భారత ప్రభుత్వం వ్యవసాయంలో నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు అమలు చేస్తున్న 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం జూలై 2026 నాటికి 115 లక్షల హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమిని సూక్ష్మ సేద్యం కిందకు తీసుకువచ్చింది. బిందు మరియు తుంపర సేద్యం ద్వారా రైతులకు ఆర్థిక సాయం అందించే ఈ పథకం, ప్రస్తుతం 'ప్రధాన్ మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన' (PM-RKVY) కింద అమలు చేయబడుతోంది. నీటి ఆదా, ఎరువుల పొదుపు మరియు రైతుల ఆదాయ పెంపు సాధించడంలో ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా అద్భుతమైన ఫలితాలను నమోదు చేసింది.
జూలై 2026 నాటికి భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన అధికారిక వివరాల ప్రకారం 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం 115 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని సూక్ష్మ సేద్యం కిందకు తీసుకువచ్చి భారీ మైలురాయిని సాధించింది. నీటి కొరత మరియు భూగర్భ జలాలు అడుగంటుతున్న ప్రాంతాలలో వ్యవసాయాన్ని లాభసాటిగా మార్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాన్ని (Centrally Sponsored Scheme) ముమ్మరంగా అమలు చేస్తోంది.
ఆగస్టు 2026లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పథకం పురోగతిని సమీక్షించి ఫలితాలను విడుదల చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఈ పథకం అమలవుతున్నప్పటికీ, భూగర్భ జలాలు అత్యధికంగా క్షీణిస్తున్న రాష్ట్రాలపై (ముఖ్యంగా దక్కన్ పీఠభూమి, పశ్చిమ భారతదేశం) ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.
1. రైతులు మైక్రో ఇరిగేషన్ (బిందు లేదా తుంపర సేద్యం) పరికరాల కోసం స్థానిక వ్యవసాయ అధికారుల వద్ద దరఖాస్తు చేసుకుంటారు.
2. అర్హులైన లబ్ధిదారులకు గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల వరకు ఈ పరికరాల కోసం ఆర్థిక సహాయం వర్తిస్తుంది.
3. చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 55% సబ్సిడీని ప్రభుత్వం అందిస్తుంది; ఇతర రైతులకు 45% ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది.
4. పారదర్శకత కోసం ఆర్థిక సాయాన్ని నేరుగా రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి (DBT) బదిలీ చేస్తారు. తద్వారా తక్కువ ఖర్చుతో రైతులు ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకుంటారు.
భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'వ్యవసాయం' రాష్ట్ర జాబితాలో (State List) ఉన్నప్పటికీ, దేశ జల భద్రత మరియు ఆహార భద్రత దృష్ట్యా కేంద్రం ఈ పథకానికి నిధులు సమకూరుస్తోంది. సూక్ష్మ సేద్యం ద్వారా గ్రౌండ్ వాటర్ క్షీణతను అడ్డుకోవడం పర్యావరణపరంగా ఎంతో కీలకం. వ్యవసాయంలో శ్రమ వ్యయాన్ని 30-40% తగ్గించి, ఆదాయాన్ని పెంచడం వల్ల ఇది యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ 3 (వ్యవసాయం, సాగునీటి వనరులు, రైతుల ఆదాయం) సిలబస్ కింద అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
ఫెర్టిగేషన్ (Fertigation): నీటి పారుదల వ్యవస్థ ద్వారా నీటిలో కరిగే రసాయన ఎరువులను నేరుగా మొక్కల వేర్లకు అందించే ఆధునిక పద్ధతి. ఇది ఎరువుల వృధాను అరికడుతుంది.
డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT): లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి ప్రభుత్వ రాయితీలను నేరుగా పంపడం. ఇది దళారీ వ్యవస్థను నిరోధిస్తుంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యవసాయంలో నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంలో ఇజ్రాయెల్ అగ్రగామిగా (దాదాపు 99% సూక్ష్మ సేద్యం) ఉంది. బిందు సేద్య సాంకేతికతలో ఆ దేశాన్ని ఆదర్శంగా తీసుకుని భారతదేశం PDMC పథకం ద్వారా భారీ విస్తీర్ణంలో సూక్ష్మ సేద్యాన్ని అమలు చేస్తూ జల భద్రతను సాధించే దిశగా పయనిస్తోంది.
