Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31): ₹36,441 కోట్ల కేటాయింపులు

స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ముంబై కేంద్రం 18 ఆగస్టు 2026న 'ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31)' పై కీలక వివరాలను వెల్లడించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వంచే ఆమోదించబడిన ఈ నూతన ప్రణాళికకు గతంతో పోలిస్తే ఎనిమిది రెట్లు అధికంగా రూ. 36,441 కోట్లు కేటాయించారు. గ్రామ స్థాయి నుండి అంతర్జాతీయ స్థాయి వరకు పటిష్టమైన క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. దీని ద్వారా ప్రభుత్వ మద్దతు పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్యను 10 రెట్లు పెంచనున్నారు. మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రతిభ గుర్తింపు, క్రీడా విజ్ఞాన శాస్త్రం సహా 9 కీలక అంశాలతో ఈ పథకం అమలు కానుంది.

What Happened

18 ఆగస్టు 2026న ముంబై ప్రెస్ క్లబ్‌లో స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ముంబై రీజినల్ సెంటర్ 'ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31)' గురించి వివరించేందుకు ఒక సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. దేశ క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం, ప్రతిభను గుర్తించడం కోసం రూ.36,441 కోట్లతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ నూతన ప్రణాళికను రూపొందించింది. దీని ద్వారా గ్రామస్థాయి నుంచి జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయికి క్రీడాకారులను తీర్చిదిద్దేందుకు ఒక పటిష్టమైన మార్గాన్ని సృష్టించనున్నారు.

When & Where

ఈ సమావేశం 18 ఆగస్టు 2026 తేదీన మహారాష్ట్రలోని ముంబై ప్రెస్ క్లబ్‌లో జరిగింది. దేశవ్యాప్తంగా క్రీడా రంగాన్ని పటిష్టం చేయాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ విస్తృత లక్ష్యంలో భాగంగా, మహారాష్ట్ర క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను (sporting ecosystem) మెరుగుపరచడం మరియు జాతీయ విధానాన్ని వివరించడం దీని తక్షణ ఉద్దేశం.

Who Is Involved

  • కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని రూపొందించి అమలు చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI): క్షేత్రస్థాయిలో అథ్లెట్ల ఎంపిక మరియు శిక్షణను పర్యవేక్షించే ప్రభుత్వ సంస్థ.
  • పాండురంగ్ చటే (Pandurang Chate): ముంబై SAI రీజినల్ డైరెక్టర్, పథకం యొక్క కిందిస్థాయి (grassroots to podium) మార్గదర్శకాలను వివరించారు.
  • క్రీడా ప్రముఖులు: పారాలింపిక్ స్వర్ణ పతక విజేత ప్రమోద్ భగత్, BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్ సుకాంత్ కదమ్, ఆసియా గేమ్స్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్ రుతుజా సంపత్రావ్ భోసలే ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొని తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు.

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల మ్యాపింగ్: ఒలింపిక్, ఆసియా క్రీడలు, కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌కు అవసరమైన ప్రస్తుత సదుపాయాలను దేశవ్యాప్తంగా అంచనా వేసి, కొత్తవి ఎక్కడ అవసరమో నిర్ధారిస్తారు.
2. ప్రతిభ గుర్తింపు కేంద్రాలు: 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు (Utkrishta Vidyalayas)', 'ఖేలో ఇండియా ఫీడర్ స్కూల్స్ (Feeder Schools)', మరియు ఖేలో ఇండియా సెంటర్లను ఏర్పాటు చేసి చిన్న వయసులోనే క్రీడాకారుల ప్రతిభను గుర్తిస్తారు.
3. రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం: మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో రాష్ట్రాలకు మరింత భాగస్వామ్యం కల్పించేందుకు 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ (State Action Plan)' ను అమలు చేస్తారు.
4. అథ్లెట్ల వర్గీకరణ & మద్దతు: క్రీడాకారులను 'ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA)', 'ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (E-KIA)' గా వర్గీకరించి వారికి కోచింగ్, టెక్నాలజీ మరియు పోటీల అనుభవం అందిస్తారు.

