ప్రధాని మోదీ మధ్య ఆసియా పర్యటన 2026: ఉజ్బెకిస్తాన్ ద్వైపాక్షిక చర్చలు & 26వ SCO సమ్మిట్

What Happened

భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1 వరకు మధ్య ఆసియాలో విస్తృత పర్యటన చేపట్టారు. ఉజ్బెకిస్తాన్‌తో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకోవడం మరియు కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్‌లో జరిగే 26వ SCO సమ్మిట్‌లో పాల్గొనడం ఈ పర్యటన ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ పర్యటనలో భద్రత, వాణిజ్యం, డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌లు మరియు ఇంధన వనరుల భాగస్వామ్యంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

When & Where

ఈ పర్యటన 2026 ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1 వరకు కొనసాగుతుంది. ద్వైపాక్షిక సమావేశాలు ఉజ్బెకిస్తాన్ రాజధాని తాష్కెంట్‌లోను, బహుళపాక్షిక 26వ SCO సదస్సు కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ రాజధాని బిష్కెక్‌లోను జరుగుతున్నాయి. ఐరోపా, ఆసియా మరియు మధ్యప్రాచ్యాలను కలిపే భౌగోళిక వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా మధ్య ఆసియా ఉంది.

Who Is Involved

• శ్రీ నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధాని, భారత ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.
• షావ్కత్ మిర్జియోయేవ్: ఉజ్బెకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు, తాష్కెంట్‌లో ద్వైపాక్షిక చర్చలకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్నారు.
• సదిర్ జపరోవ్: కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు, 26వ SCO సదస్సు నిర్వాహకుడు.
• SCO సభ్య దేశాల అధినేతలు: రష్యా, చైనా, మధ్య ఆసియా దేశాల నాయకులు పాల్గొంటున్నారు.

How It Works

• ద్వైపాక్షిక సమీక్ష: తాష్కెంట్‌లో వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, డిజిటల్ చెల్లింపులు మరియు రక్షణ సంబంధాలపై చర్చలు నిర్వహించడం.
• వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక: భారతదేశ "విక్షిత్ భారత్ 2047" మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్ "ఉజ్బెకిస్తాన్-2030" విజన్లను సమన్వయం చేసుకోవడం.
• బహుళపాక్షిక ప్లీనరీ: బిష్కెక్ సదస్సులో భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు (Security, Connectivity, Opportunity) అనే సూత్రాలపై భారత జాతీయ ప్రకటన వెలువరించడం.
• సైడ్‌లైన్ దౌత్యం: సదస్సు సందర్భంగా ఇతర యురేసియన్ దేశాధినేతలతో ద్వైపాక్షిక భేటీలను నిర్వహించి ప్రాంతీయ సమస్యలను చర్చించడం.

Why It Matters

ఈ పరిణామం UPSC GS పేపర్ 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు) సిలబస్‌కు అత్యంత కీలకమైనది. భారతదేశ పౌర అణు కార్యక్రమానికి అవసరమైన యురేనియం సరఫరాను ఉజ్బెకిస్తాన్ నుండి సుస్థిరం చేసుకోవడం ఆర్థికంగా ముఖ్యం. భద్రతా పరంగా, SCO RATS వేదిక ద్వారా సరిహద్దు ఉగ్రవాదాన్ని పర్యవేక్షించడం మరియు చైనా-రష్యా ప్రాబల్యాన్ని సమతుల్యం చేయడం వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది.

Historical Background

• 1996: సరిహద్దుల వివాదాల పరిష్కారానికి చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్, తజికిస్తాన్‌లతో "షాంఘై ఫైవ్" ప్రారంభమైంది.
• 2001: ఉజ్బెకిస్తాన్ చేరికతో షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) అధికారిక అంతర్జాతీయ సంస్థగా రూపాంతరం చెందింది.
• 2017: కజకిస్తాన్‌లోని అస్తానా సమ్మిట్‌లో భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్‌లకు పూర్తి స్థాయి సభ్యత్వం లభించింది.

