రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతులపై 2040 విజన్ రోడ్‌మ్యాప్: 100 బిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యం

What Happened

వాణిజ్య విభాగం మరియు జెమ్ అండ్ జ్యువెలరీ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ కౌన్సిల్ (GJEPC) సంయుక్తంగా 'చింతన్ శివిర్' అనే ఉన్నతస్థాయి సమావేశాన్ని నిర్వహించాయి. ఈ సందర్భంగా వాణిజ్య కార్యదర్శి రాజేష్ అగర్వాల్ 2040 నాటికి రత్నాలు, ఆభరణాల ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు పెంచే రోడ్‌మ్యాప్‌ను ఆవిష్కరించారు. పరిశ్రమను ఒక ప్రాథమిక తయారీ (OEM) స్థాయి నుండి డిజైన్ మరియు బ్రాండ్ ఆధారిత (ODM) స్థాయికి తీసుకువెళ్లడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

When & Where

ఈ సమావేశం 19 ఆగస్టు 2026న ముంబై/న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా పీఐబీ ద్వారా నివేదించబడింది. జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో భారతీయ ఉత్పత్తుల ఉనికిని పెంచడానికి మరియు గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్‌లో దేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఈ వేదికను ఉపయోగించారు.

Who Is Involved

• వాణిజ్య విభాగం, భారత ప్రభుత్వం: విధాన రూపకల్పన మరియు రోడ్‌మ్యాప్ అమలు కోసం.
• GJEPC (Gem & Jewellery Export Promotion Council): పరిశ్రమను సమన్వయం చేసే ప్రధాన సంస్థ.
• శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్: వాణిజ్య శాఖ కార్యదర్శి, రోడ్‌మ్యాప్‌ను ఆవిష్కరించారు.
• శ్రీ పీయూష్ గోయల్: వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి, వీరి మార్గదర్శకత్వంలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.
• శ్రీ లవ్ అగర్వాల్: డైరెక్టర్ జనరల్, DGFT, ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.

How It Works

1. సాంకేతికత వినియోగం: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి సాంకేతికతలను డిజైన్ మరియు తయారీలో అమలు చేయడం.
2. వాల్యూ అడిషన్: కేవలం ముడి పదార్థాల తవ్వకం లేదా ప్రాసెసింగ్ కాకుండా, ఆభరణాలకు డిజైన్ మరియు గ్లోబల్ బ్రాండింగ్ ద్వారా విలువ జోడించడం (OEM నుండి ODM కి మార్పు).
3. నైపుణ్యాభివృద్ధి: కళాకారుల నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడం మరియు మానవ మూలధనంలో పెట్టుబడులు పెట్టడం ద్వారా వృత్తిని ఆకర్షణీయంగా మార్చడం.
4. సంస్థాగత సమన్వయం: ప్రభుత్వ సంస్థలు (DGFT, SEEPZ, MSME) మరియు పరిశ్రమల ప్రతినిధుల మధ్య 5 ప్రాధాన్యత మిషన్ల ద్వారా కార్యాచరణను రూపొందించడం.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact): ఉపాధి అవకాశాలు 1 కోటికి పెరగడం వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడుతుంది (UPSC GS Paper 3 - Economy).
• ఎగుమతుల వృద్ధి: మొత్తం సరుకుల ఎగుమతుల్లో 14 శాతం వాటాతో ఇది భారతదేశ వాణిజ్య లోటును తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.
• సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (Soft Power): భారతీయ చరిత్ర, సంస్కృతిని ఆభరణాల డిజైన్లలో మేళవించడం ద్వారా ప్రపంచ వేదికపై భారతదేశ సాఫ్ట్ పవర్ పెరుగుతుంది.