1. వాతావరణ మార్పుల (Climate Change) కారణంగా తలెత్తే కరువు పరిస్థితులను తట్టుకునేందుకు ఈ పథకం దీర్ఘకాలంలో రక్షణ కవచంగా మారుతుంది.
2. ఫెర్టిగేషన్ వాడకం పెరగడం వల్ల రసాయన ఎరువుల దుబారా తగ్గి, నేల కాలుష్యం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
3. ఉద్యానవన పంటల (Horticulture) సాగు విస్తీర్ణం భారీగా పెరిగి, రైతుల వ్యవసాయ వ్యవహారాలు వ్యాపారత్మకంగా (Commercialized) మారే అవకాశం ఉంది.
Core Concept: మైక్రో ఇరిగేషన్ మరియు ఫెర్టిగేషన్ (Micro-Irrigation and Fertigation)
Q1. 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Easy]
A) కేవలం ఉచిత విద్యుత్ అందించడం
B) వ్యవసాయంలో సూక్ష్మ సేద్యాన్ని ప్రోత్సహించి నీటి సామర్థ్యం పెంచడం
C) జాతీయ నదుల అనుసంధానం చేయడం
D) కేవలం రసాయన ఎరువుల ఉచిత పంపిణీ
Answer: B
Explanation: వ్యవసాయంలో బిందు మరియు తుంపర సేద్యం ద్వారా నీటి వినియోగాన్ని మెరుగుపరచడమే PDMC పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.
Q2. 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం కింద చిన్న, సన్నకారు రైతులకు ఎంత శాతం ఆర్థిక సాయం (సబ్సిడీ) లభిస్తుంది? [Easy]
A) 45%
B) 75%
C) 55%
D) 90%
Answer: C
Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం సూక్ష్మ సేద్య పరికరాల కోసం చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు 55% ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది.
Q3. 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం ఏ ప్రధాన పథకం గొడుగు కింద అమలు చేయబడుతోంది? [Moderate]
A) ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన
B) ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన
C) ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి
D) ప్రధాన మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (PM-RKVY)
Answer: D
Explanation: గతంలో PMKSY కింద ఉన్న PDMC పథకాన్ని 2022-23 నుండి PM-RKVY కిందకు మార్చి అమలు చేస్తున్నారు.
Q4. PDMC పథకం కింద ఒక్కో లబ్ధిదారునికి గరిష్టంగా ఎన్ని హెక్టార్ల వరకు ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది? [Moderate]
A) 2 హెక్టార్లు
B) 5 హెక్టార్లు
C) 10 హెక్టార్లు
D) హెక్టార్ల పరిమితి లేదు
Answer: B
Explanation: అధికారిక మార్గదర్శకాల ప్రకారం ఒక లబ్ధిదారునికి గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల విస్తీర్ణానికి మాత్రమే ఈ సబ్సిడీ వర్తిస్తుంది.
Q5. సూక్ష్మ సేద్యం పైపుల ద్వారా నీటితో పాటుగా కరిగే ఎరువులను నేరుగా మొక్కల వేర్లకు అందించే ఆధునిక పద్ధతిని ఏమంటారు? [Moderate]
A) హైడ్రోపోనిక్స్
B) అక్వాపోనిక్స్
C) ఫెర్టిగేషన్ (Fertigation)
D) మల్చింగ్
Answer: C
Explanation: బిందు సేద్యం ద్వారా నీటితో కలిపి ఎరువులను అందించడాన్ని ఫెర్టిగేషన్ అంటారు, దీనివల్ల 11-19% ఎరువుల వృధా అరికట్టబడుతుంది.
Q6. నీతి ఆయోగ్ మూల్యాంకనం (2020-21) ప్రకారం PDMC పథకం గురించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Tricky]
A) దీనివల్ల రైతుల ఆదాయంలో ఎలాంటి సానుకూల మార్పు రాలేదు
B) నీటి వినియోగ సామర్థ్యం 30% నుండి 70% వరకు మెరుగుపడింది
C) దేశవ్యాప్తంగా పండిన పంట దిగుబడి రెట్టింపు కంటే ఎక్కువైంది
D) కేవలం ఉద్యానవన పంటలకు మాత్రమే ఇది ఆర్థికంగా లాభం చేకూర్చింది
Answer: B
Explanation: నీతి ఆయోగ్ నివేదిక ప్రకారం నీటి వినియోగ సామర్థ్యం 30% నుండి 70% వరకు మెరుగుపడింది మరియు రైతుల ఆదాయం 10% నుంచి 69% పెరిగింది.
