Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ఫారెక్స్ స్వాప్ ఫెసిలిటీ: 11 వారాల్లో రికార్డు స్థాయిలో $73 బిలియన్ల విదేశీ నిధులు

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) జూన్ 8, 2026న ప్రారంభించిన ప్రత్యేక USD-INR ఫారెక్స్ స్వాప్ సదుపాయం అనూహ్య విజయం సాధించింది. కేవలం 11 వారాల్లో (ఆగస్టు 21 నాటికి) రికార్డు స్థాయిలో 73 బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ మారక నిధులను దేశంలోకి ఆకర్షించింది. ఇందులో ప్రధానంగా ప్రవాస భారతీయులు (NRIs) చేసిన FCNR(B) డిపాజిట్లే 65.40 బిలియన్ డాలర్లు ఉండటం విశేషం. ఊహించిన దానికన్నా వేగంగా నిధులు రావడంతో, RBI ఈ స్కీం ముగింపు గడువును సెప్టెంబర్ 30 నుంచి ఆగస్టు 31, 2026కి ముందస్తుగానే కుదించింది. ఇది భారత బ్యాంకింగ్ రంగం మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రవాస భారతీయుల నమ్మకానికి నిదర్శనం.

What Happened

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ప్రకటించిన ప్రత్యేక USD-INR ఫారెక్స్ స్వాప్ సదుపాయం (Forex Swap Facility) కింద భారతీయ బ్యాంకులు రికార్డు స్థాయిలో నిధులను సేకరించాయి. ఆగస్టు 21, 2026 నాటికి ఈ పథకం ద్వారా ఏకంగా 73 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు భారత్‌కు చేరాయి. ఇందులో విదేశాల్లో నివసిస్తున్న భారతీయులు (Indian Diaspora) దాచుకున్న FCNR(B) ఖాతాల నిధులే $65.40 బిలియన్లు. అంచనాలకు మించి వేగంగా నిధులు రావడంతో, RBI ఈ స్కీంను సెప్టెంబర్ 30కి బదులుగా ఆగస్టు 31, 2026 నాటికే నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.

When & Where

  • ప్రారంభ తేదీ: 8 జూన్ 2026.
  • ముగింపు తేదీ కుదింపు: సెప్టెంబర్ 30, 2026 నుంచి ఆగస్టు 31, 2026 కు మార్చబడింది.
  • గణాంకాల తేదీ: 21 ఆగస్టు 2026 నాటికి డేటా విడుదలైంది.
  • స్థానం: భారతదేశం (భారతీయ బ్యాంకులు మరియు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా పరిధిలో).

Who Is Involved

  • రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI): ఈ పథకాన్ని రూపొందించి, బ్యాంకుల కోసం స్వాప్ విండో తెరిచిన కేంద్ర బ్యాంకు.
  • భారత ప్రభుత్వం (ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ): బాహ్య బఫర్లను (External buffers) బలోపేతం చేసుకున్న కేంద్ర ప్రభుత్వం.
  • ప్రవాస భారతీయులు (NRIs): అత్యధికంగా $65.40 బిలియన్ల నిధులను పంపి భారత బ్యాంకింగ్ రంగంపై విశ్వాసం ఉంచిన ప్రధాన వర్గం.
  • భారతీయ వాణిజ్య బ్యాంకులు: ప్రవాసుల నుంచి మరియు విదేశీ మార్కెట్ల (OFCB, ECB) నుంచి విజయవంతంగా నిధులను సేకరించిన సంస్థలు.

How It Works

1. నిధుల సేకరణ: భారతీయ వాణిజ్య బ్యాంకులు విదేశాల నుంచి ప్రవాస భారతీయుల (NRI) ద్వారా లేదా ఇతర సంస్థల ద్వారా డాలర్ల రూపంలో డిపాజిట్లు లేదా అప్పులు సేకరిస్తాయి.
2. స్వాప్ ఒప్పందం (Swap): బ్యాంకులు తాము సేకరించిన డాలర్లను RBIకి ఇచ్చి, దానికి సమానమైన భారతీయ రూపాయలను (INR) తీసుకుంటాయి.
3. ముందస్తు ధర నిర్ణయం: నిర్ణీత గడువు తర్వాత తిరిగి ఏ మారకం ధరకు రూపాయలను డాలర్లుగా మార్చుకోవాలో ముందే లాక్ చేసుకుంటారు.
4. హెడ్జింగ్ ఖర్చుల తగ్గింపు: ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ రిస్క్‌ను RBI భరించడం వల్ల బ్యాంకులకు హెడ్జింగ్ ఖర్చులు తగ్గుతాయి, తద్వారా వారు ప్రవాసులకు ఆకర్షణీయమైన వడ్డీ ఇవ్వగలుగుతారు.

