ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు 5 ఏళ్లు పూర్తి: అసంఘటిత కార్మికుల భద్రతకు ఒక మైలురాయి

కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ 2021 లో ప్రారంభించిన 'ఈ-శ్రమ్' (e-Shram) పోర్టల్ 26 ఆగస్టు 2026 నాటికి ఐదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. ఇది దేశంలోనే మొట్టమొదటి ఆధార్ ఆధారిత అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ (NDUW). ఇప్పటివరకు 31.89 కోట్లకు పైగా కార్మికులు ఇందులో నమోదు చేసుకోగా, వారందరికీ 12-అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) కేటాయించబడింది. వలస కార్మికులు, భవన నిర్మాణ కార్మికులు, గిగ్ వర్కర్లను ఒకే వేదికపైకి తీసుకువచ్చి వారికి సామాజిక భద్రత, ఉపాధి, నైపుణ్యాభివృద్ధి, పెన్షన్ వంటి సేవలను అందించడంలో ఈ పోర్టల్ ఒక వన్-స్టాప్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌గా రూపాంతరం చెందింది.

What Happened

అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సమగ్ర సమాచారం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన 'ఈ-శ్రమ్' పోర్టల్ 26 ఆగస్టు 2026 నాటికి విజయవంతంగా ఐదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. 31.89 కోట్ల రిజిస్ట్రేషన్లతో ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కార్మిక డేటాబేస్ లలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ పోర్టల్ ఇప్పుడు కేవలం రిజిస్ట్రేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ గా మాత్రమే కాకుండా ఉపాధి, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు సామాజిక భద్రతా పథకాలను అందించే వన్-స్టాప్ డిజిటల్ సొల్యూషన్‌గా మారింది.

When & Where

ప్రారంభ తేదీ: 26 ఆగస్టు 2021
ఐదేళ్ల మైలురాయి: 26 ఆగస్టు 2026
ప్రాంతం: దేశవ్యాప్తంగా అమలులో ఉంది. కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు (CSC) మరియు స్టేట్ సేవా కేంద్రాల ద్వారా గ్రామ స్థాయి వరకు రిజిస్ట్రేషన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

Who Is Involved

కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ (MoLE): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC): ఆధార్ ప్రామాణీకరణతో పోర్టల్ ను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసి నిర్వహిస్తోంది.
కామన్ సర్వీస్ సెంటర్స్ (CSC): క్షేత్రస్థాయిలో ఉచితంగా కార్మికుల నమోదును సులభతరం చేస్తున్న ప్రధాన సంస్థలు.
అసంఘటిత కార్మికులు: వ్యవసాయ కూలీలు, భవన నిర్మాణ కార్మికులు, గిగ్ వర్కర్లు, ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు, వీధి వ్యాపారులు, గృహ కార్మికులు మొదలైన వారు.

How It Works

1. అర్హత: 16-59 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న, ESIC లేదా EPFO సభ్యులు కాని అసంఘటిత కార్మికులు ఎవరైనా నమోదు చేసుకోవచ్చు.
2. నమోదు ప్రక్రియ: కార్మికులు నేరుగా ఆన్‌లైన్ లో గానీ లేదా సమీప CSC కేంద్రాల ద్వారా గానీ ఉచితంగా నమోదు చేసుకోవచ్చు. దీనికి ఆధార్ నంబర్ మరియు ఆధార్ లింక్ అయిన మొబైల్ నంబర్ అవసరం.
3. UAN జారీ: విజయవంతంగా నమోదు కాగానే ప్రతి కార్మికుడికి ఒక శాశ్వత 12 అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) జారీ చేయబడుతుంది.
4. సేవల అనుసంధానం: ఈ డేటాబేస్ ను నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS), స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్ మరియు myScheme పోర్టల్స్‌తో అనుసంధానించారు. దీని వల్ల కార్మికులు ప్రభుత్వ పథకాలను, పెన్షన్ సదుపాయాన్ని (PM-SYM) సులభంగా పొందవచ్చు.

Why It Matters

సామాజిక భద్రత: దేశంలో మొదటిసారి వలస మరియు గిగ్ వర్కర్లకు ఒక గుర్తింపు కార్డు లభించింది. ఏ రాష్ట్రంలో పని చేస్తున్నా సంక్షేమ పథకాలు పొందే (Portability of benefits) వెసులుబాటు కలిగింది.
విధాన రూపకల్పన (Policy Making): ఖచ్చితమైన డేటా ఉండటం వలన భవిష్యత్తులో కార్మికుల కోసం ఎవిడెన్స్-బేస్డ్ పాలసీలు రూపొందించడానికి ఇది ప్రభుత్వానికి ఒక అస్త్రంగా మారింది.
మహిళా సాధికారత: నమోదైన వారిలో 54.28% మహిళలు ఉండటం, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మహిళా అసంఘటిత కార్మికుల ప్రాధాన్యతను ఎత్తిచూపుతుంది.

