Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్ 2026: సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి రంగం మరియు సంస్థాగత భాగస్వామ్యాలు

కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI) 2026 ఆగస్టు 24–25 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలో జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్‌ను నిర్వహించింది. ప్రధాన మంత్రి సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల క్రమబద్ధీకరణ పథకం (PMFME) అమలును సమీక్షించడంతో పాటు ఉత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన రాష్ట్రాలు, బ్యాంకులు, గ్రామీణ/పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్లు (SRLMs/SULMs), జిల్లా నోడల్ అధికారులకు అవార్డులు అందజేశారు. సూక్ష్మ యూనిట్లను బలోపేతం చేసేందుకు APEDA, ONDC మరియు NABKISAN లతో కీలక ఒప్పందాలు కుదిరాయి. ఆహార భద్రత, విలువ జోడింపు మరియు గ్రామీణ ఉపాధి కల్పనలో ఈ పరిణామం అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది.

What Happened

కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI) రెండు రోజుల జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్ 2026ను నిర్వహించింది. ప్రధాన మంత్రి సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల క్రమబద్ధీకరణ పథకం (PMFME) పురోగతిని సమీక్షించడంతో పాటు విజయవంతమైన భాగస్వాములకు జాతీయ అవార్డులను ప్రదానం చేశారు. సూక్ష్మ ఆహార యూనిట్లకు డిజిటల్ మార్కెట్, ఎగుమతి ప్రోత్సాహం మరియు సులభతర రుణ సదుపాయం కల్పించేందుకు కీలక సంస్థలతో అవగాహన ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నారు.

When & Where

ఈ జాతీయ సదస్సు 2026 ఆగస్టు 24 మరియు 25 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హ్యాబిటాట్ సెంటర్‌లో జరిగింది. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న జిల్లా స్థాయి క్షేత్రస్థాయి అధికారులు మరియు కేంద్ర విధాన రూపకర్తలను అనుసంధానించడానికి ఈ వేదిక తోడ్పడింది.

Who Is Involved

  • కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI): విధాన నిర్ణాయక మరియు పర్యవేక్షణ సంస్థ.
  • సంస్థాగత భాగస్వాములు: వ్యవసాయ ఎగుమతుల కోసం APEDA, డిజిటల్ రిటైల్ అనుసంధానం కోసం ONDC, మరియు రుణ సదుపాయాల కోసం NABKISAN.
  • సాంకేతిక సంస్థలు: NIFTEM-కుండ్లి (హర్యానా) మరియు NIFTEM-తంజావూరు (తమిళనాడు) సంస్థలు సాంకేతిక మరియు శిక్షణ సహాయాన్ని అందించాయి.
  • క్షేత్రస్థాయి యంత్రాంగం: రాష్ట్ర నోడల్ ఏజెన్సీలు, జిల్లా నోడల్ అధికారులు (DNOs), జిల్లా రిసోర్స్ పర్సన్లు (DRPs), మరియు స్వయం సహాయక సంఘాల (SHG) ప్రతినిధులు.

How It Works

  • క్రెడిట్-లింక్డ్ సబ్సిడీ: అర్హులైన సూక్ష్మ పరిశ్రమల ఆధునీకరణ కోసం ప్రాజెక్ట్ వ్యయంలో 35% మేర (గరిష్టంగా ₹10 లక్షల వరకు) మూలధన రాయితీ లభిస్తుంది.
  • ODOP క్లస్టర్ విధానం: ప్రతి జిల్లాలో లభ్యమయ్యే ముడి సరుకుల ఆధారంగా నిర్దిష్ట ఆహార ఉత్పత్తుల ప్రాసెసింగ్ క్లస్టర్లను ఏర్పాటు చేస్తారు.
  • సాంకేతిక సహకారం: NIFTEM సంస్థలు మరియు ఇంక్యుబేషన్ కేంద్రాల ద్వారా నాణ్యతా ప్రమాణాలు, ప్యాకేజింగ్ మరియు FSSAI ధృవీకరణలలో శిక్షణ ఇస్తారు.
  • పారదర్శక నిధుల నిర్వహణ: 'SNA స్పర్ష్' పోర్టల్ ద్వారా కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర నిధుల పంపిణీని రియల్-టైమ్‌లో పర్యవేక్షిస్తారు.