Previous Related Events

• 2023: భారతదేశం వర్చువల్ విధానంలో 23వ SCO సమ్మిట్‌ను నిర్వహించి 'న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్'ను ఆమోదింపజేసింది.
• 2024: కజకిస్తాన్‌లోని అస్తానాలో 24వ సమ్మిట్ జరిగింది; బెలారస్ నూతన సభ్యదేశంగా చేరింది.
• 2025: చైనా ఆతిథ్యంలో 25వ సమ్మిట్ జరిగి ప్రాంతీయ సరఫరా గొలుసులపై దృష్టి సారించింది.

Static GK Connection

• తాష్కెంట్ ఒప్పందం (1966): 1965 భారత్-పాక్ యుద్ధం ముగింపునకు సోవియట్ యూనియన్ మధ్యవర్తిత్వంతో కుదిరిన శాంతి ఒప్పందం. ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన వెంటనే భారత మాజీ ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి తాష్కెంట్‌లో మరణించారు.
• మధ్య ఆసియా భౌగోళిక స్వరూపం: ఉజ్బెకిస్తాన్ ఒక డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ దేశం. ఇది మిగిలిన నాలుగు మధ్య ఆసియా దేశాలతో పాటు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో మాత్రమే సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది.

India & World Comparison

పాశ్చాత్య దేశాల సైనిక కూటమి నాటో (NATO) లా కాకుండా, SCO రాజకీయ, ఆర్థిక, ప్రాంతీయ భద్రతా వేదికగా పనిచేస్తుంది. ఒకవైపు రష్యా, చైనాలతో కూడిన SCOలోను, మరోవైపు అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియాలతో కూడిన క్వాడ్ (Quad) లోను ఏకకాలంలో సభ్యత్వం కలిగి ఉన్న ఏకైక దేశం భారతదేశం మాత్రమే.

Future Impact

• రవాణా కారిడార్లు: పాకిస్తాన్‌ను తప్పించి మధ్య ఆసియాను చేరుకోవడానికి చబహార్ ఓడరేవును INSTC తో అనుసంధానించడం వేగవంతం అవుతుంది.
• ఇంధన భద్రత: ఉజ్బెకిస్తాన్‌తో కుదిరే దీర్ఘకాలిక ఒప్పందాలు భారతదేశ అణు విద్యుత్ కేంద్రాలకు ముడి సరుకు సరఫరాను స్థిరీకరిస్తాయి.
• ఉగ్రవాద నిరోధం: ఆఫ్ఘనిస్తాన్-పాకిస్తాన్ ప్రాంతం నుండి ఉద్భవించే ఉగ్రవాదాన్ని అడ్డుకోవడానికి RATS యంత్రాంగాన్ని భారత్ మరింత సమర్థవంతంగా వినియోగించుకుంటుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• ప్రధాని మోదీ మధ్య ఆసియా పర్యటన 2026 ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1 వరకు జరిగింది.
• ఈ పర్యటనలోని ద్వైపాక్షిక సమావేశాలు ఉజ్బెకిస్తాన్ రాజధాని తాష్కెంట్‌లో నిర్వహించబడ్డాయి.
• బహుళపాక్షిక 26వ SCO సమ్మిట్‌కు కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ రాజధాని బిష్కెక్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
• 2026 సదస్సు 2001లో ఏర్పాటైన SCO సంస్థ యొక్క 25వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది.
• భారతదేశం 2017లో అస్తానా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో పూర్తి స్థాయి సభ్యదేశంగా మారింది.
• బిష్కెక్ సదస్సులో భారత ప్రాధాన్యతలు: భద్రత (Security), అనుసంధానం (Connectivity), అవకాశాలు (Opportunity).
• ఉజ్బెకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు షావ్కత్ మిర్జియోయేవ్ ద్వైపాక్షిక చర్చలకు నాయకత్వం వహించారు.
• "విక్షిత్ భారత్ 2047" మరియు "ఉజ్బెకిస్తాన్-2030" అభివృద్ధి విజన్లను ఏకీకృతం చేయాలని నిర్ణయించారు.
• తాష్కెంట్‌లో మాజీ ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి స్మారకాన్ని మోదీ సందర్శించారు.
• తాష్కెంట్ ఓరియంటల్ స్టడీస్ యూనివర్సిటీలోని మహాత్మా గాంధీ కేంద్రాన్ని కూడా మోదీ సందర్శించారు.
• కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు సదిర్ జపరోవ్ 26వ SCO సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు.
• వాణిజ్యం, రక్షణ, డిజిటల్ అనుసంధానం మరియు ఇంధనం ద్వైపాక్షిక ఎజెండాలో ప్రధాన అంశాలు.
• ప్రపంచంలో ఉన్న రెండు డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ దేశాలలో ఉజ్బెకిస్తాన్ ఒకటి (మరొకటి లీచ్టెన్‌స్టెయిన్).
• ఈ పర్యటన భారతదేశ "కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా పాలసీ" కింద వ్యూహాత్మక విస్తరణను సూచిస్తుంది.
• సదస్సు వేదికపై సైడ్‌లైన్ సమావేశాల ద్వారా యురేసియన్ దేశాలతో ద్వైపాక్షిక సమస్యలను చర్చించారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO)