Why It Matters

  • పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Governance): గత కేటాయింపులతో పోలిస్తే 8 రెట్లు ఎక్కువ బడ్జెట్ (రూ. 36,441 కోట్లు) కేటాయించడం క్రీడల పట్ల ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధికి నిదర్శనం.
  • సామాజిక ప్రభావం: గ్రామీణ ప్రాంతాల (grassroots) అథ్లెట్లకు మెరుగైన అవకాశాలు లభించి సామాజిక సమానత్వానికి (Social Justice - GS 2) బాటలు పడతాయి.
  • సాంకేతిక అనుసంధానం: శిక్షణలో స్పోర్ట్స్ సైన్స్ మరియు క్రీడా సాంకేతికతను (Sports Technology) ఉపయోగించడం వల్ల భారతీయ అథ్లెట్ల పనితీరు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు చేరుతుంది.

Historical Background

  • 1984: దేశంలో క్రీడల నిర్వహణ మరియు శిక్షణ కోసం స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థగా స్థాపించబడింది.
  • 2018: క్రీడా రంగాన్ని అట్టడుగు స్థాయి నుండి అభివృద్ధి చేయడానికి మరియు ప్రతిభను గుర్తించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం తొలిసారిగా "ఖేలో ఇండియా" (Khelo India Scheme) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
  • 2021-22: స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) క్రీడాకారుల ఆర్థిక సాయం కోసం నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాలకు నగదు బదిలీ (DBT) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టి పారదర్శకత పెంచింది.

Previous Related Events

  • జనవరి 2024: తమిళనాడులో 6వ ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్ విజయవంతంగా జరిగాయి, ఇందులో స్క్వాష్ క్రీడను తొలిసారిగా ప్రవేశపెట్టారు.
  • ఫిబ్రవరి 2024: అస్సాంలో 4వ ఖేలో ఇండియా యూనివర్సిటీ గేమ్స్ "అష్టలక్ష్మి (Ashtalakshmi)" అనే పేరుతో ఘనంగా నిర్వహించబడ్డాయి.
  • మార్చి 2024: జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో రాణించిన క్రీడాకారులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు కల్పించేందుకు కేంద్ర క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ మార్గదర్శకాలను సవరించింది.

Static GK Connection

  • క్రీడలు మరియు రాజ్యాంగం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ (State List - Entry 33) ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితాలో (State Subject) ఉంటాయి. అందుకే ఈ స్కీమ్‌లో రాష్ట్రాలకు కీలక బాధ్యత ఇచ్చేలా 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' కు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
  • స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI): 1984 లో సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం, 1860 కింద స్థాపించబడిన సంస్థ. ఇది జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ క్రీడలలో భారత అథ్లెట్లకు శిక్షణను అందిస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచ క్రీడా అగ్రగాములైన అమెరికా, చైనా వంటి దేశాలు తమ క్రీడా బడ్జెట్‌లో సింహభాగాన్ని గ్రాస్‌రూట్ డెవలప్‌మెంట్ మరియు స్పోర్ట్స్ సైన్స్‌పై ఖర్చు చేస్తాయి. ఇప్పుడు భారతదేశం కూడా అదే తరహాలో 2026-31 కాలానికి రూ.36,441 కోట్లు వెచ్చించడం ద్వారా, 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్ (6 పతకాలు సాధించింది) రికార్డును దాటి భవిష్యత్తులో ఒలింపిక్ పతకాల సంఖ్యను గణనీయంగా పెంచేందుకు చైనా మోడల్ (మాస్ టాలెంట్ ఐడెంటిఫికేషన్) వైపు అడుగులు వేస్తోంది.