Why It Matters

  • ఆర్థిక వ్యవస్థ పరివర్తన: ఆహార తయారీ రంగంలో 70% పైగా ఉపాధి కల్పిస్తున్న అసంఘటిత రంగాన్ని వ్యవస్థీకృతం చేస్తుంది.
  • వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువ జోడింపు: పంట కోత అనంతర నష్టాలను తగ్గించి, రైతులకు గిట్టుబాటు ధరను పెంచుతుంది (UPSC GS Paper 3 సంబంధిత అంశం).
  • సమ్మిళిత అభివృద్ధి: గ్రామీణ మరియు పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్ల ద్వారా మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలకు సాధికారత చేకూరుస్తుంది (UPSC GS Paper 2 సంబంధిత అంశం).

Historical Background

  • జూన్ 2020: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్ కింద ₹10,000 కోట్ల వ్యయంతో PMFME పథకం ప్రారంభించబడింది.
  • జూలై 2021: పార్లమెంటు నిఫ్టెమ్ (NIFTEM) చట్టం 2021ను ఆమోదించి, కుండ్లి మరియు తంజావూరు కేంద్రాలకు జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థల హోదా కల్పించింది.
  • ఆగస్టు 2026: గ్లోబల్ బ్రాండింగ్ మరియు డిజిటల్ అనుసంధానమే లక్ష్యంగా PMFME 2.0 రోడ్‌మ్యాప్‌ను ప్రకటించారు.

Previous Related Events

  • వరల్డ్ ఫుడ్ ఇండియా (2023–2024): ODOP ఉత్పత్తులకు ప్రపంచ కొనుగోలుదారులను ఆకర్షించేందుకు మెగా ఫుడ్ ఈవెంట్లు నిర్వహించబడ్డాయి.
  • ODOP-GeM అనుసంధానం (2022): మహిళా సంఘాల ఉత్పత్తులను నేరుగా ప్రభుత్వ ఇ-మార్కెట్‌ప్లేస్‌లో విక్రయించే సదుపాయం కల్పించారు.
  • కామన్ ఫెసిలిటీ సెంటర్ల ఏర్పాటు (2021–2025): క్లస్టర్ స్థాయిలో చిన్న పరిశ్రమల కోసం టెస్టింగ్ ల్యాబ్‌లు మరియు అత్యాధునిక యంత్రాలతో కూడిన ఉమ్మడి కేంద్రాలు ఏర్పాటయ్యాయి.

Static GK Connection

  • రాజ్యాంగ నిబంధనలు: 7వ షెడ్యూల్‌లోని రాష్ట్ర జాబితా (ఎంట్రీ 14 - వ్యవసాయం) మరియు కేంద్ర జాబితా (ఎంట్రీ 52 - పరిశ్రమల నియంత్రణ) ల మధ్య సమతుల్యత.
  • సరఫరా గొలుసు సూత్రం: కోల్డ్ చైన్ మరియు ప్రైమరీ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఉత్పత్తిదారుడు-వినియోగదారుడి మధ్య ధర వ్యత్యాసాన్ని తగ్గించే ఆర్థిక భావన.

India & World Comparison

భారతదేశం పాలు, తృణధాన్యాలు, పండ్లు మరియు కూరగాయల ఉత్పత్తిలో ప్రపంచంలోనే అగ్రగామిగా ఉన్నప్పటికీ, మొత్తం వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో 10% కంటే తక్కువ మాత్రమే ప్రాసెస్ చేస్తోంది. అమెరికా, యూరప్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఇది 60% నుండి 70% వరకు ఉంటుంది. ఈ భారీ వ్యత్యాసాన్ని తగ్గించడమే PMFME ప్రధాన లక్ష్యం.

