ప్రధాన్ మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (PMVBRY) రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ ప్రారంభం

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ఎంప్లాయ్‌మెంట్ లింక్డ్ ఇన్‌సెంటివ్ (ELI) కింద కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ 'ప్రధాన్ మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (PMVBRY)' పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ పోర్టల్ ద్వారా అర్హులైన సంస్థలు మరియు ఉద్యోగులు రిజిస్ట్రేషన్ చేసుకొని ప్రోత్సాహకాలు పొందవచ్చు. అసంఘటిత రంగం నుంచి యువతను సంఘటిత రంగానికి మళ్లించేందుకు ఈ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు నేరుగా బ్యాంక్ ఖాతాల్లో జమ అవుతాయి.

When & Where

ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది. ఆగస్టు 1, 2025 నుంచి జులై 31, 2027 మధ్య EPFO పరిధిలో సృష్టించబడే కొత్త ఉద్యోగాలకు ఈ ప్రోత్సాహకాలు వర్తిస్తాయి. EPFO వెబ్‌సైట్ మరియు ఉమాంగ్ (UMANG) యాప్ ద్వారా దీని సేవలను ఎక్కడి నుంచైనా యాక్సెస్ చేయవచ్చు.

Who Is Involved

• మినిస్ట్రీ ఆఫ్ లేబర్ అండ్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్: పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• EPFO (ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్): ప్రధాన అమలు సంస్థ.
• లబ్ధిదారులు (ఉద్యోగులు): 18 నుంచి 54 ఏళ్ల మధ్య వయసు ఉండి, తొలిసారి ఈపీఎఫ్ అకౌంట్ తీసుకుంటున్నవారు.
• లబ్ధిదారులు (యాజమాన్యాలు): కొత్త ఉపాధి కల్పిస్తూ ఎలక్ట్రానిక్ చలాన్ కమ్ రిటర్న్ (ECR) సబ్మిట్ చేసే EPF రిజిస్టర్డ్ సంస్థలు.

How It Works

1. పోర్టల్ రిజిస్ట్రేషన్: ఉపాధి కల్పించే సంస్థలు మొదట శ్రమ్ సువిధ పోర్టల్ ద్వారా EPFO కోడ్‌ను పొంది, PMVBRY పోర్టల్‌లో నమోదు చేసుకోవాలి.
2. ఉద్యోగుల గుర్తింపు: నెలకు రూ. 1 లక్ష లోపు స్థూల వేతనం ఉన్న కొత్త ఉద్యోగుల ఆధార్ లింక్డ్ UAN ను ఫేస్ అథెంటికేషన్ (FAT) ద్వారా ధృవీకరిస్తారు.
3. ఉద్యోగికి చెల్లింపులు (పార్ట్-A): 6 నెలల సర్వీస్ పూర్తయ్యాక మొదటి విడత, 12 నెలల తర్వాత మరియు ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ కోర్సు పూర్తయ్యాక రెండో విడత మొత్తం కలిపి గరిష్టంగా రూ. 15,000 చెల్లిస్తారు.
4. యాజమాన్యానికి చెల్లింపులు (పార్ట్-B): వేతన శ్లాబుల (రూ. 10 వేల లోపు ఉంటే రూ. 1000, 10-20 వేల మధ్య ఉంటే రూ. 2000, 20 వేలు-1 లక్ష మధ్య ఉంటే రూ. 3000) ఆధారంగా గరిష్టంగా 2 ఏళ్ల పాటు సంస్థకు ప్రతి నెలా ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తారు.

Why It Matters

ఈ పథకం సామాజిక భద్రత మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించేందుకు కీలకం. ఇది UPSC సిలబస్‌లోని GS Paper 2 (Governance & Social Justice), GS Paper 3 (Economy - Employment) కి నేరుగా వర్తిస్తుంది. కేవలం ఉద్యోగాలు ఇవ్వడమే కాకుండా, పీఎఫ్, హెల్త్ ఇన్స్యూరెన్స్ వంటి రక్షణ కవచం ఉండే ఫార్మల్ ఉద్యోగాల వైపు యువతను మళ్లించడం ద్వారా భవిష్యత్తు సామాజిక భద్రతా వ్యయాన్ని ప్రభుత్వం ఆదా చేయగలదు.