Historical Background

• 1966లో భారత ప్రభుత్వ వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ మద్దతుతో GJEPC స్థాపించబడింది. ఇది రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతుల ప్రోత్సాహానికి మొదటి అడుగు.
• ఆర్థిక సరళీకరణ (1991) తరువాత భారతీయ కట్టింగ్ అండ్ పాలిషింగ్ ఇండస్ట్రీ (ముఖ్యంగా సూరత్ డైమండ్ ఇండస్ట్రీ) ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద హబ్‌గా ఎదిగింది.
• ముడి వజ్రాల దిగుమతులపై పన్నులు తగ్గించడం మరియు SEEPZ (శాంతాక్రజ్ ఎలక్ట్రానిక్ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రాసెసింగ్ జోన్) లాంటి స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్ల ఏర్పాటు ఈ రంగానికి చారిత్రాత్మక ఊతం ఇచ్చాయి.

Previous Related Events

• బడ్జెట్ 2023-24: ల్యాబ్ గ్రోన్ డైమండ్స్ (LGD) పరిశ్రమను ప్రోత్సహించడానికి IIT మద్రాస్‌కు ఐదేళ్ల పరిశోధనా గ్రాంట్‌ను ప్రకటించారు.
• గోల్డ్ హాల్‌మార్కింగ్ (2021): దేశవ్యాప్తంగా బంగారు ఆభరణాలకు BIS హాల్‌మార్కింగ్‌ను తప్పనిసరి చేస్తూ నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచారు.
• CEPA ఒప్పందం (2022): భారత్ - UAE మధ్య కుదిరిన సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం ద్వారా భారతీయ ఆభరణాలకు సుంకం లేని ప్రాప్యత లభించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 301 (Article 301): భారత రాజ్యాంగంలోని ఈ నిబంధన దేశవ్యాప్తంగా వాణిజ్యం, వ్యాపారం మరియు పరస్పర సంబంధాల స్వేచ్ఛను (Freedom of trade and commerce) నిర్ధారిస్తుంది. ఎగుమతుల ప్రోత్సాహం పరోక్షంగా ఈ ఆర్థిక స్వేచ్ఛ పరిధిలో అభివృద్ధి చెందుతుంది.
• OEM మరియు ODM మోడల్స్: OEM (Original Equipment Manufacturer) అంటే ఇతరుల బ్రాండ్స్ కోసం ఉత్పత్తులు తయారుచేయడం; ODM (Original Design Manufacturer) అంటే సొంతంగా డిజైన్ చేసి బ్రాండ్ సృష్టించడం. ఈ మార్పే ఇప్పుడు భారత్ లక్ష్యం.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక వజ్రాలను పాలిష్ చేసే దేశం భారతదేశం (ప్రపంచ వాటాలో దాదాపు 90% పైగా భారత్‌లోనే పాలిష్ అవుతాయి). అయితే, బ్రాండింగ్ మరియు రిటైల్ మార్కెట్ విషయంలో చైనా మరియు అమెరికా వంటి దేశాలు ముందున్నాయి. అందుకే భారత్ ఇప్పుడు ODM గా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• 2040 నాటికి ఈ రంగం మొత్తం ఎగుమతులు 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకునే దిశగా పనులు వేగవంతం అవుతాయి.
• సాంప్రదాయ తయారీ నుండి AI మరియు 3D ఆధారిత డిజైన్ల వైపు భారీ మార్పు రాబోతోంది.
• LGD (Lab Grown Diamonds) పర్యావరణ వ్యవస్థను మరియు దేశీయంగా గోల్డ్ రిఫైనింగ్ సామర్థ్యాన్ని విస్తరించే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 'చింతన్ శివిర్'ను వాణిజ్య విభాగం మరియు GJEPC సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి.
• ఎగుమతుల లక్ష్యం 2040 నాటికి: 100 బిలియన్ డాలర్లు (ప్రస్తుతం 28 బిలియన్లు).
• GDPకి ఆశించిన తోడ్పాటు: 2040 నాటికి 1.2 శాతం.
• మొత్తం ఎగుమతుల్లో వాటా లక్ష్యం: 14 శాతం.
• ఉపాధి లక్ష్యం: ప్రస్తుతమున్న దాన్ని రెట్టింపు చేసి 1 కోటికి పెంచడం.
• రంగం మొత్తం ఆర్థిక విలువను ₹15 లక్షల కోట్ల నుండి ₹60 లక్షల కోట్లకు పెంచాలి.
• వాణిజ్య శాఖ కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ ఈ రోడ్‌మ్యాప్‌ను ఆవిష్కరించారు.
• కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి శ్రీ పీయూష్ గోయల్ ఆధ్వర్యంలో ఈ ప్రణాళిక రూపొందింది.
• ప్రాథమిక తయారీ (OEM) నుండి డిజైన్ ఆధారిత (ODM) పద్ధతికి మార్పు సాధించడం.
• ఆభరణాల తయారీలో AI మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి అధునాతన సాంకేతికతల వాడకం.
• భారత్ యొక్క సంస్కృతి, చరిత్రను ఆభరణాల డిజైన్లలో పొందుపరచడం (Soft Power).
• ల్యాబ్ గ్రోన్ డైమండ్స్ (LGD) మార్కెట్‌పై కూడా ఈ సదస్సులో ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.
• ఈ సదస్సులో మొత్తం 5 ప్రాధాన్యతా రంగాలను (Priority missions) ఎంపిక చేశారు.
• GJEPC భారతదేశంలో రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతులను ప్రోత్సహించే నోడల్ ఏజెన్సీ.
• దేశీయంగా నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం ద్వారా మానవ మూలధనంలో పెట్టుబడి పెట్టడం.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: GJEPC (Gem & Jewellery Export Promotion Council) & Trade Dynamics

