తెలంగాణ క్యాబినెట్ ఆమోదం: కేంద్ర RDSS పథకంలో రాష్ట్ర డిస్కామ్‌ల చేరిక

What Happened

తెలంగాణలోని విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలను (డిస్కామ్‌లు) ఆర్థిక కష్టాల నుంచి గట్టెక్కించడానికి రాష్ట్ర క్యాబినెట్ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా అమలు చేస్తున్న RDSS (Revamped Distribution Sector Scheme) లో తెలంగాణ డిస్కామ్‌లు భాగస్వామ్యం అయ్యేందుకు 26 ఆగస్టు 2026న క్యాబినెట్ అధికారిక ఆమోదం తెలిపింది. అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలను తగ్గించి గ్రిడ్ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడమే దీని తక్షణ లక్ష్యం.

When & Where

ఆగస్టు 26, 2026న హైదరాబాద్‌లో జరిగిన రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది. ఈ పథకం ప్రభావం తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న పట్టణ మరియు గ్రామీణ విద్యుత్ సరఫరా నెట్‌వర్క్‌పై ఉంటుంది.

Who Is Involved

• తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: విధానపరమైన నిర్ణయం మరియు నిధుల వినియోగ ప్రణాళికను రూపొందిస్తుంది.
• తెలంగాణ డిస్కామ్‌లు (TSSPDCL & TSNPDCL): క్షేత్ర స్థాయిలో స్మార్ట్ మీటర్లు, సబ్-స్టేషన్ల అప్‌గ్రేడ్ పనులను అమలు చేస్తాయి.
• కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ: రాష్ట్ర డిస్కామ్‌లకు పనితీరు ఆధారిత ఆర్థిక సహాయాన్ని మంజూరు చేస్తుంది.

How It Works

1. రాష్ట్ర డిస్కామ్‌లు విద్యుత్ పంపిణీ నష్టాల తగ్గింపు కోసం ఒక స్పష్టమైన కార్యాచరణ ప్రణాళికను (Action Plan) సిద్ధం చేసి కేంద్రానికి సమర్పిస్తాయి.
2. కేంద్రం ఆ ప్రణాళికను పరిశీలించి, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు దశలవారీగా నిధులను మంజూరు చేస్తుంది.
3. ఈ నిధులతో ఆటోమేటిక్ స్మార్ట్ మీటర్లను అమర్చడం, పాత సబ్-స్టేషన్ల స్థానంలో ఆధునిక సాంకేతికతను తీసుకురావడం జరుగుతుంది.
4. ప్రతీయేటా నిర్ణీత నష్టాల తగ్గింపు లక్ష్యాలను (Result-linked targets) డిస్కామ్‌లు సాధిస్తేనే తదుపరి విడత కేంద్ర నిధులు మంజూరవుతాయి.

Why It Matters

ఈ నిర్ణయం తెలంగాణ పబ్లిక్ ఫైనాన్స్ మరియు స్టేట్ ఎకానమీ (TSPSC GS) పరంగా అత్యంత కీలకం. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌పై ఉన్న డిస్కామ్‌ల రుణ భారం తగ్గుతుంది. వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక రంగాలకు 24/7 నాణ్యమైన విద్యుత్ అంతరాయం లేకుండా అందుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకంలో రాష్ట్రం చేరడం అనేది సహకార సమాఖ్యవాదానికి (Cooperative Federalism - UPSC GS 2) సానుకూల సంకేతం.

Historical Background

• 2015: విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల రుణాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు టేకోవర్ చేయడానికి కేంద్రం 'ఉదయ్' (UDAY - Ujwal DISCOM Assurance Yojana) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2021: ఉదయ్ పథకం పూర్తి స్థాయిలో సత్ఫలితాలు ఇవ్వకపోవడంతో, కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 3.03 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌తో RDSS పథకానికి రూపకల్పన చేసింది.
• 2026: అప్పుల భారం, విద్యుత్ సరఫరా నష్టాలను అధిగమించడానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారికంగా RDSS లో చేరాలని నిర్ణయించింది.