Future Impact

  • 2036 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య హక్కుల సాధనకు ప్రయత్నిస్తున్న భారత్‌కు, ఈ పథకం ద్వారా ಅತ್ಯుత్తమ క్రీడాకారుల బృందం తయారయ్యే అవకాశం ఉంది.
  • అథ్లెట్లకు అందించే మద్దతు 10 రెట్లు పెరగడం వల్ల దేశవ్యాప్తంగా క్రీడలను ప్రొఫెషనల్ కెరీర్‌గా ఎంచుకునే యువత సంఖ్య భారీగా పెరుగుతుంది.
  • రాబోయే 5 ఏళ్లలో పారా అథ్లెట్లకు క్రీడా సైన్స్ ఆధారిత శిక్షణ మరియు స్పోర్ట్స్ టెక్నాలజీ అనలిటిక్స్‌లో వినూత్న మార్పులు రానున్నాయి.

🔑 Key Points for Revision

  • ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026–31) కు ఆమోదించిన బడ్జెట్ రూ. 36,441 కోట్లు.
  • మునుపటి బడ్జెట్ కేటాయింపులతో పోలిస్తే ఇది సుమారు 8 రెట్లు అధికం.
  • లబ్ధి పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్యను సుమారు 10 రెట్లు పెంచడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.
  • మౌలిక సదుపాయాలు, టాలెంట్ ఐడెంటిఫికేషన్ సహా పథకంలో మొత్తం 9 కీలక విభాగాలున్నాయి.
  • మౌలిక సదుపాయాల కోసం 'స్పోర్ట్స్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఫర్ మెడల్ స్ట్రాటజీ' అమలు చేస్తారు.
  • రాష్ట్రాలకు మరింత నిర్ణయాధికారం ఇచ్చేందుకు 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' ను తీసుకొచ్చారు.
  • గ్రామస్థాయి ప్రతిభ గుర్తింపుకు 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు' మరియు 'ఫీడర్ స్కూల్స్' ఏర్పాటు.
  • అథ్లెట్ల వర్గీకరణ: ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA) & ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (E-KIA).
  • ఒలింపిక్, ఆసియన్, కామన్వెల్త్ గేమ్స్ సదుపాయాల కొరతను తీర్చడానికి మ్యాపింగ్ జరుగుతుంది.
  • కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల శాఖ ఈ పథకాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది.
  • స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) 1984 లో స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థగా స్థాపించబడింది.
  • రాజ్యాంగం 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 33) లోని అంశం.
  • పారాలింపిక్ అథ్లెట్లకు సైతం స్పోర్ట్స్ సైన్స్ మరియు నాణ్యమైన కోచింగ్ మద్దతు అందనుంది.
  • గ్రామ స్థాయి (Grassroots) నుండి అంతర్జాతీయ వేదికల (Podium) వరకు ఒకే మార్గం (pathway) ఏర్పాటు.
  • 18 ఆగస్టు 2026న ముంబైలో జరిగిన సమావేశంలో SAI రీజినల్ డైరెక్టర్ పాండురంగ్ చటే ఈ వివరాలను వెల్లడించారు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) & క్రీడా పాలన