Historical Background

2008:** Unorganised Workers' Social Security Act చట్టం తీసుకురాబడింది. దీని ప్రకారం అసంఘటిత కార్మికుల డేటాబేస్ ఉండాలని సూచించారు.
2020:** కేంద్ర ప్రభుత్వం పాత కార్మిక చట్టాలను 4 కోడ్ లుగా మార్చింది (Code on Social Security). గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లను అధికారికంగా గుర్తించింది.
2021: ఆగస్టు 26న కోవిడ్ మహమ్మారి నేర్పిన పాఠాల ఆధారంగా వలస కార్మికుల కోసం జాతీయ డేటాబేస్ గా ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ఆవిష్కరణ.

Previous Related Events

2021:** కోవిడ్ లాక్‌డౌన్ సమయంలో వలస కార్మికులు పడిన ఇబ్బందులను సుమోటోగా స్వీకరించిన సుప్రీంకోర్టు, తక్షణమే వలస కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ రూపొందించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.
2023:** ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్ (ONORC) స్కీమ్ తో అనుసంధానించారు.
2024: ఈ-శ్రమ్ ను 'వన్-స్టాప్ సొల్యూషన్' గా తీర్చిదిద్ది, ఇతర ప్రభుత్వ డిజిటల్ వేదికలతో (NCS, Skill India) ఇంటిగ్రేట్ చేశారు.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 41 (ఆదేశిక సూత్రాలు): నిరుద్యోగం, వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం వంటి సందర్భాలలో పని హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును కల్పించాలని తెలుపుతుంది. ఈ-శ్రమ్ ఈ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తిని నెరవేరుస్తుంది.
అసంఘటిత రంగం (Unorganised Sector): పది మందికంటే తక్కువ ఉద్యోగులు ఉండి, చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రతా పథకాలు (EPF, ESI) వర్తించని రంగాన్ని అసంఘటిత రంగం అంటారు. దేశంలోని మొత్తం వర్క్‌ఫోర్స్‌లో దాదాపు 90% ఈ రంగం లోనే ఉన్నారు.

India & World Comparison

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద అసంఘటిత శ్రామిక శక్తిని కలిగి ఉంది. ఐరోపా దేశాలలో మాదిరిగా ఇక్కడ యూనివర్సల్ సోషల్ సెక్యూరిటీ లేదు. అయితే, ఈ-శ్రమ్ లాంటి 31 కోట్ల పైచిలుకు రియల్ టైమ్ డేటాబేస్ ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేదు. ఇది అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ILO) నిర్దేశించిన డీసెంట్ వర్క్ (Decent Work) అజెండా సాధనలో భారతదేశానికి పెద్ద ముందడుగు.

Future Impact

డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT): భవిష్యత్తులో ఎమర్జెన్సీ లేదా మహమ్మారి సమయాల్లో నేరుగా కార్మికుల ఖాతాల్లోకి నగదు బదిలీ చేయడానికి ఈ డేటాబేస్ ఉపయోగపడుతుంది.
టార్గెటెడ్ వెల్ఫేర్: myScheme ద్వారా ఏ కార్మికుడికి ఏ పథకం సరిపోతుందో ఏఐ (AI) ఆధారితంగా అంచనా వేసి కచ్చితమైన ప్రయోజనాలను అందించనున్నారు.

🔑 Key Points for Revision

ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ 26 ఆగస్టు 2021న ప్రారంభించింది.
దీనిని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసింది.
26 ఆగస్టు 2026 నాటికి ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టు 5 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది.
ప్రస్తుత రిజిస్ట్రేషన్ల సంఖ్య 31.89 కోట్లు (18 ఆగస్టు 2026 నాటికి).
నమోదైన ప్రతి కార్మికుడికి 12 అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) కేటాయిస్తారు.
రిజిస్ట్రేషన్ పూర్తిగా ఉచితం; ఆధార్ మరియు మొబైల్ నంబర్ మాత్రమే అవసరం.
నమోదులో మహిళల వాటా 54.28% కాగా, పురుషుల వాటా 45.72%.
వయసుల వారీగా 18–40 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న యువ కార్మికులే అత్యధికం (55.21%).
వ్యవసాయం, భవన నిర్మాణం, మరియు గృహ కార్మికులు అత్యధికంగా నమోదు చేసుకున్నారు.
ESIC మరియు EPFO పరిధిలో లేని అసంఘటిత కార్మికులు మాత్రమే దీనికి అర్హులు.
60 ఏళ్లు నిండిన వారికి నెలకు కనీసం ₹3,000 పెన్షన్ ఇచ్చే ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM) కు ఇది అనుసంధానించబడింది.
ఉపాధి కల్పన కోసం నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS) తో దీనికి ఇంటర్ లింక్ ఉంది.
గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లను సైతం అసంఘటిత కార్మికులుగా గుర్తించి ఇందులో నమోదు చేస్తున్నారు.
చాలా రిజిస్ట్రేషన్లు కామన్ సర్వీస్ సెంటర్స్ (CSC) ద్వారా జరిగాయి.
లబ్ధిదారుల డేటాను ఒకే చోట చేర్చి వన్-స్టాప్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ గా ఇది ఎదిగింది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: అసంఘటిత రంగ కార్మికులు మరియు సామాజిక భద్రత (Unorganised Sector & Social Security)

