క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026 ప్రారంభం

What Happened

కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల శాఖ మంత్రి శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు. క్రిటికల్ మినరల్స్ అన్వేషణ మరియు సాంకేతికతలో వినూత్న పరిష్కారాలను కనుగొనడానికి విద్యార్థులు, స్టార్టప్‌లు, పరిశోధకులను ఆహ్వానించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ హాకథాన్ ద్వారా దేశంలో క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం పటిష్టమైన ఇకోసిస్టమ్ ను నిర్మించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

When & Where

ఈ హాకథాన్ ను ఆగస్టు 25, 2026 న ఆన్‌లైన్/డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా ప్రకటించారు. గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్‌ లో ఉన్న జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్ (JNARDDC) సంస్థ ఈ ఈవెంట్ ను హోస్ట్ చేస్తోంది. ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026 (నవంబర్ 15-17) వేదికగా విజేతలను సత్కరిస్తారు.

Who Is Involved

• శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి: కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల శాఖ మంత్రి (హాకథాన్ ప్రారంభించారు).
• గనుల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Mines): నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• JNARDDC (నాగ్‌పూర్): ఆతిథ్య మరియు నిర్వాహక సంస్థ.
• లక్ష్య సమూహాలు: విద్యార్థులు, విద్యా సంస్థలు, స్టార్టప్‌లు, ఆవిష్కర్తలు మరియు R&D సంస్థలు.

How It Works

1. నమోదు & ఐడియా సమర్పణ: ఆసక్తి గల అభ్యర్థులు JNARDDC వెబ్‌సైట్ ద్వారా సెప్టెంబర్ 20, 2026 లోపు తమ ఐడియాలను సమర్పించాలి.
2. సమస్య ప్రకటన 1 (Problem Statement 1): ఓపెన్ డేటాను ఉపయోగించి లిథియం లేదా రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE) కు సంబంధించిన మినరల్ ప్రాస్పెక్టివిటీ హీట్‌మ్యాప్ ను తయారుచేయడం.
3. సమస్య ప్రకటన 2 (Problem Statement 2): క్రిటికల్ మినరల్స్ కు సంబంధించి సాంకేతికత మరియు పేటెంట్లను ట్రాక్ చేయడానికి వెబ్ ఆధారిత 'స్మార్ట్ టెక్నాలజీ అండ్ పేటెంట్ ట్రాకర్' రూపొందించడం.
4. మూల్యాంకనం & బహుమతులు: ప్రతి విభాగంలో రెండు జట్లను విజేతలుగా ఎంపిక చేసి, మొదటి బహుమతిగా ₹1.50 లక్షలు, రెండవ బహుమతిగా ₹1.00 లక్షలు అందిస్తారు.

Why It Matters

క్రిటికల్ మినరల్స్ (లిథియం, కోబాల్ట్, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ తదితరాలు) క్లీన్ ఎనర్జీ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVలు), మొబైల్ ఫోన్లు మరియు రక్షణ రంగానికి అత్యంత కీలకం. ఈ హాకథాన్ ద్వారా దేశీయంగా సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడం వల్ల ఇతర దేశాలపై (ముఖ్యంగా చైనా) ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇది UPSC GS Paper 3 లోని సైన్స్ & టెక్నాలజీ మరియు ఎకానమీ (మౌలిక సదుపాయాలు) విభాగానికి నేరుగా అనుసంధానించబడింది.

Historical Background

• 2023లో, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ భారతదేశానికి సంబంధించిన 30 క్రిటికల్ మినరల్స్ తో కూడిన తొలి జాబితాను విడుదల చేసింది.
• ఈ ఖనిజాల అన్వేషణను ప్రైవేట్ రంగానికి అనుమతించడానికి 2023లో 'మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) చట్టం, 1957' ను సవరించారు.
• భారతదేశం ఆస్ట్రేలియా, చిలీ, మరియు అర్జెంటీనా వంటి దేశాలతో క్రిటికల్ మినరల్స్ సరఫరా గొలుసు కోసం 'ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్' (KABIL) ద్వారా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2023: జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని రియాసి జిల్లాలో సుమారు 5.9 మిలియన్ టన్నుల లిథియం నిల్వలను జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (GSI) కనుగొంది.
• నవంబర్ 2023: గనుల మంత్రిత్వ శాఖ క్రిటికల్ మినరల్స్ బ్లాకుల తొలి దశ వేలం ప్రక్రియను ప్రారంభించింది.
• జూన్ 2024: క్రిటికల్ మినరల్స్ దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి బడ్జెట్‌లో కస్టమ్స్ డ్యూటీ మినహాయింపులు ప్రకటించారు.

