గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ఆధ్వర్యంలోని 'పీఎం స్వానిధి' (PM SVANidhi) పథకం పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన దశకు ఆగస్టు 27, 2026 నాటికి ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. వీధి వ్యాపారులకు పూచీకత్తు లేని వర్కింగ్ క్యాపిటల్ రుణాలను అందించడానికి ఈ పథకాన్ని జూన్ 1, 2020న ప్రారంభించారు. 2025లో చేపట్టిన పునర్వ్యవస్థీకరణ ద్వారా ఈ పథకాన్ని మార్చి 31, 2030 వరకు పొడిగించారు. ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ మొదటి ఏడాదిలోనే 10.56 లక్షల మంది కొత్త లబ్ధిదారులకు ₹6,294 కోట్ల మేర రుణాలు మంజూరయ్యాయి. సరికొత్త డిజిటల్ లెండింగ్ ప్లాట్ఫారమ్, రూ.30,000 క్రెడిట్ పరిమితితో కూడిన రూపే క్రెడిట్ కార్డులు, దేశవ్యాప్తంగా 50 స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్ల ఏర్పాటు ద్వారా వీధి వ్యాపారుల ఆర్థిక, సామాజిక సాధికారతకు ఈ పథకం విశేషంగా కృషి చేస్తోంది.
పీఎం స్వానిధి (PM SVANidhi - ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి) పథకం పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన దశకు ఆగస్టు 27, 2026 నాటికి ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. 2025లో కేంద్ర కేబినెట్ ఈ పథకాన్ని మార్చి 31, 2030 వరకు పొడిగించింది. కేవలం ఒక సంవత్సర వ్యవధిలోనే ఈ పునర్వ్యవస్థీకరించిన పథకం ద్వారా 10.56 లక్షల మంది కొత్త వీధి వ్యాపారులకు ₹6,294 కోట్ల మేర రుణాలు పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ఇది కేవలం రుణాల పంపిణీకే పరిమితం కాకుండా సామాజిక భద్రత, డిజిటల్ అక్షరాస్యత వంటి విస్తృత లక్ష్యాల వైపు మళ్లింది.
కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ఈ పథకాన్ని దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేస్తోంది. దీనిని తొలిసారిగా జూన్ 1, 2020న ఢిల్లీ కేంద్రంగా ప్రారంభించారు. తాజా పునర్వ్యవస్థీకరణ ఆగస్టు 27, 2025న ఆమోదించబడగా, ఇప్పుడు అర్బన్ లోకల్ బాడీస్ (ULBs)తో పాటు సెన్సస్ టౌన్లకు (Census Towns) కూడా ఈ పథకాన్ని విస్తరించారు.
1. రుణాల పంపిణీ: వీధి వ్యాపారులు డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్ ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. ఎటువంటి పూచీకత్తు (Collateral) లేకుండా వారికి మూలధన రుణాలు అందిస్తారు.
2. క్రెడిట్ కార్డ్ సదుపాయం: మంచి ట్రాక్ రికార్డ్ ఉన్న అర్హులైన వ్యాపారులకు ₹30,000 వరకు పరిమితితో కూడిన యూపీఐ లింక్డ్ రూపే క్రెడిట్ కార్డులను జారీ చేస్తారు.
3. వడ్డీ రాయితీ: సకాలంలో రుణాలను తిరిగి చెల్లించే వ్యాపారులకు సంవత్సరానికి 7% చొప్పున వడ్డీ రాయితీ (Interest Subsidy) నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ అవుతుంది.
4. మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్: వ్యాపారులు ఒక ప్రాంతం (ULB) నుండి మరొక ప్రాంతానికి వలస వెళ్లినప్పుడు వారి ప్రయోజనాలకు అంతరాయం కలగకుండా 'వెండర్ మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్' ద్వారా వారికి సేవలు నిరంతరంగా అందుతాయి.
అసంఘటిత రంగంలోని వీధి వ్యాపారులకు ఎటువంటి పూచీకత్తు లేకుండా ప్రభుత్వమే నేరుగా భారీ ఎత్తున రుణాలివ్వడం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మైక్రో-క్రెడిట్ జోక్యాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఆఫ్రికా మరియు లాటిన్ అమెరికా దేశాలు కూడా వీధి వ్యాపారులకు సంబంధించి ఇటువంటి మౌలిక చట్రాలను అనుకరించే దిశగా అధ్యయనం చేస్తున్నాయి.