Historical Background

• 2016: ప్రభుత్వం 'ప్రధాన్ మంత్రి రోజ్‌గార్ ప్రోత్సాహన్ యోజన (PMRPY)' ను ప్రవేశపెట్టింది. దీనిలో సంస్థల తరపున చెల్లించాల్సిన 8.33% EPS వాటాను ప్రభుత్వమే భరించింది.
• 2020: కోవిడ్-19 సమయంలో 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (ABRY)' ప్రారంభించి, ఉద్యోగుల మరియు యాజమాన్యాల పీఎఫ్ వాటాను (24%) సబ్సిడీగా ఇచ్చింది.
• 2024-25: బడ్జెట్‌లో వీటికి కొనసాగింపుగా మరింత మెరుగైన నేరుగా ఆర్థిక సహాయం అందించే 'ఎంప్లాయ్‌మెంట్ లింక్డ్ ఇన్‌సెంటివ్' (ELI) స్కీమ్‌ను తీసుకువచ్చింది.

Previous Related Events

• జూలై 2024: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో యువత ఉపాధి, నైపుణ్యాల కోసం ప్రధానమంత్రి ప్యాకేజీలో భాగంగా 5 పథకాలను (ELI తో సహా) ప్రకటించారు.
• జూలై 1, 2025: ఈ పథకం అమలుకు కేంద్ర కేబినెట్ రూ. 99,446 కోట్ల కేటాయింపులకు లాంఛనంగా ఆమోదం తెలిపింది.
• ఆగస్టు 2025: పథకం విధివిధానాలు మరియు మార్గదర్శకాలను కార్మిక శాఖ విడుదల చేసింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 41 (DPSP): రాష్ట్రాలు తమ ఆర్థిక సామర్థ్యానికి లోబడి పౌరులకు పని హక్కు (Right to Work) కల్పించాలని రాజ్యాంగం సూచిస్తుంది.
• EPF & MP Act, 1952: భారతదేశంలో కార్మికులకు పదవీ విరమణ తర్వాత సామాజిక భద్రత కల్పించే చట్టం. 20కి పైగా ఉద్యోగులున్న సంస్థలకు ఇది తప్పనిసరి.

India & World Comparison

భారత శ్రామిక శక్తిలో సుమారు 80% మంది అసంఘటిత (Informal) రంగంలోనే ఉన్నారు. అమెరికా, యూరప్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో సంస్థలకు వేజ్ సబ్సిడీ (ఉదాహరణకు జర్మనీలోని Kurzarbeit) ఇచ్చి ఫార్మల్ ఎకానమీని బలోపేతం చేస్తారు. ఈ PMVBRY పథకం ద్వారా భారత్ కూడా ఉపాధి కల్పనలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను అందుకునే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.