• Definition: GJEPC అనేది భారతదేశం నుండి రత్నాలు, ఆభరణాల ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన జాతీయ అత్యున్నత సంస్థ (Apex body).
• Constitutional / Legal Basis: ఇది EXIM (Export-Import) పాలసీ మరియు ఫారిన్ ట్రేడ్ పాలసీ నిబంధనల ప్రకారం పనిచేస్తుంది.
• Scientific / Economic Principle: వాల్యూ అడిషన్ (Value Addition) - తక్కువ విలువైన ముడి పదార్థాలను అత్యధిక విలువైన తుది ఉత్పత్తులుగా మార్చి విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆర్జించడం.
• How it connects to this event: ప్రస్తుత 100 బిలియన్ డాలర్ల రోడ్‌మ్యాప్ తయారీలో మరియు ఉపాధి అవకాశాల పెంపులో GJEPC భాగస్వామిగా ఉంది.
• Origin & History: 1966లో వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన తొలి ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ కౌన్సిల్స్‌లో ఇది ఒకటి.
• Key milestone 1: కింబర్లీ ప్రాసెస్ (Kimberley Process - 2003) లో భారత్ భాగస్వామి కావడం, తద్వారా 'కాన్‌ఫ్లిక్ట్ డైమండ్స్'ను అరికట్టడంలో GJEPC కీలక పాత్ర పోషించింది.
• Key milestone 2: 2021 లో గోల్డ్ హాల్‌మార్కింగ్ తప్పనిసరి చేయబడినప్పుడు గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్ కోసం GJEPC అవగాహన పెంచింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Foreign Trade (Development and Regulation) Act 1992, CEPA (India-UAE).
• Nodal Ministry / Body: వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Commerce & Industry).
• India-specific relevance: వజ్రాల కటింగ్ అండ్ పాలిషింగ్ రంగంలో గుజరాత్ (ముఖ్యంగా సూరత్) ప్రపంచ హబ్‌గా ఉండటం భారతదేశానికి ప్రత్యేక బలాన్ని ఇస్తుంది.
• Global comparison: వజ్రాల తవ్వకంలో రష్యా, ఆఫ్రికా దేశాలు ముందుంటే, వాటిని తుది ఉత్పత్తులుగా మార్చడంలో భారత్ గ్లోబల్ లీడర్.
• Data point: 2025-26 నాటికి భారత ఎగుమతులు సుమారు 28 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్నాయి.
• Common exam angle: ఈ రంగం GDPకి ఎంత శాతం తోడ్పాటు అందిస్తుంది, అలాగే ఉపాధి కల్పన (Labor-intensive sector) ఎలా జరుగుతుంది అని UPSCలో తరచుగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: "OEM to ODM" - కేవలం తయారు చేసే దేశం నుండి డిజైన్ చేసి బ్రాండ్ చేసే దేశంగా భారత్ మారుతోంది అని గుర్తుంచుకోండి.

