరగడంతో పాటు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగంలో కొత్త పెట్టుబడులు వస్తాయి, ఇది గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరుస్తుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమం ఆగస్టు 18, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది.
• కేంద్ర మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించారు.
• వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల అధికారులు ఇందులో పాల్గొన్నారు.
• కార్యక్రమ ప్రధాన వేదిక: పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI), న్యూఢిల్లీ.
• వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యంగా వ్యవసాయ రంగ రోడ్‌మ్యాప్‌ను రూపొందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
• మహిళా సాధికారత కోసం లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం విస్తరణపై ప్రధాన దృష్టి సారించారు.
• ప్రగతిశీల రైతులు, వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు ఇందులో భాగస్వాములయ్యారు.
• ఫుడ్ ప్రాసెసర్లు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధికి కీలకంగా వ్యవహరిస్తారు.
• లఖ్‌పతి దీదీ పథకం DAY-NRLM కింద గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.
• స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) మహిళలకు కనీసం రూ.1 లక్ష వార్షిక ఆదాయం కల్పించడం దీని లక్ష్యం.
• వ్యవసాయం భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (రాష్ట్ర జాబితా) లో ఉంది.
• ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు విలువ జోడింపు (Value Addition) జరుగుతుంది.
• 2047 నాటికి భారత్‌ను అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా మార్చడమే వికసిత్ భారత్ లక్ష్యం.
• గ్రామీణాభివృద్ధి లేకుండా వికసిత్ భారత్ సాధన అసాధ్యం.
• ప్రభుత్వ అధికారుల్లో జవాబుదారీతనం పెంచడానికే ఈ 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Lakhpati Didi Scheme (లఖ్‌పతి దీదీ పథకం)

• Definition: స్వయం సహాయక బృందాల్లోని (SHGs) గ్రామీణ మహిళలు వ్యవసాయ మరియు అనుబంధ రంగాల ద్వారా ఏటా కనీసం రూ.1 లక్ష సంపాదించేలా వారిని ఆర్థికంగా ప్రోత్సహించే ప్రభుత్వ పథకం.
• Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ స్టేట్ పాలసీ (DPSP) ఆర్టికల్ 39(a) (స్త్రీ, పురుషులకు సమాన జీవనోపాధి అవకాశాలు) కు అనుగుణంగా దీన్ని అమలు చేస్తున్నారు.
• Scientific / Economic Principle: మైక్రోఫైనాన్స్ (Microfinance) మరియు మహిళల ఆర్థిక సాధికారత (Women's Economic Empowerment) సిద్ధాంతంపై ఇది ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.
• How it connects to this event: 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' కార్యక్రమంలో ఈ పథకం విస్తరణ మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై దాని సానుకూల ప్రభావం గురించి చర్చిస్తూ కీలక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.
• Origin & History: 2023 స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఈ పథకాన్ని తొలిసారిగా ప్రకటించారు.
• Key milestone 1: 2014-15 లో ప్రారంభమైన దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన (DAY-NRLM) ఈ పథకానికి ప్రధాన పునాది వేసింది.
• Key milestone 2: 2024 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో లఖ్‌పతి దీదీల లక్ష్యాన్ని 2 కోట్ల మహిళల నుంచి 3 కోట్లకు ప్రభుత్వం పెంచింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన (DAY-NRLM), ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన (PMKVY), మరియు డ్రోన్ దీదీ స్కీమ్.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development).
• India-specific relevance: భారతదేశంలో సుమారు 8 కోట్ల మందికి పైగా మహిళలు SHGలలో ఉన్నారు, వారి సాధికారత దేశ జిడిపిని గణనీయంగా పెంచుతుంది.
• Global comparison: బంగ్లాదేశ్ లోని గ్రామీణ్ బ్యాంక్ మోడల్ (సూక్ష్మ రుణాల ద్వారా మహిళా సాధికారత) తో పోలిస్తే ఇది మరింత మెరుగైన, ప్రభుత్వ నైపుణ్య శిక్షణ మద్దతు ఉన్న రూపం.
• Data point: లఖ్‌పతి దీదీ లక్ష్యాన్ని 3 కోట్లకు చేర్చడం ద్వారా దాదాపు 3 కోట్ల గ్రామీణ కుటుంబాలు దారిద్ర్య రేఖకు పైకి వస్తాయి.
• Common exam angle: ఈ పథకం ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుంది? దీని వార్షిక ఆదాయ లక్ష్యం ఎంత? అని ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో సాధారణంగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: Lakhpati Didi = 1 Lakh/Year + SHG Women + Rural Development Ministry.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమం ఏ మంత్రిత్వ శాఖలకు సంబంధించినది? [Easy]

A) హోం మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రక్షణ శాఖ

B) వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ మరియు కార్పొరేట్ వ్యవహారాల శాఖ

D) మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఆధ్వర్యంలో వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల అధికారులతో 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ చేయించారు.

