Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ 2025 సంవత్సరాంతపు సమీక్ష: 'ఆపరేషన్ సిందూర్' మరియు రక్షణ ఉత్పత్తుల్లో రికార్డు వృద్ధి

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ 2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన 'సంవత్సరాంతపు సమీక్ష' (Year End Review 2025) ను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక ప్రకారం, 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ రక్షణ ఉత్పత్తి రికార్డు స్థాయిలో రూ. 1.51 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. 'ఆపరేషన్ సిందూర్' ద్వారా పాకిస్థాన్ డ్రోన్ దాడులను సమర్థవంతంగా తిప్పికొట్టడం, 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర'ను ప్రారంభించడం మరియు హెచ్‌ఏఎల్ (HAL) నాసిక్‌లో తేజస్ (Tejas) Mk1A మూడవ ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ప్రారంభించడం ఈ ఏడాది సాధించిన ప్రధాన విజయాలు. రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరతను (స్వయం సమృద్ధి) సాధించే దిశగా ఈ పరిణామాలు పోటీ పరీక్షల అభ్యర్థులకు అత్యంత కీలకం.

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) 2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన 'సంవత్సరాంతపు సమీక్ష'ను (Year End Review) విడుదల చేసింది. దీనిలో రక్షణ రంగంలో దేశం సాధించిన సాంకేతిక స్వయం సమృద్ధి, రక్షణ ఎగుమతులు మరియు రక్షణ ఉత్పత్తుల గణాంకాలను పొందుపరిచారు. ప్రత్యేకించి 'ఆపరేషన్ సిందూర్' ద్వారా శత్రు దేశాల దాడులను విజయవంతంగా తిప్పికొట్టడం మరియు బడ్జెట్‌లో రక్షణ శాఖకు రూ. 6.81 లక్షల కోట్ల భారీ కేటాయింపులు చేయడం ఈ నివేదికలోని ప్రధాన ఆకర్షణలు.

When & Where

ఈ సమీక్ష నివేదికను డిసెంబర్ 31, 2025 న న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా విడుదల చేశారు. అక్టోబర్ 17, 2025న మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ (HAL ప్రాంగణం) లో విమానాల కొత్త ఉత్పత్తి కేంద్రాలను రక్షణ మంత్రి ప్రారంభించారు.

Who Is Involved

  • రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD): రక్షణ ఉత్పత్తుల వృద్ధి మరియు ఆధునీకరణకు నోడల్ శాఖగా వ్యవహరిస్తోంది.
  • ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ: స్వదేశీ రక్షణ పరిజ్ఞానాన్ని పెంపొందించే 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర'ను ప్రారంభించారు.
  • రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్: కొత్త డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ - 2025 మరియు HAL నాసిక్ కేంద్రాలను ప్రారంభించారు.
  • డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC): రక్షణ దళాల కోసం వేల కోట్ల రూపాయల విలువైన ఆయుధ వ్యవస్థల కొనుగోళ్లకు ఆమోదం తెలిపింది.

How It Works

రక్షణ రంగంలో స్వావలంబన సాధించే ప్రక్రియ కింది విధంగా అమలవుతుంది:

1. పాలసీ మార్పులు: కొత్త 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ 2025' ద్వారా ఆయుధాల కొనుగోలు విధానాలను పారదర్శకంగా మరియు వేగవంతంగా మార్చారు.
2. స్వదేశీ కొనుగోళ్లు: DAC ద్వారా ఆమోదించబడిన ప్రాజెక్టులలో అత్యధిక భాగం 'బై ఇండియన్-IDDM' (Indigenously Designed Developed and Manufactured) కేటగిరీ కిందకే వస్తాయి.
3. ఉత్పత్తి సామర్థ్యం పెంపు: HAL లాంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో కొత్త ప్రొడక్షన్ లైన్లను (తేజస్ Mk1A మరియు HTT-40) ప్రారంభించడం ద్వారా ఉత్పత్తి వేగాన్ని పెంచారు.
4. ట్రై-సర్వీస్ కోఆర్డినేషన్: త్రివిధ దళాల (ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ ఫోర్స్) మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచి, 'ఆపరేషన్ సిందూర్' వంటి అధునాతన యాంటీ-డ్రోన్, ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ సిస్టమ్స్‌ను సంయుక్తంగా వాడుతున్నారు.