Static GK Connection

• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్ (JNARDDC): ఇది నాగ్‌పూర్‌లో ఉంది, 1989లో స్థాపించబడింది, ఇది అల్యూమినియం రంగంలో పరిశోధనలకు కేంద్రం.
• రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE): పీరియాడిక్ టేబుల్‌లో 17 మూలకాల సమూహాన్ని REE అంటారు. ఇవి ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్స్ కు ప్రాణం.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రిటికల్ మినరల్స్ రిఫైనింగ్ మరియు సరఫరాలో చైనా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తోంది. ఆస్ట్రేలియా (లిథియం), చిలీ (రాగి, లిథియం), ఇండోనేషియా (నికెల్) దేశాలు ముడిసరుకు ఉత్పత్తిలో అగ్రగామిగా ఉన్నాయి. మినరల్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP) అనే అంతర్జాతీయ కూటమిలో చేరడం ద్వారా భారతదేశం ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులో తన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకుంటోంది.

Future Impact

ఈ హాకథాన్ ద్వారా వచ్చే నూతన ఆవిష్కరణలు నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ కింద మైనింగ్ పద్ధతులను సులభతరం చేస్తాయి. నవంబర్ 2026లో జరిగే 'ఇండియా మైనింగ్ వీక్' నాటికి క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం కొత్త డేటాబేస్ లు, ట్రాకింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ లు అందుబాటులోకి వస్తాయి. రాబోయే ఐదేళ్లలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల బ్యాటరీల తయారీలో దేశీయ ముడిసరుకు వినియోగం పెరుగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 25 ఆగస్టు 2026న 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) ప్రారంభమైంది.
• ప్రారంభించినవారు: కేంద్ర గనుల శాఖ మంత్రి శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి.
• ప్రధాన లక్ష్యం: జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ ను పటిష్టం చేయడం.
• నిర్వహణ సంస్థ: JNARDDC, నాగ్‌పూర్ (గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద).
• సమస్య ప్రకటన 1: లిథియం/REE కోసం ఓపెన్ డేటా మినరల్ ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్ (హీట్‌మ్యాప్).
• సమస్య ప్రకటన 2: క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం స్మార్ట్ టెక్నాలజీ మరియు పేటెంట్ ట్రాకర్ వెబ్ పోర్టల్ రూపకల్పన.
• బహుమతులు: ప్రతి సమస్య ప్రకటనకు మొదటి బహుమతి ₹1.50 లక్షలు, రెండవది ₹1.00 లక్షలు.
• ఎంట్రీల తుది గడువు: సెప్టెంబర్ 20, 2026.
• విజేతల ప్రకటన: నవంబర్ 15–17, 2026 ('ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026' లో).
• పాల్గొనడానికి అర్హులు: విద్యార్థులు, పరిశోధకులు, స్టార్టప్‌లు, R&D సంస్థలు.
• రిజిస్ట్రేషన్ కోసం వెబ్‌సైట్: jnarddc.gov.in.
• ఈ హాకథాన్ దేశంలో సురక్షితమైన మరియు స్వయం సమృద్ధ క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇకోసిస్టమ్ ను నిర్మించడానికి ఉద్దేశించబడింది.
• ఇది గ్రీన్‌ ఎనర్జీ మార్పుకు అవసరమైన సాంకేతిక పరిష్కారాలను అందిస్తుంది.
• 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'లో భాగంగా ఖనిజ రంగంలో దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గించడం లక్ష్యం.
• జాతీయ మినరల్ సెక్యూరిటీని నిర్ధారించడంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన అడుగు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Critical Minerals (క్లిష్టమైన ఖనిజాలు)