---

❓ Practice MCQs

Q1. వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ మరియు GJEPC రూపొందించిన రోడ్‌మ్యాప్ ప్రకారం, 2040 నాటికి రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతుల లక్ష్యం ఎంత? [Easy]

A) 50 బిలియన్ డాలర్లు

B) 80 బిలియన్ డాలర్లు

C) 100 బిలియన్ డాలర్లు

D) 150 బిలియన్ డాలర్లు

Answer: C

Explanation: చింతన్ శివిర్‌లో 2040 నాటికి ఈ రంగం ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

---

Q2. ఇటీవలి 'చింతన్ శివిర్' ప్రకారం, 2040 నాటికి భారతదేశ మొత్తం సరుకుల ఎగుమతులలో (Merchandise Exports) రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగం ఎంత శాతం వాటాను కలిగి ఉండాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Easy]

A) 8 శాతం

B) 10 శాతం

C) 12 శాతం

D) 14 శాతం

Answer: D

Explanation: ఈ రంగం 2040 నాటికి దేశం యొక్క మొత్తం సరుకుల ఎగుమతులలో 14 శాతానికి చేరుకోవాలని అంచనా వేయబడింది.

---

Q3. 'చింతన్ శివిర్' సమావేశంలో తీసుకున్న నిర్ణయాల ఆధారంగా రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలను ఎంతకు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Moderate]

A) 50 లక్షలు

B) 75 లక్షలు

C) 1 కోటి

D) 1.5 కోట్లు

Answer: C

Explanation: ఈ రంగంలో ఉపాధిని రెట్టింపు చేసి 1 కోటికి పెంచాలని సమావేశంలో గుర్తించారు.

---

Q4. ఈ కింది ఏ విభాగం/సంస్థ 'చింతన్ శివిర్ - 2040 రోడ్‌మ్యాప్'ను నిర్వహించడంలో భారత వాణిజ్య శాఖతో జతకట్టింది? [Moderate]

A) FICCI

B) NITI Aayog

C) GJEPC

D) DGFT

Answer: C

Explanation: వాణిజ్య విభాగం, జెమ్ అండ్ జ్యువెలరీ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ కౌన్సిల్ (GJEPC) సహకారంతో ఈ చింతన్ శివిర్‌ను నిర్వహించింది.

---

Q5. రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రభుత్వం దేని నుండి దేనికి మారాలని ఆకాంక్షిస్తోంది? [Moderate]

A) B2B నుండి B2C కి

C) ODM నుండి OEM కి

C) OEM నుండి ODM కి

D) SEZ నుండి DTA కి

Answer: C

Explanation: పరిశ్రమను ఒరిజినల్ ఎక్విప్‌మెంట్ మ్యానుఫ్యాక్చరర్ (OEM) నుండి గ్లోబల్ ఒరిజినల్ డిజైన్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ (ODM) మరియు బ్రాండింగ్ పవర్‌హౌస్‌గా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

---

Q6. ఈ రంగానికి సంబంధించిన మొత్తం ఆర్థిక విలువ (Economic Value) ప్రస్తుతం సుమారు ₹15 లక్షల కోట్లు ఉండగా, దాన్ని ఎంతకు విస్తరించాలని రోడ్‌మ్యాప్ నిర్దేశించింది? [Tricky]

A) ₹30 లక్షల కోట్లు

B) ₹45 లక్షల కోట్లు

C) ₹60 లక్షల కోట్లు

D) ₹100 లక్షల కోట్లు

Answer: C

Explanation: రంగానికి సంబంధించిన మొత్తం ఆర్థిక విలువను సుమారు ₹60 లక్షల కోట్లకు విస్తరించాలని ప్రణాళికలో పేర్కొన్నారు.