Q7. కింది వారిలో 45% సబ్సిడీని పొందేందుకు మాత్రమే అర్హులైన వారు ఎవరు? [Tricky]
A) కేవలం మహిళా రైతులు
B) చిన్న, సన్నకారు రైతులు మినహాయించి ఇతర రైతులు
C) అటవీ హక్కులు పొందిన గిరిజన రైతులు మాత్రమే
D) భూమి లేని వ్యవసాయ కౌలు రైతులు
Answer: B
Explanation: ఈ పథకం కింద చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 55% సబ్సిడీ లభిస్తుండగా, మిగిలిన ఇతర రైతులకు (పెద్ద రైతులు) 45% ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది.
Q8. ఆర్థిక సర్వే 2020-21 ఆధారంగా, సూక్ష్మ సేద్యం అడాప్షన్ వల్ల ఎంత శాతం శ్రమ వ్యయం (Labour cost) తగ్గుతుందని అధికారికంగా అంచనా వేయబడింది? [Tricky]
A) 10-17%
B) 30-40%
C) 20-48%
D) 11-19%
Answer: B
Explanation: ఆర్థిక సర్వే 2020-21 ప్రకారం 30-40% శ్రమ వ్యయం తగ్గుతుంది, 20-48% నీరు ఆదా అవుతుంది, మరియు 11-19% ఎరువులు ఆదా అవుతాయి.
PYQ 1:
'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' పథకానికి సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన లబ్ధిదారుల పరిమితి ఎంత?
A) ఒక్కో కుటుంబానికి గరిష్టంగా 2 హెక్టార్లు
B) ఒక్కో లబ్ధిదారునికి గరిష్టంగా 5 హెక్టార్లు
C) గ్రామానికి గరిష్టంగా 100 హెక్టార్లు
D) సాగు విస్తీర్ణంపై ఎలాంటి పరిమితి లేదు
Answer: B
Explanation: ఈ పథకం కింద ఒక లబ్ధిదారునికి గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల విస్తీర్ణానికి మాత్రమే సూక్ష్మ సేద్య పరికరాల కోసం ఆర్థిక సాయం అందుతుంది.
PYQ 2:
'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం గురించి ఈ క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది 2022-23 నుండి ప్రధాన మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (PM-RKVY) కింద అమలు చేయబడుతోంది.
2. సూక్ష్మ సేద్య పరికరాల కోసం చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 55 శాతం ఆర్థిక సాయం అందించబడుతుంది.
3. జూలై 2026 నాటికి ఈ పథకం కింద 115 లక్షల హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమిని మైక్రో ఇరిగేషన్ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చారు.
పై ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: D
Explanation: ఇవ్వబడిన మూడు ప్రకటనలు సరైనవే. ఇది PM-RKVY కింద అమలవుతోంది, 55% సబ్సిడీ చిన్న రైతులకు అందుతుంది, మరియు జూలై 2026 నాటికి 115 లక్షల హెక్టార్లను కవర్ చేసింది.
PYQ 3:
అసర్షన్ (A): మైక్రో ఇరిగేషన్ వ్యవస్థలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు మరియు వ్యవసాయ స్థిరత్వానికి తోడ్పడతాయి.
కారణం (R): ఇవి నీటి వినియోగాన్ని 20-48% వరకు తగ్గిస్తాయి మరియు ఫెర్టిగేషన్ ద్వారా రసాయన ఎరువుల వినియోగాన్ని కూడా తగ్గిస్తాయి.
Answer: A
Explanation: మైక్రో ఇరిగేషన్ నీటి వృధాను గణనీయంగా తగ్గించి (20-48%) మరియు ఎరువుల దుర్వినియోగాన్ని నియంత్రించి పర్యావరణానికి తోడ్పడుతుంది కాబట్టి కారణం అసర్షన్ కు సరైన వివరణ.
Question 1 (150 words): భారతీయ వ్యవసాయంలో నీటి భద్రతను సాధించడంలో 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం పాత్రను వివరించండి.