Why It Matters

  • ఆర్థిక ప్రభావం: రక్షణ ఉత్పత్తి రూ. 1.51 లక్షల కోట్లకు చేరడం మరియు రూ. 6.81 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో తయారీ రంగానికి (Manufacturing Sector) పెద్ద ఊతం.
  • భద్రతా ప్రాముఖ్యత: 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర' మరియు కౌంటర్-డ్రోన్ టెక్నాలజీల వినియోగం శత్రు చొరబాట్లను సమర్థవంతంగా అడ్డుకోవడానికి కీలకం.
  • పరీక్షల కోణం: UPSC GS Paper 3 (భద్రత మరియు సరిహద్దు నిర్వహణ, స్వదేశీకరణ టెక్నాలజీ) మరియు GS Paper 2 (ప్రభుత్వ విధానాలు) కు ఈ అంశం అత్యంత ప్రత్యక్షంగా ముడిపడి ఉంది.

Historical Background

  • 2001: కార్గిల్ యుద్ధం తరువాత రక్షణ కొనుగోళ్లను సులభతరం చేసేందుకు 'డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్' (DAC) ను ఏర్పాటు చేశారు.
  • 2020: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్ కింద రక్షణ రంగంలో FDI పరిమితిని ఆటోమేటిక్ రూట్‌లో 74 శాతానికి పెంచింది.
  • 2023: ఐడీడీఎం (IDDM) విధానాలకు పెద్దపీట వేస్తూ 'డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (DAP) 2020' కి కీలక సవరణలు చేశారు.

Previous Related Events

  • మార్చి 2024: భారతీయ త్రివిధ దళాలు నిర్వహించిన అతిపెద్ద సంయుక్త సైనిక విన్యాసం 'భారత్ శక్తి' రాజస్థాన్‌లోని పోఖ్రాన్‌లో జరిగింది.
  • ఆగస్టు 2024: రక్షణ ఎగుమతులు 2023-24లో రూ. 21,000 కోట్లకు చేరుకున్నట్లు కేంద్రం ప్రకటించింది.
  • జనవరి 2025: రక్షణ శాఖ రిపబ్లిక్ డే పరేడ్‌లో పూర్తిగా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన ఆయుధ వ్యవస్థలనే ప్రదర్శించింది.

Static GK Connection

  • ఆర్టికల్ 53(2): భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం, సాయుధ దళాల సుప్రీం కమాండ్‌ అధికారాలు రాష్ట్రపతి వద్ద ఉంటాయి.
  • డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC): రక్షణ మంత్రి ఛైర్మన్‌గా ఉండే ఈ మండలి, ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్‌ఫోర్స్ యొక్క కొత్త విధానాలు, ఆయుధ కొనుగోళ్లకు తుది ఆమోదం ఇస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక రక్షణ బడ్జెట్ కలిగిన దేశాల్లో అమెరికా, చైనా మరియు రష్యా తర్వాత భారత్ నాలుగో స్థానంలో కొనసాగుతోంది (SIPRI డేటా ప్రకారం). అయితే, భారత్ దశాబ్దాలుగా రక్షణ దిగుమతులపై ఆధారపడగా, ఇప్పుడు స్వదేశీ ఉత్పత్తిలో 90% వృద్ధి (గత ఐదేళ్లలో) సాధించి ప్రపంచస్థాయి డిఫెన్స్ ఎక్స్‌పోర్టర్‌గా ఎదుగుతోంది.

Future Impact

  • 2035 లక్ష్యం: దేశంలోని అన్ని ప్రధాన పబ్లిక్ ప్రాంతాలను కవర్ చేసేలా 'నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్' ను 2035 నాటికి పూర్తిచేయనున్నారు.
  • వికసిత్ భారత్ @ 2047: 2047 నాటికి భారతీయ సాయుధ దళాలను పూర్తిగా సాంకేతికంగా ఉన్నతమైన మరియు 'ఆత్మనిర్భర్' (స్వయం సమృద్ధి) దళాలుగా తీర్చిదిద్దాలని 2025-26 బడ్జెట్ లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది.
  • స్వదేశీ ఇంజిన్ల అభివృద్ధి: భవిష్యత్తులో దేశీయ యువత మరియు పరిశోధకుల ద్వారా భారత్‌లోనే జెట్ ఇంజిన్ల తయారీ (Jet Engines within India) జరగనుందని ప్రభుత్వం వెల్లడించింది.

