ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు అల్లూరి సీతారామరాజు (ASR) జిల్లాలోని అరకు వ్యాలీ (గన్నేలి) వద్ద "సంజీవని" కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధి కోసం మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉపాధి, మరియు సంక్షేమం అనే 5 మూలస్తంభాలతో కూడిన ప్రణాళికను ప్రకటించారు. సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసిన 100% స్థానిక రిజర్వేషన్ల జీవో (G.O. 3) కు ప్రత్యామ్నాయం తీసుకొస్తామని హామీ ఇచ్చారు. గిరిజన ఆరోగ్య మౌలిక సదుపాయాల మిషన్, డ్రోన్ల ద్వారా రక్త నమూనాల రవాణా, సికిల్ సెల్ వ్యాధిగ్రస్తులకు ₹10,000 పెన్షన్ వంటివి ఈ పర్యటనలోని ముఖ్యాంశాలు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అల్లూరి సీతారామరాజు (ASR) జిల్లాలో పర్యటించి, 'సంజీవని' కార్యక్రమం ద్వారా గిరిజనుల అభివృద్ధిపై కీలక ప్రకటనలు చేశారు. గిరిజన కుటుంబాలు ఏవీ పేదరికంలో మగ్గకూడదనే లక్ష్యంతో మౌలిక వసతులు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉపాధి, మరియు సంక్షేమం అనే ఐదు సూత్రాలతో కూడిన విజన్ను ఆవిష్కరించారు. సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసిన జీవో-3 (స్థానికులకు ఉద్యోగ రిజర్వేషన్లు) సమస్య పరిష్కారానికి ప్రత్యామ్నాయ చట్టబద్ధమైన మార్గాన్ని అన్వేషిస్తున్నట్లు భరోసా ఇచ్చారు.
ఆగస్టు 29, 2026 న, అల్లూరి సీతారామరాజు (ASR) జిల్లాలోని అరకు వ్యాలీ నియోజకవర్గ పరిధిలోని గన్నేలి మరియు ఆర్.కే నగర్ ప్రాంతాల్లో ఈ కార్యక్రమాలు జరిగాయి.
ఏపీపీఎస్సీ (APPSC) పరీక్షల దృష్ట్యా ఇది అత్యంత కీలకం. పాలనా విభాగంలో గిరిజన రిజర్వేషన్లు (జీవో 3 వివాదం) రాజ్యాంగపరమైన చర్చకు దారితీస్తుంది. టెక్నాలజీ (డ్రోన్స్) ద్వారా అటవీ ప్రాంతాల్లో వైద్య సేవలు అందించడం GS-3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, హెల్త్) లో ఒక కేస్ స్టడీగా ఉపయోగపడుతుంది. ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో వలసలు మరియు ఉపాధి లేమికి కాఫీ సాగు విస్తరణ సరైన విధానపరమైన పరిష్కారం.
ఆరోగ్య రంగంలో 'డ్రోన్ల వినియోగం' లో ఆఫ్రికాలోని రువాండా (Rwanda) దేశం ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది. దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాల్లో రక్తం, మందుల సరఫరాకు వారు జిప్లైన్ (Zipline) వ్యవస్థను వాడారు. ఇప్పుడు ఏపీలోని ASR జిల్లా (గన్నేలి PHC) కూడా అదే నమూనాలో డ్రోన్ల ద్వారా బ్లడ్ శాంపిల్స్ తరలించడం భారత్లో టెక్నాలజీ వినియోగానికి గొప్ప ఉదాహరణ.
Core Concept: 5th Schedule & G.O. 3 (గిరిజన ప్రాంతాల్లో రిజర్వేషన్లు)
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించిన గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధి ప్రణాళికలో కింది ఏ ఐదు మూలస్తంభాలు ఉన్నాయి? [Easy]
A) మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్య, పర్యాటకం, పారిశ్రామికీకరణ
B) మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉపాధి, సంక్షేమం
C) రహదారులు, సాగునీరు, తాగునీరు, విద్య, ఉపాధి
D) ఆరోగ్యం, విద్య, క్రీడలు, పారిశ్రామికీకరణ, బ్యాంకింగ్
Answer: B
Explanation: గిరిజన అభివృద్ధి కోసం మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉపాధి మరియు సంక్షేమం అనే ఐదు కీలక సూత్రాలతో ప్రణాళికను రూపొందించారు.