---

Q2. 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమం ఎక్కడ జరిగింది? [Easy]

A) విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ

B) పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI), న్యూఢిల్లీ

C) పార్లమెంట్ భవన్, న్యూఢిల్లీ

D) హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ

Answer: B

Explanation: ఆగస్టు 18, 2026న ఈ కార్యక్రమం న్యూఢిల్లీలోని ప్రతిష్టాత్మక వ్యవసాయ పరిశోధనా కేంద్రమైన పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI) లో జరిగింది.

---

Q3. 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' కార్యక్రమంలో ప్రధానంగా ఏ పథకం విస్తరణ గురించి చర్చించారు? [Moderate]

A) ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి (PM-KISAN)

B) ఆయుష్మాన్ భారత్

C) లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం

D) మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం (MGNREGA)

Answer: C

Explanation: ఈ కార్యక్రమంలో వికసిత్ భారత్ 2047 వ్యవసాయ రోడ్‌మ్యాప్‌తో పాటు లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం విస్తరణపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

---

Q4. లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమానికి సంబంధించి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (Nodal Ministry) ఏది? [Moderate]

A) కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్య తరహా పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MSME)

Answer: C

Explanation: లఖ్‌పతి దీదీ పథకాన్ని దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన - జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (DAY-NRLM) కింద కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.

---

Q5. వికసిత్ భారత్ 2047 ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) 2047 నాటికి భారతదేశ వ్యవసాయ రంగాన్ని పూర్తిగా ప్రైవేటీకరించడం

B) భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి 100 సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే నాటికి దేశాన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా మార్చడం

C) 2047 నాటికి భారతదేశ జనాభాను నియంత్రించడం

D) ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సైనిక శక్తిగా ఆవిర్భవించడం

Answer: B

Explanation: 2047 నాటికి (స్వాతంత్ర్యం వచ్చి 100 ఏళ్లు) భారతదేశాన్ని అభివృద్ధి చెందిన (Developed) దేశంగా మార్చడమే వికసిత్ భారత్ 2047 ప్రధాన దార్శనికత.

---

Q6. లఖ్‌పతి దీదీ పథకం కింద గ్రామీణ మహిళలు స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా సాధించాల్సిన కనీస వార్షిక ఆదాయ లక్ష్యం ఎంత? [Tricky]

A) నెలకు రూ. 1 లక్ష

B) సంవత్సరానికి రూ. 50,000

C) సంవత్సరానికి కనీసం రూ. 1 లక్ష

D) సంవత్సరానికి రూ. 2 లక్షలు

Answer: C

Explanation: ఈ పథకం కింద ఎంపిక చేయబడిన మహిళలు వ్యవసాయ లేదా అనుబంధ కార్యకలాపాల ద్వారా సంవత్సరానికి కనీసం రూ.1 లక్ష ఆదాయం సంపాదించేలా ప్రోత్సహించబడతారు. (నెలకు కాదు, సంవత్సరానికి).

---

Q7. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం వ్యవసాయం (Agriculture) ఏ జాబితాలోకి వస్తుంది? [Tricky]

A) కేంద్ర జాబితా (Union List)

B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)

C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)

D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: B

Explanation: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న ఎంట్రీ 14 ప్రకారం, వ్యవసాయం అనేది రాష్ట్ర జాబితా (State List) పరిధిలోకి వస్తుంది.

---

Q8. ఈ క్రింది వారిలో 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' కార్యక్రమంలో పాల్గొనని వారు ఎవరు? [Tricky]

A) లఖ్‌పతి దీదీలు

B) ఐటీ రంగ నిపుణులు

C) వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు

D) ఫుడ్ ప్రాసెసర్లు

Answer: B

Explanation: ఈ కార్యక్రమంలో వ్యవసాయ అధికారులు, ప్రగతిశీల రైతులు, లఖ్‌పతి దీదీలు, వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసర్లు పాల్గొన్నారు. ఐటీ నిపుణుల ప్రస్తావన ఇందులో లేదు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైన వివరణ ఏది?