Why It Matters

  • ఆర్థిక బఫర్‌లు (External Buffers): ఏకంగా 73 బిలియన్ డాలర్ల రాకతో దేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) అమాంతం పెరిగి ఆర్థిక స్థిరత్వం ఏర్పడుతుంది.
  • రూపాయి స్థిరీకరణ: మార్కెట్లో డాలర్ల సరఫరా పెరగడం వల్ల డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి విలువ పతనం కాకుండా నిలబడుతుంది.
  • బ్యాంకింగ్ లిక్విడిటీ: బ్యాంకుల వద్ద రుణాలివ్వడానికి అపారమైన నిధులు అందుబాటులోకి వస్తాయి, ఇది దేశీయ ఆర్థిక ప్రగతికి ఊతమిస్తుంది.
  • పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: UPSC GS Paper 3 లో ఎకానమీ మరియు బ్యాంకింగ్ పరీక్షల్లో 'BoP', 'కరెన్సీ స్వాప్' అంశాలు అత్యంత కీలకం.

Historical Background

  • 1993 లో పరిచయం: మొట్టమొదటిసారిగా 1993లో భారతదేశంలో FCNR(B) [Foreign Currency Non-Resident (Bank)] ఖాతాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.
  • 2013 టేపర్ ట్యాంట్రమ్ (Taper Tantrum): 2013లో రూపాయి విలువ భారీగా పతనమైనప్పుడు, అప్పటి RBI గవర్నర్ రఘురామ్ రాజన్ తొలిసారిగా ప్రత్యేక FCNR(B) స్వాప్ పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
  • 2013 నాటి సేకరణ: అప్పట్లో ఈ పథకం మూడు నెలల వ్యవధిలో సుమారు 26 బిలియన్ డాలర్లను మాత్రమే సేకరించింది.
  • 2026 రికార్డు: మునుపటి 2013 స్థాయిని అధిగమిస్తూ, 2026లో కేవలం 11 వారాల్లోనే $73 బిలియన్లు సాధించి మునుపటి రికార్డును చెరిపివేసింది.

Previous Related Events

  • ఆగస్టు 2022: డాలర్ బలోపేతం అవుతున్న సమయంలో రూపాయి పతనాన్ని అడ్డుకోవడానికి, RBI బ్యాంకుల ద్వారా విదేశీ డిపాజిట్లపై వడ్డీ రేట్ల పరిమితులను సడలించింది.
  • ఏప్రిల్ 2023: ఆటోమేటిక్ రూట్ కింద సులభంగా విదేశీ అప్పులు (ECB) పొందే పరిమితులను RBI గణనీయంగా పెంచింది.
  • మార్చి 2024: పదేపదే ఫారెక్స్ మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకోవడం ద్వారా తన విదేశీ మారక నిల్వలను ఆల్-టైమ్ గరిష్ట స్థాయికి తీసుకురావడంలో RBI సఫలమైంది.

Static GK Connection

  • FCNR(B) ఖాతాలు: ఇవి కేవలం ప్రవాస భారతీయులు (NRIs) మరియు PIOs మాత్రమే తెరవగలరు. ఇందులో డిపాజిట్ చేసిన మొత్తాన్ని రూపాయలలో కాకుండా విదేశీ కరెన్సీ (USD, GBP మొదలైనవి) లోనే నిర్వహిస్తారు.
  • FEMA చట్టం 1999: Foreign Exchange Management Act, 1999 నిబంధనల ప్రకారం RBI భారతీయ ఫారెక్స్ లావాదేవీలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
  • బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ (BoP): ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్ డిపాజిట్లు మరియు విదేశీ రుణాలు భారతదేశ BoP యొక్క 'క్యాపిటల్ అకౌంట్' (Capital Account) కిందకు వస్తాయి.

India & World Comparison

  • ప్రపంచంలోని అత్యధిక ఫారెక్స్ రిజర్వులు కలిగిన దేశాల జాబితాలో భారతదేశం చైనా, జపాన్ మరియు స్విట్జర్లాండ్ సరసన టాప్ 5 స్థానాల్లో నిరంతరం నిలుస్తోంది.
  • ఈ పథకం విజయంతో ప్రపంచ ఆర్థిక అస్థిరతల మధ్య తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన నిధులను (cost-efficient funding) ఆకర్షించడంలో భారత ఆర్థిక విధానాలు ప్రపంచస్థాయి ప్రమాణాలకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి.