• Definition: యురేసియా ప్రాంతంలో శాంతి, భద్రత, ఆర్థిక సహకారాన్ని పెంపొందించే శాశ్వత అంతర్-ప్రభుత్వ అంతర్జాతీయ సంస్థ.
• Constitutional / Legal Basis: 2002లో సంతకం చేయబడి 2003లో అమల్లోకి వచ్చిన SCO చార్టర్ దీనికి చట్టబద్ధమైన ఆధారం.
• Scientific / Economic Principle: పరస్పర విశ్వాసం, సమానత్వం, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని గౌరవించే "షాంఘై స్పిరిట్" దీని మూల సూత్రం.
• How it connects to this event: 2026 బిష్కెక్ సమ్మిట్ SCO సంస్థ ఏర్పాటైన 25వ వార్షికోత్సవ మైలురాయిని సూచిస్తుంది.
• Origin & History: 1996 నాటి షాంఘై ఫైవ్ నుండి పరిణామం చెంది, 2001లో చైనాలోని షాంఘైలో అధికారికంగా ఏర్పాటైంది.
• Key milestone 1: 2004లో ఉగ్రవాదం, వేర్పాటువాదం, తీవ్రవాదంపై పోరాటానికి తాష్కెంట్‌లో RATS ఏర్పాటు చేయబడింది.
• Key milestone 2: 2017లో అస్తానా సమ్మిట్‌లో భారత్, పాకిస్తాన్‌లకు పూర్తి సభ్యత్వ హోదా కల్పించబడింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: SCO RATS ఒప్పందం మరియు భారత విదేశాంగ శాఖ యొక్క కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా పాలసీ.
• Nodal Ministry / Body: భారతదేశంలో విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) దీని వ్యవహారాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• India-specific relevance: మధ్య ఆసియాతో రవాణా మార్గాలు (INSTC), ఇంధన భద్రత మరియు సరిహద్దు ఉగ్రవాద నియంత్రణకు అత్యంత కీలకం.
• Global comparison: దీనిని పాశ్చాత్య మీడియా నాటోతో పోల్చినప్పటికీ, SCO సైనిక కూటమి కాదని అధికారికంగా స్పష్టం చేసింది.
• Data point: ఈ కూటమి ప్రపంచ జనాభాలో 40% మరియు ప్రపంచ జీడీపీలో సుమారు 30% వాటాను కలిగి ఉంది.
• Common exam angle: సచివాలయం ప్రధాన కార్యాలయం (బీజింగ్), RATS ప్రధాన కార్యాలయం (తాష్కెంట్), భారతదేశ సభ్యత్వ సంవత్సరం (2017).
• Easy memory hook: సెక్రటేరియట్ బీజింగ్ లో, రాట్స్ (RATS) తాష్కెంట్‌లో, భారత్ ప్రవేశం 2017లో.

---

❓ Practice MCQs

Q1. 2026లో 26వ షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) శిఖరాగ్ర సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్న దేశం ఏది? [Easy]

A) ఉజ్బెకిస్తాన్

B) కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్

C) కజకిస్తాన్

D) చైనా

Answer: B

Explanation: 2026లో 26వ SCO సమ్మిట్ కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ రాజధాని బిష్కెక్‌లో అధ్యక్షుడు సదిర్ జపరోవ్ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతోంది.