  • Definition: జాతీయ స్థాయిలో క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి మరియు అథ్లెట్లకు శిక్షణను అందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన అత్యున్నత స్వయంప్రతిపత్తి గల క్రీడా సంస్థ.
  • Constitutional / Legal Basis: 1860 సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం కింద ఒక సొసైటీగా నమోదు చేయబడింది. రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్, రాష్ట్ర జాబితా (Entry 33) కింద క్రీడలు వస్తాయి.
  • Scientific / Economic Principle: క్రీడలలో 'హ్యూమన్ క్యాపిటల్ డెవలప్‌మెంట్ (Human Capital)' మరియు క్రీడా విజ్ఞాన శాస్త్రం సూత్రాలపై అథ్లెట్ల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం.
  • How it connects to this event: 2026-31 ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్‌ను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేసి, అథ్లెట్లకు (KIA మరియు E-KIA) మద్దతు ఇచ్చే క్షేత్రస్థాయి పర్యవేక్షణ బాధ్యత SAI దే.
  • Origin & History: 1982 ఢిల్లీ ఆసియా క్రీడల నిర్వహణ తర్వాత నిర్మించిన మౌలిక సదుపాయాలను నిర్వహించడానికి 25 జనవరి 1984 లో SAI స్థాపించబడింది.
  • Key milestone 1: 1987 లో సొసైటీ ఫర్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫిజికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ స్పోర్ట్స్ (SNIPES) సంస్థ SAI లో విలీనం చేయబడింది.
  • Key milestone 2: 2018 లో మొదటిసారిగా ఖేలో ఇండియా స్కీమ్‌ను ప్రారంభించి, అట్టడుగు స్థాయి క్రీడలకు పెద్దపీట వేశారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్‌మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా 2011, టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS).
  • Nodal Ministry / Body: యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Youth Affairs and Sports).
  • India-specific relevance: గ్రామీణ భారతంలో దాగి ఉన్న క్రీడా ప్రతిభను వెలికితీయడానికి, సరైన పోషకాహారం మరియు మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడానికి ఇది అత్యంత కీలకం.
  • Global comparison: ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్ (AIS) లేదా చైనా జనరల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ స్పోర్ట్ వలె భారతదేశంలో SAI ప్రధాన సంస్థగా పనిచేస్తుంది.
  • Data point: కొత్త పథకంతో సుమారు 10 రెట్లు ఎక్కువ మంది క్రీడాకారులకు నేరుగా ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయం, శిక్షణ లభిస్తుంది.
  • Common exam angle: SAI స్థాపన సంవత్సరం, ఖేలో ఇండియా స్కీమ్ లక్ష్యాలు, బడ్జెట్ కేటాయింపులు, మరియు క్రీడలు ఏ రాజ్యాంగ జాబితాలో ఉన్నాయో పదేపదే అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: "SAI-1984: Sports for All in India."

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రకటించిన 'ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31)' కోసం ఎంత బడ్జెట్ కేటాయించింది? [Easy]

A) రూ. 10,500 కోట్లు

B) రూ. 25,000 కోట్లు

C) రూ. 36,441 కోట్లు

D) రూ. 50,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: 2026–31 కాలానికి గాను ఖేలో ఇండియా పథకానికి ప్రభుత్వం భారీగా రూ. 36,441 కోట్లు కేటాయించింది.

Q2. ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31) ప్రకారం లబ్ధి పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్యను గతంతో పోలిస్తే ఎన్ని రెట్లు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Easy]

A) 2 రెట్లు

B) 5 రెట్లు

C) 8 రెట్లు

D) 10 రెట్లు

Answer: D

Explanation: పత్రికా ప్రకటన ప్రకారం, ఈ పథకం ద్వారా ప్రభుత్వ మద్దతు పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్యను దాదాపు 10 రెట్లు పెంచాలని లక్ష్యంగా నిర్ణయించారు.

Q3. గ్రామీణ ప్రతిభను గుర్తించి అభివృద్ధి చేయడానికి ఖేలో ఇండియా స్కీమ్ కింద కొత్తగా ఏ రకమైన విద్యా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది? [Moderate]

A) స్పోర్ట్స్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఇండియా

B) ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు మరియు ఫీడర్ స్కూల్స్

C) నేషనల్ అథ్లెటిక్ అకాడమీలు

D) రూరల్ స్పోర్ట్స్ కాలేజెస్

Answer: B

Explanation: గ్రాస్‌రూట్ ప్రతిభను గుర్తించడానికి 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు', 'ఖేలో ఇండియా ఫీడర్ స్కూల్స్' మరియు 'ఖేలో ఇండియా సెంటర్స్' ఏర్పాటు చేయనున్నారు.

Q4. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో రాష్ట్రాలకు మరింత భాగస్వామ్యం కల్పించడానికి ఖేలో ఇండియా పథకంలో ఏ వ్యూహాన్ని చేర్చారు? [Moderate]

A) నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫండ్ ప్లాన్

B) స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఫర్ స్పోర్ట్స్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్

C) పంచాయతీ రాజ్ స్పోర్ట్స్ మిషన్

D) రీజినల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ

Answer: B

Explanation: రాష్ట్రాలకు క్రీడా మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో కీలక పాత్ర ఇచ్చేందుకు "స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ (State Action Plan)" ఈ పథకంలో భాగం చేయబడింది.