Future Impact

ఈ పథకం విజయవంతమైతే, రాబోయే రెండేళ్లలో 3.5 కోట్ల మంది ఫార్మల్ శ్రామిక శక్తిలో చేరుతారు. ముఖ్యంగా లేబర్ ఇంటెన్సివ్ రంగాలైన టెక్స్‌టైల్స్, లెదర్, మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాల్లో ఉద్యోగాలు ఊపందుకుంటాయి. మహిళల ఉపాధి శాతం (LFPR) పెరగడానికి కూడా ఇది దోహదపడుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• పథకం పేరు: పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (PMVBRY).
• నోడల్ ఏజెన్సీ: శ్రమ మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ, అమలు చేసేది EPFO.
• లక్ష్యం: రెండేళ్లలో 3.5 కోట్ల ఫార్మల్ ఉద్యోగాల సృష్టి.
• బడ్జెట్: కేంద్ర ప్రభుత్వం కేటాయించిన నిధులు రూ. 99,446 కోట్లు.
• ఉద్యోగులకు ప్రోత్సాహకం: గరిష్టంగా ఒక నెల జీతం (రూ. 15,000 వరకు) రెండు విడతల్లో.
• యాజమాన్యాలకు ప్రోత్సాహకం: ప్రతి కొత్త ఉద్యోగిపై నెలకు రూ. 3,000 వరకు.
• కాలపరిమితి: ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జులై 31, 2027 వరకు (2 సంవత్సరాలు).
• తయారీ రంగం: సాధారణ రంగాలకు సంస్థల ఇన్‌సెంటివ్ 2 ఏళ్లు ఉంటే, తయారీ రంగానికి 4 ఏళ్లు ఉంటుంది.
• వేతన పరిమితి (స్థూల): నెలకు గరిష్టంగా రూ. 1,00,000 లోపు ఉండాలి.
• చెల్లింపు విధానం: నేరుగా లబ్ధిదారుల ఆధార్ లింక్డ్ బ్యాంక్ ఖాతాల్లో (DBT).
• ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ: రెండో విడత పొందాలంటే ఉద్యోగులకు ఆర్థిక అక్షరాస్యత కోర్సు తప్పనిసరి.
• యాజమాన్య నిబంధన 1: 50 లోపు ఉద్యోగులు ఉంటే కనీసం ఇద్దరు కొత్తవారిని నియమించాలి.
• యాజమాన్య నిబంధన 2: 50 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉంటే కనీసం ఐదుగురిని నియమించాలి.
• ఆధార్ ఫేస్ అథెంటికేషన్ (FAT): బోగస్ ఖాతాలను అరికట్టేందుకు FAT టెక్నాలజీ వినియోగం.
• స్థూల ఆర్థిక ప్రభావం: అసంఘటిత రంగం నుండి సంఘటిత రంగానికి మారడాన్ని (Formalisation) వేగవంతం చేస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Formalisation of the Workforce & Social Security

• Definition: అసంఘటిత (రెగ్యులేట్ చేయబడని) రంగంలోని శ్రామికులను నియంత్రిత (EPF, ESI వంటి చట్టాల పరిధిలోకి) మరియు సురక్షితమైన ఉపాధి వైపు మళ్లించే ప్రక్రియ.
• Constitutional / Legal Basis: డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ స్టేట్ పాలసీ (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు) మరియు ఆర్టికల్ 43 (కార్మికులకు జీవన భృతి).
• Scientific / Economic Principle: లేబర్ ప్రొడక్టివిటీ (శ్రామిక ఉత్పాదకత). ఫార్మల్ ఉద్యోగాలు కార్మికులకు భద్రతను ఇచ్చి తద్వారా దేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) ని స్థిరీకరిస్తాయి.
• How it connects to this event: PMVBRY ద్వారా యాజమాన్యాలకు ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వడం వల్ల వారు తమ ఉద్యోగులను అసంఘటిత రంగం నుంచి EPF కింద నమోదు చేయడానికి (ఫార్మలైజ్) మొగ్గు చూపుతారు.
• Origin & History: 1952లో Employees' Provident Funds Act రావడంతో భారత్‌లో సంఘటిత రంగ సామాజిక భద్రతా విధానాలకు పునాది పడింది.
• Key milestone 1: 2014 లో EPFO యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) ని తీసుకురావడం.
• Key milestone 2: 2020లో అసంఘటిత రంగ కార్మికుల వివరాల కోసం ఇ-శ్రమ్ (e-Shram) పోర్టల్‌ను ప్రారంభించడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: PMRPY (2016), ఆత్మనిర్భర్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (2020), e-Shram Portal.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు EPFO.
• India-specific relevance: దేశంలో 40 కోట్లకు పైగా అసంఘటిత కార్మికులు ఉన్నారు, వీరిని భద్రతా వలయంలోకి తీసుకురావడం అత్యంత అవసరం.
• Global comparison: ఇంటర్నేషనల్ లేబర్ ఆర్గనైజేషన్ (ILO) కన్వెన్షన్ 102 ప్రకారం ప్రపంచ దేశాలు తమ పౌరులకు కనీస సామాజిక భద్రత కల్పించాలి.
• Data point: పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) ప్రకారం, భారత్‌లో మెజారిటీ ఉపాధి వ్యవసాయం మరియు అసంఘటిత రంగంపైనే ఆధారపడి ఉంది.
• Common exam angle: UPSC ఎప్పుడూ "Formal vs Informal economy" మధ్య ఉన్న సవాళ్లు, లేబర్ లా రిఫార్మ్స్ గురించి మెయిన్స్ లో ప్రశ్నలు అడుగుతుంది.
• Easy memory hook: ELI = Employment + Literacy + Incentives (EPFO పరిధిలో).