Q2. ఇటీవలే ప్రారంభించిన 'ఆదివాసితల్లి బాట' ప్రాజెక్టు యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Easy]
A) ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో రహదారుల నిర్మాణం
B) గిరిజన విద్యార్థులకు ఉచిత కోచింగ్
C) కాఫీ సాగు విస్తరణ
D) సోలార్ ప్యానెల్స్ పంపిణీ
Answer: A
Explanation: 'ఆదివాసితల్లి బాట' కింద ₹1,000 కోట్ల వ్యయంతో గిరిజన ప్రాంతాల్లో 900 కి.మీ రహదారుల నిర్మాణం చేపట్టారు.
Q3. ఏపీ ప్రభుత్వం గిరిజన ప్రాంతాల్లోని జన్యుపరమైన సికిల్ సెల్ (Sickle cell) మరియు తలసేమియా వ్యాధిగ్రస్తులకు నెలకు ఎంత పెన్షన్ ఇస్తోంది? [Moderate]
A) ₹5,000
B) ₹10,000
C) ₹3,000
D) ₹15,000
Answer: B
Explanation: సికిల్ సెల్ మరియు తలసేమియా వ్యాధిగ్రస్తులకు ప్రభుత్వం ప్రతి నెలా ₹10,000 చొప్పున పెన్షన్ అందిస్తోంది.
Q4. గన్నేలి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం (PHC) నుండి రక్త నమూనాలను వేగంగా రవాణా చేయడానికి ఏపీ ప్రభుత్వం ఏ టెక్నాలజీని వాడుతోంది? [Moderate]
A) ఎయిర్ అంబులెన్సులు
B) డ్రోన్ సేవలు
C) రోబోటిక్ క్యారియర్లు
D) హై-స్పీడ్ రైల్ నెట్వర్క్
Answer: B
Explanation: ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో సకాలంలో వైద్యం కోసం గన్నేలి PHC నుండి జీజీహెచ్ కు రక్త నమూనాలను డ్రోన్ సేవల ద్వారా తరలిస్తున్నారు.
Q5. గిరిజన విద్యార్థులకు NEET మరియు IIT వంటి పోటీ పరీక్షల శిక్షణ అందించడానికి ఏపీ ప్రభుత్వం ఏ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది? [Moderate]
A) ఐఐటీ ఢిల్లీ
B) నిట్ వరంగల్ (NIT Warangal)
C) ఐఐటీ మద్రాస్ (IIT Madras)
D) ఐఐఎస్సీ బెంగళూరు (IISc)
Answer: C
Explanation: గిరిజన విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్య మరియు పోటీ పరీక్షల శిక్షణ కోసం ప్రభుత్వం ఐఐటీ మద్రాస్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
Q6. ఏపీలోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో గిరిజనులకు (STs) ఉద్యోగాల్లో 100% రిజర్వేషన్లు కల్పించిన G.O. 3 ని సుప్రీంకోర్టు ఏ ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమని కొట్టివేసింది? [Tricky]
A) ఆర్టికల్ 19 మరియు ఆర్టికల్ 21
B) ఆర్టికల్ 14 మరియు ఆర్టికల్ 16
C) ఆర్టికల్ 29 మరియు ఆర్టికల్ 30
D) ఆర్టికల్ 15 మరియు ఆర్టికల్ 17
Answer: B
Explanation: 100% రిజర్వేషన్లు కల్పించడం ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వం) మరియు ఆర్టికల్ 16 (ఉద్యోగ అవకాశాల్లో సమానత్వం) లకు విరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది (2020లో).
Q7. ఈ క్రింది వానిలో ఏపీ ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించిన గిరిజన ఆరోగ్య మౌలిక సదుపాయాల మిషన్ (Tribal Health Infrastructure Mission) కు కేటాయించిన బడ్జెట్ ఎంత? [Tricky]
A) ₹100 కోట్లు
B) ₹250 కోట్లు
C) ₹500 కోట్లు
D) ₹1,000 కోట్లు
Answer: B
Explanation: వైద్య సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడానికి గిరిజన ఆరోగ్య మౌలిక సదుపాయాల మిషన్ కోసం ₹250 కోట్లు కేటాయించారు.