Future Impact

  • ముందస్తు ముగింపు: ఆగస్టు 31, 2026 కి స్కీం క్లోజ్ అయిన తర్వాత బ్యాంకుల రుణ సామర్థ్యం (Lending capacity) స్థిరంగా ఉంటుంది.
  • ద్రవ్యోల్బణ అదుపు: కరెన్సీ విలువ స్థిరీకరించబడటం వల్ల దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురు తదితర వస్తువుల ధరలు తగ్గి దేశీయ ద్రవ్యోల్బణం అదుపులో ఉంటుంది.
  • రేటింగ్ ఏజెన్సీలు: బాహ్య బఫర్‌లు (External buffers) మెరుగుపడటంతో అంతర్జాతీయ క్రెడిట్ రేటింగ్ ఏజెన్సీలు భారత ఆర్థిక ఔట్‌లుక్‌ను పెంచే అవకాశం ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

  • జూన్ 8, 2026న ప్రారంభమైన ప్రత్యేక ఫారెక్స్ స్వాప్ విండో, రికార్డు బ్రేక్ చేస్తూ $73 బిలియన్లు సేకరించింది.
  • ఈ సేకరించిన మొత్తంలో $65.40 బిలియన్లు కేవలం ప్రవాసులు చేసిన FCNR(B) డిపాజిట్లే.
  • OFCB (ఓవర్సీస్ ఫారిన్ కరెన్సీ బారోయింగ్స్) మరియు ECB (ఎక్స్‌టర్నల్ కమర్షియల్ బారోయింగ్స్) కూడా ఈ స్వాప్ పథకంలో భాగమే.
  • టార్గెట్ వేగంగా చేరడంతో, పథకం గడువు సెప్టెంబర్ 30 నుంచి ఆగస్టు 31, 2026కి RBI కుదించింది.
  • 2013లో RBI ప్రవేశపెట్టిన ఇదే తరహా స్కీం అప్పట్లో సుమారు $26 బిలియన్లు సేకరించింది.
  • మునుపటి పథకం (3 నెలలు) కంటే ఈ 2026 పథకం (11 వారాలు) అత్యంత వేగవంతమైనది.
  • FCNR(B) ఖాతాల్లో విదేశీ కరెన్సీని మాత్రమే డిపాజిట్ చేస్తారు, రూపాయలను కాదు.
  • ఈ ఖాతాలపై ఎన్‌ఆర్‌ఐలకు వచ్చే వడ్డీ ఆదాయంపై భారతదేశంలో పన్ను మినహాయింపు ఉంటుంది.
  • బ్యాంకులు డాలర్లను RBIకి ఇచ్చి రూపాయలు తీసుకునే ఈ ప్రక్రియను 'కరెన్సీ స్వాప్' అంటారు.
  • దీనివల్ల బ్యాంకులకు ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ హెచ్చుతగ్గుల వల్ల వచ్చే రిస్క్ తగ్గుతుంది.
  • ఈ 73 బిలియన్ డాలర్లు భారత విదేశీ మారక నిల్వలను (Forex Reserves) బలోపేతం చేస్తాయి.
  • FCNR మరియు ECB లు బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్‌లో క్యాపిటల్ అకౌంట్ కిందకు వస్తాయి.
  • FEMA-1999 చట్టం ప్రకారం ఈ ఫారెక్స్ వ్యవహారాలన్నీ రిజర్వ్ బ్యాంక్ పర్యవేక్షిస్తుంది.
  • గ్లోబల్ ఆర్థిక సవాళ్ల మధ్య కూడా ప్రవాస భారతీయులు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై నమ్మకం ఉంచారు.
  • ప్రభుత్వ బాహ్య బఫర్లు (External buffers) అత్యంత తక్కువ ఖర్చుతో (maximum cost-efficiency) బలపడ్డాయి.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: కరెన్సీ స్వాప్ (Currency Swap) & FCNR(B)