---

Q7. విదేశీ వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి మరియు విధానాలను అమలు చేయడానికి పనిచేసే డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ఫారిన్ ట్రేడ్ (DGFT) ప్రస్తుత డైరెక్టర్ జనరల్ ఎవరు (ఆగస్టు 2026 నాటికి)? [Tricky]

A) శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్

B) శ్రీ లవ్ అగర్వాల్

C) శ్రీ పీయూష్ గోయల్

D) శ్రీ సాకేత్ కుమార్

Answer: B

Explanation: DGFT డైరెక్టర్ జనరల్ శ్రీ లవ్ అగర్వాల్ అని వార్తాకథనంలో స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది. శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ వాణిజ్య కార్యదర్శి.

---

Q8. ఈ క్రింది ఏ ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగంలో వినియోగించాలని వాణిజ్య కార్యదర్శి ఉద్ఘాటించారు? [Tricky]

A) బ్లాక్‌చెయిన్ మరియు క్రిప్టోకరెన్సీ

B) ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు 3D ప్రింటింగ్

C) వర్చువల్ రియాలిటీ (VR) మరియు డ్రోన్స్

D) ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT) మరియు రోబోటిక్స్

Answer: B

Explanation: ఉత్పత్తుల విభేదీకరణను (product differentiation) సాధించడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకోవాలని శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ నొక్కిచెప్పారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశ రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగానికి సంబంధించి ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన 'విజన్ 2040 రోడ్‌మ్యాప్' లక్ష్యం ఏమిటి?

A) 2040 నాటికి వజ్రాల తవ్వకంలో ప్రపంచంలో మొదటి స్థానంలో నిలవడం

B) 2040 నాటికి ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చడం మరియు ఉపాధిని 1 కోటికి పెంచడం

C) విదేశీ ఆభరణాల దిగుమతులను పూర్తిగా నిషేధించడం

D) ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలకు కేవలం ముడి వజ్రాలను మాత్రమే సరఫరా చేయడం

Answer: B

Explanation: చింతన్ శివిర్ రోడ్‌మ్యాప్ ప్రకారం 2040 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్ల ఎగుమతులు మరియు 1 కోటి ఉపాధి కల్పన ప్రధాన లక్ష్యాలు. వజ్రాల తవ్వకం భారతదేశ బలం కాదని స్పష్టం చేయబడింది.

---

PYQ 2:

ఇటీవల రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగంపై జరిగిన 'చింతన్ శివిర్'కు సంబంధించి ఈ క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. 2040 నాటికి భారతదేశ GDPకి ఈ రంగం 1.2 శాతం తోడ్పాటును అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
2. భారతదేశం యొక్క బలం బంగారం లేదా వజ్రాల తవ్వకంలో కాకుండా నైపుణ్యం కలిగిన కళాకారులలో (skilled craftspeople) ఉందని సమావేశం నొక్కిచెప్పింది.
3. ఈ రోడ్‌మ్యాప్ భారత ప్రభుత్వాన్ని మరియు GJEPC ని కలిపి ఒక ఉమ్మడి వేదికపైకి తీసుకువచ్చింది.

పై ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: D

Explanation: పై మూడు ప్రకటనలు సరైనవే. GDPకి 1.2% సహకారం అందించడం లక్ష్యం. వజ్రాల తవ్వకం మన బలం కాదని, నైపుణ్యమే మన బలమని కార్యదర్శి చెప్పారు. దీన్ని వాణిజ్య శాఖ మరియు GJEPC కలిసి నిర్వహించాయి.