Core Concept: PM SVANidhi (ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి)
Q1. పీఎం స్వానిధి (PM SVANidhi) పథకానికి సంబంధించి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Easy]
A) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
B) సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్యతరహా పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MSME)
C) గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA)
D) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: పీఎం స్వానిధి పథకాన్ని గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) నిర్వహిస్తోంది.
Q2. ఇటీవల ఆమోదించబడిన పునర్వ్యవస్థీకరణ ద్వారా పీఎం స్వానిధి పథకాన్ని ఏ సంవత్సరం వరకు పొడిగించారు? [Easy]
A) 31 మార్చి 2027
B) 31 మార్చి 2028
C) 31 మార్చి 2030
D) 31 డిసెంబర్ 2030
Answer: C
Explanation: కేంద్ర కేబినెట్ 27 ఆగస్టు 2025న ఈ పథకాన్ని 31 మార్చి 2030 వరకు పొడిగిస్తూ ఆమోదం తెలిపింది.
Q3. పీఎం స్వానిధి పథకం కింద అర్హులైన వీధి వ్యాపారులకు ఇటీవల ప్రారంభించిన యూపీఐ-లింక్డ్ రూపే క్రెడిట్ కార్డ్ గరిష్ట పరిమితి ఎంత? [Moderate]
A) ₹10,000
B) ₹20,000
C) ₹30,000
D) ₹50,000
Answer: C
Explanation: ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని పెంచడానికి అర్హులైన వీధి వ్యాపారులకు ₹30,000 పరిమితితో యూపీఐ-లింక్డ్ రూపే క్రెడిట్ కార్డులను ప్రవేశపెట్టారు.
Q4. పీఎం స్వానిధి పథకంలో వీధి ఆహార విక్రేతలకు ఆహార భద్రత మరియు పరిశుభ్రతపై శిక్షణ ఇస్తున్న సంస్థ ఏది? [Moderate]
A) ఎఫ్ఎఓ (FAO)
B) నీతి ఆయోగ్
C) క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI)
D) ఎఫ్ఎస్ఎస్ఎఐ (FSSAI)
Answer: D
Explanation: ఇప్పటివరకు 6 లక్షలకు పైగా వీధి ఆహార విక్రేతలకు FSSAI ఆహార భద్రత మరియు పరిశుభ్రతపై శిక్షణ ఇచ్చింది.
Q5. వీధి వ్యాపారుల కుటుంబాలను వివిధ కేంద్ర సంక్షేమ పథకాలతో అనుసంధానించడానికి ఉద్దేశించిన కార్యక్రమం ఏది? [Moderate]
A) స్వానిధి సే సమృద్ధి
B) స్వానిధి సే వికాస్
C) స్వానిధి ఆత్మనిర్భర్
D) స్వానిధి సే సురక్ష
Answer: A
Explanation: 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' కార్యక్రమం కింద లబ్ధిదారుల కుటుంబాలకు 8 వివిధ కేంద్ర ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలను అనుసంధానం చేస్తున్నారు.
Q6. పీఎం స్వానిధి పథకంలో ప్రవేశపెట్టిన 'వెండర్ మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్' యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Tricky]
A) విదేశాలకు వలస వెళ్లే వ్యాపారులకు పాస్పోర్ట్ జారీని సులభతరం చేయడం
B) ఒక పట్టణ స్థానిక సంస్థ (ULB) నుండి మరొక ప్రాంతానికి వలస వెళ్లినప్పుడు సిఫార్సు లేఖల బదిలీని సులభతరం చేయడం
C) ఆఫ్లైన్ వ్యాపారం నుండి ఆన్లైన్ ఇ-కామర్స్కు వలస వెళ్లేందుకు సహాయపడటం
D) గ్రామ స్థాయి నుంచి రాష్ట్ర స్థాయికి వ్యాపారులను ప్రోత్సహించడం
Answer: B
Explanation: వ్యాపారులు వివిధ ULBలు లేదా సెన్సస్ టౌన్ల మధ్య వలస వెళ్ళినప్పుడు స్కీమ్ ప్రయోజనాలు నిరంతరాయంగా అందేందుకు ఈ మాడ్యూల్ లేఖల బదిలీని సులభతరం చేస్తుంది.
Q7. పీఎం స్వానిధి పథకానికి సంబంధించి కింది వాటిలో సరైనది కానిది ఏది? [Tricky]
A) ఇది కేవలం పట్టణ ప్రాంతాల్లోని వీధి వ్యాపారులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది.
B) ఈ పథకం కింద ఎటువంటి పూచీకత్తు (Collateral) లేకుండా మూలధన రుణాలు ఇస్తారు.