A) ఇది కేవలం పట్టణ ప్రాంత మహిళల కోసం ఉద్దేశించిన విద్యా పథకం.

B) స్వయం సహాయక బృందాలలోని గ్రామీణ మహిళలకు సంవత్సరానికి కనీసం రూ.1 లక్ష ఆదాయం కల్పించే లక్ష్యంతో రూపొందించబడిన పథకం.

C) దారిద్య్ర రేఖకు దిగువన ఉన్న కుటుంబాలకు ఉచిత గృహనిర్మాణం కల్పించే పథకం.

D) బాలికల వివాహానికి ఆర్థిక సహాయం అందించే పథకం.

Answer: B

Explanation: లఖ్‌పతి దీదీ పథకం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) మహిళలను ఆర్థికంగా బలోపేతం చేసి, వారికి వార్షిక ఆదాయం కనీసం రూ.1 లక్ష వచ్చేలా చేసే ఉద్దేశ్యంతో ప్రారంభించబడింది.

---

PYQ 2:

ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమాన్ని న్యూఢిల్లీలోని పూసా క్యాంపస్‌లో నిర్వహించారు.
2. వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యంలో వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి రోడ్‌మ్యాప్ రూపొందించడం ఈ కార్యక్రమ ఉద్దేశ్యం.
3. వ్యవసాయం భారత రాజ్యాంగంలోని ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో భాగం.

పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: A

Explanation: వాక్యం 1 మరియు 2 సరైనవి. వాక్యం 3 తప్పు, ఎందుకంటే వ్యవసాయం రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం రాష్ట్ర జాబితా (State List) లో ఉంది, ఉమ్మడి జాబితాలో కాదు.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (A): వ్యవసాయ రంగం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం పెంచడం ద్వారా ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేయవచ్చు.

కారణం (R): ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ అభివృద్ధి చెందితే వ్యవసాయ ఎగుమతులు పెరిగి తద్వారా లఖ్‌పతి దీదీల వంటి గ్రామీణ వర్గాల ఆదాయం పెరుగుతుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: రెండు మంత్రిత్వ శాఖల సమన్వయం (సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి ద్వారా ఉద్దేశించినట్లు) ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ అభివృద్ధికి తోడ్పడుతుంది. ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పెరగడం వల్ల గ్రామీణ ఉపాధి, ఎగుమతులు పెరిగి రైతులు మరియు మహిళల ఆదాయం పెరుగుతుంది. కాబట్టి R సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' కార్యక్రమ ఉద్దేశ్యాలను వివరిస్తూ, గ్రామీణ మహిళా సాధికారత సాధనలో 'లఖ్‌పతి దీదీ' కార్యక్రమం పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల అధికారులు సమన్వయంతో పనిచేయడానికి న్యూఢిల్లీలో 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞను స్వీకరించారు. వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యంగా వ్యవసాయ రంగ రోడ్‌మ్యాప్ రూపొందించడం, వ్యవసాయ ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడం మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగంలో రైతులను భాగస్వాములను చేయడం ఈ కార్యక్రమ ప్రధాన ఉద్దేశ్యాలు.

ఈ అజెండాలో గ్రామీణ మహిళా సాధికారతకు అత్యంత కీలకమైన 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథక విస్తరణకు పెద్దపీట వేశారు. గ్రామీణ భారతదేశంలో స్వయం సహాయక బృందాల్లోని (SHGs) మహిళలకు వ్యవసాయ, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ నైపుణ్యాలు అందించడం ద్వారా వారు సంవత్సరానికి కనీసం రూ.1 లక్ష సంపాదించేలా చేయడం ఈ పథకం లక్ష్యం.