---

Q2. ఏ సంవత్సరంలో భారతదేశం షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO)లో పూర్తి స్థాయి శాశ్వత సభ్యదేశంగా మారింది? [Easy]

A) 2001

B) 2015

C) 2017

D) 2023

Answer: C

Explanation: 2017లో కజకిస్తాన్‌లోని అస్తానాలో జరిగిన సమ్మిట్‌లో భారతదేశం పాకిస్తాన్‌తో కలిసి పూర్తి సభ్యత్వాన్ని పొందింది.

---

Q3. 2026లో ఉజ్బెకిస్తాన్‌లో జరిగిన ద్వైపాక్షిక చర్చలలో ఏ రెండు దీర్ఘకాలిక విజన్లను అనుసంధానించాలని నిర్ణయించారు? [Moderate]

A) మేక్ ఇన్ ఇండియా మరియు న్యూ ఉజ్బెకిస్తాన్ 2025

B) విక్షిత్ భారత్ 2047 మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్-2030

C) ఆత్మనిర్భర్ భారత్ మరియు తాష్కెంట్ 2050

D) విజన్ 2030 ఇండియా మరియు కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా 2030

Answer: B

Explanation: ఉజ్బెకిస్తాన్ చర్చలలో భారతదేశపు "విక్షిత్ భారత్ 2047" మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్ యొక్క "ఉజ్బెకిస్తాన్-2030" విజన్లను సమన్వయం చేయాలని నిర్ణయించారు.

---

Q4. 26వ SCO సదస్సులో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ భారత్ తరపున ప్రధానంగా నొక్కిచెప్పిన ప్రాధాన్యతలు ఏమిటి? [Moderate]

A) వాణిజ్యం, రవాణా మరియు సాంకేతికత

B) భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు (Security, Connectivity, Opportunity)

C) ఆరోగ్యం, విద్య మరియు రక్షణ

D) శాంతి, సమృద్ధి మరియు భాగస్వామ్యం

Answer: B

Explanation: SCO సదస్సులో ప్రధాని మోదీ భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు అనే మూడు ప్రధాన అంశాలపై భారత ప్రాధాన్యతలను ప్రసంగించారు.

---

Q5. తాష్కెంట్‌లో ప్రధాని మోదీ సందర్శించిన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి స్మారకం ఏ చారిత్రక ఘట్టంతో ముడిపడి ఉంది? [Moderate]

A) సింధు జలాల ఒప్పందం

B) 1966 తాష్కెంట్ శాంతి ఒప్పందం

C) అలీన ఉద్యమం (NAM) స్థాపన

D) SCO రాట్స్ (RATS) ఏర్పాటు

Answer: B

Explanation: 1965 భారత్-పాక్ యుద్ధానంతరం 1966లో తాష్కెంట్ శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అక్కడే కన్నుమూశారు.

---

Q6. 2026లో బిష్కెక్‌లో జరిగే 26వ SCO సదస్సు ఈ సంస్థ ఏర్పాటైన ఎన్నవ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది? [Tricky]

A) 15వ వార్షికోత్సవం

B) 20వ వార్షికోత్సవం

C) 25వ వార్షికోత్సవం

D) 30వ వార్షికోత్సవం

Answer: C

Explanation: SCO 2001లో అధికారికంగా స్థాపించబడినందున, 2026 నాటికి ఈ సంస్థ ఏర్పాటై సరిగ్గా 25 సంవత్సరాలు పూర్తయింది.

---

Q7. SCOకు సంబంధించి కింది ఏ శాశ్వత విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని తాష్కెంట్‌లో ఉంది? [Tricky]

A) SCO సచివాలయం (Secretariat)

B) SCO డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్

C) ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక నిర్మాణం (RATS)

D) SCO బిజినెస్ కౌన్సిల్

Answer: C

Explanation: ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కొనే SCO RATS ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ తాష్కెంట్‌లో ఉంది, కాగా సాధారణ సెక్రటేరియట్ బీజింగ్‌లో ఉంది.

---

Q8. ప్రపంచంలో కేవలం రెండు మాత్రమే ఉన్న 'డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్' దేశాలలో ఒకటైన మధ్య ఆసియా దేశం ఏది? [Tricky]

A) కజకిస్తాన్

B) కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్

C) తజికిస్తాన్

D) ఉజ్బెకిస్తాన్

Answer: D

Explanation: ఉజ్బెకిస్తాన్ చుట్టూ ఉన్న సరిహద్దు దేశాలన్నీ కూడా భూపరివేష్టిత దేశాలే కావడంతో ఇది డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ దేశంగా గుర్తింపు పొందింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) యొక్క ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక నిర్మాణం (RATS) ప్రధాన కార్యాలయం కింది ఏ నగరంలో ఉంది?

