భారత బ్యాడ్మింటన్ దిగ్గజం, కామన్వెల్త్ క్రీడల బంగారు పతక విజేత జ్వాలా గుత్తా కేంద్ర ప్రభుత్వం పునరుద్ధరించిన (Revamped) ఖేలో ఇండియా పథకాన్ని భారత క్రీడారంగానికి 'గేమ్ఛేంజర్'గా కొనియాడారు. గ్రామీణ మరియు అట్టడుగు స్థాయిలో దాగి ఉన్న ప్రతిభను గుర్తించి, వారికి ఆర్థిక సహాయం మరియు ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలను అందించడానికి ఈ పథకం ఎంతగానో దోహదపడుతుందని ఆమె పేర్కొన్నారు. ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా భారత్ క్రీడా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో ఈ సంస్కరణలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయని వెల్లడించారు.
భారత ప్రముఖ బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణి జ్వాలా గుత్తా కేంద్ర ప్రభుత్వ పునరుద్ధరించిన 'ఖేలో ఇండియా' పథకంపై తన స్పందనను తెలియజేస్తూ, ఇది భారత క్రీడా రంగానికి విప్లవాత్మకమైన మలుపు అని పేర్కొన్నారు. గ్రామీణ స్థాయి క్రీడాకారులకు ఆధునిక మౌలిక వసతులు, సరైన కోచింగ్ మరియు పోషకాహార మద్దతు లభించేలా ఈ పథకంలో మార్పులు తీసుకురావడం అభినందనీయమని ఆమె వ్యాఖ్యానించారు. దేశంలో క్రీడా ప్రతిభను వెలికితీయడానికి సమగ్ర వ్యవస్థ అవసరమని ఆమె స్పష్టం చేశారు.
ఈ ప్రకటన హైదరాబాద్ కేంద్రంగా వెలువడింది. దేశవ్యాప్తంగా క్రీడా వ్యవస్థను ఒలింపిక్స్ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా మార్చే క్రమంలో కేంద్ర క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టిన తాజా సంస్కరణల నేపథ్యంలో ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.
ఈ పునరుద్ధరించిన పథకం కింది నాలుగు అంచెల వ్యవస్థ ద్వారా అమలవుతుంది:
అమెరికా, చైనా వంటి దేశాలలో పాఠశాల మరియు కళాశాలల స్థాయిలోనే బలమైన క్రీడా వ్యవస్థ (NCAA వంటివి) ఉంటుంది. భారత్ ఇప్పటివరకు క్లబ్ ఆధారిత లేదా ప్రైవేట్ అకాడమీలపై ఆధారపడింది. ఖేలో ఇండియా ద్వారా భారత్ అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా గ్రాస్రూట్ స్పోర్ట్స్ ఎకోసిస్టమ్ను నిర్మిస్తోంది.
Core Concept: భారతదేశంలో క్రీడా పాలన మరియు ఖేలో ఇండియా పథకం
Q1. 'ఖేలో ఇండియా' పథకం ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంది? [Easy]
A) విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ
B) కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ
C) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
D) మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: ఖేలో ఇండియా పథకం కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ (MYAS) ఆధ్వర్యంలో అమలవుతోంది.
Q2. ఖేలో ఇండియా పథకం కింద ఎంపికైన ప్రతిభావంతులైన క్రీడాకారుడికి ఏటా ఎంత ఆర్థిక సహాయం అందించబడుతుంది? [Easy]
A) ₹2 లక్షలు
B) ₹3 లక్షలు
C) ₹5 లక్షలు
D) ₹10 లక్షలు
Answer: C
Explanation: ఎంపికైన అథ్లెట్లకు వరుసగా 8 సంవత్సరాల పాటు ప్రతి సంవత్సరం ₹5 లక్షల ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది.
Q3. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'క్రీడలు' (Sports) అంశం ఏ జాబితా పరిధిలోకి వస్తుంది? [Moderate]
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)
Answer: B
Explanation: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్లో 'క్రీడలు' అంశం రాష్ట్ర జాబితాలోని ఎంట్రీ 33 కింద చేర్చబడింది.
Q4. ఖేలో ఇండియా పథకం కింద నిర్వహించబడే క్రీడా పోటీలలో కింది వాటిలో ఏది భాగం కాదు? [Moderate]
A) ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్
B) ఖేలో ఇండియా యూనివర్సిటీ గేమ్స్
C) ఖేలో ఇండియా వింటర్ గేమ్స్
D) ఖేలో ఇండియా కార్పొరేట్ గేమ్స్
Answer: D
Explanation: ఖేలో ఇండియా ఆధ్వర్యంలో యూత్ గేమ్స్, యూనివర్సిటీ గేమ్స్ మరియు వింటర్ గేమ్స్ మాత్రమే నిర్వహించబడతాయి.