భారతదేశంలో వ్యవసాయ రంగం అత్యధికంగా (సుమారు 80%) భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడి ఉన్న నేపథ్యంలో, నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం అత్యంత కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. బిందు మరియు తుంపర సేద్య విధానాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా జూలై 2026 నాటికి ఈ పథకం 115 లక్షల హెక్టార్లను సూక్ష్మ సేద్యం కిందకు తీసుకువచ్చింది.
ఈ పథకం ద్వారా మొక్కల వేర్లకు నేరుగా నీరు అందించడం వల్ల ఆర్థిక సర్వే (2020-21) అంచనా ప్రకారం 20-48% నీటి ఆదా జరుగుతోంది. అంతేకాకుండా ఫెర్టిగేషన్ టెక్నాలజీ ద్వారా ఎరువుల వాడకం 11-19% వరకు తగ్గడంతో నేల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతోంది. పల్నాడు రైతు శ్రీనివాసరావు ఉదంతం ద్వారా ఈ విధానం సాగు వ్యయాన్ని తగ్గించి, ఆదాయాన్ని పెంచుతుందని స్పష్టమైంది.
భవిష్యత్తులో భూగర్భ జలాలు అడుగంటుతున్న రాష్ట్రాల్లో ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాన్ని మరింత ఉధృతంగా అమలు చేయడం ద్వారా జాతీయ వ్యవసాయ మరియు జల భద్రతను ఏకకాలంలో సాధించవచ్చు.
Question 2 (250 words): 'సూక్ష్మ సేద్యం కేవలం నీటిని ఆదా చేయడమే కాదు, వ్యవసాయాన్ని ఒక లాభదాయక వ్యాపారంగా మారుస్తుంది.' 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం సాధించిన విజయాలు మరియు దాని ఆర్థిక, పర్యావరణ ప్రయోజనాల ఆధారంగా ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించండి.
మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులు మరియు వేగంగా క్షీణిస్తున్న భూగర్భ జలాల నేపథ్యంలో, భారతదేశం లాంటి వ్యవసాయ ఆధారిత దేశానికి నీటి ఉత్పాదకతను పెంచడం అత్యవసరం. 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం ఈ సవాలును అవకాశంగా మారుస్తూ సూక్ష్మ సేద్యాన్ని విప్లవాత్మకంగా ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. జూలై 2026 నాటికి 115 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని దీని పరిధిలోకి తేవడం ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధిని తెలియజేస్తుంది.
పర్యావరణ కోణంలో చూస్తే, ఈ పథకం భారీ ప్రయోజనాలను చేకూర్చింది. వదలిపెట్టే నీటి పారుదల (Flood Irrigation) విధానానికి భిన్నంగా మైక్రో ఇరిగేషన్ వల్ల 20% నుండి 48% వరకు నీరు ఆదా అవుతోంది. ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ 2023 నివేదిక ప్రకారం, గ్రౌండ్ వాటర్ వేగంగా పడిపోతున్న ప్రాంతాల్లో రైతులు దీన్ని ఒక రక్షణ కవచంగా వాడుతున్నారు. ఫెర్టిగేషన్ వల్ల 11-19% ఎరువులు ఆదా అవుతూ పర్యావరణ కాలుష్యం తగ్గుతోంది.
ఆర్థిక కోణంలో, ఇది రైతుల జీవన ప్రమాణాలను నేరుగా పెంచుతోంది. చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 55%, ఇతర రైతులకు 45% సబ్సిడీ ఇవ్వడం వల్ల టెక్నాలజీ అందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చింది. నీతి ఆయోగ్ అధ్యయనం ప్రకారం రైతుల ఆదాయం 10% నుండి 69% వరకు పెరిగింది. ఇది శ్రమ వ్యయాన్ని 30-40% తగ్గిస్తూ, పంట దిగుబడిని 20-38% పెంచుతుంది.
ముగింపుగా, PDMC పథకాన్ని కేవలం నీటి పరిరక్షణ కోణంలోనే కాకుండా గ్రామీణ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఒక సాధనంగా చూడాలి. భవిష్యత్తులో వాతావరణ మార్పులను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొనేందుకు దేశవ్యాప్తంగా ప్రతీ రాష్ట్రంలోనూ ఈ పథకం యొక్క విస్తృతిని పెంచాల్సిన అవసరం ఉంది.