---

PYQ 3:

Assertion (A): భారతదేశం రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగంలో కేవలం ఒరిజినల్ ఎక్విప్‌మెంట్ మ్యానుఫ్యాక్చరర్ (OEM) స్థాయికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా గ్లోబల్ బ్రాండింగ్ మరియు డిజైన్ హబ్ (ODM) గా ఎదగాలని ప్రణాళిక వేస్తోంది.

Reason (R): అధిక సంపద సృష్టి అనేది కేవలం ప్రాథమిక తయారీ వల్ల కాకుండా డిజైన్, ఇన్నోవేషన్ మరియు గ్లోబల్ బ్రాండింగ్ ద్వారా వస్తుందని వాణిజ్య విభాగం గుర్తించింది.

Answer: A

Explanation: Assertion మరియు Reason రెండూ సరైనవి, మరియు Reason అనేది Assertion కు సరైన వివరణ. బ్రాండింగ్ మరియు డిజైన్ ద్వారానే (ODM మోడల్) వాల్యూ అడిషన్ మరియు ఎక్కువ సంపద సృష్టి జరుగుతుందని రోడ్‌మ్యాప్ స్పష్టం చేసింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, 2040 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్ల ఎగుమతుల లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ప్రభుత్వం సూచించిన చర్యలను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగం కీలకమైన ఎంప్లాయ్‌మెంట్ జనరేటర్‌గా (ఉపాధి కల్పన) ఉంది. ఇది ప్రస్తుతం దాదాపు 28 బిలియన్ డాలర్ల ఎగుమతులతో పాటు వేలాది మందికి ఉపాధి కల్పిస్తోంది. 2040 నాటికి దీనిని 100 బిలియన్ డాలర్లకు పెంచడానికి ప్రభుత్వం GJEPC తో కలిసి 'విజన్ 2040 రోడ్‌మ్యాప్'ను ప్రకటించింది.

ఈ లక్ష్య సాధనకు సూచించిన ప్రధాన చర్యలు: మొదటగా, దేశం కేవలం తయారీ కేంద్రంగా (OEM) కాకుండా ప్రపంచ స్థాయి డిజైన్ మరియు బ్రాండింగ్ పవర్‌హౌస్‌గా (ODM) ఎదగాలి. రెండవది, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను ఉపయోగించి ఉత్పత్తులలో వైవిధ్యాన్ని తీసుకురావాలి. మూడవది, భారతీయ చరిత్ర మరియు సంస్కృతిని డిజైన్లలో మేళవించి సాఫ్ట్ పవర్‌ను పెంచాలి.

ముగింపుగా, కేవలం ముడి పదార్థాలపై ఆధారపడకుండా, మానవ వనరుల నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా మాత్రమే ఈ రంగం 2040 నాటికి భారత GDPకి 1.2 శాతం తోడ్పాటును మరియు 1 కోటి ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించగలదు.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశం యొక్క 'వికసిత్ భారత్' (Viksit Bharat) కలను సాకారం చేయడంలో లేబర్-ఇంటెన్సివ్ రంగాల పాత్ర కీలకం. రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగం నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించండి మరియు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు, భవిష్యత్ కార్యాచరణను సూచించండి.

Answer: లేబర్-ఇంటెన్సివ్ రంగాలైన వస్త్రాలు, తోలు పరిశ్రమ మరియు రత్నాలు & ఆభరణాలు భారీ స్థాయిలో ఉపాధిని కల్పించడం ద్వారా 'వికసిత్ భారత్' సాధనలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇటీవల వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఆవిష్కరించిన 'విజన్ 2040 రోడ్‌మ్యాప్' ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది. 2040 నాటికి రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చడం మరియు ఉపాధిని 1 కోటికి పెంచడం ద్వారా ఈ రంగం ఆర్థిక పురోగతికి ప్రధాన చోదక శక్తిగా మారనుంది.