ఇటీవల ప్రభుత్వం ఈ లక్ష్యాన్ని 2 కోట్ల నుంచి 3 కోట్లకు పెంచింది. ఈ పథకం ద్వారా మహిళలకు ఆర్థిక స్వేచ్ఛ లభించడమే కాకుండా, గ్రామీణ కుటుంబాల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడతాయి. భవిష్యత్తులో వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖల సంయుక్త కృషితో ఈ పథకం మరింత వేగవంతంగా అమలై, సమగ్ర గ్రామీణాభివృద్ధికి బాటలు వేస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశం 2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్' గా ఆవిర్భవించాలంటే వ్యవసాయ రంగం మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమల మధ్య బలమైన అనుసంధానం ఎందుకు అవసరం? ఈ దిశగా ఇటీవల ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొంది 100 సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే నాటికి (2047) దారిద్ర్యం లేని, అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా (వికసిత్ భారత్) మారాలనేది ప్రభుత్వ లక్ష్యం. భారతదేశ జనాభాలో సగానికి పైగా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉన్నందున, వ్యవసాయ రంగంలో స్థిరమైన వృద్ధి లేకుండా వికసిత్ భారత్ లక్ష్య సాధన అసాధ్యం. ఈ వృద్ధి సాధించడానికి వ్యవసాయ రంగాన్ని ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమతో అనుసంధానం చేయడం అత్యంత కీలకం.

ప్రస్తుతం భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో కేవలం 10% మాత్రమే ప్రాసెస్ చేయబడుతున్నాయి. అదే అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో ఈ శాతం 60-70% గా ఉంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా విలువ జోడింపు (Value Addition) చేసినప్పుడు, రైతుల ఉత్పత్తులకు మెరుగైన ధర లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా ఎగుమతులు పెరిగి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ ఉత్పత్తులకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.

ఈ దిశగా విధానపరమైన అడ్డంకులను తొలగించడానికి ప్రభుత్వం ఇటీవల న్యూఢిల్లీలో 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించింది. ఇందులో వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖల మధ్య సమన్వయం కోసం అధికారులు ప్రతిజ్ఞ చేశారు. రైతులు, వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసర్లను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడం ద్వారా క్షేత్రస్థాయి సమస్యలకు పరిష్కారాలు కనుగొంటున్నారు. గ్రామీణ స్థాయిలో ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను ప్రోత్సహించడానికి 'లఖ్‌పతి దీదీ' వంటి కార్యక్రమాలను కూడా ప్రభుత్వం విస్తరిస్తోంది.

ముగింపుగా, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ఆధునిక సాంకేతికతను జోడించి ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాన్ని బలోపేతం చేసినప్పుడే భారతీయ రైతుల ఆదాయం స్థిరంగా పెరుగుతుంది. ఇటువంటి సమన్వయ చర్యలు నిరంతరాయంగా కొనసాగితే, వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యం సులభంగా సాకారమవుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకం వార్షిక ఆదాయ లక్ష్యాన్ని నెలవారీ ఆదాయం (రూ. 1 లక్ష/నెల) అని పొరబడతారు. కచ్చితమైన వాస్తవం ఏమిటంటే, ఇది సంవత్సరానికి కనీసం రూ.1 లక్ష ఆదాయం సాధించే లక్ష్యం.
• Trap 2: చాలామంది విద్యార్థులు వ్యవసాయ రంగాన్ని రాజ్యాంగంలోని కేంద్ర జాబితా లేదా ఉమ్మడి జాబితా కింద ఉందని భావిస్తారు. వాస్తవానికి, ఇది 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 14) లో ఉంది.
• Trap 3: 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' అంటే రక్షణ శాఖ లేదా మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖకు సంబంధించిన మిలిటరీ/పోలీస్ కార్యక్రమం అని విద్యార్థులు తప్పుగా ఊహించవచ్చు. ఇది పూర్తిగా వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి (Agriculture & Rural Development) శాఖలకు సంబంధించిన విధానపరమైన కార్యక్రమం అని గుర్తుంచుకోవాలి.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో ఎగ్జామినర్లు ముఖ్యంగా 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకం ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుందో మరియు దాని ఆర్థిక లక్ష్యం (ఏడాదికి రూ.1 లక్ష) పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడుగుతారు. మెయిన్స్ పరీక్షలో, GS Paper 2 & 3 విభాగాల్లో ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం (Convergence of Ministries) గ్రామీణాభివృద్ధికి మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ వృద్ధికి ఎలా తోడ్పడుతుందో విశ్లేషించమని అడిగే అవకాశం ఉంది. ఇంటర్వ్యూ దశలో, వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి వ్యవసాయ రంగం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లపై మీ అభిప్రాయాలను కోరవచ్చు. రాబోయే పరీక్షల్లో 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకం యొక్క లక్ష్యం పెంపు (2 కోట్ల నుండి 3 కోట్లకు) మీద ఖచ్చితంగా ఒక ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.