Q5. కొత్త ఖేలో ఇండియా మార్గదర్శకాల ప్రకారం కేంద్ర మద్దతు పొందే క్రీడాకారులను అధికారికంగా ఏమని వర్గీకరిస్తారు? [Moderate]

A) జూనియర్ మరియు సీనియర్ అథ్లెట్స్

B) నేషనల్ మరియు ఇంటర్నేషనల్ అథ్లెట్స్

C) ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA) మరియు ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (E-KIA)

D) టార్గెట్ మరియు ప్రోబబుల్ అథ్లెట్స్

Answer: C

Explanation: ఈ పథకం కింద ఎంపికైన క్రీడాకారులను ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA) మరియు ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (E-KIA) గా పిలుస్తారు.

Q6. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'క్రీడలు' (Sports) ఏ జాబితాలో (List) చేర్చబడ్డాయి? [Tricky]

A) కేంద్ర జాబితా (Union List)

B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)

C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)

D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: B

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (ఎంట్రీ 33) కిందకు వస్తాయి, అందుకే ఖేలో ఇండియా స్కీమ్‌లో రాష్ట్రాలకు కీలక పాత్ర ఇచ్చారు.

Q7. ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31) ప్రధానంగా ఎన్ని కీలక విభాగాలను (components) కలిగి ఉంది? [Tricky]

A) 5 విభాగాలు

B) 7 విభాగాలు

C) 9 విభాగాలు

D) 12 విభాగాలు

Answer: C

Explanation: ఈ పథకంలో మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రతిభ గుర్తింపు, స్పోర్ట్స్ సైన్స్ మొదలైన వాటితో సహా మొత్తం 9 కీలక విభాగాలు ఉన్నాయి.

Q8. ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ ప్రెస్ మీట్ సందర్భంగా పారా అథ్లెట్లకు నాణ్యమైన కోచింగ్ మరియు స్పోర్ట్స్ సైన్స్ అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పిన పారాలింపిక్ స్వర్ణ పతక విజేత ఎవరు? [Tricky]

A) దేవేంద్ర ఝఝారియా

B) సుమిత్ అంటిల్

C) ప్రమోద్ భగత్

D) మరియప్పన్ తంగవేలు

Answer: C

Explanation: పారాలింపిక్ స్వర్ణ పతక విజేత మరియు పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత ప్రమోద్ భగత్ పారా అథ్లెట్లకు కోచింగ్ మరియు స్పోర్ట్స్ సైన్స్ మద్దతు అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది?

A) 1974

B) 1982

C) 1984

D) 1991

Answer: C

Explanation: 1982 ఢిల్లీ ఆసియా క్రీడల అనంతరం, దేశవ్యాప్తంగా క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలను నిర్వహించేందుకు 1984లో SAI స్థాపించబడింది.

PYQ 2:

ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31) కి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకానికి రూ. 36,441 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయించబడింది.
2. క్రీడలు కేంద్ర జాబితాలోని అంశం కాబట్టి రాష్ట్రాలకు ఇందులో ఎలాంటి భాగస్వామ్యం ఉండదు.
3. గ్రామ స్థాయిలో ప్రతిభావంతులైన అథ్లెట్లను గుర్తించడానికి 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు' ఏర్పాటు చేయబడతాయి.

పై వాటిలో ఏ వాక్యం/వాక్యాలు సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 మరియు 3 సరైనవి. క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశం మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' ద్వారా రాష్ట్రాలకు కీలక భాగస్వామ్యం ఉంది. కాబట్టి వాక్యం 2 తప్పు.

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion-A): ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31) కింద మునుపటి కంటే సుమారు 8 రెట్లు అధికంగా నిధులు కేటాయించబడ్డాయి.