🔑 Key Points for Revision

  • భారత రక్షణ ఉత్పత్తి 2024-25 లో రూ. 1.51 లక్షల కోట్లకు చేరింది (2023-24 కంటే 18% వృద్ధి).
  • 2019-20 లో రక్షణ ఉత్పత్తి కేవలం రూ. 79,071 కోట్లు కాగా, ఐదేళ్లలో 90% వృద్ధి సాధించింది.
  • 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు కేటాయించారు.
  • శత్రు దేశాల డ్రోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ దాడులను 'ఆపరేషన్ సిందూర్' ద్వారా సమర్థంగా అడ్డుకున్నారు.
  • ప్రధాని మోదీ 2025 ఆగస్టు 15న ఎర్రకోట నుంచి 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర'ను ప్రకటించారు.
  • ఆక్టోబర్ 23, 2025న 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ 2025' ను రక్షణ మంత్రి విడుదల చేశారు.
  • కొత్త ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ నవంబర్ 1, 2025 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.
  • HAL నాసిక్‌లో లైట్ కంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (LCA) తేజస్ Mk1A మూడవ ప్రొడక్షన్ లైన్ ప్రారంభమైంది.
  • HAL నాసిక్‌లో हिंदुस्तान టర్బో ట్రైనర్-40 (HTT-40) రెండవ ప్రొడక్షన్ లైన్ అక్టోబర్ 17, 2025న మొదలైంది.
  • జూలై 03, 2025న డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC) రూ. 1.05 లక్షల కోట్ల ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం (AoN) తెలిపింది.
  • దేశవ్యాప్తంగా అన్ని పబ్లిక్ ప్రదేశాలకు రక్షణ కవచం (National Security Shield) 2035 కల్లా రానుంది.
  • డిసెంబర్ 29, 2025న పినాక రాకెట్ లాంచర్ మరియు డ్రోన్ డిటెక్షన్ సిస్టమ్‌ కోసం రూ. 79,000 కోట్ల DAC ఆమోదం.
  • ఆగస్టు 05, 2025న బ్రహ్మోస్ ఫైర్ కంట్రోల్ మరియు బరాక్-1 సిస్టమ్ అప్‌గ్రేడేషన్ కోసం రూ. 67,000 కోట్లకు క్లియరెన్స్.
  • మార్చి 20, 2025న T-90 ట్యాంకుల ఇంజిన్ల అప్‌గ్రేడ్ మరియు ఆవాక్స్ (AEW&C) ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ కోసం రూ. 54,000 కోట్ల ఆమోదం.
  • రక్షణ ఉత్పత్తులు మరియు కొనుగోళ్లు పూర్తిగా 'వికసిత్ భారత్ @ 2047' లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా రూపొందించబడ్డాయి.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (Defence Acquisition Council - DAC)