Future Impact

  • PMFME 2.0 అమలు: అంతర్జాతీయ శానిటరీ ప్రమాణాలు, ట్రేసిబిలిటీ మరియు ఎగుమతి ఆధారిత ప్యాకేజింగ్‌కు ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది.
  • డిజిటల్ విక్రయాలు: ONDC నెట్‌వర్క్ ద్వారా దళారుల ప్రమేయం లేకుండా సూక్ష్మ వ్యాపారులు నేరుగా వినియోగదారులకు విక్రయించే సదుపాయం విస్తరిస్తుంది.
  • సంపూర్ణ వ్యవస్థీకరణ: రిజిస్టర్ అయిన అన్ని సూక్ష్మ యూనిట్లు FSSAI ప్రమాణాలు మరియు GST పరిధిలోకి వచ్చేలా ప్రోత్సాహం అందుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్ 2026 ఆగస్టు 24-25 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హ్యాబిటాట్ సెంటర్‌లో జరిగింది.
  • కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI) ఈ జాతీయ సమీక్షా సదస్సును నిర్వహించింది.
  • MoFPI అధికారిక త్రైమాసిక పత్రిక 'FoodNova'ను ఈ వేదికపై కేంద్ర మంత్రి ఆవిష్కరించారు.
  • మార్కెటింగ్ మరియు ఎగుమతి విస్తరణ కోసం APEDA, ONDC, NABKISAN లతో ఒప్పందాలు కుదిరాయి.
  • లార్జ్, మీడియం, మరియు స్మాల్/UT విభాగాలలో ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన రాష్ట్రాలకు అవార్డులు దక్కాయి.
  • ఉత్తమ ఫలితాలు సాధించిన జిల్లా నోడల్ అధికారులు (DNOs), జిల్లా రిసోర్స్ పర్సన్లకు (DRPs) పురస్కారాలు లభించాయి.
  • నిధుల పారదర్శక పర్యవేక్షణ కోసం 'SNA స్పర్ష్' విధానంపై ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు.
  • నిఫ్టెమ్-కుండ్లి (హర్యానా) మరియు నిఫ్టెమ్-తంజావూరు (తమిళనాడు) సంస్థలు సాంకేతిక భాగస్వామ్యం వహించాయి.
  • PMFME పథకం జూన్ 2020లో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ ప్యాకేజీ కింద ప్రారంభమైంది.
  • ఈ పథకం ₹10,000 కోట్ల వ్యయంతో 60:40 కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల భాగస్వామ్యంతో నడుస్తుంది.
  • ముడిసరుకుల సమీకరణ కోసం వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) క్లస్టర్ నమూనాను అమలు చేస్తున్నారు.
  • వ్యక్తిగత సూక్ష్మ పరిశ్రమలకు 35% క్రెడిట్-లింక్డ్ సబ్సిడీ (గరిష్టంగా ₹10 లక్షలు) లభిస్తుంది.
  • NIFTEM చట్టం 2021 ద్వారా ప్రముఖ ఆహార సాంకేతిక సంస్థలకు జాతీయ ప్రాముఖ్యత హోదా లభించింది.
  • గ్రామీణ మరియు పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్ల (SRLM/SULM) ద్వారా మహిళా సంఘాలకు ఊతం లభిస్తుంది.
  • అంతర్జాతీయ బ్రాండింగ్ మరియు ఎగుమతుల లక్ష్యంతో రాబోయే కాలంలో PMFME 2.0 ప్రవేశపెట్టనున్నారు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ప్రధాన మంత్రి సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల క్రమబద్ధీకరణ పథకం (PMFME Scheme)

  • Definition: అసంఘటిత రంగంలోని చిన్న తరహా ఆహార ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను ఆధునీకరించి వ్యవస్థీకృతం చేసేందుకు ఉద్దేశించిన కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం.
  • Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ కేంద్ర జాబితా (ఎంట్రీ 52) మరియు ఫుడ్ సేఫ్టీ అండ్ స్టాండర్డ్స్ యాక్ట్, 2006.
  • Scientific / Economic Principle: ఎకానమీస్ ఆఫ్ స్కేల్ మరియు క్లస్టర్ ఆధారిత సమగ్ర సరఫరా గొలుసు నిర్వహణ.
  • How it connects to this event: 2026 జాతీయ కాన్క్లేవ్ ద్వారా పథకం క్షేత్రస్థాయి ఫలితాలను సమీక్షించి నూతన భాగస్వామ్యాలను ఏర్పరిచారు.
  • Origin & History: కోవిడ్ అనంతర ఆర్థిక పునరుద్ధరణలో భాగంగా జూన్ 2020లో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ కింద ప్రారంభించబడింది.
  • Key milestone 1: 2021లో పార్లమెంటు నిఫ్టెమ్ (NIFTEM) చట్టాన్ని ఆమోదించి ఉన్నత పరిశోధనలకు చట్టబద్ధత కల్పించింది.
  • Key milestone 2: 2026లో APEDA, ONDC, NABKISAN లతో కలిసి సమగ్ర డిజిటల్ మరియు ఎగుమతి వ్యవస్థను అనుసంధానించారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: PM కిసాన్ సంపద యోజన (PMKSY), ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ PLI స్కీమ్, మరియు ఆహార భద్రతా ప్రమాణాల చట్టం, 2006.
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI).
  • India-specific relevance: వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వృథాను తగ్గించడం మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయేతర ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించడం.
  • Global comparison: అంతర్జాతీయ కోడెక్స్ అలిమెంటారియస్ (Codex Alimentarius) మరియు SPS ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా దేశీయ ఉత్పత్తులను తీర్చిదిద్దడం.
  • Data point: భారతదేశంలో మొత్తం ఆహార ఉత్పత్తిలో ప్రాసెసింగ్ వాటా 10% లోపే ఉండటం గమనార్హం.
  • Common exam angle: నిధుల భాగస్వామ్యం (60:40), ODOP విధానం, సబ్సిడీ పరిమితి (₹10 లక్షలు), మరియు నిఫ్టెమ్ సంస్థల విధులు.
  • Easy memory hook: F-O-O-D (Finance - 35% రాయితీ, ODOP క్లస్టర్లు, Organization - వ్యవస్థీకరణ, Digital Access - ONDC).

