Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

ఏపీ దిశా బిల్లు ఉపసంహరణ - కొత్త కేంద్ర నేర చట్టాలతో అనుసంధానం

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రసిద్ధ 'దిశా బిల్లు' (AP Criminal Law Amendment Bill) ను అధికారికంగా ఉపసంహరించుకుంది. మహిళలపై జరిగే అఘాయిత్యాలకు మరణశిక్ష విధించడం మరియు సత్వర విచారణ లక్ష్యంగా ఈ బిల్లును గతంలో ప్రతిపాదించారు. అయితే, కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నూతన నేర చట్టాలు (భారతీయ న్యాయ సంహిత - BNS 2023, భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత - BNSS 2023) దిశా బిల్లులోని అంశాలను అప్పటికే కవర్ చేస్తున్నందున, దీనిని ఉపసంహరించుకోవాలని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) రాష్ట్రానికి సూచించింది. ఈ పరిణామంతో రాష్ట్ర నేర న్యాయ వ్యవస్థ పూర్తిగా కేంద్ర చట్టాలతో ఏకీభవించినట్లయింది. గ్రూప్స్, సివిల్స్ పరీక్షల్లో కేంద్ర-రాష్ట్ర శాసన సంబంధాల పరంగా ఇది అత్యంత కీలకం.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అసెంబ్లీలో ఆమోదించిన ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లును అధికారికంగా వెనక్కి తీసుకుంది. మహిళలపై నేరాలకు పాల్పడేవారికి మరణశిక్ష మరియు సత్వర విచారణ ఈ బిల్లు ఉద్దేశ్యం. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ సలహా మేరకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం తెచ్చిన నూతన క్రిమినల్ చట్టాలు ఈ బిల్లు స్థానాన్ని భర్తీ చేయడమే దీనికి కారణం.

When & Where

ఆగస్టు 2026 నాటికి ఈ ఉపసంహరణ అధికారికంగా ధృవీకరించబడింది. రాజధాని అమరావతి కేంద్రంగా ఏపీ ప్రభుత్వం, మరియు న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న యూనియన్ మినిస్ట్రీ ఆఫ్ హోం అఫైర్స్ (MHA) ల మధ్య జరిగిన అధికారిక కరస్పాండెన్స్ దీనికి మూలం.

Who Is Involved

  • ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం: దిశా బిల్లును ప్రతిపాదించి, కేంద్ర సూచనతో ఉపసంహరించుకున్న రాష్ట్ర యంత్రాంగం.
  • కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (Union Ministry of Home Affairs): రాష్ట్ర చట్టాల రాజ్యాంగబద్ధతను పరిశీలించి, బిల్లును వెనక్కి తీసుకోవాలని అధికారిక సలహా (Advisory) జారీ చేసిన కేంద్ర విభాగం.
  • భారత రాష్ట్రపతి: రాష్ట్ర బిల్లు ఆమోదం కోసం రిజర్వ్ చేయబడిన రాజ్యాంగ అధినేత.

How It Works

  1. నేర చట్టాలు రాజ్యాంగంలోని ఉమ్మడి జాబితాలో ఉంటాయి, కాబట్టి ఏపీ ప్రభుత్వం ప్రత్యేక చట్టం కోసం బిల్లును ఆమోదించింది.
  2. ఈ బిల్లులో కేంద్ర చట్టాలకు (అప్పటి ఐపీసీ) విరుద్ధమైన కఠిన శిక్షలు ఉన్నందున, రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం పంపబడింది.
  3. ఈలోపు కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) మరియు భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) లను తీసుకువచ్చింది.
  4. కొత్త కేంద్ర చట్టాలు దిశా బిల్లులోని లక్ష్యాలను (మరణశిక్ష, సత్వర విచారణ) స్వయంగా కవర్ చేస్తున్నందున, రాష్ట్ర బిల్లు అవసరం లేదని హోం శాఖ సూచించగా ఏపీ ప్రభుత్వం దానిని ఉపసంహరించుకుంది.