---

❓ Practice MCQs

Q1. పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (PMVBRY) కింద అర్హత సాధించాలంటే ఉద్యోగి గరిష్ట స్థూల వేతనం (Gross Wage) నెలకు ఎంతకు మించకూడదు? [Easy]

A) రూ. 50,000

B) రూ. 1,00,000

C) రూ. 1,50,000

D) రూ. 2,00,000

Answer: B

Explanation: పథకం మార్గదర్శకాల ప్రకారం అర్హత పొందాలంటే మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరుతున్న వ్యక్తి స్థూల వేతనం (Gross wage) నెలకు రూ. 1,00,000 లోపు ఉండాలి.

---

Q2. PMVBRY పథకాన్ని అమలు చేస్తున్న కేంద్ర ప్రభుత్వ ఏజెన్సీ ఏది? [Easy]

A) NITI Aayog

B) SBI

C) EPFO

D) LIC

Answer: C

Explanation: ఈ పథకాన్ని కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) అమలు చేస్తోంది.

---

Q3. ఈ పథకం కింద తొలిసారి ఉద్యోగంలో చేరే యువతకు ప్రభుత్వం అందించే గరిష్ట ప్రోత్సాహకం (DBT ద్వారా) ఎంత? [Moderate]

A) రూ. 5,000

B) రూ. 10,000

C) రూ. 15,000

D) రూ. 20,000

Answer: C

Explanation: మొదటిసారి EPFO లో రిజిస్టర్ అయ్యే ఉద్యోగులకు ఒక నెల EPF వేతనానికి సమానంగా గరిష్టంగా రూ. 15,000 ప్రోత్సాహకం రెండు విడతల్లో లభిస్తుంది.

---

Q4. ఉద్యోగులు రెండవ విడత ప్రోత్సాహకం పొందాలంటే ఏ నిబంధనను తప్పనిసరిగా పూర్తి చేయాలి? [Moderate]

A) కనీసం రెండు సంవత్సరాలు ఒకే సంస్థలో పనిచేయాలి

B) EPFO నిర్వహించే ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ కోర్సు (ఆర్థిక అక్షరాస్యత) పూర్తి చేయాలి

C) నేషనల్ పెన్షన్ సిస్టమ్ (NPS) ఖాతా తెరవాలి

D) కనీసం రూ. 50,000 బేసిక్ శాలరీ కలిగి ఉండాలి

Answer: B

Explanation: 12 నెలల సర్వీస్ పూర్తయిన తర్వాత ఉచిత ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ (ఆర్థిక అక్షరాస్యత) ప్రోగ్రామ్‌ను పూర్తి చేస్తేనే రెండో విడత ప్రోత్సాహకం లబ్ధిదారుడి ఖాతాలో జమ అవుతుంది.

---

Q5. ఉత్పాదక (Manufacturing) రంగంలో అదనపు ఉపాధి కల్పించే యాజమాన్యాలకు ఈ పథకం కింద ఇన్‌సెంటివ్‌లను ఎన్ని సంవత్సరాల పాటు పొడిగించారు? [Moderate]

A) 1 సంవత్సరం

B) 2 సంవత్సరాలు

C) 3 సంవత్సరాలు

D) 4 సంవత్సరాలు

Answer: D

Explanation: సాధారణ రంగాలకు యాజమాన్య ప్రోత్సాహకం 2 ఏళ్లు ఉండగా, తయారీ రంగం ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా దీనిని 4 ఏళ్లకు (3వ, 4వ సంవత్సరాలకు కూడా) పొడిగించారు.