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్ 2026 ఎక్కడ నిర్వహించబడింది? [Easy]

A) విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ

B) ఇండియా హ్యాబిటాట్ సెంటర్, న్యూఢిల్లీ

C) ప్రగతి మైదాన్, న్యూఢిల్లీ

D) నిఫ్టెమ్ క్యాంపస్, కుండ్లి

Answer: B

Explanation: జాతీయ PMFME కాన్క్లేవ్ 2026 ఆగస్టు 24–25 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హ్యాబిటాట్ సెంటర్‌లో జరిగింది.

Q2. PMFME కాన్క్లేవ్ 2026 సందర్భంగా MoFPI విడుదల చేసిన అధికారిక త్రైమాసిక పత్రిక పేరు ఏమిటి? [Easy]

A) ఆగ్రోప్రాసెస్ ఇండియా

B) ఫుడ్‌నోవా (FoodNova)

C) సంపద వార్త

D) పోషణ్ విజన్

Answer: B

Explanation: ఆహార శుద్ధి రంగంలో నూతన ఆవిష్కరణలు మరియు విజయగాథలను వివరించేందుకు 'FoodNova' పత్రికను ఆవిష్కరించారు.

Q3. PMFME పథకం క్రింద మార్కెటింగ్, ఎగుమతులు మరియు రుణాల విస్తరణ కోసం MoFPI ఏ సంస్థలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది? [Moderate]

A) APEDA, ONDC మరియు NABKISAN

B) FSSAI, TRIFED మరియు SIDBI

C) NABARD, NITI Aayog మరియు GeM

D) MPEDA, EXIM Bank మరియు KVIC

Answer: A

Explanation: ఎగుమతులు, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ మరియు రుణ సదుపాయాల బలోపేతం కోసం APEDA, ONDC మరియు NABKISAN లతో MoUs కుదిరాయి.

Q4. PMFME పథకం కింద ముడిసరుకు లభ్యత మరియు ప్రాసెసింగ్ మౌలిక సదుపాయాల కోసం ఏ విధానాన్ని ప్రాథమికంగా అనుసరిస్తారు? [Moderate]

A) స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్ (SEZ) మోడల్

B) వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) విధానం

C) ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార సంఘాల (PACS) పూలింగ్

D) పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ (PPP) కన్సెషన్

Answer: B

Explanation: ప్రతి జిల్లా యొక్క ప్రత్యేక ముడిసరుకును ప్రాసెస్ చేయడానికి వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) క్లస్టర్ నమూనాను అమలు చేస్తున్నారు.

Q5. PMFME పథకానికి ప్రధాన సాంకేతిక మరియు ఇంక్యుబేషన్ సలహాదారులుగా వ్యవహరిస్తున్న జాతీయ సంస్థలు ఏవి? [Moderate]

A) IIT ఖరగ్‌పూర్ మరియు CFTRI మైసూరు

B) NIFTEM-కుండ్లి మరియు NIFTEM-తంజావూరు

C) IARI న్యూఢిల్లీ మరియు NDRI కర్నాల్

D) MANAGE హైదరాబాద్ మరియు NIAM జైపూర్

Answer: B

Explanation: హర్యానాలోని కుండ్లి మరియు తమిళనాడులోని తంజావూరులో ఉన్న NIFTEM సంస్థలు ప్రధాన సాంకేతిక భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.