చారిత్రాత్మకంగా, ముడి వజ్రాలను కటింగ్ మరియు పాలిషింగ్ చేయడంలో భారతదేశం ప్రపంచ హబ్‌గా ఉంటూ వస్తోంది. కానీ, గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్‌లో మన వాటా ఎక్కువగా తక్కువ మార్జిన్ ఉన్న తయారీకి పరిమితమైంది. ప్రస్తుత సవాళ్లలో ముడి వజ్రాల కొరత, గ్లోబల్ మార్కెట్‌లో హెచ్చుతగ్గులు మరియు చైనా లాంటి దేశాల నుండి తీవ్రమైన పోటీ ఉన్నాయి.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి ప్రస్తుత రోడ్‌మ్యాప్ లో స్పష్టమైన కార్యాచరణను రూపొందించారు:

1. ప్రాథమిక తయారీ (OEM) నుండి డిజైన్ మరియు బ్రాండింగ్ (ODM) వైపు మళ్లడం.
2. నూతన తరం అభిరుచులకు అనుగుణంగా AI, 3D ప్రింటింగ్ వంటి సాంకేతికతలను వినియోగించడం.
3. ల్యాబ్ గ్రోన్ డైమండ్స్ (LGD) వంటి పర్యావరణ అనుకూల మరియు లాభదాయక విభాగాలపై పెట్టుబడులు పెట్టడం.

ముగింపుగా, పరిశ్రమ మరియు అకడమిక్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ల మధ్య సమన్వయం పెంచడం ద్వారా మరియు స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్‌పై దృష్టి సారించడం ద్వారా ఈ రంగం మొత్తం ఆర్థిక విలువను ₹60 లక్షల కోట్లకు విస్తరించవచ్చు. ఇది సమగ్ర ఆర్థికాభివృద్ధికి దారితీస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse ముడి వజ్రాల తవ్వకంలో భారత్ అగ్రగామిగా ఉందని. The correct fact is వజ్రాలను కటింగ్ మరియు పాలిషింగ్ చేయడంలో మాత్రమే భారత్ అగ్రగామి, వజ్రాల తవ్వకంలో కాదు.
• Trap 2: A common wrong assumption is 100 బిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యం 2030 నాటికి సాధించాలని. The reality is ఈ 100 బిలియన్ డాలర్ల ఎగుమతుల లక్ష్యం 2040 నాటికి నిర్దేశించబడింది.
• Trap 3: Many students miss GJEPC ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుందో answering questions on this topic. Always remember ఇది వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Commerce & Industry) కింద పనిచేస్తుంది, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ కింద కాదు.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: ఎగుమతుల లక్ష్యాలు (100 బిలియన్ డాలర్లు), సాధించాల్సిన సంవత్సరం (2040), మరియు GJEPC వంటి సంస్థల నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖల పైన ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.
• Mains: GS-3 లోని ఉపాధి కల్పన (Employment Generation) లేదా ఎగుమతుల వ్యూహం (Export Strategy) పైన ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు, 'OEM నుండి ODM మోడల్' కి మారడం అనే కాన్సెప్ట్‌ను కేస్ స్టడీగా రాయాలి.
• Interview: "ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ వల్ల తయారీ రంగంలో ఉద్యోగాలు పోతాయా?" అని అడిగినప్పుడు, ఈ ఆర్టికల్‌లో చెప్పినట్టుగా AI ని కేవలం డిజైన్ మరియు వాల్యూ అడిషన్‌కు వాడుతూ ఉపాధిని రెట్టింపు చేయవచ్చని ఆశావాద దృక్పథంతో సమాధానం ఇవ్వవచ్చు.
• Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో "భారతదేశ ఉపాధి కల్పనలో లేబర్-ఇంటెన్సివ్ రంగాల పాత్ర" లేదా LGD (ల్యాబ్ గ్రోన్ డైమండ్స్) కి సంబంధించిన ప్రశ్నలను ఆశించవచ్చు.