---

Q6. ఈ పథకం కింద 50 కంటే తక్కువ మంది ఉద్యోగులున్న సంస్థలు (బేస్‌లైన్) ప్రోత్సాహకం పొందాలంటే కనీసం ఎంతమంది కొత్త వారిని నియమించుకోవాలి? [Tricky]

A) 1 కొత్త ఉద్యోగి

B) 2 కొత్త ఉద్యోగులు

C) 5 కొత్త ఉద్యోగులు

D) కొత్త నియామకాలకు కనీస పరిమితి లేదు

Answer: B

Explanation: నిబంధనల ప్రకారం, 50 కంటే తక్కువ మంది ఉన్న సంస్థలు కనీసం ఇద్దరు (2) కొత్త ఉద్యోగులను, 50 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉంటే కనీసం ఐదుగురిని (5) నియమించుకోవాలి.

---

Q7. PMVBRY కింద రాబోయే రెండేళ్లలో ఎన్ని కోట్ల కొత్త ఉద్యోగాలను సృష్టించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది? [Tricky]

A) 1.5 కోట్లు

B) 2.5 కోట్లు

C) 3.5 కోట్లు

D) 4.5 కోట్లు

Answer: C

Explanation: రూ. 99,446 కోట్ల వ్యయంతో రాబోయే రెండేళ్లలో 3.5 కోట్ల అదనపు ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.

---

Q8. PMVBRY పథకం అమలు కాలపరిమితి ఏది? [Tricky]

A) ఏప్రిల్ 1, 2024 నుండి మార్చి 31, 2026 వరకు

B) జనవరి 1, 2025 నుండి డిసెంబర్ 31, 2026 వరకు

C) ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జులై 31, 2027 వరకు

D) ఏప్రిల్ 1, 2025 నుండి మార్చి 31, 2030 వరకు

Answer: C

Explanation: పథకం మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జులై 31, 2027 మధ్య సృష్టించబడే కొత్త ఉద్యోగాలకు మాత్రమే ఈ ప్రోత్సాహకాలు వర్తిస్తాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ప్రధాన్ మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజనకు సంబంధించి, యాజమాన్యాలకు ఒక కొత్త ఉద్యోగికి చెల్లించే గరిష్ట నెలవారీ ప్రోత్సాహకం ఎంత?

A) రూ. 1,000

B) రూ. 2,000

C) రూ. 3,000

D) రూ. 5,000

Answer: C

Explanation: నెలకు రూ. 20,001 నుంచి లక్ష రూపాయల లోపు వేతనం ఉన్న కొత్త ఉద్యోగిని నియమించుకున్న యాజమాన్యానికి గరిష్టంగా నెలకు రూ. 3,000 ప్రోత్సాహకం అందుతుంది.

---

PYQ 2:

'పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన' (PMVBRY) కి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం ద్వారా లభించే ప్రోత్సాహకాలను నేరుగా యాజమాన్యాల ఖాతాల్లోకే జమచేస్తారు, ఉద్యోగులకు నేరుగా లభించవు.
2. నెలకు రూ. 1,00,000 కంటే ఎక్కువ జీతం పొందే ఉద్యోగులు ఈ పథకానికి అనర్హులు.
3. ఈ పథకం కింద అర్హత సాధించడానికి ఉద్యోగులు ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ కోర్సును పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వ్యాఖ్య 1 తప్పు, ఎందుకంటే ప్రోత్సాహకాలు నేరుగా ఉద్యోగుల ఖాతాల్లో (DBT ద్వారా గరిష్టంగా రూ. 15,000) జమ అవుతాయి. వ్యాఖ్య 2 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion-A): పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన తయారీ (Manufacturing) రంగానికి 4 ఏళ్ల పాటు యాజమాన్య ప్రోత్సాహకాలను అందిస్తుంది, అయితే ఇతర రంగాలకు ఇది కేవలం 2 ఏళ్లు మాత్రమే.