  • Definition: భారత సాయుధ దళాల అవసరాల కోసం కొత్త ఆయుధాలు మరియు రక్షణ వ్యవస్థల కొనుగోళ్లకు తుది ఆమోదం (Acceptance of Necessity) తెలిపే అత్యున్నత నిర్ణయాత్మక సంస్థ.
  • Constitutional / Legal Basis: ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ కాదు, కార్గిల్ యుద్ధానంతరం ప్రభుత్వ ఎగ్జిక్యూటివ్ రిజల్యూషన్ ద్వారా ఏర్పడింది.
  • Scientific / Economic Principle: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ విధానంలో భాగంగా దేశీయ పరిశ్రమలకు మూలధనాన్ని (Capital Expenditure) మళ్లించడం.
  • How it connects to this event: 2025లో DAC సుమారు రూ. 3.84 లక్షల కోట్ల పైగా విలువైన కొనుగోళ్లకు వేర్వేరు తేదీల్లో (జూలై, ఆగస్టు, అక్టోబర్, డిసెంబర్) ఆమోదం తెలిపింది.
  • Origin & History: కార్గిల్ సమీక్షా కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు 2001లో DAC ని మొదటిసారిగా ఏర్పాటు చేశారు.
  • Key milestone 1: 2016 లో డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ ప్రొసీజర్ (DPP) కింద 'IDDM' కేటగిరీని అత్యంత ప్రాధాన్యత గల కొనుగోలు విధానంగా చేర్చారు.
  • Key milestone 2: 2020 లో డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (DAP) విధానాన్ని మరింత సరళతరం చేసి, స్వదేశీ రక్షణ ఉత్పత్తులకు మార్గం సుగమం చేశారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: SRIJAN పోర్టల్ మరియు ఇన్నోవేషన్స్ ఫర్ డిఫెన్స్ ఎక్సలెన్స్ (iDEX).
  • Nodal Ministry / Body: భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో రక్షణ మంత్రి ఛైర్మన్‌గా ఈ కౌన్సిల్ పనిచేస్తుంది.
  • India-specific relevance: రక్షణ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, స్థానిక MSMEలకు ఉపాధి మరియు తయారీ అవకాశాలను కల్పించడం కోసం.
  • Global comparison: అమెరికాలో 'డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ బోర్డ్ (DAB)' ఉన్నట్లుగానే భారత్‌లో DAC పనిచేస్తుంది.
  • Data point: 2025-26 బడ్జెట్‌లో రక్షణ రంగానికి రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు కేటాయించగా, అందులో మూలధన వ్యయానికి పెద్దపీట వేశారు.
  • Common exam angle: DAC ఛైర్మన్ ఎవరు? (రక్షణ మంత్రి) మరియు 'Acceptance of Necessity (AoN)' అంటే ఏమిటి? అని పదేపదే అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: "DAC - Decide and Acquire for Country" (ఆయుధాల కొనుగోలుపై అంతిమ నిర్ణయం తీసుకునేది రక్షణ మంత్రి నేతృత్వంలోని DAC).

❓ Practice MCQs

Q1. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ రక్షణ ఉత్పత్తి (Defence Production) విలువ ఎంత? [Easy]

A) రూ. 1.27 లక్షల కోట్లు

B) రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు

C) రూ. 1.51 లక్షల కోట్లు

D) రూ. 1.05 లక్షల కోట్లు

Answer: C

Explanation: 2024-25 లో రక్షణ ఉత్పత్తి 18 శాతం పెరిగి రికార్డు స్థాయిలో రూ. 1.51 లక్షల కోట్లకు చేరుకుందని నివేదిక పేర్కొంది.

Q2. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం 2025న ప్రారంభించిన 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర' యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Easy]

A) నావికా దళాలను ఆధునీకరించడం

B) శత్రు దేశాల చొరబాట్లను నిర్వీర్యం చేయడం మరియు రక్షణ స్వయం సమృద్ధి

C) కొత్త జెట్ ఇంజిన్ల కొనుగోలు

D) సరిహద్దుల్లో రోడ్ల నిర్మాణం

Answer: B

Explanation: శత్రు చొరబాట్లను నిర్వీర్యం చేయడానికి మరియు రక్షణ స్వయం సమృద్ధిని ప్రదర్శించడానికి ప్రధాని మోదీ 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర'ను ప్రకటించారు.

Q3. 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ - 2025' ఎప్పటి నుండి అమల్లోకి వచ్చింది? [Moderate]

A) అక్టోబర్ 17, 2025

B) అక్టోబర్ 23, 2025

C) నవంబర్ 1, 2025

D) డిసెంబర్ 31, 2025

Answer: C

Explanation: రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ దీనిని అక్టోబర్ 23, 2025న విడుదల చేయగా, ఇది నవంబర్ 1, 2025 నుండి అధికారికంగా అమల్లోకి వచ్చింది.

Q4. లైట్ కంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (LCA) తేజస్ Mk1A మరియు HTT-40 మూడవ, రెండవ ప్రొడక్షన్ లైన్లను ఎక్కడ ప్రారంభించారు? [Moderate]

A) బెంగళూరు

B) హైదరాబాద్

C) నాసిక్

D) కాన్పూర్

Answer: C

Explanation: అక్టోబర్ 17, 2025న మహారాష్ట్రలోని నాసిక్‌లో ఉన్న హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) ప్రాంగణంలో ఈ ప్రొడక్షన్ లైన్లను ప్రారంభించారు.