Q6. కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల పారదర్శక నిధుల పర్యవేక్షణ కోసం ఉపయోగించే ఏ డిజిటల్ వ్యవస్థపై కాన్క్లేవ్‌లో ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు? [Tricky]

A) FSSAI లైసెన్సింగ్ పోర్టల్

B) SNA స్పర్ష్ (SNA Sparsh)

C) అగ్రి ఎక్స్‌పోర్ట్ క్లియరెన్స్ సిస్టమ్

D) కోల్డ్ చైన్ ఐవోటీ నెట్‌వర్క్

Answer: B

Explanation: సింగిల్ నోడల్ ఏజెన్సీ (SNA) నిధుల నిర్వహణ మరియు పారదర్శక చెల్లింపుల కోసం 'SNA స్పర్ష్' వేదికను వినియోగిస్తున్నారు.

Q7. PMFME క్షేత్రస్థాయి అమలులో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న DNO మరియు DRP ల పూర్తి రూపాలు ఏమిటి? [Tricky]

A) డిపార్ట్‌మెంటల్ నెట్‌వర్క్ ఆఫీసర్ మరియు డిస్ట్రిక్ట్ రెవెన్యూ ప్రొవైడర్

B) డిస్ట్రిక్ట్ నోడల్ ఆఫీసర్ (DNO) మరియు డిస్ట్రిక్ట్ రిసోర్స్ పర్సన్ (DRP)

C) డైరెక్ట్ నోటిఫికేషన్ ఆఫీసర్ మరియు డివిజనల్ రివ్యూ ప్లానర్

D) డిస్ట్రిక్ట్ న్యూట్రిషన్ ఆఫీసర్ మరియు డిస్ట్రిక్ట్ రిజిస్ట్రేషన్ పార్ట్‌నర్

Answer: B

Explanation: క్షేత్రస్థాయిలో యూనిట్లకు మార్గదర్శనం చేసే జిల్లా అధికారులను డిస్ట్రిక్ట్ నోడల్ ఆఫీసర్ (DNO) మరియు డిస్ట్రిక్ట్ రిసోర్స్ పర్సన్ (DRP) అంటారు.

Q8. PMFME అవార్డులలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు బ్యాంకులతో పాటు ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన అట్టడుగు స్థాయి వ్యవస్థలు ఏవి? [Tricky]

A) కేవలం ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార సంఘాలు (PACS)

B) రాష్ట్ర గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్లు (SRLMs) మరియు పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్లు (SULMs)

C) ప్రాంతీయ ఎగుమతి ప్రోత్సాహక మండళ్లు మాత్రమే

D) వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్ కమిటీలు (APMCs)

Answer: B

Explanation: మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలను ప్రోత్సహించడంలో విశేష సేవలందించినందుకు SRLMs మరియు SULMs లకు అవార్డులు అందజేశారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

సాధారణ రాష్ట్రాలలో ప్రధాన మంత్రి సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల క్రమబద్ధీకరణ పథకం (PMFME) యొక్క కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల నిష్పత్తి ఎంత?

A) 50:50

B) 60:40

C) 75:25

D) 90:10

Answer: B

Explanation: ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం కాబట్టి సాధారణ రాష్ట్రాలకు 60:40 నిష్పత్తిలో, ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు 90:10 నిష్పత్తిలో నిధులు సమకూరుస్తారు.

PYQ 2:

PMFME పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది జూన్ 2020లో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్ కింద ప్రారంభించబడింది.
2. నిఫ్టెమ్ (NIFTEM) సంస్థలకు పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థల హోదా కల్పించబడింది.
3. ఈ పథకం కేవలం పురుష పారిశ్రామికవేత్తలకు మాత్రమే ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది మరియు మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలను మినహాయించింది.

పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనది/వి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటనలు 1 మరియు 2 సరైనవి. ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే ఈ పథకం స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs) మరియు మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు సీడ్ క్యాపిటల్ మరియు సబ్సిడీలను అందిస్తుంది.