• Definition: ఆర్థికాభివృద్ధికి, జాతీయ భద్రతకు అత్యంత అవసరమైనవి మరియు సరఫరాలో తీవ్ర అంతరాయం ఏర్పడే ప్రమాదం ఉన్న ఖనిజాలను 'క్రిటికల్ మినరల్స్' అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) MMDR చట్టం, 1957.
• Scientific / Economic Principle: క్లీన్ ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్ (ఉదా: విండ్ టర్బైన్లు, సోలార్ ప్యానెల్స్, బ్యాటరీలు) కి ఈ ఖనిజాలు పునాది.
• How it connects to this event: హాకథాన్ ద్వారా లిథియం, REE వంటి ఖనిజాలను సులభంగా కనుగొనడానికి సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు మ్యాపింగ్ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడం.
• Origin & History: 2011 నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. భారత్ ఇటీవల దీనిపై దృష్టి సారించింది.
• Key milestone 1: 2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం 30 ఖనిజాల జాబితాను విడుదల చేయడం.
• Key milestone 2: 2023లోనే ప్రైవేట్ సంస్థలకు అన్వేషణ, మైనింగ్ అనుమతులు ఇవ్వడానికి MMDR చట్ట సవరణ.
• Related Acts / Schemes / Treaties: జాతీయ ఖనిజ విధానం 2019, మినరల్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP).
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల మంత్రిత్వ శాఖ.
• India-specific relevance: 2070 నాటికి నెట్-జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలకు బ్యాటరీలు అవసరం, దానికి ఇవి కీలకం.
• Global comparison: చైనా వీటి ప్రాసెసింగ్‌లో దాదాపు 60-70% ప్రపంచ మార్కెట్‌ను నియంత్రిస్తోంది.
• Data point: ఒక ఎలక్ట్రిక్ కారుకు సాధారణ కారు కంటే ఆరు రెట్లు ఎక్కువ క్రిటికల్ మినరల్స్ అవసరం (IEA నివేదిక ప్రకారం).
• Common exam angle: UPSCలో క్రిటికల్ మినరల్స్ ఏవి (ఉదా: లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్) మరియు భారతదేశ భౌగోళిక నిల్వల పై ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: "EV కి ఆయువుపట్టు - లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్" (Critical for Modern Tech).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల కేంద్ర గనుల శాఖ ప్రారంభించిన 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) కు ఏ సంస్థ ఆతిథ్యం ఇస్తోంది? [Easy]

A) DRDO, న్యూ ఢిల్లీ

B) JNARDDC, నాగ్‌పూర్

C) CSIR, హైదరాబాద్

D) ఇస్రో, బెంగళూరు

Answer: B

Explanation: గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే JNARDDC (నాగ్‌పూర్) ఈ హాకథాన్ కు హోస్ట్ మరియు ఆర్గనైజింగ్ సంస్థగా వ్యవహరిస్తోంది.

---

Q2. CMiH 2026 కింద విజేతలను ఏ వేదికపై ప్రకటిస్తారు? [Easy]

A) సైన్స్ కాంగ్రెస్ 2026

B) డిఫెన్స్ ఎక్స్‌పో 2026

C) ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026

D) ఇస్రో స్పేస్ వీక్ 2026

Answer: C

Explanation: ఈ హాకథాన్ విజేతలను 15-17 నవంబర్ 2026 న జరిగే 'ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026' లో ప్రకటిస్తారు.

---

Q3. 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' కు సంబంధించిన ప్రాబ్లమ్ స్టేట్‌మెంట్ (సమస్య ప్రకటన) ప్రధానంగా దేనిపై దృష్టి సారించింది? [Moderate]

A) లోతైన సముద్రంలో ఖనిజాల తవ్వకానికి యంత్రాల రూపకల్పన

B) ఓపెన్ డేటాను ఉపయోగించి లిథియం మరియు REE కోసం ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్

C) బొగ్గు గనులలో కార్మికుల భద్రతా పరికరాల తయారీ

D) ఇనుప ఖనిజం ఎగుమతి విధానాల సరళీకరణ

Answer: B

Explanation: ఈ హాకథాన్ లో మొదటి సమస్య ప్రకటన ఓపెన్ డేటాను ఉపయోగించి లిథియం లేదా REE పెగ్మాటైట్‌ల కోసం ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్ మరియు హీట్‌మ్యాప్‌ను అభివృద్ధి చేయడం గురించి తెలుపుతుంది.