C) డిజిటల్ లావాదేవీలను ప్రోత్సహించడానికి క్యాష్బ్యాక్ ప్రోత్సాహకాలను అందిస్తుంది.
D) రుణాలను సకాలంలో తిరిగి చెల్లించే వారికి వడ్డీ రాయితీని అందిస్తుంది.
Answer: A
Explanation: ఈ పథకం కేవలం పట్టణ ప్రాంతాలకే కాకుండా సెన్సస్ టౌన్లు మరియు పరిసర ప్రాంతాల నుండి పట్టణాలకు వచ్చే వ్యాపారులకు కూడా విస్తరించబడింది.
Q8. ఈ పునర్వ్యవస్థీకరించిన పథకం కింద దేశవ్యాప్తంగా ఏర్పాటు చేయనున్న స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్ల (SFHs) సంఖ్య మరియు ఒక్కో హబ్కు ఇచ్చే గరిష్ట ఆర్థిక సహాయం ఎంత? [Tricky]
A) 100 హబ్లు, ఒక్కొక్కటికి ₹2 కోట్లు
B) 50 హబ్లు, ఒక్కొక్కటికి ₹4 కోట్లు
C) 200 హబ్లు, ఒక్కొక్కటికి ₹1 కోటి
D) 75 హబ్లు, ఒక్కొక్కటికి ₹3 కోట్లు
Answer: B
Explanation: మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి 50 స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్లను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. నగరాలు ప్రతి హబ్కు ₹4 కోట్ల వరకు ఆర్థిక సహాయం పొందడానికి అర్హులు.
PYQ 1:
ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి (PM SVANidhi) పథకంలో సకాలంలో రుణ చెల్లింపులు చేసిన లబ్ధిదారులకు అందించే వడ్డీ రాయితీ (Interest Subsidy) శాతం ఎంత?
A) సంవత్సరానికి 5%
B) సంవత్సరానికి 7%
C) సంవత్సరానికి 9%
D) సంవత్సరానికి 10%
Answer: B
Explanation: సకాలంలో లేదా నిర్ణీత గడువుకు ముందే రుణాన్ని తిరిగి చెల్లించే వారికి సంవత్సరానికి 7% చొప్పున వడ్డీ రాయితీ నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ చేయబడుతుంది.
PYQ 2:
పీఎం స్వానిధి (PM SVANidhi) పథకానికి సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఈ పథకాన్ని గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.
2. ఈ పథకం కేవలం ఆధార్ కార్డు ఉన్న వ్యాపారులకు ఉచితంగా నగదు పంపిణీ చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది.
3. 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' కార్యక్రమం ద్వారా లబ్ధిదారులకు 8 కేంద్ర సంక్షేమ పథకాల ప్రయోజనాలను కల్పిస్తున్నారు.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: వాక్యం 1 మరియు 3 సరైనవి. వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఇది ఉచిత నగదు పంపిణీ పథకం కాదు; ఇది పూచీకత్తు లేని మూలధన రుణాలను (Working capital loans) అందించే పథకం.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
పథకం / కార్యక్రమం - ప్రధాన లక్ష్యం
1. పీఎం స్వానిధి - A. వీధి వ్యాపారుల కుటుంబాలకు సామాజిక భద్రత
2. స్వానిధి సే సమృద్ధి - B. పూచీకత్తు లేని మూలధన రుణాలు
3. వెండర్ మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్ - C. వలస వెళ్లే వ్యాపారులకు నిరంతర సేవలు
సరైన సమాధానం ఎంచుకోండి:
A) 1-A, 2-B, 3-C
B) 1-B, 2-A, 3-C
C) 1-C, 2-B, 3-A
D) 1-B, 2-C, 3-A
Answer: B
Explanation: పీఎం స్వానిధి ప్రధానంగా మూలధన రుణాలకు ఉద్దేశించబడింది (1-B), స్వానిధి సే సమృద్ధి సామాజిక భద్రతా పథకాలను అందిస్తుంది (2-A), మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్ వలస వ్యాపారులకు ఉపకరిస్తుంది (3-C).
Question 1 (150 words): అసంఘటిత రంగాన్ని వ్యవస్థీకృతం చేయడంలో మరియు డిజిటల్ ఆర్థిక సమ్మేళనాన్ని సాధించడంలో 'పీఎం స్వానిధి' (PM SVANidhi) పథకం పాత్రను వివరించండి.