Previous Related Events

• తెలంగాణ విద్యుత్ శ్వేతపత్రం (White Paper): రాష్ట్రంలో డిస్కామ్‌ల ఆర్థిక దుస్థితిని వివరిస్తూ ఇటీవల ప్రభుత్వం పత్రం విడుదల చేసింది.
• జాతీయ విద్యుత్ సవరణ ముసాయిదా: దేశవ్యాప్తంగా స్మార్ట్ మీటర్ల ఏర్పాటు తప్పనిసరి చేస్తూ కేంద్రం మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.
• పలు ఇతర రాష్ట్రాలు (ఉదా: కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్) ఇప్పటికే RDSS కింద నిధులు పొంది సంస్కరణలు ప్రారంభించాయి.

Static GK Connection

• AT&C Losses (Aggregate Technical & Commercial Losses): సాంకేతిక లోపాల వల్ల (ట్రాన్స్‌మిషన్ లాసెస్) మరియు వాణిజ్య లోపాల వల్ల (విద్యుత్ చౌర్యం, బిల్లులు వసూలు కాకపోవడం) డిస్కామ్‌లకు జరిగే మొత్తం నష్టం.
• కరెంట్ అకౌంట్ లోటు / ద్రవ్య లోటు (Fiscal Deficit): డిస్కామ్‌లు నష్టపోతే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వాటికి సబ్సిడీలు ఇవ్వాల్సి వస్తుంది, తద్వారా రాష్ట్ర బడ్జెట్ లోటు పెరుగుతుంది.

India & World Comparison

అభివృద్ధి చెందిన దేశాలైన జర్మనీ, జపాన్ వంటి చోట్ల విద్యుత్ పంపిణీ నష్టాలు (Transmission & Distribution losses) 5-7% లోపు మాత్రమే ఉంటాయి. కానీ భారతదేశంలో ఇవి జాతీయ సగటున 15-20% (రాష్ట్రాలను బట్టి) ఉన్నాయి. స్మార్ట్ గ్రిడ్ నెట్‌వర్క్‌ల వాడకంలో పాశ్చాత్య దేశాలు ముందున్నాయి.

Future Impact

ఈ పథకం పూర్తి స్థాయిలో అమలైతే, రాబోయే 2-3 ఏళ్లలో తెలంగాణలో విద్యుత్ చౌర్యం పూర్తిగా అరికట్టబడుతుంది. స్మార్ట్ మీటర్ల ద్వారా ప్రతి కనెక్షన్ పారదర్శకంగా మారుతుంది. విద్యుత్ బిల్లుల వసూలు నూరు శాతం జరిగి, డిస్కామ్‌లు లాభాల బాట పడతాయి. ఫలితంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వంపై సబ్సిడీల భారం తగ్గుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• తెలంగాణ డిస్కామ్‌లను కేంద్ర RDSS పథకంలో చేర్చడానికి రాష్ట్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం (ఆగస్టు 2026).
• RDSS పూర్తి రూపం: రివాంప్డ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సెక్టార్ స్కీమ్ (Revamped Distribution Sector Scheme).
• ప్రధాన లక్ష్యం: అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలను తగ్గించడం.
• గ్రిడ్ ఆధునీకరణలో భాగంగా స్మార్ట్ మీటర్ల ఏర్పాటు, సబ్-స్టేషన్ల అప్‌గ్రేడ్ ప్రధాన పనులు.
• డిస్కామ్‌ల ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగుపడి రాష్ట్ర ఆర్థిక లోటు నియంత్రణలోకి వస్తుంది.
• వ్యవసాయ మరియు పారిశ్రామిక రంగాలకు నాణ్యమైన విద్యుత్ పంపిణీ జరుగుతుంది.
• జాతీయ స్థాయిలో AT&C నష్టాలను 12-15% కి తగ్గించాలని ఈ కేంద్ర పథకం లక్ష్యం.
• సగటు సరఫరా వ్యయం (ACS) మరియు సగటు రాబడి (ARR) వ్యత్యాసాన్ని జీరో చేయాలి.
• కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా 2021లో RDSS ప్రారంభమైంది.
• ఇది పనితీరు/ఫలితాల ఆధారిత (Result-linked) నిధుల మంజూరు పథకం.
• స్మార్ట్ మీటర్ల ద్వారా బిల్లింగ్ మరియు కలెక్షన్ సామర్థ్యం 100% కి చేరుతుంది.
• విద్యుత్ పంపిణీ అనేది రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్‌లో ఉమ్మడి జాబితాలో ఉంది.
• REC మరియు PFC ఈ పథకానికి జాతీయ నోడల్ ఏజెన్సీలు.
• ఉదయ్ (UDAY) పథకం తర్వాత విద్యుత్ పంపిణీ రంగంలో ఇదే అతిపెద్ద సంస్కరణ.
• తెలంగాణలోని TSSPDCL, TSNPDCL సంస్థలు దీని ద్వారా లబ్ధి పొందుతాయి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Revamped Distribution Sector Scheme (RDSS) & AT&C Losses