కారణం (Reason-R): భారతదేశంలో అథ్లెట్ల సంఖ్యను దాదాపు 10 రెట్లు పెంచడం మరియు గ్రామ స్థాయి నుండి అంతర్జాతీయ స్థాయి వరకు బలమైన క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడం ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడానికి మరియు భవిష్యత్తులో 10 రెట్లు ఎక్కువ మంది క్రీడాకారులకు మద్దతు ఇవ్వాలనే ఉద్దేశ్యంతోనే, బడ్జెట్ కేటాయింపులు రూ. 36,441 కోట్లకు (8 రెట్లు) పెంచబడ్డాయి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో క్రీడా సంస్కృతిని పెంపొందించడంలో "ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31)" ఎలా సహాయపడుతుంది? విశ్లేషించండి.

భారతదేశంలో గ్రామ స్థాయి నుండి అంతర్జాతీయ స్థాయి (podium) వరకు బలమైన క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించే లక్ష్యంతో రూ. 36,441 కోట్లతో ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31) తీసుకురాబడింది. ఇది దేశ క్రీడా సంస్కృతిలో సమూల మార్పులకు నాంది పలుకుతుంది.

గతంతో పోలిస్తే బడ్జెట్ ఎనిమిది రెట్లు పెరగడం వల్ల, ప్రయోజనం పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్య 10 రెట్లు పెరుగుతుంది. 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు', 'ఫీడర్ స్కూల్స్' ద్వారా ప్రాథమిక దశలోనే గ్రామీణ ప్రతిభను గుర్తించి శిక్షణ ఇస్తారు. దీనివలన గ్రామీణ ప్రాంతాల యువతకు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' ద్వారా రాష్ట్రాలను భాగస్వాములను చేయడం వల్ల క్రీడా పాలనలో సమాఖ్య స్పూర్తి (Federal spirit) పెంపొందుతుంది. క్రీడాకారులను KIA మరియు E-KIA గా విభజించి వారికి ఆధునిక క్రీడా సాంకేతికత (Sports Science) అందుబాటులోకి తెస్తారు.

ముగింపుగా, 2036 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్యానికి పోటీ పడుతున్న భారత్‌కు భవిష్యత్తు పతకాల సాధనలో (Medal Strategy) ఈ పథకం ఒక వ్యూహాత్మక పునాదిగా మారుతుంది.

Question 2 (250 words): గ్రాస్‌రూట్ టాలెంట్ ఐడెంటిఫికేషన్ (గ్రామ స్థాయిలో ప్రతిభ గుర్తింపు) మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి భారతదేశాన్ని అంతర్జాతీయ క్రీడా శక్తిగా ఎలా మారుస్తాయి? ఖేలో ఇండియా పథకం తాజా కేటాయింపుల (2026-31) నేపథ్యంలో చర్చించండి.

భారతదేశం సుదీర్ఘకాలంగా క్రీడల రంగంలో తన జనాభాకు తగిన ప్రతినిధ్యం వహించడంలో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. సరైన మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం మరియు అట్టడుగు స్థాయిలో ప్రతిభను గుర్తించకపోవడమే ఇందుకు ప్రధాన కారణాలు. దీనిని అధిగమించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 2026-31 కాలానికి గాను "ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్" కింద రూ. 36,441 కోట్లను కేటాయించింది. ఇది అంతర్జాతీయ క్రీడా శక్తిగా భారత్ ఎదిగేందుకు ఎలా దోహదపడుతుందో కింది విధంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

మొదటగా, క్రీడలు రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర జాబితా (ఎంట్రీ 33) కింద ఉంటాయి. అయినప్పటికీ ఈ పథకంలో 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' ను ప్రవేశపెట్టి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం సాధిస్తున్నారు. 9 కీలక విభాగాలతో కూడిన ఈ పథకం ద్వారా ఒలింపిక్, ఆసియన్, మరియు కామన్వెల్త్ క్రీడలకు అవసరమైన ప్రస్తుత సదుపాయాలను మ్యాపింగ్ చేసి, లోపాలను సవరించనున్నారు.