కారణం (Reason-R): దేశంలో అసంఘటిత రంగ ఉద్యోగులను అత్యధికంగా శోషించుకునే సామర్థ్యం మరియు స్థిరమైన ఉపాధిని కల్పించే శక్తి తయారీ రంగానికి ఎక్కువగా ఉంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: తయారీ రంగంలో ఉద్యోగాల సృష్టి స్థిరంగా ఉంటుంది మరియు అత్యధిక కార్మికులకు ఫార్మల్ ఉపాధి కల్పిస్తుంది. అందుకే ప్రభుత్వం తయారీ రంగానికి 4 ఏళ్ల పాటు ఇన్‌సెంటివ్‌ను పెంచింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో సంఘటిత రంగ (Formal sector) ఉద్యోగాలను ప్రోత్సహించడంలో 'పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన' (PMVBRY) పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: భారత శ్రామిక శక్తిలో అత్యధిక భాగం సామాజిక భద్రత లేని అసంఘటిత రంగంలోనే కొనసాగుతోంది. ఈ అంతరాన్ని తగ్గించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంప్లాయ్‌మెంట్ లింక్డ్ ఇన్‌సెంటివ్ (ELI) కింద తీసుకువచ్చిన పథకమే పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన. ఈ పథకం ద్వారా రాబోయే రెండేళ్లలో రూ. 99,446 కోట్ల వ్యయంతో 3.5 కోట్ల కొత్త ఫార్మల్ ఉద్యోగాలను సృష్టించడం లక్ష్యం.

కొత్తగా చేరే ఉద్యోగులకు ఒక నెల వేతనం (గరిష్టంగా రూ. 15,000) నేరుగా DBT ద్వారా చెల్లించడం మరియు యాజమాన్యాలకు నెలకు రూ. 3,000 వరకు సబ్సిడీ ఇవ్వడం వల్ల, సంస్థలు తమ ఉద్యోగులను పీఎఫ్ పరిధిలోకి తీసుకురావడానికి ముందుకొస్తాయి. ముఖ్యంగా, ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ కోర్సును తప్పనిసరి చేయడం యువతలో పొదుపు అలవాట్లను పెంచుతుంది. తద్వారా, కార్మికులకు పదవీ విరమణ ప్రయోజనాలు, ఆరోగ్య భద్రత లభించడంతో పాటు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది.

---

Question 2 (250 words): ఉపాధి సృష్టి అనేది ప్రస్తుతం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ముందున్న అతిపెద్ద సవాలు. ఈ నేపథ్యంలో ఇటీవలి బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన 'ఎంప్లాయ్‌మెంట్ లింక్డ్ ఇన్‌సెంటివ్ (ELI)' స్కీమ్స్, ముఖ్యంగా PMVBRY, ఎంతవరకు ఈ సవాలును ఎదుర్కోగలవో, వీటి అమలులో ఉన్న అడ్డంకులను వివరిస్తూ ఒక వ్యాసం రాయండి.

Answer: భారతదేశ జనాభా లాభం (Demographic Dividend) పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించుకోవాలంటే ఏటా మిలియన్ల కొద్దీ నాణ్యమైన ఉద్యోగాల సృష్టి అవసరం. కానీ, పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) మరియు ఆర్థిక సర్వేలు దేశంలో తగిన స్థాయిలో ఫార్మల్ ఉద్యోగాలు సృష్టించబడటం లేదని సూచిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా 2024-25 బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన ఎంప్లాయ్‌మెంట్ లింక్డ్ ఇన్‌సెంటివ్ స్కీమ్స్, ముఖ్యంగా పీఎం వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (PMVBRY), ఒక నిర్మాణాత్మక అడుగు.