  • Definition: ఫారెక్స్ స్వాప్ అనగా రెండు పార్టీలు ప్రస్తుత రేటు ప్రకారం రెండు వేర్వేరు కరెన్సీలను (ఉదా: డాలర్లు - రూపాయలు) మార్చుకుని, మళ్లీ భవిష్యత్తులో ముందుగా లాక్ చేసిన రేటుకు తిరిగి మార్చుకునే ఆర్థిక ఒప్పందం.
  • Constitutional / Legal Basis: ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్ (FEMA) 1999 కింద విదేశీ లావాదేవీల నిర్వహణ అధికారం RBI కి ఉంది.
  • Scientific / Economic Principle: వడ్డీ రేటు పారిటీ (Interest Rate Parity) మరియు కరెన్సీ హెడ్జింగ్ (Currency Hedging) ఆర్థిక సూత్రాల ఆధారంగా ఇది పనిచేస్తుంది.
  • How it connects to this event: 2026 పథకంలో బ్యాంకులు NRIల నుంచి తెచ్చిన 73 బిలియన్ డాలర్లను RBIకి ఇచ్చి స్వాప్ ద్వారా రూపాయలు పొందాయి.
  • Origin & History: 1993లో బ్యాంకులు కరెన్సీ రిస్క్ తీసుకునేలా FCNR(B) ఖాతాలను భారత్‌లో ప్రవేశపెట్టారు.
  • Key milestone 1: 2013 లో రూపాయి పతనాన్ని అడ్డుకోవడానికి మొట్టమొదటిసారిగా RBI ఈ స్వాప్ విండోను వాడి $26 బిలియన్లు సేకరించింది.
  • Key milestone 2: 2026 లో కేవలం 11 వారాల్లో $73 బిలియన్లు ఆకర్షించడం భారత కరెన్సీ నిర్వహణ చరిత్రలో అతిపెద్ద మైలురాయి.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్ (FEMA) మరియు LRS (లిబరలైజ్డ్ రెమిటెన్స్ స్కీమ్).
  • Nodal Ministry / Body: రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) మరియు ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Finance).
  • India-specific relevance: అత్యధిక క్రూడ్ ఆయిల్ దిగుమతులు చేసుకునే భారత్‌కు కరెన్సీ స్థిరత్వం కోసం విదేశీ మారక నిల్వలు ప్రాణవాయువు లాంటివి.
  • Global comparison: అంతర్జాతీయ మార్కెట్ షాక్స్‌ను తట్టుకోవడంలో చైనా తర్వాత ఆసియాలో భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ వ్యూహాలు అత్యంత సమర్థవంతమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.
  • Data point: ఆగస్టు 21, 2026 నాటికి 73 బిలియన్ డాలర్ల సేకరణలో రికార్డు స్థాయిలో $65.40 బిలియన్లు FCNR(B) డిపాజిట్ల వాటా.
  • Common exam angle: గ్రూప్స్ మరియు సివిల్స్‌లో "FCNR ఖాతాల ఫీచర్లు", "BoP క్యాపిటల్ అకౌంట్" మరియు "స్వాప్ అగ్రిమెంట్ల ప్రయోజనాల" పై ఖచ్చితమైన ప్రశ్నలు వస్తాయి.
  • Easy memory hook: "FCNR లో ఫారిన్ కరెన్సీ మాత్రమే ఉంటుంది, దీనికి RBI స్వాప్ తోడైతే బ్యాంకులకు రిస్క్ జీరో అవుతుంది!"

❓ Practice MCQs

Q1. 2026లో RBI ప్రవేశపెట్టిన ప్రత్యేక USD-INR ఫారెక్స్ స్వాప్ సదుపాయం ద్వారా అత్యధికంగా నిధులు దేని నుండి సమీకరించబడ్డాయి? [Easy]

A) ఫారిన్ డైరెక్ట్ ఇన్‌వెస్ట్‌మెంట్ (FDI)

B) ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్ (బి) [FCNR(B)] డిపాజిట్లు

C) ఎక్స్‌టర్నల్ కమర్షియల్ బారోయింగ్స్ (ECB)

D) సావరిన్ గోల్డ్ బాండ్స్

Answer: B

Explanation: మొత్తం 73 బిలియన్ డాలర్లలో అత్యధికంగా 65.40 బిలియన్ డాలర్లు ప్రవాస భారతీయులు చేసిన FCNR(B) డిపాజిట్ల ద్వారానే వచ్చాయి.