• Definition: విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (DISCOMs) కార్యాచరణ సామర్థ్యాన్ని పెంచి, నష్టాలను తగ్గించడానికి షరతులతో కూడిన కేంద్ర నిధులను అందించే పథకమే RDSS.
• Constitutional / Legal Basis: విద్యుత్ రంగం భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) కిందకు వస్తుంది. విద్యుత్ చట్టం, 2003 దీనికి చట్టపరమైన ఆధారం.
• Economic Principle: Cost Recovery (ఖర్చు రాబట్టుకోవడం) - అనగా ఉత్పత్తికి అయిన ఖర్చును పూర్తిగా బిల్లుల ద్వారా వసూలు చేయడం. దీన్నే 'ACS-ARR Gap సున్నా చేయడం' అంటారు.
• How it connects to this event: అప్పుల్లో ఉన్న తెలంగాణ డిస్కామ్‌లకు కేంద్రం షరతులతో (స్మార్ట్ మీటర్లు, నష్టాల తగ్గింపు) నిధులు ఇవ్వడానికి ఈ పథకమే ఆధారం.
• Origin & History: విద్యుత్ సంస్కరణల కోసం 2021-22 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో 3 లక్షల కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో RDSS ప్రారంభించబడింది.
• Key milestone 1: 2015లో 'ఉదయ్' (UDAY) పథకం ద్వారా డిస్కామ్‌ల రుణాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు బాండ్ల రూపంలో తీసుకున్నాయి.
• Key milestone 2: 2021లో ఉచిత నిధుల స్థానంలో "ఫలితాల ఆధారిత" (Result-linked) మౌలిక సదుపాయాల పథకం RDSS మొదలైంది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: ఎలక్ట్రిసిటీ (సవరణ) బిల్లు 2022, దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ గ్రామ జ్యోతి యోజన (DDUGJY).
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Power).
• India-specific relevance: బ్యాంకుల నిరర్థక ఆస్తుల్లో (NPAs) డిస్కామ్‌ల బకాయిల వాటా చాలా ఎక్కువ, కాబట్టి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఈ సంస్కరణలు తప్పనిసరి.
• Global comparison: జర్మనీలో సాంకేతిక నష్టాలు కేవలం 4-5% ఉంటే, మన దేశంలో కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఇది 20% పైన ఉంది.
• Data point: జాతీయ స్థాయిలో AT&C నష్టాలను 12-15% కి తీసుకురావాలి.
• Common exam angle: ఈ పథకం లక్ష్యాలు (నష్టాల శాతాలు) మరియు నోడల్ ఏజెన్సీల గురించి UPSC / TSPSC లో తరచుగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: RDSS - Reduce Deficit with Smart Supply (స్మార్ట్ మీటర్ల ద్వారా నష్టాల తగ్గింపు).