Why It Matters

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ఇది సెంటర్-స్టేట్ రిలేషన్స్ కు అద్భుతమైన ఉదాహరణ. పాలిటీలో 'డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ రిపగ్నెన్సీ' (Article 254) పనితీరును ఇది వివరిస్తుంది. అలాగే సామాజికంగా, రాష్ట్రాలవారీగా వేర్వేరు చట్టాలు ఉండటం కన్నా, దేశవ్యాప్తంగా ఒకే బలమైన నేర న్యాయ వ్యవస్థ (Uniform Criminal Code) ఉండటం న్యాయబద్ధంగా సరైనదని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

Historical Background

  • 2019: దిశ ఘటన నేపథ్యంలో ఏపీ శాసనసభ మొదటిసారిగా దిశా బిల్లును ఆమోదించింది.
  • 2023: కేంద్ర ప్రభుత్వం పార్లమెంట్‌లో BNS, BNSS, మరియు BSA లను ప్రవేశపెట్టి ఆమోదించింది.
  • 2026: నూతన చట్టాల అమలు మరియు కేంద్ర సూచనల కారణంగా ఏపీ ప్రభుత్వం బిల్లును ఉపసంహరించుకుంది.

Previous Related Events

  • గతంలో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇదే తరహాలో మహిళల రక్షణకై 'శక్తి క్రిమినల్ లా బిల్లు'ను ప్రవేశపెట్టింది, కానీ అది కూడా రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం నిరీక్షించింది.
  • పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం ఇటీవల మహిళల భద్రత కోసం ప్రత్యేక కఠిన చట్టాలను ప్రతిపాదించింది.
  • భారతదేశ క్రిమినల్ జస్టిస్ సిస్టమ్‌ను ప్రక్షాళన చేస్తూ బ్రిటిష్ కాలం నాటి చట్టాలను తొలగించి కొత్తవి తీసుకురావడం అతిపెద్ద మార్పు.

Static GK Connection

  • ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List): 7వ షెడ్యూల్‌లో క్రిమినల్ లా (Criminal Law) ఎంట్రీ 1 లో ఉంది. దీనిపై కేంద్రం, రాష్ట్రం ఇద్దరికీ చట్టాలు చేసే అధికారం ఉంది.
  • ఆర్టికల్ 254: ఉమ్మడి జాబితాలో ఒకే అంశంపై కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య వైరుధ్యం వస్తే కేంద్రానిదే పైచేయి అవుతుందని ఈ ఆర్టికల్ చెబుతుంది.

India & World Comparison

అమెరికా లాంటి ఫెడరల్ దేశాల్లో ప్రతి రాష్ట్రానికి వారి సొంత క్రిమినల్ కోడ్ మరియు మరణశిక్ష నియమాలు ఉంటాయి (ఉదాహరణకు టెక్సాస్ లో కఠినం). కానీ భారతదేశంలో ఫెడరల్ వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ, నేర చట్టాలలో దేశవ్యాప్తంగా ఏకరూపత (Uniformity) ఉండేలా రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఉమ్మడి జాబితాలో పెట్టి కేంద్రానికి ఆధిక్యత ఇచ్చారు.

Future Impact

ఈ పరిణామం తర్వాత ఇతర రాష్ట్రాలు (మహారాష్ట్ర శక్తి బిల్లు వంటివి) కూడా తమ సొంత క్రిమినల్ బిల్లులను ఉపసంహరించుకునే అవకాశం ఉంది. కొత్త BNS, BNSS ల కింద సత్వర విచారణల కోసం మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంయుక్తంగా బలోపేతం చేయాల్సి ఉంటుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లునే 'దిశా బిల్లు' అని అంటారు.
  • ఆగస్టు 2026 లో ఈ బిల్లును ఏపీ ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకుంది.
  • ఉపసంహరణ వెనుక ఉన్న సలహాదారు: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA).
  • బిల్లు అసలు లక్ష్యం: మహిళలపై నేరాలకు మరణశిక్ష మరియు సత్వర విచారణ.
  • భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS), 2023 ఈ బిల్లు లక్ష్యాలను కలిగి ఉంది.
  • భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS), 2023 క్రిమినల్ ప్రొసీజర్‌ను సులభతరం చేసింది.
  • ఈ చర్యతో ఏపీ చట్టాలు కొత్త కేంద్ర కోడ్‌లతో ఏకీభవించాయి.
  • క్రిమినల్ చట్టాలు రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నాయి.
  • కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య వైరుధ్యాన్ని ఆర్టికల్ 254 తెలుపుతుంది.
  • రాష్ట్ర బిల్లును రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి పంపే ఆర్టికల్ 200.
  • రాష్ట్ర బిల్లుపై రాష్ట్రపతి నిర్ణయం తీసుకునే ఆర్టికల్ 201.
  • BNS దేశవ్యాప్తంగా పాత ఐపీసీ (IPC) స్థానంలో వచ్చింది.
  • BNSS పాత సీఆర్‌పీసీ (CrPC) స్థానంలో అమలులోకి వచ్చింది.
  • దీనివల్ల దేశంలో ఒకే నేర న్యాయ వ్యవస్థకు మార్గం సుగమమైంది.
  • గ్రూప్స్, సివిల్స్ పాలిటీ పేపర్‌లో 'సెంటర్-స్టేట్ రిలేషన్స్' కింద ఇది కీలకం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఆర్టికల్ 254 (డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ రిపగ్నెన్సీ / వైరుధ్య సిద్ధాంతం)