రెండవదిగా, సామాజిక-ఆర్థిక అంతరాలను ఈ పథకం తగ్గిస్తుంది. 'ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు' మరియు 'ఫీడర్ స్కూల్స్' ద్వారా గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాల్లో దాగి ఉన్న ప్రతిభను వెలికితీస్తారు. ఎంపికైన క్రీడాకారులను ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA), ఎమర్జింగ్ అథ్లెట్స్ (E-KIA) గా వర్గీకరించి, సాధారణ క్రీడాకారులతో పాటు పారాలింపిక్ అథ్లెట్లకు సైతం స్పోర్ట్స్ సైన్స్, కోచింగ్ అందజేస్తారు. మద్దతు పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్య 10 రెట్లు పెరగడం అనేది భవిష్యత్తు కోసం అథ్లెట్ల 'పైప్‌లైన్' ను బలోపేతం చేస్తుంది.

ముగింపుగా, కేవలం మౌలిక సదుపాయాలు మాత్రమే కాకుండా క్రీడా విజ్ఞాన శాస్త్రం, టెక్నాలజీ, మరియు కోచ్‌ల అభివృద్ధి వంటి సమగ్ర విధానం ఈ రివాంప్డ్ స్కీమ్ లక్ష్యం. అట్టడుగు స్థాయిలో ఈ పెట్టుబడులు పెట్టడం ద్వారా భవిష్యత్ ఒలింపిక్స్‌లో భారతదేశం ప్రపంచ క్రీడా శక్తిగా అవతరించడం ఖాయం.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse 'ఖేలో ఇండియా పథకం ప్రారంభ సంవత్సరం' with 'తాజా రివాంప్డ్ స్కీమ్ కాలవ్యవధి'. The correct fact is పాత ఖేలో ఇండియా పథకం 2018 లో ప్రారంభమైంది, కానీ తాజా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (రూ. 36,441 కోట్లతో) 2026-31 కాలానికి సంబంధించినది.
  • Trap 2: A common wrong assumption is క్రీడలు కేంద్ర జాబితాలోని (Union List) అంశం అని అనుకోవడం. The reality is రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (State List) కిందకు వస్తాయి.
  • Trap 3: Many students miss 'క్రీడాకారుల వర్గీకరణ' పేర్లను గమనించడం. Always remember కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రకారం అథ్లెట్లను సీనియర్/జూనియర్ అని కాకుండా 'ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (KIA)' మరియు 'ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్స్ (E-KIA)' గా పిలుస్తారు.

🧭 Exam Tip

  • Prelims: పథకం కాలవ్యవధి (2026-31), మొత్తం కేటాయించిన బడ్జెట్ (రూ. 36,441 కోట్లు), అథ్లెట్ల పెంపు శాతం (10 రెట్లు), మరియు ఎన్ని విభాగాల్లో (9) పథకం పనిచేస్తుంది అనే ప్రత్యక్ష వాస్తవాలపై ప్రశ్నలు వస్తాయి.
  • Mains: GS-2 (Government Policies & Interventions / Social Justice) లో క్రీడా పాలన మరియు ప్రతిభ గుర్తింపు గురించి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' ను ఉదహరిస్తూ కేంద్ర-రాష్ట్ర క్రీడా సహకారాన్ని రాయవచ్చు.
  • Interview: ఒలింపిక్స్‌లో భారత పతకాల పెంపుదలకు తీసుకుంటున్న చర్యలపై మీ అభిప్రాయం అడిగినప్పుడు, ఈ ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ లక్ష్యాలను ప్రస్తావించాలి.
  • Prediction: రాబోయే APPSC, TSPSC, UPSC పరీక్షలలో "ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు" మరియు ఈ పథకం కింద రాష్ట్రాలకు ఉన్న పాత్రను (State Action Plan) టార్గెట్ చేస్తూ ఒక బహుళ-వాక్యాల (Statement-based) ప్రశ్న తప్పక వస్తుంది.