Q2. ఆగస్టు 21, 2026 నాటికి RBI యొక్క ప్రత్యేక ఫారెక్స్ స్వాప్ విండో ద్వారా సమీకరించబడిన మొత్తం విదేశీ నిధులు ఎంత? [Easy]

A) US $26 బిలియన్లు

B) US $54 బిలియన్లు

C) US $65.40 బిలియన్లు

D) US $73 బిలియన్లు

Answer: D

Explanation: కేవలం 11 వారాల్లో భారతీయ బ్యాంకులు రికార్డు స్థాయిలో మొత్తం 73 బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ మారక నిధులను సమీకరించాయి.

Q3. 2026 నాటి RBI ఫారెక్స్ స్వాప్ పథకానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైన వాక్యం ఏది? [Moderate]

A) ఆశించిన దానికన్నా తక్కువ నిధులు రావడంతో గడువు పెంచారు.

B) లక్ష్యానికి ముందే చేరుకోవడంతో గడువును సెప్టెంబర్ 30 నుంచి ఆగస్టు 31కి కుదించారు.

C) 2013 నాటి పథకం కన్నా ఇది తక్కువ నిధులను ఆకర్షించింది.

D) ఈ స్కీంలో కేవలం ఎక్స్‌టర్నల్ కమర్షియల్ బారోయింగ్స్ (ECB) కి మాత్రమే అనుమతి ఉంది.

Answer: B

Explanation: అనూహ్య స్పందన వచ్చి 11 వారాల్లోనే $73 బిలియన్లు రావడంతో, ముందే నిర్ణయించిన సెప్టెంబర్ 30 గడువును RBI ఆగస్టు 31కి కుదించింది.

Q4. FCNR(B) ఖాతాలకు సంబంధించి సరికాని వాక్యం ఏది? [Moderate]

A) ఈ ఖాతాలను కేవలం ప్రవాస భారతీయులు (NRIs) మాత్రమే తెరవగలరు.

B) ఈ ఖాతాలలో జమ చేసిన మొత్తాన్ని కేవలం భారతీయ రూపాయలలో మాత్రమే నిర్వహిస్తారు.

C) ఈ ఖాతాలపై సంపాదించిన వడ్డీకి భారతదేశంలో ఆదాయపు పన్ను ఉండదు.

D) ఈ డిపాజిట్లు బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్‌లో క్యాపిటల్ అకౌంట్ కిందకు వస్తాయి.

Answer: B

Explanation: FCNR(B) అనగా Foreign Currency Non-Resident ఖాతాలు. వీటిని డాలర్లు, పౌండ్లు లాంటి విదేశీ కరెన్సీలో మాత్రమే నిర్వహిస్తారు, రూపాయలలో కాదు.

Q5. బ్యాంకులకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ అందించే "కరెన్సీ స్వాప్ ఫెసిలిటీ" వల్ల కలిగే అతిపెద్ద ప్రయోజనం ఏమిటి? [Moderate]

A) వారి నిరర్థక ఆస్తులు (NPAs) ప్రభుత్వ ఖాతాకు బదిలీ అవుతాయి.

B) ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ హెచ్చుతగ్గుల (Exchange rate volatility) వల్ల వచ్చే రిస్క్ ముందుగానే తొలగిపోతుంది.

C) బ్యాంకులు ఇకపై క్యాష్ రిజర్వ్ రేషియో (CRR) చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.

D) ప్రవాసులకు చెల్లించాల్సిన వడ్డీ మొత్తాన్ని ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ భరిస్తుంది.

Answer: B

Explanation: స్వాప్ సదుపాయం ద్వారా ముందుగానే మార్పిడి రేటు లాక్ చేయబడుతుంది. కాబట్టి రూపాయి విలువ మారినా బ్యాంకులకు ఎలాంటి కరెన్సీ రిస్క్ ఉండదు.

Q6. బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ (BoP) లో FCNR డిపాజిట్లు మరియు ఎక్స్‌టర్నల్ కమర్షియల్ బారోయింగ్స్ (ECB) ఏ అకౌంట్ కిందకు వస్తాయి? [Tricky]

A) కరెంట్ అకౌంట్ (Current Account)

B) క్యాపిటల్ అకౌంట్ (Capital Account)

C) రెవెన్యూ అకౌంట్ (Revenue Account)

D) అదృశ్య ఖాతా (Invisibles Account)

Answer: B

Explanation: దేశంలోకి వచ్చే విదేశీ రుణాలు, ఎఫ్‌డిఐలు మరియు ఎన్‌ఆర్‌ఐ బ్యాంక్ డిపాజిట్లు అన్నీ క్యాపిటల్ (మూలధన) ఖాతా కింద పరిగణించబడతాయి.