Definition: ఉద్యోగ భద్రత, స్థిరమైన ఆదాయం, మరియు ESIC/EPFO వంటి చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రత లేని రంగంలో పనిచేసే వారే అసంఘటిత కార్మికులు.
Constitutional / Legal Basis: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు మరియు పబ్లిక్ అసిస్టెన్స్), ఆర్టికల్ 42 (మానవీయ పని పరిస్థితులు).
Economic Principle: డ్యూయలిస్టిక్ లేబర్ మార్కెట్ (Dualistic Labour Market) - ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఫార్మల్ మరియు ఇన్ఫార్మల్ రంగాలు వేర్వేరు నిబంధనలతో కొనసాగడం.
How it connects to this event: అదృశ్యంగా ఉన్న అసంఘటిత కార్మికులకు అధికారిక గుర్తింపునిచ్చే జాతీయ ఐడెంటిటీ కార్డుే ఈ-శ్రమ్ UAN.
Origin & History: దేశంలో స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుండి అసంఘటిత రంగానికి సరైన రక్షణ లేదు. 2008 నాటికే వీరికోసం ప్రత్యేక చట్టం ఆలోచన వచ్చింది.
Key milestone 1: 2008 - Unorganised Workers' Social Security Act చట్టబద్ధత.
Key milestone 2: 2020 - కోడ్ ఆన్ సోషల్ సెక్యూరిటీ బిల్లు పాస్ అవ్వడం (గిగ్ వర్కర్ల గుర్తింపు).
Related Acts / Schemes / Treaties: PM-SYM, వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్, ఆయుష్మాన్ భారత్.
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ.
India-specific relevance: భారతదేశపు మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో 90% పైగా అసంఘటిత రంగంలోనే ఉన్నారు, వీరే దేశ GDP కి మూలస్థంభాలు.
Global comparison: పాశ్చాత్య దేశాలలో యూనివర్సల్ సోషల్ సెక్యూరిటీ ఉంటుంది. భారతదేశంలో ఈ-శ్రమ్ ద్వారా ఆ దిశగా అడుగులు పడుతున్నాయి.
Data point: ఈ-శ్రమ్ కింద 31.89 కోట్ల మంది కార్మికులు నమోదయ్యారు.
Common exam angle: ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు ఎవరు అర్హులు కారు? (EPFO/ESIC సభ్యులు కారు) అని పదే పదే అడుగుతారు.
Easy memory hook: అసంఘటిత కార్మికుడికి "12 అంకెల డిజిటల్ కవచమే" ఈ-శ్రమ్ UAN.

❓ Practice MCQs

Q1. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించింది? [Easy]

A) 2019

B) 2020

C) 2021

D) 2022

Answer: C

Explanation: అసంఘటిత కార్మికుల డేటాబేస్ కోసం కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను 26 ఆగస్టు 2021న ప్రారంభించింది.

Q2. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ లో రిజిస్టర్ అయిన కార్మికులకు ఎన్ని అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) లభిస్తుంది? [Easy]

A) 10 అంకెలు

B) 12 అంకెలు

C) 14 అంకెలు

D) 16 అంకెలు

Answer: B

Explanation: పోర్టల్ లో విజయవంతంగా నమోదు చేసుకున్న ప్రతి కార్మికుడికి 12-అంకెల విశిష్ట UAN కేటాయించబడుతుంది.

Q3. ఈ-శ్రమ్ లో నమోదైన కార్మికులకు 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు కనీసం ₹3,000 పెన్షన్ అందించే పథకం ఏది? [Moderate]

A) ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి

B) ప్రధాన్ మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన

C) ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM)

D) అటల్ పెన్షన్ యోజన

Answer: C

Explanation: అర్హులైన అసంఘటిత కార్మికులు ఈ-శ్రమ్ ద్వారా ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ పథకంలో చేరి 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు ₹3,000 పెన్షన్ పొందవచ్చు.

Q4. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు సంబంధించి కింది వాటిలో ఎవరు నమోదు చేసుకోవడానికి అర్హులు కారు? [Moderate]

A) గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు

B) వ్యవసాయ కూలీలు

C) ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (EPFO) చందాదారులు

D) గృహ కార్మికులు (Domestic workers)

Answer: C

Explanation: ఈ పోర్టల్ కేవలం అసంఘటిత కార్మికులకు ఉద్దేశించినది. ESIC, EPFO సభ్యులు లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు దీనికి అర్హులు కారు.

Q5. ఉపాధి అవకాశాల కోసం ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ దేనితో అనుసంధానించబడింది? [Moderate]

A) మేక్ ఇన్ ఇండియా

B) నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS)

C) నేషనల్ ఇన్నోవేషన్ ఫౌండేషన్

D) డిజిటల్ ఇండియా ప్లాట్‌ఫారమ్

Answer: B

Explanation: కార్మికులకు ఉద్యోగ అవకాశాలు కల్పించేందుకు పోర్టల్ ను 'నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్' (NCS) తో అనుసంధానించారు.