Q5. దేశవ్యాప్తంగా పబ్లిక్ ప్రదేశాలకు పూర్తి భద్రత కల్పించే 'నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్' ఏ సంవత్సరానికల్లా పూర్తయ్యేలా లక్ష్యం నిర్దేశించారు? [Moderate]

A) 2030

B) 2035

C) 2040

D) 2047

Answer: B

Explanation: 'నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్'ను 2035 నాటికి పూర్తి చేసి దేశ పౌరులకు మరియు ప్రభుత్వ ఆస్తులకు సంపూర్ణ రక్షణ కల్పిస్తామని నివేదికలో తెలిపారు.

Q6. జూలై 3, 2025న DAC ఆమోదించిన రూ. 1.05 లక్షల కోట్ల కేటాయింపులలో కింది వాటిలో ఏది భాగం కాదు? [Tricky]

A) ఆర్మర్డ్ రికవరీ వెహికల్స్

B) ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ సిస్టమ్

C) సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్స్

D) బోయింగ్ అపాచీ హెలికాప్టర్లు

Answer: D

Explanation: జూలై 3, 2025 ప్రతిపాదనలలో ఆర్మర్డ్ రికవరీ వెహికల్స్, ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ సిస్టమ్, మరియు సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్స్ ఉన్నాయి కానీ విదేశీ అపాచీ హెలికాప్టర్ల ప్రస్తావన లేదు; ఇవన్నీ దేశీయ కొనుగోళ్ల కింద (IDDM) ఆమోదించబడ్డాయి.

Q7. 'ఆపరేషన్ సిందూర్' కు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Tricky]

A) ఇది పాకిస్థాన్ ఉగ్ర శిబిరాలపై సర్జికల్ స్ట్రైక్స్ కు పెట్టిన పేరు.

B) ఇది డ్రోన్ దాడులను తిప్పికొట్టడానికి ట్రై-సర్వీస్ కోఆర్డినేషన్‌తో చేపట్టిన ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ ఆపరేషన్.

C) ఇది బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు ఆపరేషన్ కు పెట్టిన కోడ్.

D) ఇది కేవలం వాయుసేన మాత్రమే స్వతంత్రంగా చేపట్టిన ఆపరేషన్.

Answer: B

Explanation: 'ఆపరేషన్ సిందూర్' అనేది పాకిస్థాన్ డ్రోన్ దాడులను నిలువరించేందుకు మరియు సాంకేతిక స్వయం సమృద్ధికి ప్రతీకగా ట్రై-సర్వీస్ సమన్వయంతో చేపట్టిన ఆపరేషన్.

Q8. 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు కేటాయించిన నిధుల మొత్తం ఎంత? [Tricky]

A) రూ. 5.94 లక్షల కోట్లు

B) రూ. 6.21 లక్షల కోట్లు

C) రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు

D) రూ. 7.14 లక్షల కోట్లు

Answer: C

Explanation: వికసిత్ భారత్ @ 2047 లక్ష్యానికి అనుగుణంగా 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో రక్షణ శాఖకు రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు కేటాయించారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశ రక్షణ ఉత్పత్తులకు సంబంధించి 2025-26 బడ్జెట్‌లో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు ఎంత శాతం నిధులు కేటాయించారు? (సమీప గణాంకం ఆధారంగా)

A) రూ. 1.51 లక్షల కోట్లు

B) రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు

C) రూ. 1.05 లక్షల కోట్లు

D) రూ. 1.27 లక్షల కోట్లు

Answer: B

Explanation: 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో రక్షణ రంగానికి రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి; రూ. 1.51 లక్షల కోట్లు అనేది కేవలం 2024-25 లో సాధించిన రక్షణ ఉత్పత్తి విలువ.

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC) మరియు రక్షణ సమీక్ష నివేదికకు సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ - 2025' నవంబర్ 1, 2025 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.
2. డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC) కు ప్రధానమంత్రి ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తారు.
3. 2035 నాటికి 'నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్' ను పూర్తి చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

పైన పేర్కొన్న వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ సరైనవే

Answer: B

Explanation: వ్యాఖ్య 1 మరియు 3 సరైనవి. వ్యాఖ్య 2 తప్పు, ఎందుకంటే DAC కి భారత రక్షణ మంత్రి (Rajanth Singh) ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తారు, ప్రధానమంత్రి కాదు.