Q7. 2013 లో ప్రారంభించిన FCNR(B) స్వాప్ పథకం మరియు 2026 నాటి పథకం మధ్య ప్రధాన తేడా ఏమిటి? [Tricky]

A) 2013 పథకం 2026 పథకం కంటే ఎక్కువ నిధులను తక్కువ వ్యవధిలో సేకరించింది.

B) 2013 పథకం ద్వారా సుమారు $26 బిలియన్లు రాగా, 2026లో $73 బిలియన్లు వచ్చాయి.

C) 2013 స్కీంను ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించగా, 2026 స్కీంను RBI నిర్వహించింది.

D) 2013 స్కీంలో FCNR కి అవకాశం లేదు, కేవలం ECB కు మాత్రమే ఉంది.

Answer: B

Explanation: 2013లో మూడు నెలల వ్యవధిలో కేవలం $26 బిలియన్లు మాత్రమే సమీకరించబడ్డాయి. అయితే 2026లో ఏకంగా 11 వారాల్లోనే $73 బిలియన్లు సమీకరించి మునుపటి రికార్డును బద్దలుకొట్టింది.

Q8. భారతదేశంలో విదేశీ మారక లావాదేవీలను మరియు FCNR ఖాతాల నిబంధనలను నియంత్రించే చట్టం ఏది? [Easy]

A) బ్యాంకింగ్ రెగ్యులేషన్ చట్టం, 1949

B) కరెన్సీ అండ్ కాయినేజ్ యాక్ట్, 2011

C) ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్ (FEMA), 1999

D) మనీ లాండరింగ్ నిరోధక చట్టం (PMLA), 2002

Answer: C

Explanation: భారతదేశంలో విదేశీ మారక ద్రవ్య లావాదేవీలన్నీ రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా పరిధిలో FEMA (1999) చట్టం ద్వారా నియంత్రించబడతాయి.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

FCNR(B) ఖాతాలకు సంబంధించి, ప్రవాస భారతీయులను (NRIs) అత్యధికంగా ఆకర్షించే అంశం ఏది?

A) ఈ ఖాతాల్లో కేవలం భారతీయ రూపాయలను మాత్రమే డిపాజిట్ చేసి అధిక వడ్డీ పొందడం.

B) ఈ ఖాతాలపై సంపాదించిన వడ్డీ ఆదాయానికి భారతదేశంలో పూర్తి పన్ను మినహాయింపు ఉండటం.

C) RBI ప్రతి సంవత్సరం డిపాజిట్‌పై ఉచిత సబ్‌సిడీలు ఇవ్వడం.

D) ఈ ఖాతా తెరిచిన వారికి ఓటింగ్ హక్కులు లభించడం.

Answer: B

Explanation: FCNR(B) ఖాతాలో విదేశీ కరెన్సీ ఉంటుంది మరియు దీనిపై వచ్చే వడ్డీపై ఎలాంటి భారతీయ ఆదాయపు పన్ను విధించబడదు.

PYQ 2:

ఇటీవల ముగిసిన RBI యొక్క ప్రత్యేక ఫారెక్స్ స్వాప్ సదుపాయం గురించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం కింద కేవలం 11 వారాల్లో రికార్డు స్థాయిలో 73 బిలియన్ డాలర్ల నిధులు సమీకరించబడ్డాయి.
2. ఈ సేకరించిన నిధులలో అత్యధిక భాగం ఎక్స్‌టర్నల్ కమర్షియల్ బారోయింగ్స్ (ECB) ద్వారా వచ్చింది.
3. లక్ష్యాన్ని ముందే చేరుకోవడంతో, RBI ఈ పథకం గడువును సెప్టెంబర్ 30 నుంచి ఆగస్టు 31కి కుదించింది.

పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: C

Explanation: వాక్యం 1 మరియు 3 సరైనవి. వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే మొత్తం 73 బిలియన్లలో అత్యధిక భాగం ($65.40 బిలియన్లు) ECB ద్వారా కాకుండా FCNR(B) డిపాజిట్ల ద్వారా వచ్చింది.

PYQ 3:

ప్రకటన (Assertion - A): 2026లో RBI ఫారెక్స్ స్వాప్ స్కీం సాధించిన విజయం భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థపై మరియు బ్యాంకింగ్ రంగంపై ప్రవాసులకు ఉన్న దృఢమైన విశ్వాసాన్ని సూచిస్తుంది.