Q6. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ గణాంకాల ప్రకారం (ఆగస్టు 2026 నాటికి), నమోదైన కార్మికులలో అత్యధిక శాతం ఏ వయో విభాగానికి చెందినవారు? [Tricky]

A) 16–18 ఏళ్లు

B) 18–40 ఏళ్లు

C) 40–50 ఏళ్లు

D) 50 ఏళ్లు పైబడిన వారు

Answer: B

Explanation: 20 ఆగస్టు 2026 నాటి గణాంకాల ప్రకారం, అత్యధికంగా 55.21% శాతం కార్మికులు 18-40 ఏళ్ల వయస్సు కేటగిరీలో ఉన్నారు.

Q7. ఈ-శ్రమ్ కు సంబంధించి జెండర్ పరంగా నమోదైన వివరాలలో ఏది వాస్తవం? [Tricky]

A) పురుషులు మహిళల కంటే ఎక్కువ శాతం నమోదు చేసుకున్నారు.

B) మహిళలు (54.28%) పురుషుల (45.72%) కంటే ఎక్కువ నమోదు చేసుకున్నారు.

C) ఇరువురూ సరిసమానంగా నమోదు చేసుకున్నారు.

D) అసలు జెండర్ డేటాను పోర్టల్ సేకరించదు.

Answer: B

Explanation: డేటా ప్రకారం నమోదైన వారిలో మహిళలు 54.28% ఉండగా, పురుషులు 45.72% మాత్రమే ఉన్నారు.

Q8. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ ఏది? [Tricky]

A) NITI Aayog

B) నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC)

C) టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ (TCS)

D) సాఫ్ట్‌వేర్ టెక్నాలజీ పార్క్స్ ఆఫ్ ఇండియా (STPI)

Answer: B

Explanation: దేశంలో మొట్టమొదటి ఆధార్ ప్రామాణీకరించిన జాతీయ డేటాబేస్ ను NIC అభివృద్ధి చేసింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సమగ్ర సామాజిక భద్రత కోసం ప్రారంభించబడిన ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కింద ఉచిత రిజిస్ట్రేషన్ కోసం ప్రాథమికంగా కావాల్సిన డాక్యుమెంట్లు ఏమిటి?

A) పాన్ కార్డ్ మరియు బ్యాంక్ అకౌంట్

B) ఆధార్ నంబర్ మరియు మొబైల్ నంబర్

C) ఓటర్ ఐడీ మరియు రేషన్ కార్డ్

D) నివాస ధృవీకరణ పత్రం మరియు విద్యార్హత సర్టిఫికేట్

Answer: B

Explanation: ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ లో నమోదు ఉచితం. దీనికి కేవలం ఆధార్ నంబర్ (eKYC కోసం) మరియు మొబైల్ నంబర్ మాత్రమే అవసరం.

PYQ 2:

ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న దేశపు మొట్టమొదటి ఆధార్ అనుసంధాన అసంఘటిత కార్మికుల డేటాబేస్.
2. గిగ్ వర్కర్లు మరియు వీధి వ్యాపారులు ఈ పోర్టల్ లో నమోదు చేసుకోవడానికి అనర్హులు.
3. ఇందులో నమోదు ద్వారా నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS) మరియు స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్ సేవలను పొందవచ్చు.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే గిగ్ వర్కర్లు, ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు, వీధి వ్యాపారులు కూడా ఈ-శ్రమ్ లో నమోదు చేసుకోవడానికి పూర్తిగా అర్హులు.

PYQ 3:

Assertion (A): ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ లో నమోదైన కార్మికులు భారతదేశంలో ఎక్కడైనా సామాజిక భద్రతా పథకాలను సులభంగా పొందగలరు.

Reason (R): ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ప్రతి కార్మికుడికి ఒక విశిష్టమైన 12-అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) ను అందిస్తుంది, ఇది దేశవ్యాప్తంగా చెల్లుబాటు అవుతుంది.

Answer: A

Explanation: A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ. 12-అంకెల UAN పోర్టబిలిటీకి సహాయపడుతుంది తద్వారా వలస కార్మికులు ఎక్కడికి వెళ్లినా ప్రయోజనాలు పొందవచ్చు.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో అసంఘటిత కార్మికుల సామాజిక భద్రతను నిర్ధారించడంలో ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉన్న అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సామాజిక భద్రత కోసం 2021 ఆగస్టు 26న కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. అంతకు ముందు వలస కార్మికులు, గిగ్ వర్కర్ల కచ్చితమైన డేటా లేకపోవడం వల్ల సంక్షేమ పథకాలు వారిని చేరేవి కావు. కానీ ఈ-శ్రమ్ తో మొట్టమొదటి ఆధార్ అనుసంధాన డేటాబేస్ ఏర్పాటయింది.