Q5. ఖేలో ఇండియా పథకం ఏ సంవత్సరంలో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది? [Moderate]
A) 2014-15
B) 2016-17
C) 2017-18
D) 2019-20
Answer: C
Explanation: పాత పథకాలను పునర్వ్యవస్థీకరించి 2017-18 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఖేలో ఇండియా పథకాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది.
Q6. ఖేలో ఇండియా పథకం గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]
1. ఇది కేవలం ఒలింపిక్స్ కోసం ఎలైట్ అథ్లెట్లకు మాత్రమే శిక్షణ ఇచ్చే పథకం.
2. ఈ పథకంలో దేశీయ మరియు సాంప్రదాయ క్రీడల ప్రోత్సాహం కూడా ఒక భాగంగా ఉంది.
సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: ఎలైట్ అథ్లెట్ల కోసం ప్రత్యేకంగా TOPS పథకం ఉంది; ఖేలో ఇండియా గ్రాస్రూట్ స్థాయి ప్రతిభ మరియు దేశీయ/గ్రామీణ క్రీడలను కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది.
Q7. జ్వాలా గుత్తా ఏ క్రీడలో 2010 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో స్వర్ణ పతకాన్ని సాధించారు? [Tricky]
A) మహిళల సింగిల్స్ బ్యాడ్మింటన్
B) మహిళల డబుల్స్ బ్యాడ్మింటన్
C) మిక్స్డ్ డబుల్స్ బ్యాడ్మింటన్
D) టేబుల్ టెన్నిస్ డబుల్స్
Answer: B
Explanation: జ్వాలా గుత్తా అశ్విని పొన్నప్పతో కలిసి 2010 ఢిల్లీ కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో మహిళల డబుల్స్ బ్యాడ్మింటన్లో స్వర్ణ పతకం సాధించారు.
Q8. 'ఖేలో ఇండియా స్టేట్ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్' (KISCE) యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి? [Tricky]
A) ప్రతి గ్రామంలో స్టేడియంల నిర్మాణం
B) ప్రతి రాష్ట్రం/యూటీలో ఒక నిర్దిష్ట క్రీడకు ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలు మరియు శిక్షణ కల్పించడం
C) ప్రైవేట్ అకాడమీల లైసెన్సులను రద్దు చేయడం
D) కేవలం విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు మాత్రమే హాస్టల్ వసతి కల్పించడం
Answer: B
Explanation: KISCE ద్వారా ప్రతి రాష్ట్రంలో గుర్తించిన విభాగాలకు సంబంధించి ప్రపంచ స్థాయి శిక్షణ మరియు స్పోర్ట్స్ సైన్స్ వనరులను సమకూరుస్తారు.
PYQ 1:
భారతదేశంలో ఒలింపిక్ క్రీడలలో పతకాలు సాధించే క్రీడాకారులకు ప్రత్యేక ఆర్థిక మరియు సాంకేతిక మద్దతు అందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన కార్యక్రమం ఏది?
A) ఖేలో ఇండియా గ్రామీణ పథకం
B) టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS)
C) నేషనల్ స్పోర్ట్స్ టాలెంట్ సెర్చ్ స్కీమ్
D) రాజీవ్ గాంధీ క్రీడా అభియాన్
Answer: B
Explanation: టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) అనేది ఒలింపిక్ పతక విజేతలను తీర్చిదిద్దడానికి ఉద్దేశించిన ఉన్నత స్థాయి పథకం.
PYQ 2:
ఖేలో ఇండియా ప్రోగ్రామ్ గురించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఇది మూడు క్రీడా పథకాలను విలీనం చేయడం ద్వారా ప్రారంభించబడింది.
2. దీని కింద ఎంపికైన క్రీడాకారులకు 10 సంవత్సరాల పాటు ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది.
3. దీని ద్వారా దేశీయ మరియు గిరిజన క్రీడల పునరుజ్జీవనానికి నిధులు కేటాయిస్తారు.
పై వాటిలో సరైన వాక్యాలు ఏవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: C
Explanation: ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఆర్థిక సహాయం 8 సంవత్సరాల పాటు (10 సంవత్సరాలు కాదు) ఏటా ₹5 లక్షల చొప్పున అందించబడుతుంది.
PYQ 3:
Assertion (A): భారతదేశంలో జాతీయ క్రీడా సంస్కృతిని నిర్మించడంలో ఖేలో ఇండియా కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
Reason (R): భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం క్రీడలు పూర్తిగా కేంద్ర జాబితాలోని ప్రత్యేకాధికార అంశం.
A) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, మరియు (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ
B) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, కానీ (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ కాదు
C) (A) సరైనది, కానీ (R) తప్పు
D) (A) తప్పు, కానీ (R) సరైనది
Answer: C
Explanation: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు 'రాష్ట్ర జాబితా' (State List) అంశం, కేంద్ర జాబితా కాదు. కాబట్టి Reason (R) తప్పు.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో అట్టడుగు స్థాయిలో దాగి ఉన్న క్రీడా ప్రతిభను వెలికితీయడంలో 'ఖేలో ఇండియా' పథకం ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి.