కారణం (Reason - R): గ్లోబల్ ఫైనాన్షియల్ మార్కెట్లలో సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, ఈ స్కీం ద్వారా భారతీయ బ్యాంకులు 73 బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ నిధులను అత్యంత వేగంగా సమీకరించగలిగాయి.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కి R సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: ప్రపంచ స్థాయిలో ఆర్థిక సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ (కారణం), 73 బిలియన్ డాలర్లు భారతదేశంలోకి ప్రవహించడం (కారణం), ప్రవాసులకు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఉన్న బలమైన నమ్మకానికి అద్దం పడుతుంది (ప్రకటన).

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలను (Forex Reserves) పెంపొందించడంలో FCNR(B) డిపాజిట్ల పాత్రను విశ్లేషించండి. 2026లో RBI ప్రవేశపెట్టిన స్వాప్ విండో విజయం ఆధారంగా మీ సమాధానాన్ని రాయండి.

Answer: భారతదేశ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి మరియు కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) సురక్షిత నిర్వహణకు విదేశీ మారక నిల్వలు అత్యంత కీలకం. ఈ నిల్వలను పెంచడంలో ప్రవాస భారతీయులు (NRIs) చేసే FCNR(B) డిపాజిట్లు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ ఖాతాల ద్వారా విదేశీ కరెన్సీ నేరుగా భారతీయ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి వస్తుంది, తద్వారా దేశీయ మార్కెట్లో డాలర్ల కొరత తీరుతుంది.

2026 జూన్ 8న RBI ప్రవేశపెట్టిన ప్రత్యేక USD-INR ఫారెక్స్ స్వాప్ సదుపాయం అద్భుత విజయం సాధించింది. కేవలం 11 వారాల్లో 73 బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ నిధులు సమీకరించబడగా, అందులో ఏకంగా 65.40 బిలియన్ డాలర్లు కేవలం FCNR(B) డిపాజిట్ల ద్వారానే రావడం గమనార్హం. బ్యాంకులు ఈ కరెన్సీని RBI కి స్వాప్ చేయడం ద్వారా ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ రిస్క్‌ను అధిగమించాయి. అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సవాళ్ల మధ్య, ఇటువంటి విధానాలు దేశీయ "ఎక్స్‌టర్నల్ బఫర్స్" ను తక్కువ ఖర్చుతో బలోపేతం చేయడమే కాకుండా, రూపాయి మారకం విలువను స్థిరీకరించడంలో అద్భుతమైన సాధనంగా ఉపయోగపడతాయని నిరూపితమైంది.

Question 2 (250 words): కరెన్సీ హెచ్చుతగ్గుల (Currency Volatility) వల్ల తలెత్తే సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) తీసుకునే విధానపరమైన చర్యలను వివరించండి. 2013 మరియు 2026 ఫారెక్స్ స్వాప్ పథకాల తులనాత్మక పరిశీలన ద్వారా ఈ వ్యూహం ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

Answer: అంతర్జాతీయ ప్రతికూల పరిణామాలు, అమెరికా ఫెడరల్ రిజర్వ్ వడ్డీ రేట్ల మార్పులు మరియు భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల వల్ల అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల కరెన్సీలు తరచుగా ఒత్తిడికి గురవుతాయి. డాలర్‌తో రూపాయి మారకం విలువ పడిపోకుండా కాపాడేందుకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) నేరుగా మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకోవడం, వడ్డీ రేట్లను సవరించడం మరియు ప్రత్యేక ఫారెక్స్ స్వాప్ స్కీమ్‌లను తీసుకురావడం వంటి బహుళ వ్యూహాలను అనుసరిస్తుంది.

వీటిలో "కరెన్సీ స్వాప్ సదుపాయం" అత్యంత సమర్థవంతమైనది. ఈ విధానంలో బ్యాంకులు ప్రవాసుల నుండి సేకరించిన డాలర్లను RBIకి ఇచ్చి, మార్పిడి రేటు రిస్క్ లేకుండా రూపాయలను పొందుతాయి. చారిత్రకంగా చూస్తే, 2013లో 'టేపర్ ట్యాంట్రమ్' కారణంగా రూపాయి విలువ పతనమైనప్పుడు, అప్పటి RBI గవర్నర్ ప్రవేశపెట్టిన FCNR(B) స్వాప్ పథకం 3 నెలల వ్యవధిలో 26 బిలియన్ డాలర్లను సేకరించి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఒడ్డున పడేసింది.