ప్రస్తుతం 31.89 కోట్లకు పైగా రిజిస్ట్రేషన్లతో, ఇది ఒక వన్-స్టాప్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ గా మారింది. నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS), స్కిల్ ఇండియా మరియు PM-SYM (నెలకు ₹3000 పెన్షన్) తో అనుసంధానించబడటం వల్ల కార్మికులకు ఉపాధి, నైపుణ్య శిక్షణ, మరియు వృద్ధాప్య భద్రత ఒకే వేదికపై లభిస్తున్నాయి. అత్యధికంగా 18-40 ఏళ్ల మధ్య యువత (55.21%) నమోదు కావడం దీని ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతోంది. భవిష్యత్తులో పథకాలను సమర్థవంతంగా మరియు పారదర్శకంగా కార్మికులకు డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) ద్వారా అందించడానికి ఈ పోర్టల్ ఒక బలమైన పునాదిగా పనిచేస్తుంది.

Question 2 (250 words): ఐదేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ అసంఘటిత శ్రామిక శక్తిని ఫార్మలైజ్ చేయడంలో సాధించిన విజయాలను మరియు ముందున్న సవాళ్లను చర్చించండి.

Answer: భారతదేశ శ్రామిక శక్తిలో 90% శాతం పైగా అసంఘటిత రంగంలోనే ఉన్నారు. కోవిడ్-19 సమయంలో వీరు ఎదుర్కొన్న దుస్థితి దృష్ట్యా, ఆగస్టు 26, 2021న ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ప్రారంభించబడింది. ఐదేళ్ల ప్రయాణంలో 31.89 కోట్ల మంది అసంఘటిత కార్మికులకు 12-అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) జారీ చేయడం ద్వారా, దేశం ఒక సమగ్ర సామాజిక భద్రతా ఎకోసిస్టమ్ వైపు కీలక అడుగు వేసింది.

గణాంకపరంగా చూస్తే, నమోదైన వారిలో మహిళలు 54.28 శాతం ఉండగా, ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థలో వారి చురుకైన భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తుంది. వ్యవసాయం, నిర్మాణం, గృహ కార్మికులు అత్యధికంగా నమోదు చేసుకున్నారు. NCS ద్వారా ఉద్యోగ అవకాశాలు, మరియు PM-SYM ద్వారా నెలకు కనీసం ₹3,000 పెన్షన్ సౌకర్యం కల్పించడం వల్ల ఆర్థిక భద్రత సాధ్యపడింది. ఒక కార్మికుడు ఏ రాష్ట్రానికి వలస వెళ్లినా సంక్షేమ పథకాలు పొందే పోర్టబిలిటీ (Portability) హక్కు ఈ-శ్రమ్ ద్వారా సాకారం అయింది.

అయితే సవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి. రిజిస్ట్రేషన్ల సంఖ్య భారీగా ఉన్నప్పటికీ, పోర్టల్ డేటాను వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పథకాలతో ఏకీకృతం చేయడంలో ఇంకా జాప్యం జరుగుతోంది. చదువురాని కార్మికులలో డిజిటల్ అక్షరాస్యత లేమి ఒక అవరోధం. కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లపై (CSCs) అతిగా ఆధారపడటం వలన మారుమూల ప్రాంతాల్లో రిజిస్ట్రేషన్లు మందకొడిగా సాగుతున్నాయి.

ముగింపుగా, ఈ-శ్రమ్ ఒక రిజిస్ట్రేషన్ డేటాబేస్ స్థాయి నుండి అర్హులైన ప్రతి కార్మికుడికీ ఆటోమేటిక్ గా సంక్షేమ పథకాలు అందే చైతన్యవంతమైన ప్లాట్‌ఫారమ్ గా మారాలి. ఆర్టికల్ 41 సూచించినట్లుగా వాస్తవిక సామాజిక భద్రతను సాధించడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సమన్వయంతో ఈ డేటాను వినియోగించుకోవాలి.

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: స్టూడెంట్స్ తరచుగా UAN అంకెలను ఆధార్ కార్డు (12) లేదా EPF UAN తో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. సరైన వాస్తవం ఏమిటంటే ఈ-శ్రమ్ జారీ చేసే UAN 12 అంకెలు మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.
Trap 2: గిగ్ వర్కర్లు మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు ఈ-శ్రమ్ పరిధిలోకి రారు అని తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి అసంఘటిత రంగంలో ఉన్న వలస, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు అందరూ పూర్తిగా అర్హులే.
Trap 3: రిజిస్ట్రేషన్ కోసం కొంత రుసుము చెల్లించాలి అని భావిస్తారు. ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి, ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ లో నమోదు పూర్తిగా ఉచితం.