చారిత్రకంగా పీఎం రోజ్‌గార్ ప్రోత్సాహన్ యోజన (PMRPY) లాంటి పథకాలు సానుకూల ఫలితాలిచ్చాయి. అదే స్ఫూర్తితో వచ్చిన PMVBRY, కేవలం యాజమాన్యాలకే కాకుండా, మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరుతున్న యువతకు గరిష్టంగా రూ. 15,000 నేరుగా బదిలీ చేయడం ద్వారా కార్మికులలో నైతిక స్థైర్యాన్ని పెంచుతుంది. తయారీ రంగానికి ఈ ప్రోత్సాహకాలను 4 ఏళ్లకు పొడిగించడం వల్ల, చైనా వంటి దేశాలతో పోటీపడి లేబర్ ఇంటెన్సివ్ రంగాలను దేశీయంగా బలోపేతం చేయవచ్చు. తద్వారా ఆగస్టు 2025 నుండి జులై 2027 మధ్య 3.5 కోట్ల మంది ఫార్మల్ నెట్‌లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.

అయినప్పటికీ, దీని అమలులో కొన్ని సవాళ్లు ఉన్నాయి. కచ్చితమైన ECR ఫైలింగ్ మరియు ఆధార్ ఫేస్ అథెంటికేషన్ వంటి సాంకేతిక ప్రక్రియలు చిన్న, సూక్ష్మ తరహా (MSME) పరిశ్రమలకు భారం కావొచ్చు. అలాగే, తాత్కాలిక లాభం కోసం సంస్థలు ఉద్యోగులను తీసుకుని, ఇన్‌సెంటివ్ వ్యవధి ముగిశాక తొలగించే ప్రమాదం (Moral Hazard) ఉంది. కాబట్టి, ప్రభుత్వం కేవలం ఈ ప్రోత్సాహకాలకే పరిమితం కాకుండా, దీర్ఘకాలిక నైపుణ్య శిక్షణ మరియు నిరంతర ఆడిటింగ్ పక్రియను పటిష్టం చేయాలి. అప్పుడే నిలకడైన ఉపాధి సృష్టి సాధ్యమవుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు PMVBRY కింద లభించే రూ. 15,000 ను యాజమాన్యాలకు ఇచ్చే సబ్సిడీ అని పొరబడతారు. వాస్తవానికి రూ. 15,000 ఉద్యోగికి నేరుగా అందుతుంది, యాజమాన్యానికి దక్కేది ప్రతి నెలా రూ. 3,000 మాత్రమే.
• Trap 2: అర్హత వేతనాన్ని "బేసిక్ శాలరీ" (Basic Salary) అని భావిస్తారు. నిబంధనల ప్రకారం ఇది నెలకు రూ. 1 లక్షలోపు "స్థూల వేతనం" (Gross Wage).
• Trap 3: పథకం ప్రారంభ తేదీని ఏప్రిల్ 2024 లేదా ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభం అనుకుంటారు. కానీ కొత్త ఉద్యోగాలకు లెక్కింపు ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జులై 31, 2027 వరకు మాత్రమే.

---

🧭 Exam Tip

Prelims: బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన ఈ పథకం నుంచి EPFO నోడల్ ఏజెన్సీ, గరిష్ట వేతన పరిమితి (రూ. 1 లక్ష) మరియు ఉద్యోగులు పూర్తి చేయాల్సిన 'ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ కోర్సు' అంశాలపై డైరెక్ట్ మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్నలు రావచ్చు. Mains: GS-3 లోని "ఉపాధి (Employment) మరియు వృద్ధి (Growth)" చాప్టర్ కింద డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్‌ను ప్రభుత్వం ఎలా వాడుకుంటోంది అనే విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్న అడిగే అవకాశం నూరు శాతం ఉంది. 3.5 కోట్ల ఉద్యోగాల సృష్టి అనే డేటాను మీ సమాధానాల్లో ఉపయోగించండి. Interview: అసంఘటిత రంగం (Informal) నుంచి సంఘటిత రంగానికి (Formal) మారడంలో ప్రభుత్వ పాత్ర గురించి అడిగినప్పుడు ఉదాహరణగా ఈ పథకాన్ని పేర్కొనడం మంచిది.