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

1. ఆపరేషన్ సిందూర్ - A) నాసిక్ లో ప్రారంభం
2. తేజస్ Mk1A మూడవ ప్రొడక్షన్ లైన్ - B) స్వదేశీ డ్రోన్ వార్‌ఫేర్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్
3. మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర - C) రక్షణ కొనుగోళ్ల విధానం
4. డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ 2025 - D) స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం 2025 న ప్రధాని ప్రకటన

సరైన క్రమం ఏది?

A) 1-B, 2-A, 3-D, 4-C

B) 1-A, 2-B, 3-C, 4-D

C) 1-B, 2-C, 3-A, 4-D

D) 1-D, 2-A, 3-B, 4-C

Answer: A

Explanation: ఆపరేషన్ సిందూర్ ఎలక్ట్రానిక్ డిఫెన్స్‌కు సంబంధించినది. తేజస్ ఉత్పత్తి లైన్ నాసిక్‌లో (HAL) ప్రారంభమైంది. మిషన్ సుదర్శన్ చక్రను ఆగస్టు 15న ప్రకటించారు. ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ కొనుగోళ్లకు సంబంధించినది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరత (స్వావలంబన) సాధించడంలో 'డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్' (DAC) మరియు ఇటీవల చేపట్టిన విధానపరమైన చర్యల పాత్రను విశ్లేషించండి.

భారత సాయుధ దళాల ఆధునీకరణ మరియు దేశీయ పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించడంలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ తీసుకున్న విధానపరమైన చర్యలు అత్యంత కీలకమైనవి. ప్రత్యేకించి రక్షణ మంత్రి నేతృత్వంలోని డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC) 2025 సంవత్సరంలో అత్యధిక శాతాన్ని స్వదేశీ తయారీ కేటగిరీ (IDDM) కిందకే ఆమోదించింది. ఉదాహరణకు, జూలై 2025లో సుమారు రూ. 1.05 లక్షల కోట్ల విలువైన మూలధన కొనుగోళ్లను DAC ఆమోదించింది, ఇది పూర్తిగా దేశీయ వనరుల ద్వారానే సేకరించనున్నారు.

ఆర్థికపరంగా, 2024-25 లో సాధించిన రికార్డు స్థాయి రూ. 1.51 లక్షల కోట్ల రక్షణ ఉత్పత్తి దేశీయ ఎంఎస్‌ఎంఈలు (MSMEs) మరియు ప్రైవేటు రంగానికి ఊతం ఇస్తోంది. అదే సమయంలో, నవంబర్ 1, 2025 నుండి అమల్లోకి వచ్చిన 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ 2025' కొనుగోళ్ల ప్రక్రియలో పారదర్శకతను తెచ్చింది. తద్వారా దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గి, రక్షణ రంగంలో 'వికసిత్ భారత్ @ 2047' లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా దేశం స్వావలంబన వైపు వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది.

Question 2 (250 words): 2025 సంవత్సరాంతపు సమీక్ష ఆధారంగా, ఉద్భవిస్తున్న ఆధునిక ముప్పులను (Emerging Threats) ఎదుర్కోవడంలో సాంకేతిక స్వయం సమృద్ధి మరియు త్రివిధ దళాల సమన్వయం (Tri-service coordination) ఎంతవరకు విజయవంతమయ్యాయో అంచనా వేయండి.

సమకాలీన భద్రతా వాతావరణంలో సంప్రదాయ యుద్ధాల కంటే సైబర్, డ్రోన్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ దాడుల ముప్పు ఎక్కువగా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన 2025 సమీక్షా నివేదిక, దేశ సాంకేతిక స్వయం సమృద్ధిని మరియు సాయుధ దళాల సన్నద్ధతను స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తోంది.