🧭 Exam Tip

Prelims: UAN డిజిట్స్ సంఖ్య, పథకం ప్రారంభించిన సంవత్సరం (2021) మరియు అర్హతల (EPFO/ESIC సభ్యులు కారాదు) పైన నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఎక్కువ.
Mains: డిజిటల్ గవర్నెన్స్ కింద సామాజిక భద్రతను ఎలా మెరుగుపరుస్తున్నారో విశ్లేషించే ప్రశ్న వస్తుంది. ఇక్కడ 31.89 కోట్లు మరియు మహిళా శాతం (54.28%) డేటా పాయింట్లను వాడటం ముఖ్యం.
Interview: గిగ్ ఎకానమీ (Gig Economy) కి సామాజిక భద్రత కల్పించే విధానాలపై మీ అభిప్రాయం అడిగినప్పుడు ఈ-శ్రమ్ గురించి తప్పనిసరిగా ప్రస్తావించాలి.
Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో ఈ-శ్రమ్ ను వన్-స్టాప్ సొల్యూషన్ గా మార్చే క్రమంలో ఏయే పోర్టల్స్ తో (NCS, Skill India) అనుసంధానం చేశారనే అంశంపై మ్యాచ్-ది-ఫాలోయింగ్ (Match the following) ప్రశ్న ఆశించవచ్చు.

ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు 5 ఏళ్లు పూర్తి: అసంఘటిత కార్మికుల భద్రతకు ఒక మైలురాయి

What Happened

When & Where

ప్రారంభ తేదీ: 26 ఆగస్టు 2021
ఐదేళ్ల మైలురాయి: 26 ఆగస్టు 2026
ప్రాంతం: దేశవ్యాప్తంగా అమలులో ఉంది. కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు (CSC) మరియు స్టేట్ సేవా కేంద్రాల ద్వారా గ్రామ స్థాయి వరకు రిజిస్ట్రేషన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

Who Is Involved

కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ (MoLE): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC): ఆధార్ ప్రామాణీకరణతో పోర్టల్ ను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసి నిర్వహిస్తోంది.
కామన్ సర్వీస్ సెంటర్స్ (CSC): క్షేత్రస్థాయిలో ఉచితంగా కార్మికుల నమోదును సులభతరం చేస్తున్న ప్రధాన సంస్థలు.
అసంఘటిత కార్మికులు: వ్యవసాయ కూలీలు, భవన నిర్మాణ కార్మికులు, గిగ్ వర్కర్లు, ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు, వీధి వ్యాపారులు, గృహ కార్మికులు మొదలైన వారు.

How It Works

Why It Matters

సామాజిక భద్రత: దేశంలో మొదటిసారి వలస మరియు గిగ్ వర్కర్లకు ఒక గుర్తింపు కార్డు లభించింది. ఏ రాష్ట్రంలో పని చేస్తున్నా సంక్షేమ పథకాలు పొందే (Portability of benefits) వెసులుబాటు కలిగింది.
విధాన రూపకల్పన (Policy Making): ఖచ్చితమైన డేటా ఉండటం వలన భవిష్యత్తులో కార్మికుల కోసం ఎవిడెన్స్-బేస్డ్ పాలసీలు రూపొందించడానికి ఇది ప్రభుత్వానికి ఒక అస్త్రంగా మారింది.
మహిళా సాధికారత: నమోదైన వారిలో 54.28% మహిళలు ఉండటం, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మహిళా అసంఘటిత కార్మికుల ప్రాధాన్యతను ఎత్తిచూపుతుంది.

Historical Background

2008:** Unorganised Workers' Social Security Act చట్టం తీసుకురాబడింది. దీని ప్రకారం అసంఘటిత కార్మికుల డేటాబేస్ ఉండాలని సూచించారు.
2020:** కేంద్ర ప్రభుత్వం పాత కార్మిక చట్టాలను 4 కోడ్ లుగా మార్చింది (Code on Social Security). గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లను అధికారికంగా గుర్తించింది.
2021: ఆగస్టు 26న కోవిడ్ మహమ్మారి నేర్పిన పాఠాల ఆధారంగా వలస కార్మికుల కోసం జాతీయ డేటాబేస్ గా ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ఆవిష్కరణ.

Previous Related Events

2021:** కోవిడ్ లాక్‌డౌన్ సమయంలో వలస కార్మికులు పడిన ఇబ్బందులను సుమోటోగా స్వీకరించిన సుప్రీంకోర్టు, తక్షణమే వలస కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ రూపొందించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.
2023:** ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్ (ONORC) స్కీమ్ తో అనుసంధానించారు.
2024: ఈ-శ్రమ్ ను 'వన్-స్టాప్ సొల్యూషన్' గా తీర్చిదిద్ది, ఇతర ప్రభుత్వ డిజిటల్ వేదికలతో (NCS, Skill India) ఇంటిగ్రేట్ చేశారు.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 41 (ఆదేశిక సూత్రాలు): నిరుద్యోగం, వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం వంటి సందర్భాలలో పని హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును కల్పించాలని తెలుపుతుంది. ఈ-శ్రమ్ ఈ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తిని నెరవేరుస్తుంది.
అసంఘటిత రంగం (Unorganised Sector): పది మందికంటే తక్కువ ఉద్యోగులు ఉండి, చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రతా పథకాలు (EPF, ESI) వర్తించని రంగాన్ని అసంఘటిత రంగం అంటారు. దేశంలోని మొత్తం వర్క్‌ఫోర్స్‌లో దాదాపు 90% ఈ రంగం లోనే ఉన్నారు.