Answer: కరోనా మహమ్మారి తర్వాత అత్యంత తీవ్రంగా నష్టపోయిన వీధి వ్యాపారులను ఆదుకునే లక్ష్యంతో ప్రారంభమైన పీఎం స్వానిధి పథకం, కేవలం క్రెడిట్ ఇంటర్వెన్షన్ స్థాయి నుండి సమగ్ర ఆర్థిక సాధికారత పథకంగా రూపాంతరం చెందింది. అసంఘటిత రంగంలో ఉన్న వీధి వ్యాపారులకు పూచీకత్తు లేని మూలధన రుణాలను అందించడం ద్వారా ఇది వారిని అధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థలోకి (Formal Economy) విజయవంతంగా తీసుకువచ్చింది.
పునర్వ్యవస్థీకరించిన దశకు ఏడాది పూర్తయ్యేనాటికి, ఈ పథకం కింద 78.68 లక్షల మంది వీధి వ్యాపారులు ₹19,171 కోట్ల రుణాలను పొందారు. వ్యాపారులను డిజిటల్ సాధికారత వైపు నడిపించడంలో ఈ పథకం అద్భుతమైన పాత్ర పోషించింది. 57.09 లక్షల మంది వ్యాపారులు ఏకంగా 908 కోట్ల డిజిటల్ లావాదేవీలు నిర్వహించడం, తద్వారా సుమారు ₹418 కోట్ల క్యాష్బ్యాక్ ప్రోత్సాహకాలను పొందడం డిజిటల్ ఇండియా దార్శనికతకు నిదర్శనం. అదనంగా ₹30,000 పరిమితితో కూడిన రూపే క్రెడిట్ కార్డులను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా వీధి వ్యాపారుల రుణ ప్రాప్యత మరింత సులభతరం చేయబడింది.
Question 2 (250 words): 'పీఎం స్వానిధి' పథకం కేవలం రుణాల పంపిణీకే పరిమితం కాకుండా, సామాజిక భద్రత మరియు నైపుణ్య వృద్ధిలో ఒక సమగ్ర విధానాన్ని ఎలా అవలంబిస్తోందో విశ్లేషించండి. 2030 వరకు పొడిగించిన ఈ పథకం భవిష్యత్ సవాళ్లను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది?
Answer: పీఎం స్వానిధి పథకం ప్రాథమికంగా కోవిడ్-19 సమయంలో వీధి వ్యాపారులకు తక్షణ ఆర్థిక ఉపశమనం కలిగించడానికి ఉద్దేశించబడినప్పటికీ, అది క్రమంగా వారి సంపూర్ణ జీవనోపాధి మరియు పారిశ్రామిక సాధికారత కోసం ఒక బలమైన వ్యవస్థగా ఎదిగింది. ఆర్టికల్ 21 కల్పిస్తున్న జీవనోపాధి హక్కుకు మరియు 2014 వీధి వ్యాపారుల చట్టం యొక్క లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఈ పథకం అసంఘటిత రంగ ముఖచిత్రాన్ని మారుస్తోంది.
ఈ పథకం కేవలం మూలధన రుణాలను పంపిణీ చేయడమే కాకుండా సామాజిక భద్రతపై కూడా దృష్టి సారించింది. 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' కార్యక్రమం ద్వారా 51.15 లక్షల కుటుంబాలకు ప్రొఫైలింగ్ పూర్తి చేసి, వారికి 8 కేంద్ర సంక్షేమ పథకాలను అందించడం విశేషం. FSSAI సహకారంతో 6 లక్షల మందికి పైగా ఆహార విక్రేతలకు పరిశుభ్రతపై శిక్షణ ఇవ్వడం వారి నైపుణ్యాలను మరియు వ్యాపార నాణ్యతను పెంచింది. పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత, 50 స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్ల (ఒక్కొక్క దానికి ₹4 కోట్లు) నిర్మాణం చేపట్టడం ద్వారా పట్టణ ప్రణాళికలో వీధి వ్యాపారులకు శాశ్వత స్థానాన్ని కల్పిస్తోంది.
అయితే, భవిష్యత్తులో ఈ పథకం మరిన్ని సవాళ్లను ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. ప్రధానంగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి వలస వచ్చే నూతన వ్యాపారుల గుర్తింపు ప్రక్రియను మరింత వేగవంతం చేయాలి. వెండర్ మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్ ఈ సమస్య పరిష్కారానికి తోడ్పడుతుంది. 2030 నాటికి 1.15 కోట్ల మందికి లబ్ధి చేకూర్చాలన్న లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి బ్యాంకులు, ULBలు మరింత సమన్వయంతో పనిచేయాలి. వీధి వ్యాపారులను మైక్రో-ఎంటర్ప్రెన్యూర్లుగా మార్చడం ద్వారా 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్యాల సాధనలో ఈ పథకం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.