---

❓ Practice MCQs

Q1. తెలంగాణ క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 'RDSS' పథకం ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Easy]

A) రాష్ట్రంలో కొత్త థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ల నిర్మాణం

B) వ్యవసాయానికి 24 గంటల ఉచిత విద్యుత్

C) విద్యుత్ పంపిణీ నష్టాలను (AT&C) తగ్గించి, మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం

D) ప్రైవేట్ విద్యుత్ సంస్థలకు రాయితీలు ఇవ్వడం

Answer: C

Explanation: RDSS పథకం ద్వారా తెలంగాణ డిస్కామ్‌ల అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలను తగ్గించి, స్మార్ట్ మీటర్లు మరియు సబ్-స్టేషన్ల అప్‌గ్రేడ్ ద్వారా నెట్‌వర్క్‌ను ఆధునీకరిస్తారు.

---

Q2. RDSS లో భాగమైన 'స్మార్ట్ మీటర్ల' ఏర్పాటు వల్ల కలిగే ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటి? [Easy]

A) విద్యుత్ ఉత్పత్తి ఖర్చు పెరగడం

B) మాన్యువల్ బిల్లింగ్ అవసరం లేకుండా 100% వసూలు సామర్థ్యాన్ని పెంచడం

C) గృహ వినియోగదారులకు ఉచిత విద్యుత్

D) సోలార్ ప్యానళ్ల తయారీ

Answer: B

Explanation: స్మార్ట్ మీటర్ల ఏర్పాటు వలన విద్యుత్ చౌర్యం తగ్గి, ఆటోమేటిక్ గా బిల్లింగ్ జరగడం వల్ల డిస్కామ్‌ల ఆదాయం (కలెక్షన్ ఎఫిషియెన్సీ) పెరుగుతుంది.

---

Q3. 'RDSS' పథకం కింద సాధించాల్సిన ముఖ్యమైన ఆర్థిక లక్ష్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) రాష్ట్ర ద్రవ్య లోటును 5% కి పెంచడం

B) డిస్కామ్‌ల ACS (సగటు సరఫరా వ్యయం) మరియు ARR (సగటు రాబడి) మధ్య వ్యత్యాసాన్ని సున్నాకి తీసుకురావడం

C) విద్యుత్ సబ్సిడీలను 100% కి పెంచడం

D) విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలను ప్రైవేటీకరించడం

Answer: B

Explanation: ఉత్పత్తి మరియు సరఫరాకు అయ్యే మొత్తం ఖర్చును (ACS) వినియోగదారుల బిల్లుల ద్వారా (ARR) పూర్తిగా రాబట్టుకోవడం (వ్యత్యాసం జీరో చేయడం) ఈ పథకం నిర్దేశించిన ఆర్థిక లక్ష్యం.

---

Q4. తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ పంపిణీ వ్యవస్థలో ప్రధానంగా ఎన్ని డిస్కామ్‌లు ఉన్నాయి? [Moderate]

A) నాలుగు

B) మూడు

C) రెండు (TSSPDCL, TSNPDCL)

D) ఒకటి

Answer: C

Explanation: తెలంగాణలో ప్రధానంగా రెండు విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలు ఉన్నాయి. అవి సదరన్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ (TSSPDCL) మరియు నార్తర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ (TSNPDCL).

---

Q5. జాతీయ స్థాయిలో RDSS పథకం ద్వారా AT&C నష్టాలను ఏ స్థాయికి తీసుకురావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Moderate]

A) 25-30%

B) 5-7%

C) 0-5%

D) 12-15%

Answer: D

Explanation: దేశవ్యాప్తంగా సగటు అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలను 12 నుండి 15 శాతానికి పరిమితం చేయాలని ఈ పథకం నిర్దేశించింది.