భారతదేశంలో క్రీడా సంస్కృతిని పెంపొందించడానికి మరియు గ్రామీణ స్థాయి ప్రతిభను అంతర్జాతీయ వేదికలకు చేర్చడానికి 2017-18లో ప్రారంభమైన ఖేలో ఇండియా పథకం ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.
గతంలో గ్రామీణ మరియు పేద కుటుంబాల క్రీడాకారులకు ఆర్థిక ఇబ్బందులు, ఆధునిక పరికరాల కొరత పెద్ద అడ్డంకులుగా ఉండేవి. ఖేలో ఇండియా ద్వారా గుర్తించిన ప్రతిభావంతులకు 8 ఏళ్లపాటు ఏటా ₹5 లక్షల నిరంతర ఆర్థిక సాయం అందించడం ద్వారా వారు ఆర్థిక భరోసాతో పూర్తిస్థాయిలో సాధన చేయడానికి వీలవుతోంది. అలాగే ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్, యూనివర్సిటీ గేమ్స్ వంటి పోటీలు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపును తెచ్చిపెడుతున్నాయి.
అంతేకాకుండా, దేశవ్యాప్తంగా ఖేలో ఇండియా స్టేట్ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఏర్పాటు ద్వారా గ్రామీణ స్థాయిలో స్పోర్ట్స్ సైన్స్, ఫిజియోథెరపీ మరియు నాణ్యమైన కోచింగ్ అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి.
ముగింపుగా, కేవలం పతకాలకే పరిమితం కాకుండా యువత శారీరక దృఢత్వాన్ని పెంచడంలో మరియు భారతదేశాన్ని క్రీడా శక్తిగా మార్చడంలో ఈ పథకం క్షేత్రస్థాయి పునాదిగా పనిచేస్తుంది.
Question 2 (250 words): "భారతదేశ క్రీడా రంగం సాంప్రదాయ పద్ధతుల నుంచి ప్రొఫెషనల్ ఎకోసిస్టమ్ వైపు మళ్లుతోంది." ప్రభుత్వ విధానాలు, పాలనా సంస్కరణలు మరియు ఖేలో ఇండియా పాత్రను చర్చిస్తూ వివరించండి.
భారతదేశ క్రీడా చరిత్రలో వ్యక్తిగత కృషి ద్వారా పతకాలు సాధించిన దశ నుంచి, ప్రభుత్వ వ్యవస్థాగత మద్దతుతో పతకాలు సాధించే ప్రొఫెషనల్ ఎకోసిస్టమ్ వైపు మార్పు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. రాజ్యాంగపరంగా క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితాలో ఉన్నప్పటికీ, కేంద్ర ప్రభుత్వ మార్గదర్శకత్వం మరియు విధానాలు ఈ పరివర్తనకు ఊతం ఇస్తున్నాయి.
చారిత్రాత్మకంగా భారత క్రీడారంగం మౌలిక వసతుల కొరత, రాజకీయ జోక్యం మరియు సరైన ఆర్థిక సహాయం లేకపోవడం వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంది. ఈ లోపాలను సరిదిద్దడానికి ప్రభుత్వం 2017-18లో మూడు పథకాలను విలీనం చేస్తూ 'ఖేలో ఇండియా'ను ప్రవేశపెట్టింది. ఈ పథకం అట్టడుగు స్థాయి ప్రతిభను గుర్తించి ఏటా ₹5 లక్షల ఉపకార వేతనాన్ని 8 ఏళ్లపాటు అందించే స్థిరత్వాన్ని తెచ్చింది. దీనితో పాటు ఎలైట్ అథ్లెట్ల కోసం తీసుకొచ్చిన 'టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్' (TOPS) అంతర్జాతీయ కోచింగ్ మరియు విదేశీ శిక్షణను సులభతరం చేసింది.
అయినప్పటికీ, రాష్ట్రాల మధ్య క్రీడా బడ్జెట్ కేటాయింపుల్లో అసమానతలు, డోపింగ్ నియంత్రణ మరియు ఫెడరేషన్లలో జవాబుదారీతనం లేకపోవడం వంటి సవాళ్లు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. క్రీడా పరికరాల తయారీలో స్వయం సమృద్ధి మరియు కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత (CSR) నిధులను క్రీడల్లోకి మరింతగా ఆకర్షించాల్సిన అవసరం ఉంది.
భారత్ 2036 ఒలింపిక్ క్రీడల ఆతిథ్యం కోసం సిద్ధమవుతున్న తరుణంలో, గ్రాస్రూట్ స్థాయిని బలోపేతం చేసే ఖేలో ఇండియా మరియు ఉన్నత స్థాయి శిక్షణనిచ్చే TOPS పథకాల సమన్వయం భారత్ను గ్లోబల్ స్పోర్టింగ్ పవర్హౌస్గా నిలపడంలో కీలకం కానుంది.