A) బీజింగ్

B) బిష్కెక్

C) తాష్కెంట్

D) మాస్కో

Answer: C

Explanation: తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం మరియు ఉగ్రవాదాన్ని నిరోధించడానికి ఏర్పాటైన SCO RATS ప్రధాన కార్యాలయం ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని తాష్కెంట్‌లో ఉంది.

---

PYQ 2:

షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) మరియు భారతదేశానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. భారతదేశం 2001లో SCO వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా చేరింది.
2. 2026లో జరిగే 26వ SCO సమ్మిట్ ఈ సంస్థ 25వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది.
3. 2026 సదస్సులో భారతదేశ ప్రాధాన్యతలు భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు.

పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనది/వి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 తప్పు, ఎందుకంటే భారత్ 2017లో పూర్తి సభ్యత్వాన్ని పొందింది. ప్రకటనలు 2 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

కింది నాయకులను వారు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న దేశాలతో జతపరచండి:

1. షావ్కత్ మిర్జియోయేవ్ — A. కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్
2. సదిర్ జపరోవ్ — B. ఉజ్బెకిస్తాన్

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) 1-A, 2-B

B) 1-B, 2-A

C) ఇద్దరూ ఉజ్బెకిస్తాన్‌కు చెందినవారు

D) ఇద్దరూ కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్‌కు చెందినవారు

Answer: B

Explanation: షావ్కత్ మిర్జియోయేవ్ ఉజ్బెకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు కాగా, సదిర్ జపరోవ్ కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారత "కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా" విధానంలో ఉజ్బెకిస్తాన్ వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను ప్రధానమంత్రి 2026 ద్వైపాక్షిక పర్యటన ఆధారంగా విశ్లేషించండి.

భారతదేశ "కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా" పాలసీలో ఉజ్బెకిస్తాన్ భౌగోళికంగా మరియు వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకమైన కేంద్రంగా ఉంది. చుట్టూ ఉన్న అన్ని మధ్య ఆసియా దేశాలతో పాటు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో సరిహద్దులు పంచుకునే ఏకైక దేశం కావడం వల్ల ప్రాంతీయ భద్రతకు ఇది ప్రధానమైనది. 2026 నాటి ద్వైపాక్షిక పర్యటనలో "విక్షిత్ భారత్ 2047" మరియు "ఉజ్బెకిస్తాన్-2030" ప్రణాళికలను అనుసంధానించడం ఇరు దేశాల ఆర్థిక సహకారాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.

ఆర్థికంగా, భారతదేశ పౌర అణుశక్తి రంగానికి అవసరమైన యురేనియం దిగుమతులకు ఉజ్బెకిస్తాన్ నమ్మకమైన భాగస్వామి. భద్రతా పరంగా, తాష్కెంట్‌లోని SCO RATS వేదిక ద్వారా సరిహద్దు ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడంలో పరస్పర సహకారం అందుతోంది. చారిత్రకంగా లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి స్మారకం వంటి అంశాలు సాంస్కృతిక బంధాలను బలపరుస్తున్నాయి. పాకిస్తాన్‌ను దాటి వ్యాపారం సాగించడానికి చబహార్ పోర్టును ఉజ్బెకిస్తాన్ రవాణా మార్గాలతో అనుసంధానించడం భారత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు అత్యవసరం.

---

Question 2 (250 words): 26వ SCO సమ్మిట్ ఆ సంస్థ ఏర్పాటైన 25వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది. 2017లో పూర్తి సభ్యత్వం పొందినప్పటి నుండి భారతదేశ పాత్ర పరిణామాన్ని చర్చించండి మరియు ఇండో-పసిఫిక్ కూటములతో యురేసియన్ నిబద్ధతలను సమతుల్యం చేయడంలో భారత్ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను మూల్యాంకనం చేయండి.

షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) 2001లో ప్రారంభమై 25 ఏళ్ల కాలంలో సరిహద్దు వివాదాల వేదిక నుండి సమగ్ర యురేసియన్ కూటమిగా ఎదిగింది. 2017లో అస్తానా సమ్మిట్ ద్వారా పూర్తి సభ్యత్వం పొందిన భారత్, కేవలం పరిశీలకుడిగా కాకుండా చురుకైన భాగస్వామిగా మారింది. 2026 బిష్కెక్ సమ్మిట్‌లో భారత్ ప్రతిపాదించిన 'భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు' అనే లక్ష్యాలు ఈ ప్రాంతంలో భారత్ నిర్దేశించదలచిన స్వతంత్ర వైఖరిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. ఉగ్రవాద నిరోధానికి RATS సమాచార వ్యవస్థను ఉపయోగించుకోవడం, చైనా BRI ప్రాజెక్టులకు ప్రత్యామ్నాయంగా సార్వభౌమత్వంతో కూడిన INSTC కారిడార్‌ను ప్రోత్సహించడం భారత్ ప్రాధాన్యతలు.

అయితే, వ్యూహాత్మక సమతుల్యత సాధించడంలో భారత్ క్లిష్టమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఒకవైపు చైనా, రష్యా ప్రాబల్యం ఉన్న యురేసియన్ SCO వేదికలో ఉంటూనే, మరోవైపు చైనా దూకుడును అడ్డుకోవడానికి ఏర్పాటైన ఇండో-పసిఫిక్ కూటమి 'క్వాడ్' (Quad) లో భారత్ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. పాశ్చాత్య దేశాల వ్యతిరేక వేదికగా SCO మారకుండా నియంత్రించడం, పాకిస్తాన్ అడ్డంకుల వల్ల నేరుగా మధ్య ఆసియాకు భూమార్గం లేకపోవడం భారత్‌కు ప్రధాన అడ్డంకులు.

ముగింపుగా, చబహార్ నౌకాశ్రయం ద్వారా రవాణా మార్గాలను సుగమం చేసుకుంటూ, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుకుంటూ SCO మరియు క్వాడ్ వేదికల మధ్య సమతుల్యతను కొనసాగించడమే భారత విదేశాంగ విధానానికి శ్రేయస్కరం.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: చాలా మంది విద్యార్థులు SCO సచివాలయం మరియు RATS ప్రధాన కార్యాలయాల స్థానాలను తారుమారు చేస్తారు. సరైన వాస్తవం: సెక్రటేరియట్ బీజింగ్‌లో ఉంది, కానీ RATS ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ తాష్కెంట్‌లో ఉంది.
• Trap 2: భారతదేశం SCO వ్యవస్థాపక సభ్యదేశం అనే తప్పుడు భావన ఉంటుంది. వాస్తవానికి SCO 2001లో స్థాపించబడగా, భారతదేశం 2017లో మాత్రమే పూర్తి సభ్యత్వాన్ని పొందింది.
• Trap 3: ఒకే పర్యటనలో రెండు దేశాలు ఉన్నప్పుడు ఆతిథ్య నగరాలను గందరగోళపరుస్తారు. ద్వైపాక్షిక పర్యటన ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని తాష్కెంట్‌లో జరగ్గా, 26వ SCO సమ్మిట్ కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్‌లోని బిష్కెక్‌లో జరిగింది.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల కోసం మధ్య ఆసియా భౌగోళిక స్వరూపం (ఉజ్బెకిస్తాన్ డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ స్థితి), SCO ఏర్పాటైన సంవత్సరం (2001), భారత్ చేరిన సంవత్సరం (2017), మరియు 2026 సదస్సు వేదిక (బిష్కెక్) వంటి వాస్తవాలపై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ. మెయిన్స్ పరీక్షలో క్వాడ్ మరియు SCOల మధ్య భారతదేశ విదేశాంగ సమతుల్యత (Multi-alignment policy) విశ్లేషణపై దృష్టి సారిస్తారు. ఇంటర్వ్యూలలో మధ్య ఆసియాతో అనుసంధానానికి చబహార్ పోర్టు ప్రాముఖ్యతపై ప్రశ్నలు అడగవచ్చు. రాబోయే పరీక్షలలో ప్రధాని మోదీ ప్రతిపాదించిన 'Security, Connectivity, Opportunity' ప్రాధాన్యతలపై ప్రశ్నలు వచ్చే అధిక సంభావ్యత ఉంది.