---

Q6. విద్యుత్ (Electricity) అనే అంశం భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ జాబితా కిందకు వస్తుంది? [Tricky]

A) కేంద్ర జాబితా (Union List)

B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)

C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)

D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: C

Explanation: విద్యుత్ ఉమ్మడి జాబితాలో (7వ షెడ్యూల్) ఉంటుంది కాబట్టే కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రెండూ ఈ రంగంలో చట్టాలు, పథకాలను అమలు చేస్తాయి.

---

Q7. RDSS పథకం మునుపటి విద్యుత్ రంగ పథకాల కంటే ఎలా భిన్నమైనది? [Tricky]

A) ఇది కేవలం ప్రైవేట్ సంస్థలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది

B) ఇది షరతులు లేని ఉచిత నిధులను ఇస్తుంది

C) ఇది కేవలం ఫలితాల ఆధారిత (Result-linked) ఆర్థిక సహాయాన్ని మాత్రమే ఇస్తుంది

D) ఇది కేవలం సౌర విద్యుత్‌కు మాత్రమే నిధులు ఇస్తుంది

Answer: C

Explanation: మునుపటి పథకాల వలె కాకుండా, RDSS లో ముందుగా నిర్దేశించిన నష్టాల తగ్గింపు లక్ష్యాలను సాధిస్తేనే తదుపరి విడత కేంద్ర నిధులు డిస్కామ్‌లకు మంజూరవుతాయి.

---

Q8. కేంద్ర ప్రభుత్వ RDSS పథకాన్ని పర్యవేక్షించే జాతీయ నోడల్ ఏజెన్సీలు ఏవి? [Tricky]

A) NITI Aayog మరియు RBI

B) REC (రూరల్ ఎలక్ట్రిఫికేషన్ కార్పొరేషన్) మరియు PFC (పవర్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్)

C) BHEL మరియు NTPC

D) కేవలం కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ మాత్రమే

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం కింద రాష్ట్రాలకు నిధుల మంజూరు మరియు పర్యవేక్షణ బాధ్యతలను కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ తరఫున REC మరియు PFC సంస్థలు నిర్వర్తిస్తాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

'రివాంప్డ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సెక్టార్ స్కీమ్' (RDSS) కు సంబంధించి ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) దేశవ్యాప్తంగా అణు విద్యుత్ కేంద్రాల ఏర్పాటు

B) విద్యుత్ పంపిణీ నష్టాలను (AT&C) తగ్గించడం మరియు ఆర్థిక స్థిరత్వం కల్పించడం

C) రైతులందరికీ ఉచిత సోలార్ పంప్ సెట్లు పంపిణీ చేయడం

D) అంతర్జాతీయ సోలార్ అలయన్స్ కు నిధులు సమకూర్చడం

Answer: B

Explanation: రాష్ట్ర డిస్కామ్‌ల AT&C నష్టాలను తగ్గించి మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడమే (స్మార్ట్ మీటర్లు, తదితరాలు) RDSS ప్రధాన ఉద్దేశం.

---

PYQ 2:

ఇటీవల తెలంగాణ క్యాబినెట్ ఆమోదించిన RDSS పథకానికి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం కింద రాష్ట్ర డిస్కామ్‌లు స్మార్ట్ మీటర్లను మరియు సబ్-స్టేషన్ల అప్‌గ్రేడ్ పనులను చేపడతాయి.
2. దేశవ్యాప్తంగా AT&C నష్టాలను 12-15 శాతానికి తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.
3. విద్యుత్ పంపిణీ పూర్తిగా రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశం అయినందున కేంద్ర జోక్యం ఉండదు.

పై వాటిలో సరైన వ్యాఖ్య(లు) ఏది/ఏవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: A

Explanation: రాజ్యాంగం ప్రకారం విద్యుత్ అనేది ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశం, రాష్ట్ర జాబితాలోనిది కాదు. కాబట్టి 3వ వ్యాఖ్య తప్పు. 1 మరియు 2 సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion - A): తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర డిస్కామ్‌లను కేంద్ర RDSS పథకంలో చేర్చాలని నిర్ణయించింది.