PYQ 3:

జాబితా-I (సంస్థ / వేదిక) తో జాబితా-II (PMFME లో వాటి పాత్ర) ను జతపరచండి:

| జాబితా-I (సంస్థ) | జాబితా-II (పాత్ర) | | --- | --- | | a. APEDA | 1. ఓపెన్ డిజిటల్ ఇ-కామర్స్ నెట్‌వర్క్ అనుసంధానం | | b. ONDC | 2. వ్యవసాయ ఎగుమతుల ప్రోత్సాహం మరియు ప్రమాణాలు | | c. NABKISAN | 3. సాంకేతిక శిక్షణ మరియు ఇంక్యుబేషన్ సేవలు | | d. NIFTEM | 4. ప్రత్యేక వ్యవసాయ రుణాలు మరియు ఆర్థిక సహాయం |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) a-2, b-1, c-4, d-3

B) a-1, b-2, c-3, d-4

C) a-4, b-3, c-2, d-1

D) a-2, b-4, c-1, d-3

Answer: A

Explanation: APEDA ఎగుమతులను ప్రోత్సహిస్తుంది, ONDC డిజిటల్ విక్రయాలను అందిస్తుంది, NABKISAN రుణాలు ఇస్తుంది మరియు NIFTEM సాంకేతిక సహకారాన్ని అందిస్తుంది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలోని అసంఘటిత ఆహార ప్రాసెసింగ్ రంగాన్ని వ్యవస్థీకృత మరియు వాణిజ్యపరంగా లాభదాయకమైన పరిశ్రమగా మార్చడంలో PMFME పథకం పాత్రను విశ్లేషించండి.

భారతదేశంలో విచ్ఛిన్నమై ఉన్న చిన్న తరహా ఆహార ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను లాభదాయకమైన వ్యవస్థీకృత పరిశ్రమగా మార్చడంలో ప్రధాన మంత్రి సూక్ష్మ ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల క్రమబద్ధీకరణ పథకం (PMFME) కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. జూన్ 2020లో ₹10,000 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపుతో ప్రారంభమైన ఈ పథకం, వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) మరియు 35% మూలధన సబ్సిడీ ద్వారా నిర్మాణాత్మక పరిష్కారాలను అందిస్తోంది.

ఈ పథకం చిన్న పరిశ్రమలకు FSSAI లైసెన్సులు, GST నమోదు మరియు ఆధునిక ప్యాకేజింగ్ ప్రమాణాలను సమకూర్చడం ద్వారా అధికారిక మార్కెట్ ప్రవేశాన్ని సులభతరం చేస్తుంది. ONDC మరియు APEDA వంటి వేదికలతో భాగస్వామ్యం ద్వారా స్థానిక యూనిట్లు జాతీయ డిజిటల్ ఇ-కామర్స్ మరియు అంతర్జాతీయ ఎగుమతి నెట్‌వర్క్‌లను చేరుకోగలుగుతున్నాయి. అలాగే కుండ్లి మరియు తంజావూరులలోని నిఫ్టెమ్ (NIFTEM) సంస్థలు నాణ్యతా ప్రమాణాలలో సాంకేతిక సహాయాన్ని అందిస్తున్నాయి.

ముగింపుగా, రాబోయే PMFME 2.0 ద్వారా ఉమ్మడి ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలను (CFCs) విస్తరించడం మరియు NABKISAN ద్వారా రుణ పంపిణీని వేగవంతం చేయడం సూక్ష్మ పరిశ్రమల సుస్థిర ఆర్థిక వృద్ధికి అత్యంత ఆవశ్యకం.

Question 2 (250 words): "గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయేతర ఉపాధి కల్పన మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువ జోడింపునకు సూక్ష్మ ఆహార ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు అత్యంత కీలకమైనవి." ఈ పరిశ్రమలు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను చర్చిస్తూ, ప్రభుత్వ జోక్యాల ప్రభావాన్ని సమీక్షించండి.

భారతదేశ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో సూక్ష్మ ఆహార ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ మిగులును ఒడిసిపట్టడం ద్వారా ఇవి గ్రామీణ యువతకు నాన్-ఫార్మ్ ఉపాధిని కల్పిస్తాయి. అయితే, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వ్యవసాయ ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటైన భారత్‌లో ఆహార ప్రాసెసింగ్ స్థాయి 10% లోపే ఉండటం వల్ల పంట కోత అనంతర నష్టాలు అధికంగా ఉంటున్నాయి.