మొదటగా, పాకిస్థాన్ వైపు నుండి జరిగిన డ్రోన్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ దాడులను సమర్థంగా తిప్పికొట్టిన 'ఆపరేషన్ సిందూర్' ట్రై-సర్వీస్ సమన్వయానికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. కౌంటర్-డ్రోన్ సిస్టమ్స్ మరియు ఇండియన్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌ల విజయవంతమైన వినియోగం, బాహ్య ముప్పులను మన సొంత సాంకేతికతతో ఎదుర్కోగలమని నిరూపించింది. రాజకీయ మరియు భద్రతా కోణంలో చూస్తే, స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాడు ప్రధాని ప్రకటించిన 'మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర' శత్రు చొరబాట్లను నిర్వీర్యం చేసే వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని సూచిస్తుంది.

రెండవది, ఆర్ధిక మరియు మౌలిక వసతుల కోణంలో, 2025-26 బడ్జెట్‌లో రూ. 6.81 లక్షల కోట్ల కేటాయింపులు సాయుధ దళాల సామర్థ్య పెంపుకు బాటలు వేశాయి. హెచ్‌ఏఎల్ (HAL) నాసిక్‌లో లైట్ కంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (తేజస్ Mk1A) మరియు టర్బో ట్రైనర్ (HTT-40) నూతన ఉత్పత్తి శ్రేణులను ప్రారంభించడం ద్వారా వాయుసేనకు అవసరమైన స్వదేశీ ఫైటర్ జెట్ల సరఫరాను వేగవంతం చేశారు.

ముగింపుగా, 2035 నాటికి 'నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్' ఏర్పాటు చేసే ప్రణాళిక భవిష్యత్తు సవాళ్లను ధీటుగా ఎదుర్కోగల సన్నద్ధతను చూపుతుంది. మున్ముందు దేశీయంగానే జెట్ ఇంజిన్లను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా రక్షణ రంగంలో భారత్ పూర్తి స్థాయి 'ఆత్మనిర్భరత' సాధించి ప్రపంచ భద్రతా వ్యవస్థలో కీలక శక్తిగా అవతరిస్తుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse మిషన్ సుదర్శన్ చక్ర (Mission Sudarshan Chakra) with a space mission or a historical war operation. The correct fact is ఇది ప్రధానమంత్రి 2025లో ప్రారంభించిన, శత్రు దళాల డిఫెన్స్ చొరబాట్లను నిర్వీర్యం చేసే రక్షణ స్వయం సమృద్ధి ఆపరేషన్.
  • Trap 2: A common wrong assumption is 2024-25 రక్షణ ఉత్పత్తి విలువ బడ్జెట్ కేటాయింపులకు సమానం అని భావించడం. The reality is 2024-25 రక్షణ ఉత్పత్తి రికార్డు స్థాయిలో రూ. 1.51 లక్షల కోట్లు కాగా, 2025-26 రక్షణ బడ్జెట్ కేటాయింపులు రూ. 6.81 లక్షల కోట్లు.
  • Trap 3: Many students miss DAC నిర్ణయాల్లోని నిబంధనలను when answering questions on this topic. Always remember కొత్త 'డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ మాన్యువల్ 2025' అక్టోబర్ 23న విడుదలై నవంబర్ 1, 2025న అమల్లోకి వచ్చింది, అంతేకాక DAC కేవలం స్వదేశీ 'Buy Indian-IDDM' కేటగిరీకే అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.

🧭 Exam Tip

UPSC/APPSC Prelims లో ప్రధానంగా DAC ఆమోదించిన ప్రాజెక్టులు (తేజస్ Mk1A, HTT-40), 'ఆపరేషన్ సిందూర్' దేనికి సంబంధించినది, మరియు నిధుల కేటాయింపుల (ఉదాహరణకు 6.81 లక్షల కోట్లు) పై నేరుగా ఫ్యాక్ట్ ఆధారిత ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. Mains లో అయితే GS-3 కింద రక్షణ రంగంలో స్వదేశీకరణ (Indigenization of Defence) మరియు ట్రై-సర్వీస్ ఇంటిగ్రేషన్ గురించి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో రక్షణ ఎగుమతులు మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' సాధనలో అడ్డంకులు మరియు భవిష్యత్ లక్ష్యాలపై (2035 నేషన్ వైడ్ సెక్యూరిటీ షీల్డ్) మీ అభిప్రాయాన్ని అడిగే అవకాశం అధికం.