కారణం (Reason - R): RDSS ద్వారా వచ్చే కేంద్ర నిధులతో స్మార్ట్ మీటర్లు అమర్చి, AT&C నష్టాలను అరికట్టడం ద్వారా డిస్కామ్‌ల ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగుపడుతుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కి R సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: విద్యుత్ పంపిణీ నష్టాలను తగ్గించి, ఆర్థిక లోటు నుంచి బయటపడే ఉద్దేశ్యంతోనే (కారణం), రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ కేంద్ర పథకంలో చేరింది (ప్రతిపాదన).

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (DISCOMs) నష్టాల ప్రభావాన్ని విశ్లేషించి, దాన్ని అధిగమించేందుకు ఇటీవల రాష్ట్ర క్యాబినెట్ తీసుకున్న నిర్ణయం ఏ విధంగా తోడ్పడుతుందో తెలపండి.

Answer: తెలంగాణ రాష్ట్ర ద్రవ్యలోటు (Fiscal Deficit) పెరగడానికి ప్రధాన కారణాలలో విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (డిస్కామ్‌లు) అప్పులు ఒకటి. విద్యుత్ చౌర్యం, పాత మౌలిక సదుపాయాలు మరియు బిల్లుల వసూలులో లోపాల వల్ల ఏర్పడే అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలు డిస్కామ్‌ల మనుగడను దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఈ లోటును పూడ్చడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పదే పదే సబ్సిడీలు ఇవ్వాల్సి రావడం బడ్జెట్‌పై తీవ్ర భారం మోపుతోంది.

ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ 'రివాంప్డ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సెక్టార్ స్కీమ్' (RDSS) లో చేరాలని తెలంగాణ క్యాబినెట్ ఇటీవల ఆమోదించింది. ఈ నిర్ణయం ద్వారా స్మార్ట్ మీటర్ల ఏర్పాటు, పాత సబ్-స్టేషన్ల ఆధునీకరణకు కేంద్ర నిధులు అందుతాయి. ఫలితంగా విద్యుత్ చౌర్యం తగ్గి, బిల్లింగ్ సామర్థ్యం 100% కి చేరుకుంటుంది. AT&C నష్టాలు తగ్గి, సగటు సరఫరా వ్యయం (ACS) మరియు సగటు రాబడి (ARR) మధ్య వ్యత్యాసం సున్నాకి చేరినప్పుడు, డిస్కామ్‌లు లాభాల బాట పడతాయి. ఇది దీర్ఘకాలంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరీకరిస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): భారత విద్యుత్ రంగంలో 'సహకార సమాఖ్యవాదం' (Cooperative Federalism) ప్రాముఖ్యతను చర్చిస్తూ, కేంద్రం తెచ్చిన RDSS పథకం రాష్ట్ర డిస్కామ్‌ల స్వరూపాన్ని ఏ విధంగా మార్చగలదో తెలంగాణ ఉదాహరణతో వివరించండి.

Answer: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'విద్యుత్' ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉంది. అంటే జాతీయ స్థాయిలో విద్యుత్ ఉత్పత్తి, ప్రసారాలను కేంద్రం సమన్వయం చేసినప్పటికీ, అంతిమంగా వినియోగదారునికి విద్యుత్‌ను పంపిణీ చేసే బాధ్యత (DISCOMs ద్వారా) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలదే. దేశవ్యాప్తంగా విద్యుత్ రంగం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సవాలు AT&C (అగ్రిగేట్ టెక్నికల్ అండ్ కమర్షియల్) నష్టాలు మరియు బ్యాంకుల నిరర్థక ఆస్తుల్లో (NPAs) డిస్కామ్‌ల అప్పుల వాటా. ఈ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కలిసి పనిచేయడం (సహకార సమాఖ్యవాదం) అత్యంత ఆవశ్యకం.