---

Q4. ఈ హాకథాన్ లో ప్రథమ బహుమతి గెలుచుకున్న జట్లకు ఇవ్వబడే నగదు బహుమతి ఎంత? [Moderate]

A) ₹5.00 లక్షలు

B) ₹2.50 లక్షలు

C) ₹1.50 లక్షలు

D) ₹1.00 లక్షలు

Answer: C

Explanation: ప్రతి సమస్య ప్రకటన కింద విజేతలకు మొదటి బహుమతిగా ₹1.50 లక్షలు, రెండవ బహుమతిగా ₹1.00 లక్షలు అందజేస్తారు.

---

Q5. జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) భారతదేశంలో అణు విద్యుత్ కేంద్రాల పెంపు

B) దేశీయంగా ఇనుము మరియు ఉక్కు ఉత్పత్తిని ఆపడం

C) భవిష్యత్తు సాంకేతికతల కోసం కీలక ఖనిజాల భద్రత మరియు స్వావలంబన సాధించడం

D) వ్యవసాయ భూములలో మాత్రమే మైనింగ్ నిర్వహించడం

Answer: C

Explanation: జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ ప్రధాన లక్ష్యం దేశంలో ఖనిజ భద్రత మరియు సాంకేతిక స్వావలంబన (self-reliance) ను పెంపొందించడం.

---

Q6. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన JNARDDC సంస్థ ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థగా పనిచేస్తుంది? [Tricky]

A) భూ శాస్త్రాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences)

B) గనుల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Mines)

C) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ

D) పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: JNARDDC (జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్) నేరుగా కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.

---

Q7. 'స్మార్ట్ టెక్నాలజీ మరియు పేటెంట్ ట్రాకర్' అనే సమస్య ప్రకటన (Problem Statement) దేనికి సంబంధించింది? [Tricky]

A) వ్యవసాయ పేటెంట్ల ట్రాకింగ్

B) ఫార్మాస్యూటికల్ డ్రగ్ పేటెంట్ల గుర్తింపు

C) క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం వెబ్ ఆధారిత సాంకేతిక మరియు పేటెంట్ ట్రాకింగ్

D) సాఫ్ట్‌వేర్ కాపీరైట్ ఉల్లంఘనల గుర్తింపు

Answer: C

Explanation: హాకథాన్ లోని రెండవ సమస్య ప్రకటన క్రిటికల్ మినరల్స్ కు సంబంధించిన సాంకేతికత మరియు పేటెంట్లను సులభంగా ట్రాక్ చేసే వెబ్ ఆధారిత వ్యవస్థ రూపకల్పనకు సంబంధించింది.

---

Q8. ఈ క్రింది వానిలో ఏది క్రిటికల్ మినరల్స్ గా పరిగణించబడుతుంది మరియు ఈ హాకథాన్ ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్ కు సంబంధించింది? [Tricky]

A) బొగ్గు (Coal) మరియు ఇనుము (Iron)

B) లిథియం (Lithium) మరియు రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE)

C) బాక్సైట్ (Bauxite) మరియు సున్నపురాయి (Limestone)

D) ముడి చమురు (Crude Oil)

Answer: B

Explanation: లిథియం మరియు రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE) ఆధునిక సాంకేతికతకు అత్యంత అవసరమైన క్రిటికల్ మినరల్స్. ఈ హాకథాన్ వీటి ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్ గురించే ప్రధానంగా దృష్టి సారించింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' కు సంబంధించి నోడల్ మరియు ఆర్గనైజింగ్ సంస్థగా వ్యవహరిస్తున్న JNARDDC ఏ నగరంలో ఉంది?