  • Definition: ఉమ్మడి జాబితాలోని ఒక అంశంపై రాష్ట్రం చేసిన చట్టానికి, కేంద్రం చేసిన చట్టానికి మధ్య వైరుధ్యం (పొంతన లేకపోవడం) తలెత్తితే, కేంద్ర చట్టమే చెల్లుబాటు అవుతుందని తెలిపే సిద్ధాంతం.
  • Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254(1) మరియు ఆర్టికల్ 254(2).
  • Scientific / Economic Principle: న్యాయపరమైన ఏకరూపత (Legal Uniformity Theory).
  • How it connects to this event: దిశా బిల్లులోని అంశాలు, కొత్త కేంద్ర చట్టం BNS కు విరుద్ధంగా/సమాంతరంగా ఉన్నందున ఆర్టికల్ 254 ప్రకారం రాష్ట్ర బిల్లు అవసరం లేకుండా పోయింది.
  • Origin & History: 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టంలోని సెక్షన్ 107 ఆధారంగా 1950లో రాజ్యాంగంలో చేర్చబడింది.
  • Key milestone 1: జవేర్‌భాయ్ అమాదాస్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ బాంబే (1954) కేసులో దీనిపై సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పునిచ్చింది.
  • Key milestone 2: ఎం. కరుణానిధి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1979) కేసులో రిపగ్నెన్సీ నియమాలను న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ఏపీ దిశా బిల్లు, మహారాష్ట్ర శక్తి బిల్లు, గుజరాత్ GUJCOC చట్టం.
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ మరియు భారత రాష్ట్రపతి వ్యవహారాలు.
  • India-specific relevance: భారతదేశం ఏకకేంద్ర లక్షణాలున్న సమాఖ్య కాబట్టి జాతీయ భద్రత మరియు ఉమ్మడి చట్టాల కోసం ఇది అవసరం.
  • Global comparison: అమెరికా (USA) లో ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) అనే భావన లేదు, కాబట్టి అక్కడ ఈ స్థాయి రిపగ్నెన్సీ తలెత్తదు.
  • Data point: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్, ఉమ్మడి జాబితాలో ప్రస్తుతం 52 అంశాలు ఉన్నాయి.
  • Common exam angle: ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం ఉమ్మడి జాబితాలో కేంద్ర చట్టానికి విరుద్ధంగా ఉన్న రాష్ట్ర చట్టానికి రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభిస్తే అది ఆ రాష్ట్రంలో చెల్లుతుందా లేదా? (చెల్లుబాటు అవుతుంది).
  • Easy memory hook: 254 = "Two Laws, One Topic, Centre Wins" (రెండు చట్టాలు, ఒకే అంశం, కేంద్రానిదే గెలుపు).

❓ Practice MCQs

Q1. ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లును స్థానికంగా ఏ పేరుతో పిలుస్తారు? [Easy]

A) అపరాజిత బిల్లు

B) నిర్భయ బిల్లు

C) దిశా బిల్లు

D) శక్తి బిల్లు

Answer: C

Explanation: ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లును మహిళల రక్షణ కోసం ప్రతిపాదించినందున దిశా బిల్లు అని పిలుస్తారు.

Q2. ఏపీ ప్రభుత్వం దిశా బిల్లును ఉపసంహరించుకోవాలని ఏ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా ఇచ్చింది? [Easy]

A) కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర మహిళా శిశు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

D) ఏపీ రాష్ట్ర హైకోర్టు

Answer: B

Explanation: కొత్త నేర చట్టాల నేపథ్యంలో కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (Union Ministry of Home Affairs) సలహా మేరకు ఈ బిల్లు వెనక్కి తీసుకోబడింది.