ఈ కోణంలో కేంద్రం ప్రవేశపెట్టిన RDSS (రివాంప్డ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సెక్టార్ స్కీమ్) ఒక మైలురాయి. ఇది షరతులు లేని ఉచిత నిధులు ఇవ్వకుండా, 'ఫలితాల ఆధారిత' (Result-linked) మద్దతును ఇస్తుంది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఇటీవల ఈ పథకంలో చేరాలని నిర్ణయించడం కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య విధానపరమైన సమన్వయానికి నిదర్శనం. తెలంగాణ డిస్కామ్‌లు (TSSPDCL, TSNPDCL) భారీ ఆర్థిక లోటును ఎదుర్కొంటున్నాయి. RDSS ద్వారా లభించే కేంద్ర నిధులతో తెలంగాణ తన గ్రిడ్ నెట్‌వర్క్‌ను ఆధునీకరిస్తుంది.

లక్షల సంఖ్యలో ఆటోమేటిక్ స్మార్ట్ మీటర్లను అమర్చడం, పాత సబ్-స్టేషన్లను అప్‌గ్రేడ్ చేయడం ద్వారా సాంకేతిక నష్టాలు (Transmission losses) మరియు వాణిజ్య నష్టాలు (విద్యుత్ చౌర్యం) గణనీయంగా తగ్గుతాయి. దేశవ్యాప్తంగా ఈ నష్టాలను 12-15% కి తగ్గించాలన్న జాతీయ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం తప్పనిసరి. తెలంగాణ లాంటి రాష్ట్రాలు ఈ పథకంలో విజయవంతంగా పాల్గొనడం వల్ల పారిశ్రామిక, వ్యవసాయ రంగాలకు నాణ్యమైన విద్యుత్ అందడంతో పాటు, సబ్సిడీల భారం తగ్గి రాష్ట్ర పబ్లిక్ ఫైనాన్స్ స్థిరపడుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: చాలామంది అభ్యర్థులు RDSS అనేది విద్యుత్ 'ఉత్పత్తి' (Generation) పెంచే పథకం అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవానికి ఇది విద్యుత్ 'పంపిణీ' (Distribution / DISCOMs) నష్టాలను తగ్గించే పథకం.
• Trap 2: రాజ్యాంగంలో విద్యుత్ అంశం 'రాష్ట్ర జాబితా' (State List) లో ఉందని పొరబడతారు. వాస్తవానికి ఇది 'ఉమ్మడి జాబితా' (Concurrent List) లో ఉంటుంది.
• Trap 3: RDSS ద్వారా డిస్కామ్‌ల అప్పులను కేంద్ర ప్రభుత్వం పూర్తిగా మాఫీ చేస్తుందని తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి ఇది కేవలం మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి (స్మార్ట్ మీటర్లు, సబ్-స్టేషన్ల అప్‌గ్రేడ్) కోసమే నిధులు ఇచ్చే పథకం, రుణ మాఫీ పథకం కాదు.

---

🧭 Exam Tip

Prelims: పరీక్షల్లో RDSS ఫుల్ ఫామ్, AT&C నష్టాలను ఎంత శాతానికి తగ్గించాలి (12-15%), మరియు ఏ ఏజెన్సీలు దీనిని అమలు చేస్తున్నాయి (REC & PFC) అనే డేటా పాయింట్లపై ప్రశ్నలు వస్తాయి. Mains: గ్రూప్-1 లేదా UPSC మెయిన్స్ లో ఉమ్మడి జాబితా అంశాలపై కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు (Cooperative Federalism) మరియు రాష్ట్ర అప్పుల నియంత్రణలో విద్యుత్ రంగ సంస్కరణల పాత్రపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఎక్కువ. Interview: "ఉచిత విద్యుత్ పథకాల వల్ల డిస్కామ్‌లు నష్టపోతున్నాయా? స్మార్ట్ మీటర్ల ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?" అనే కోణంలో ఇంటర్వ్యూలలో ప్రశ్నలు ఎదురుకావచ్చు. దీనికి రాజ్యాంగబద్ధమైన, ఆర్థికపరంగా బ్యాలెన్స్డ్ సమాధానం ఇవ్వాలి.