A) రాంచీ

B) భువనేశ్వర్

C) నాగ్‌పూర్

D) ధన్‌బాద్

Answer: C

Explanation: JNARDDC (జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్) మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్‌లో ఉంది.

---

PYQ 2:

ఇటీవల ప్రారంభించిన 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) కు సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. దీనిని కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో JNARDDC సంస్థ నిర్వహిస్తోంది.
2. ఈ హాకథాన్ కేవలం ప్రభుత్వరంగ సంస్థల ఉద్యోగులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది.
3. దీనిలో మొదటి సమస్య ప్రకటన లిథియం మరియు REE ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్ గురించి తెలుపుతుంది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1, 3 సరైనవి. వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఇందులో విద్యార్థులు, పరిశోధకులు, స్టార్టప్‌లు, R&D సంస్థలు అందరూ పాల్గొనవచ్చు.

---

PYQ 3:

Assertion (A): ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు మరియు గ్రీన్ ఎనర్జీ సాంకేతికత పెరగడంతో భారతదేశం లిథియం వంటి క్రిటికల్ మినరల్స్ అన్వేషణపై దృష్టి సారిస్తోంది.

Reason (R): 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' యువ ఆవిష్కర్తలను ఈ రంగంలో వినూత్న పరిష్కారాలను కనుగొనడానికి ప్రోత్సహించడానికి ప్రారంభించబడింది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: లిథియం వంటి ఖనిజాల ఆవశ్యకత పెరగడం వలనే, స్వయం సమృద్ధి సాధించడానికి ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ ద్వారా నూతన సాంకేతిక పరిష్కారాలను వెతుకుతున్నారు. కాబట్టి R అనేది A కు సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఖనిజ భద్రతను (Mineral Security) పెంపొందించడంలో 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' వంటి కార్యక్రమాల పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశ ఖనిజ భద్రత మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' సాధనలో 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆధునిక సాంకేతికతలు, ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, పునరుత్పాదక శక్తి మరియు రక్షణ రంగానికి లిథియం, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE) వంటి ఖనిజాలు అత్యంత అవసరం.

కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ, JNARDDC (నాగ్‌పూర్) ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న ఈ హాకథాన్.. విద్యార్థులు, స్టార్టప్‌లు మరియు పరిశోధకులను ఒకే వేదికపైకి తీసుకువస్తోంది. దీనిలోని ఓపెన్ డేటా మ్యాపింగ్ ద్వారా లిథియం నిల్వల ప్రాస్పెక్టివిటీ హీట్‌మ్యాప్‌లను తయారుచేయడం ఖనిజాల అన్వేషణ వ్యయాన్ని, సమయాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే స్మార్ట్ టెక్నాలజీ మరియు పేటెంట్ ట్రాకర్ వంటి పోర్టల్స్ ద్వారా ఈ రంగానికి సంబంధించిన తాజా సాంకేతిక పరిణామాలను ఎప్పటికప్పుడు ట్రాక్ చేయవచ్చు.

ఇలాంటి సాంకేతిక జోక్యాలు దేశీయ ఇకోసిస్టమ్ ను బలోపేతం చేయడమే కాకుండా, దిగుమతులపై ముఖ్యంగా చైనా వంటి దేశాలపై ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా తగ్గిస్తాయి. దీర్ఘకాలంలో జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ విజయవంతం కావడానికి ఇటువంటి ఆవిష్కరణలే పునాదిగా నిలుస్తాయి.

---

Question 2 (250 words): క్రిటికల్ మినరల్స్ అంటే ఏమిటి? మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల (Geopolitical scenario) నేపథ్యంలో భారతదేశం తన క్లీన్ ఎనర్జీ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ కు మద్దతుగా తీసుకుంటున్న చర్యలను పరిశీలించండి.

Answer: ఆర్థిక వృద్ధికి, ఆధునిక సాంకేతికతకు మరియు జాతీయ భద్రతకు అత్యంత కీలకమైన, అయితే సరఫరా గొలుసులో తీవ్ర అంతరాయం ఏర్పడే ప్రమాదం ఉన్న ఖనిజాలను 'క్రిటికల్ మినరల్స్' అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ మరియు రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE). ప్రపంచం శిలాజ ఇంధనాల నుంచి క్లీన్ ఎనర్జీ (సౌర, పవన, EVలు) వైపు మళ్లుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, ఈ ఖనిజాలు భవిష్యత్తు ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా మారాయి.

మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో, ఈ ఖనిజాల సరఫరాలో ఒకే దేశం (ముఖ్యంగా చైనా) పై ఆధారపడటం జాతీయ భద్రతకు ముప్పు. ఈ అంతరాన్ని పూడ్చడానికి భారతదేశం బహుముఖ వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తోంది. కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఇటీవల 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' ను ప్రారంభించడం దీనిలో భాగమే. JNARDDC ద్వారా నిర్వహిస్తున్న ఈ హాకథాన్, లిథియం అన్వేషణ కోసం ఓపెన్ డేటా హీట్‌మ్యాప్‌లను మరియు పేటెంట్ ట్రాకింగ్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి యువ ఆవిష్కర్తలను, స్టార్టప్‌లను ప్రోత్సహిస్తోంది.

చారిత్రకంగా చూస్తే, ప్రభుత్వం 2023లో 30 ఖనిజాలను క్రిటికల్ మినరల్స్ జాబితాలో చేర్చింది. అలాగే, 'మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ చట్టం 1957' ను సవరించి ప్రైవేట్ రంగానికి ఈ అన్వేషణ తలుపులు తెరిచింది. అంతర్జాతీయంగా మినరల్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP) లో భాగస్వామి కావడం ద్వారా సప్లై చైన్ రిస్క్ ను తగ్గిస్తోంది.

ముగింపుగా, 2070 నాటికి నెట్ జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే కేవలం ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు మాత్రమే సరిపోవు. ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం, వినూత్న సాంకేతికతల వినియోగం మరియు హాకథాన్ ల ద్వారా 'బ్రెయిన్ డెవలప్‌మెంట్' దేశీయ ఖనిజ భద్రతను శాశ్వతంగా నిర్ధారిస్తాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse హాకథాన్ నిర్వహించే సంస్థ with NITI Aayog లేదా CSIR-హెడ్‌క్వార్టర్స్. The correct fact is దీనిని గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే JNARDDC (నాగ్‌పూర్) నిర్వహిస్తోంది.
• Trap 2: A common wrong assumption is ఈ హాకథాన్ కేవలం ఐటీ నిపుణులకు లేదా ప్రభుత్వ శాస్త్రవేత్తలకు మాత్రమేనని భావిస్తారు. The reality is ఇది విద్యార్థులు, అకడమిక్ సంస్థలు, R&D సంస్థలు, మరియు స్టార్టప్‌లకు కూడా అందుబాటులో ఉంది.
• Trap 3: Many students miss విజేతలను ఎక్కడ ప్రకటిస్తారు అన్న పాయింట్ ను. Always remember నవంబర్ 15-17, 2026 మధ్య జరిగే 'ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026' లో విజేతలను అధికారికంగా ప్రకటిస్తారు.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: హాకథాన్ పేరు (CMiH 2026), నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Mines), హోస్ట్ సంస్థ (JNARDDC - నాగ్‌పూర్), మరియు సమస్య ప్రకటనలలోని కీలక పదాలు (Lithium, REE Heatmap) పై నేరుగా ఫాక్చువల్ ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains: GS-3 (Science & Tech, Economy) పేపర్‌లో భారతదేశంలో క్రిటికల్ మినరల్స్ అన్వేషణ, సవాళ్లు మరియు "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" లో యువత భాగస్వామ్యం పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.
• Interview: చైనా ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి భారతదేశం స్థానికంగా టెక్నాలజీని ఎలా డెవలప్ చేస్తోందని అడిగినప్పుడు ఈ హాకథాన్ ను ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా ప్రస్తావించవచ్చు.
• Prediction: రాబోయే UPSC/State PSC పరీక్షల్లో "క్రిటికల్ మినరల్స్ పై భారతదేశ వ్యూహం" లేదా JNARDDC మ్యాచింగ్ ప్రశ్నలు కచ్చితంగా ఆశించవచ్చు.