Q3. ఏ కొత్త చట్టం అమల్లోకి రావడం వల్ల దిశా బిల్లు నిబంధనలు అప్పటికే కవర్ అయ్యాయని కేంద్రం తెలిపింది? [Moderate]

A) భారతీయ సాక్ష్య అధినియం

B) భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS), 2023

C) క్రిమినల్ లా అమెండ్‌మెంట్ యాక్ట్ 2013

D) ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ ఉమెన్ యాక్ట్ 2024

Answer: B

Explanation: భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) మరియు భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) లో దిశా బిల్లు లక్ష్యాలు అంతర్భాగంగా ఉన్నాయని కేంద్రం స్పష్టం చేసింది.

Q4. రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్‌లో 'క్రిమినల్ లా' (నేర చట్టం) పొందుపరచబడింది? [Moderate]

A) 5వ షెడ్యూల్

B) 7వ షెడ్యూల్ (రాష్ట్ర జాబితా)

C) 7వ షెడ్యూల్ (ఉమ్మడి జాబితా)

D) 9వ షెడ్యూల్

Answer: C

Explanation: నేర చట్టం (Criminal Law) రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉంటుంది.

Q5. ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశాలపై రాష్ట్ర చట్టానికి, కేంద్ర చట్టానికి మధ్య వైరుధ్యం వస్తే ఏ ఆర్టికల్ వర్తిస్తుంది? [Moderate]

A) ఆర్టికల్ 356

B) ఆర్టికల్ 200

C) ఆర్టికల్ 254

D) ఆర్టికల్ 131

Answer: C

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర శాసనాల మధ్య రిపగ్నెన్సీ (వైరుధ్యం) గురించి చర్చిస్తుంది.

Q6. దిశా బిల్లు ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సాధించాలనుకున్న ముఖ్యమైన అంశం ఏది? [Tricky]

A) మహిళా పోలీస్ స్టేషన్ల పెంపు

B) హేయమైన నేరాలకు మరణశిక్ష మరియు సత్వర విచారణ

C) ప్రైవేట్ రంగంలో మహిళలకు రిజర్వేషన్లు

D) మహిళలకు ఉచిత న్యాయ సహాయం

Answer: B

Explanation: ఈ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశ్యం హేయమైన నేరాలకు పాల్పడేవారికి మరణశిక్ష విధించడం మరియు సత్వర విచారణ పూర్తి చేయడం.

Q7. ఆర్టికల్ 200 ప్రకారం రాష్ట్ర శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లును రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం ఎవరు రిజర్వ్ చేస్తారు? [Tricky]

A) ముఖ్యమంత్రి

B) శాసనసభ స్పీకర్

C) రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి

D) రాష్ట్ర గవర్నర్

Answer: D

Explanation: ఆర్టికల్ 200 ప్రకారం గవర్నర్‌కు రాష్ట్ర బిల్లులను రాష్ట్రపతి పరిశీలన నిమిత్తం రిజర్వ్ చేసే అధికారం ఉంటుంది.

Q8. కేంద్రం తీసుకువచ్చిన భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS), 2023 దేనికి సంబంధించింది? [Tricky]

A) పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులు

B) నేర విచారణా ప్రక్రియ (Criminal Procedure)

C) సాక్ష్యాధారాల చట్టం

D) సైబర్ నేరాల నియంత్రణ

Answer: B

Explanation: BNSS అనేది పాత క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ (CrPC) స్థానంలో వచ్చిన చట్టం, ఇది నేర విచారణా ప్రక్రియను నియంత్రిస్తుంది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'క్రిమినల్ లా' (Criminal Law) మరియు 'క్రిమినల్ ప్రొసీజర్' (Criminal Procedure) అనేవి ఈ క్రింది ఏ జాబితాలోకి వస్తాయి?

A) కేంద్ర జాబితా

B) రాష్ట్ర జాబితా

C) ఉమ్మడి జాబితా

D) అవశిష్ట అధికారాలు

Answer: C

Explanation: 7వ షెడ్యూల్ ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) నేర చట్టాలు ఉన్నాయి, అందుకే కేంద్రం, రాష్ట్రం రెండూ దీనిపై చట్టాలు చేయవచ్చు.