తాజాగా జూన్ 8, 2026న RBI ప్రారంభించిన ప్రత్యేక USD-INR స్వాప్ సదుపాయం కేవలం 11 వారాల రికార్డు సమయంలోనే 73 బిలియన్ డాలర్ల (ఇందులో $65.40 బిలియన్లు FCNR(B) వాటా) నిధులను సమీకరించి సరికొత్త చరిత్ర సృష్టించింది. ఆశించిన దానికంటే వేగంగా నిధులు రావడంతో, గడువును ముందస్తుగా ఆగస్టు 31 కి కుదించారు.

2013 తో పోలిస్తే, 2026 సాధించిన ఈ భారీ విజయం భారతదేశ పటిష్టమైన స్థూల ఆర్థిక విధానాలను (Macroeconomic fundamentals) మరియు బ్యాంకింగ్ రంగంపై ఎన్‌ఆర్‌ఐలకు ఉన్న దృఢమైన విశ్వాసాన్ని చాటిచెబుతుంది. తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ఇటువంటి చర్యలు దేశ విదేశీ మారక బఫర్లను పెంచడమే కాక, భవిష్యత్తులో ఏర్పడే అంతర్జాతీయ ఆర్థిక ప్రకంపనలను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొనే కవచంగా పనిచేస్తాయి. కరెన్సీ నిర్వహణ వ్యూహాల్లో ఇదొక 'మాస్టర్ స్ట్రోక్'.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse FCNR(B) accounts with NRE (Non-Resident External) accounts. The correct fact is FCNR(B) ఖాతాలను కేవలం విదేశీ కరెన్సీలో మాత్రమే (డాలర్లు, పౌండ్లు) నిర్వహిస్తారు, NRE ఖాతాలను పూర్తిగా భారతీయ రూపాయలలో నిర్వహిస్తారు.
  • Trap 2: A common wrong assumption is ఈ నిధులు మొత్తం విదేశీ కమర్షియల్ అప్పుల (ECB) ద్వారా వచ్చాయని అనుకుంటారు. The reality is మొత్తం వచ్చిన $73 బిలియన్లలో అత్యధిక భాగం ($65.40 బిలియన్లు) కేవలం ప్రవాసులు దాచుకున్న FCNR(B) డిపాజిట్ల ద్వారానే వచ్చాయి.
  • Trap 3: Many students miss the closure dates when answering questions on this topic. Always remember అంచనాలకు మించి భారీ నిధులు రావడంతో, పథకం ముగింపు గడువును సెప్టెంబర్ 30 నుండి ముందస్తుగా ఆగస్టు 31, 2026 కి RBI కుదించింది.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: పరీక్షాకర్తలు ముఖ్యంగా 2013 మరియు 2026 స్కీంల మధ్య ఉన్న గణాంకాలను ($26 బిలియన్లు vs $73 బిలియన్లు) మరియు అత్యధిక వాటా కలిగిన FCNR(B) కంట్రిబ్యూషన్‌ను ($65.40 బిలియన్లు) డైరెక్ట్‌గా అడుగుతారు. అలాగే గడువును సెప్టెంబర్ 30 నుంచి ఆగస్టు 31కి కుదించిన వాస్తవాన్ని గుర్తుంచుకోండి.
  • Mains Angle: పేపర్ 3 లో, భారత ఆర్థిక స్థిరత్వం, బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ (BoP) మరియు రూపాయి విలువ స్థిరీకరణలో ప్రవాస భారతీయుల (Indian Diaspora) పాత్రను విశ్లేషించే ప్రశ్నలకు ఈ డేటాను కేస్ స్టడీగా వాడాలి.
  • Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ బోర్డు "ఇంత భారీ స్థాయిలో ప్రవాసులు భారత్‌లో ఎందుకు డిపాజిట్లు చేస్తున్నారు? గ్లోబల్ ఎకానమీకి, ఇండియన్ ఎకానమీకి ఉన్న నమ్మక వ్యత్యాసం ఏమిటి?" అనే కోణంలో అభ్యర్థి దృక్పథాన్ని పరీక్షిస్తుంది.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే UPSC లేదా స్టేట్ PSC పరీక్షల్లో ఖచ్చితంగా BoP లోని 'కాపిటల్ అకౌంట్' కింద FCNR వర్గీకరణను బేస్ చేసుకుని స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత (Statement-based) ప్రశ్న రావచ్చు.