India & World Comparison

Future Impact

డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT): భవిష్యత్తులో ఎమర్జెన్సీ లేదా మహమ్మారి సమయాల్లో నేరుగా కార్మికుల ఖాతాల్లోకి నగదు బదిలీ చేయడానికి ఈ డేటాబేస్ ఉపయోగపడుతుంది.
టార్గెటెడ్ వెల్ఫేర్: myScheme ద్వారా ఏ కార్మికుడికి ఏ పథకం సరిపోతుందో ఏఐ (AI) ఆధారితంగా అంచనా వేసి కచ్చితమైన ప్రయోజనాలను అందించనున్నారు.

🔑 Key Points for Revision

ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ 26 ఆగస్టు 2021న ప్రారంభించింది.
దీనిని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసింది.
26 ఆగస్టు 2026 నాటికి ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టు 5 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది.
ప్రస్తుత రిజిస్ట్రేషన్ల సంఖ్య 31.89 కోట్లు (18 ఆగస్టు 2026 నాటికి).
నమోదైన ప్రతి కార్మికుడికి 12 అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) కేటాయిస్తారు.
రిజిస్ట్రేషన్ పూర్తిగా ఉచితం; ఆధార్ మరియు మొబైల్ నంబర్ మాత్రమే అవసరం.
నమోదులో మహిళల వాటా 54.28% కాగా, పురుషుల వాటా 45.72%.
వయసుల వారీగా 18–40 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న యువ కార్మికులే అత్యధికం (55.21%).
వ్యవసాయం, భవన నిర్మాణం, మరియు గృహ కార్మికులు అత్యధికంగా నమోదు చేసుకున్నారు.
ESIC మరియు EPFO పరిధిలో లేని అసంఘటిత కార్మికులు మాత్రమే దీనికి అర్హులు.
60 ఏళ్లు నిండిన వారికి నెలకు కనీసం ₹3,000 పెన్షన్ ఇచ్చే ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM) కు ఇది అనుసంధానించబడింది.
ఉపాధి కల్పన కోసం నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS) తో దీనికి ఇంటర్ లింక్ ఉంది.
గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లను సైతం అసంఘటిత కార్మికులుగా గుర్తించి ఇందులో నమోదు చేస్తున్నారు.
చాలా రిజిస్ట్రేషన్లు కామన్ సర్వీస్ సెంటర్స్ (CSC) ద్వారా జరిగాయి.
లబ్ధిదారుల డేటాను ఒకే చోట చేర్చి వన్-స్టాప్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ గా ఇది ఎదిగింది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: అసంఘటిత రంగ కార్మికులు మరియు సామాజిక భద్రత (Unorganised Sector & Social Security)

Definition: ఉద్యోగ భద్రత, స్థిరమైన ఆదాయం, మరియు ESIC/EPFO వంటి చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రత లేని రంగంలో పనిచేసే వారే అసంఘటిత కార్మికులు.
Constitutional / Legal Basis: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు మరియు పబ్లిక్ అసిస్టెన్స్), ఆర్టికల్ 42 (మానవీయ పని పరిస్థితులు).
Economic Principle: డ్యూయలిస్టిక్ లేబర్ మార్కెట్ (Dualistic Labour Market) - ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఫార్మల్ మరియు ఇన్ఫార్మల్ రంగాలు వేర్వేరు నిబంధనలతో కొనసాగడం.
How it connects to this event: అదృశ్యంగా ఉన్న అసంఘటిత కార్మికులకు అధికారిక గుర్తింపునిచ్చే జాతీయ ఐడెంటిటీ కార్డుే ఈ-శ్రమ్ UAN.
Origin & History: దేశంలో స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుండి అసంఘటిత రంగానికి సరైన రక్షణ లేదు. 2008 నాటికే వీరికోసం ప్రత్యేక చట్టం ఆలోచన వచ్చింది.
Key milestone 1: 2008 - Unorganised Workers' Social Security Act చట్టబద్ధత.
Key milestone 2: 2020 - కోడ్ ఆన్ సోషల్ సెక్యూరిటీ బిల్లు పాస్ అవ్వడం (గిగ్ వర్కర్ల గుర్తింపు).
Related Acts / Schemes / Treaties: PM-SYM, వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్, ఆయుష్మాన్ భారత్.
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ.
India-specific relevance: భారతదేశపు మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో 90% పైగా అసంఘటిత రంగంలోనే ఉన్నారు, వీరే దేశ GDP కి మూలస్థంభాలు.
Global comparison: పాశ్చాత్య దేశాలలో యూనివర్సల్ సోషల్ సెక్యూరిటీ ఉంటుంది. భారతదేశంలో ఈ-శ్రమ్ ద్వారా ఆ దిశగా అడుగులు పడుతున్నాయి.
Data point: ఈ-శ్రమ్ కింద 31.89 కోట్ల మంది కార్మికులు నమోదయ్యారు.
Common exam angle: ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు ఎవరు అర్హులు కారు? (EPFO/ESIC సభ్యులు కారు) అని పదే పదే అడుగుతారు.
Easy memory hook: అసంఘటిత కార్మికుడికి "12 అంకెల డిజిటల్ కవచమే" ఈ-శ్రమ్ UAN.