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లు' లేదా దిశా బిల్లుకు సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ బిల్లు మహిళలపై నేరాలకు మరణశిక్షను తప్పనిసరి చేయాలని ప్రతిపాదించింది.
2. కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహా మేరకు ఏపీ ప్రభుత్వం ఈ బిల్లును ఉపసంహరించుకుంది.
3. భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) అమల్లోకి రావడం వల్ల ఈ బిల్లు ఆవశ్యకత లేదని భావించారు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: D

Explanation: పై మూడు వాక్యాలూ సరైనవే. BNS చట్టం కవర్ చేస్తున్నందున MHA సలహాతో మరణశిక్ష ప్రతిపాదించే ఈ బిల్లును ఏపీ వెనక్కి తీసుకుంది.

PYQ 3:

కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి (Assertion - Reason)

ప్రతిపాదన (Assertion - A): ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం దిశా బిల్లును ఉపసంహరించుకుంది.

కారణం (Reason - R): కొత్తగా అమలులోకి వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) చట్టం దిశా బిల్లులోని అంశాలను పూర్తిగా కవర్ చేస్తుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: కొత్త కేంద్ర చట్టం BNS అప్పటికే దిశా బిల్లు లక్ష్యాలను కవర్ చేస్తున్నందుకే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దానిని ఉపసంహరించుకుంది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) వంటి చట్టాలు, రాష్ట్రాలు తెచ్చే ప్రత్యేక నేర చట్టాల (దిశా బిల్లు) ఆవశ్యకతను ఏ విధంగా తగ్గించాయి? విశ్లేషించండి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన 'దిశా బిల్లు' ఉపసంహరణ దేశంలో ఏకరీతి నేర న్యాయ వ్యవస్థ ఆవశ్యకతను స్పష్టం చేస్తోంది. మహిళలపై నేరాలకు మరణశిక్ష, సత్వర విచారణ లక్ష్యంగా ఏపీ ఈ బిల్లును తెచ్చింది. అయితే రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్న క్రిమినల్ చట్టాలపై కేంద్రం జాతీయ స్థాయి చట్టాలను (BNS, 2023 మరియు BNSS, 2023) ప్రవేశపెట్టింది.

కేంద్రం తీసుకొచ్చిన కొత్త చట్టాలలో మహిళలపై అఘాయిత్యాలకు కఠినమైన శిక్షలు (మరణశిక్షతో సహా) మరియు నిర్ణీత సమయంలో విచారణ పూర్తిచేసే నిబంధనలు పొందుపరిచారు. ఆర్టికల్ 254 ప్రకారం కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య వైరుధ్యం తలెత్తకుండా, అలాగే దేశవ్యాప్తంగా ఒకే నేరం పట్ల వేర్వేరు శిక్షలు ఉండకూడదన్న రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని కాపాడుతూ కేంద్ర హోం శాఖ ఈ సలహా ఇచ్చింది. తద్వారా రాష్ట్రాల ప్రత్యేక చట్టాల అవసరం తొలగిపోయి, మొత్తం దేశానికి ఒకే పటిష్టమైన చట్టపరమైన రక్షణ కవచం ఏర్పడింది. భవిష్యత్తులో ఈ చట్టాలను వేగంగా అమలు చేయడానికి ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేయడం ముఖ్యమైన పరిష్కారం.

Question 2 (250 words): రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 (Repugnancy) ని వివరిస్తూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం దిశా బిల్లును ఉపసంహరించుకోవడానికి దారితీసిన రాజ్యాంగ మరియు శాసనపరమైన పరిణామాలను చర్చించండి.

భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు దేశ సమగ్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని 'ఉమ్మడి జాబితా' (Concurrent List) అనే భావనను తీసుకువచ్చారు. 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న ఈ జాబితాలోని అంశాలపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు. అయితే, ఒకే అంశంపై కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య వైరుధ్యం (Repugnancy) ఏర్పడినప్పుడు ఏ చట్టం నెగ్గుతుందనేది ఆర్టికల్ 254 స్పష్టం చేస్తుంది. ఆర్టికల్ 254(1) ప్రకారం ఎల్లప్పుడూ కేంద్ర చట్టానిదే పైచేయి అవుతుంది.