చారిత్రకంగా ఈ సూక్ష్మ పరిశ్రమలు పలు తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాయి:

  • సంస్థాగత మరియు ఆర్థిక లోపాలు: పూచీకత్తు లేకపోవడం వల్ల బ్యాంక్ రుణాలు లభించకపోవడం మరియు సరఫరా గొలుసులో దళారుల ఆధిపత్యం.
  • సాంకేతిక సవాళ్లు: కోల్డ్ చైన్ మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం, సాంప్రదాయ యంత్రాల వాడకం మరియు FSSAI ప్రమాణాల పరీక్షా కేంద్రాల కొరత.
  • బ్రాండింగ్ మరియు మార్కెటింగ్ పరిమితులు: స్థానిక గ్రామీణ మార్కెట్లను దాటి జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో బ్రాండింగ్ చేయలేకపోవడం.

ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం PMFME పథకం ద్వారా సమగ్ర చర్యలు చేపట్టింది. 60:40 నిష్పత్తిలో అమలవుతున్న ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం ODOP క్లస్టర్ల ద్వారా ముడిసరుకు సేకరణను సులభతరం చేస్తూ, గరిష్టంగా ₹10 లక్షల వరకు 35% క్రెడిట్-లింక్డ్ సబ్సిడీని అందిస్తోంది. 2026 కాన్క్లేవ్‌లో కుదిరిన ఒప్పందాల ప్రకారం ONDC ద్వారా డిజిటల్ విక్రయాలు, APEDA ద్వారా ఎగుమతి మార్గాలు మరియు NABKISAN ద్వారా సులభతర రుణాలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. NIFTEM సంస్థలు నిరంతర పరిశోధన, అభివృద్ధి మద్దతును అందిస్తున్నాయి.

భవిష్యత్ కార్యాచరణగా, 'SNA స్పర్ష్' వంటి పారదర్శక నిధుల వ్యవస్థలను పటిష్టం చేస్తూ, జిల్లా రిసోర్స్ పర్సన్ల (DRPs) సామర్థ్యాన్ని పెంచి, PMFME 2.0 ద్వారా నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచినప్పుడే గ్రామీణ సూక్ష్మ యూనిట్లు ప్రపంచ స్థాయి సంస్థలుగా ఎదుగుతాయి.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా PMFME పథకాన్ని మరియు ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సంపద యోజన (PMKSY)ను ఒకటిగా భావిస్తారు. PMKSY మెగా ఫుడ్ పార్కులు మరియు పెద్ద తరహా అగ్రో-ప్రాసెసింగ్ క్లస్టర్లపై దృష్టి పెడుతుంది, అయితే PMFME ప్రత్యేకంగా అసంఘటిత రంగంలోని చిన్న సూక్ష్మ యూనిట్లు మరియు SHG లపై దృష్టి సారిస్తుంది.
  • Trap 2: PMFME పథకం 100% కేంద్ర నిధులతో నడిచే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ అని విద్యార్థులు తప్పుగా భావిస్తుంటారు. వాస్తవానికి ఇది సాధారణ రాష్ట్రాలలో 60:40 నిష్పత్తితో అమలయ్యే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
  • Trap 3: నిఫ్టెమ్ (NIFTEM) సంస్థలు ICAR పరిధిలోని సాధారణ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు అని భావించడం మరొక తప్పు. ఇవి కేంద్ర ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoFPI) కింద చట్టబద్ధమైన జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రత్యేక సాంకేతిక సంస్థలు.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల దృష్ట్యా 35% సబ్సిడీ పరిమితి (గరిష్టంగా ₹10 లక్షలు), 60:40 నిధుల నిష్పత్తి, మరియు NIFTEM, APEDA వంటి నోడల్ సంస్థలపై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. మెయిన్స్ (GS పేపర్ 2 & 3) కోసం ODOP విధానం మరియు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (ONDC, SNA స్పర్ష్) వ్యవసాయ నష్టాలను తగ్గించి గ్రామీణ ఆదాయాన్ని ఎలా పెంచుతాయో విశ్లేషించాలి. ఇంటర్వ్యూలలో ముడి వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ఎగుమతుల నుండి విలువ ఆధారిత ప్రాసెస్డ్ ఫుడ్ ఎగుమతుల వైపు మళ్లడంపై స్పష్టమైన విధాన దృక్పథం అవసరం. రాబోయే పరీక్షలలో ONDC మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాల సమ్మిళిత సాంకేతిక అనుసంధానంపై ప్రశ్న వచ్చే సంభావ్యత చాలా ఎక్కువ.