❓ Practice MCQs

Q1. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించింది? [Easy]

A) 2019

B) 2020

C) 2021

D) 2022

Answer: C

A) 10 అంకెలు

B) 12 అంకెలు

C) 14 అంకెలు

D) 16 అంకెలు

Answer: B

A) ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి

B) ప్రధాన్ మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన

C) ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM)

D) అటల్ పెన్షన్ యోజన

Answer: C

A) గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు

B) వ్యవసాయ కూలీలు

C) ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (EPFO) చందాదారులు

D) గృహ కార్మికులు (Domestic workers)

Answer: C

Q5. ఉపాధి అవకాశాల కోసం ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ దేనితో అనుసంధానించబడింది? [Moderate]

A) మేక్ ఇన్ ఇండియా

B) నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS)

C) నేషనల్ ఇన్నోవేషన్ ఫౌండేషన్

D) డిజిటల్ ఇండియా ప్లాట్‌ఫారమ్

Answer: B

A) 16–18 ఏళ్లు

B) 18–40 ఏళ్లు

C) 40–50 ఏళ్లు

D) 50 ఏళ్లు పైబడిన వారు

Answer: B

Q7. ఈ-శ్రమ్ కు సంబంధించి జెండర్ పరంగా నమోదైన వివరాలలో ఏది వాస్తవం? [Tricky]

A) పురుషులు మహిళల కంటే ఎక్కువ శాతం నమోదు చేసుకున్నారు.

B) మహిళలు (54.28%) పురుషుల (45.72%) కంటే ఎక్కువ నమోదు చేసుకున్నారు.

C) ఇరువురూ సరిసమానంగా నమోదు చేసుకున్నారు.

D) అసలు జెండర్ డేటాను పోర్టల్ సేకరించదు.

Answer: B

Q8. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ ఏది? [Tricky]

A) NITI Aayog

B) నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC)

C) టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ (TCS)

D) సాఫ్ట్‌వేర్ టెక్నాలజీ పార్క్స్ ఆఫ్ ఇండియా (STPI)

Answer: B

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

A) పాన్ కార్డ్ మరియు బ్యాంక్ అకౌంట్

B) ఆధార్ నంబర్ మరియు మొబైల్ నంబర్

C) ఓటర్ ఐడీ మరియు రేషన్ కార్డ్

D) నివాస ధృవీకరణ పత్రం మరియు విద్యార్హత సర్టిఫికేట్

Answer: B

PYQ 2:

ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

PYQ 3:

Answer: A

✍️ Mains Answer Pointers

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: స్టూడెంట్స్ తరచుగా UAN అంకెలను ఆధార్ కార్డు (12) లేదా EPF UAN తో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. సరైన వాస్తవం ఏమిటంటే ఈ-శ్రమ్ జారీ చేసే UAN 12 అంకెలు మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.
Trap 2: గిగ్ వర్కర్లు మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు ఈ-శ్రమ్ పరిధిలోకి రారు అని తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి అసంఘటిత రంగంలో ఉన్న వలస, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు అందరూ పూర్తిగా అర్హులే.
Trap 3: రిజిస్ట్రేషన్ కోసం కొంత రుసుము చెల్లించాలి అని భావిస్తారు. ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి, ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ లో నమోదు పూర్తిగా ఉచితం.

🧭 Exam Tip

Prelims: UAN డిజిట్స్ సంఖ్య, పథకం ప్రారంభించిన సంవత్సరం (2021) మరియు అర్హతల (EPFO/ESIC సభ్యులు కారాదు) పైన నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఎక్కువ.
Mains: డిజిటల్ గవర్నెన్స్ కింద సామాజిక భద్రతను ఎలా మెరుగుపరుస్తున్నారో విశ్లేషించే ప్రశ్న వస్తుంది. ఇక్కడ 31.89 కోట్లు మరియు మహిళా శాతం (54.28%) డేటా పాయింట్లను వాడటం ముఖ్యం.
Interview: గిగ్ ఎకానమీ (Gig Economy) కి సామాజిక భద్రత కల్పించే విధానాలపై మీ అభిప్రాయం అడిగినప్పుడు ఈ-శ్రమ్ గురించి తప్పనిసరిగా ప్రస్తావించాలి.
Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో ఈ-శ్రమ్ ను వన్-స్టాప్ సొల్యూషన్ గా మార్చే క్రమంలో ఏయే పోర్టల్స్ తో (NCS, Skill India) అనుసంధానం చేశారనే అంశంపై మ్యాచ్-ది-ఫాలోయింగ్ (Match the following) ప్రశ్న ఆశించవచ్చు.