ఇటీవల ఏపీ ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకున్న 'దిశా బిల్లు' లేదా ఏపీ క్రిమినల్ లా (అమెండ్‌మెంట్) బిల్లు దీనికి చక్కటి ఉదాహరణ. మహిళలపై నేరాలకు మరణశిక్ష విధించేలా రాష్ట్రం ఒక చట్టం చేయాలని అసెంబ్లీలో బిల్లు పాస్ చేసి గవర్నర్ ద్వారా ఆర్టికల్ 200 కింద రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి పంపింది. అయితే, అదే సమయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ స్థాయిలో భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS, 2023) మరియు భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS, 2023) లను ఆమోదించింది.

ఈ కేంద్ర చట్టాలు దిశా బిల్లు ప్రతిపాదించిన సత్వర విచారణ మరియు కఠిన శిక్షలను అప్పటికే కవర్ చేస్తున్నాయి. కేంద్ర చట్టం ఉండగా సమాంతరంగా అదే అంశంపై రాష్ట్ర చట్టం ఉండటం న్యాయపరమైన చిక్కులకు దారితీస్తుందని భావించిన కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA), బిల్లును వెనక్కి తీసుకోవాలని రాష్ట్రానికి సూచించింది. రాజకీయ, న్యాయపరమైన కోణంలో చూస్తే ఇది ఆరోగ్యకరమైన ఫెడరలిజానికి ప్రతీక. రాష్ట్రాలు తమ ఇష్టానుసారం కఠిన శిక్షలు అమలు చేయడం కంటే, దేశవ్యాప్తంగా ఏకరూపత ఉండేలా కేంద్ర చట్టాలే క్రిమినల్ జస్టిస్ లో కీలకం అని ఇది నిరూపిస్తుంది. మున్ముందు ఈ కొత్త జాతీయ చట్టాలను సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి పోలీసు మరియు న్యాయ వ్యవస్థల ఆధునికీకరణ అత్యవసరం.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse దిశా చట్టం (Disha Act) with దిశా బిల్లు (Disha Bill). The correct fact is చట్టం అసలు అమలులోకి రాలేదు, అది రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందకముందే బిల్లు దశలోనే వెనక్కి తీసుకోబడింది.
  • Trap 2: A common wrong assumption is నేర చట్టాలు (Criminal laws) కేంద్ర జాబితాలో ఉంటాయి. The reality is అవి 7వ షెడ్యూల్ ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉంటాయి.
  • Trap 3: Many students miss సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల వల్లే ఏపీ ప్రభుత్వం ఈ బిల్లును వెనక్కి తీసుకుందని. Always remember ఇది కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) ఇచ్చిన సలహా మేరకు మాత్రమే జరిగింది, కోర్టు ఆదేశం కాదు.

🧭 Exam Tip

  • Prelims: ఎగ్జామినర్లు ఆర్టికల్ 254 (Repugnancy), ఆర్టికల్ 200/201 (బిల్లుల రిజర్వేషన్) మరియు ఉమ్మడి జాబితా అంశాలపై డైరెక్ట్ ఆర్టికల్ బేస్డ్ ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఎక్కువ.
  • Mains: పాలిటీ (GS Paper 2) లో 'సెంటర్-స్టేట్ రిలేషన్స్' మరియు 'కొత్త క్రిమినల్ చట్టాల ఇంపాక్ట్' పైన అప్లికేషన్ ఓరియెంటెడ్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఈ బిల్లు ఉపసంహరణను ఒక కేస్ స్టడీగా రాయాలి.
  • Interview: ఫెడరలిజం మరియు రాష్ట్రాల హక్కుల గురించి అడిగినప్పుడు, "క్రిమినల్ లా అనేది దేశవ్యాప్తంగా ఏకరూపత (Uniformity) కలిగి ఉండటం మంచిది" అనే కోణంలో బ్యాలెన్స్డ్ సమాధానం ఇవ్వాలి.
  • Prediction: రాబోయే APPSC గ్రూప్-1 లేదా గ్రూప్-2 పాలిటీ సెక్షన్ లో దిశా బిల్లు ఉపసంహరణకు కారణమైన BNS లేదా BNSS సెక్షన్లపై పక్కాగా ఒక ప్రశ్న వస్తుంది.