Q8. సెప్టెంబర్ 2 (2026) న ఏ ప్రాంతానికి గోదావరి జలాలను పోలవరం ఎడమ కాలువ ద్వారా తరలించనున్నారు? [Tricky]
A) అరకు వ్యాలీ
B) భద్రాచలం
C) పాడేరు
D) అనకాపల్లి
Answer: D
Explanation: సెప్టెంబర్ 2న పోలవరం ఎడమ కాలువ ద్వారా గోదావరి జలాలు అనకాపల్లికి వస్తాయని సీఎం ప్రకటించారు.
PYQ 1:
రాజ్యాంగంలోని 5వ షెడ్యూల్ దేనికి సంబంధించినది?
A) అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరాం రాష్ట్రాల్లోని గిరిజన ప్రాంతాల పరిపాలన
B) కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల విభజన
C) ఏజెన్సీ మరియు షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల పరిపాలన మరియు నియంత్రణ
D) పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు అధికారాలు
Answer: C
Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 244(1) ప్రకారం 5వ షెడ్యూల్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగల పరిపాలనకు సంబంధించినది.
PYQ 2:
ఇటీవల ఏపీ ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న గిరిజన అభివృద్ధి చర్యలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. 'ఆదివాసితల్లి బాట' ద్వారా ₹1,000 కోట్లతో గిరిజన ప్రాంతాల్లో రోడ్లు నిర్మించారు.
2. సికిల్ సెల్ వ్యాధిగ్రస్తులకు ఏపీ ప్రభుత్వం నెలకు ₹5,000 చొప్పున పెన్షన్ ఇస్తోంది.
3. గిరిజనులకు పోటీ పరీక్షల కోచింగ్ కోసం ఐఐటీ మద్రాస్తో ప్రభుత్వం ఒప్పందం చేసుకుంది.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే సికిల్ సెల్ వ్యాధిగ్రస్తులకు ఇస్తున్న పెన్షన్ ₹5,000 కాదు, ₹10,000. వాక్యాలు 1 మరియు 3 సరైనవి.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
1. ఆదివాసితల్లి బాట - a. అత్యవసర వైద్య వాహనాలు
2. సంజీవని - b. రక్త నమూనాల రవాణా
3. డ్రోన్ సేవలు - c. రోడ్ల నిర్మాణం
4. లైఫ్లైన్ నెట్వర్క్ - d. గిరిజన ప్రాంతాల్లో వైద్య సేవల కార్యక్రమం
Answer: 1-c, 2-d, 3-b, 4-a
Explanation: ఆదివాసితల్లి బాట (రోడ్లు), సంజీవని (మెడికల్ ప్రోగ్రాం), డ్రోన్ (బ్లడ్ శాంపిల్ రవాణా), లైఫ్లైన్ (150 ఎమర్జెన్సీ వెహికల్స్).
Question 1 (150 words): గిరిజన ప్రాంతాల్లో భౌగోళిక అడ్డంకులను అధిగమించి ఆరోగ్య సేవలను అందించడంలో టెక్నాలజీ (సాంకేతికత) పాత్రను విశ్లేషించండి. (10 Marks)
గిరిజన ప్రాంతాలైన దట్టమైన అడవులు మరియు కొండ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు సరైన సమయంలో నాణ్యమైన వైద్యం అందించడం ప్రభుత్వాలకు ఎప్పుడూ సవాలే. దీనికి సాంకేతికతే సరైన పరిష్కారం. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో ప్రారంభించిన కార్యక్రమాలు ఇందుకు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో రవాణా ఆలస్యాన్ని నివారించేందుకు గన్నేలి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం (PHC) నుండి ఏరియా ఆసుపత్రులకు (GGH) డ్రోన్ల ద్వారా రక్త నమూనాలను రవాణా చేయడం సాంకేతికత వినియోగానికి గొప్ప ముందడుగు.
దీనితో పాటు టెలిమెడిసిన్, సెల్ టవర్ల ఏర్పాటు ద్వారా డిజిటల్ కనెక్టివిటీ పెంచడం, 'లైఫ్లైన్ నెట్వర్క్' కింద 150 వాహనాలను జీపీఎస్ (GPS) తో అనుసంధానించడం లాంటివి మరణాల రేటును తగ్గిస్తాయి. అలాగే, గిరిజనుల డిజిటల్ హెల్త్ రికార్డులను నిర్వహించడం వల్ల సికిల్ సెల్ వ్యాధి వంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలకు దీర్ఘకాలిక చికిత్స అందించడం సులభతరం అవుతుంది. ఆధునిక టెక్నాలజీ కేవలం పట్టణాలకే పరిమితం కాకుండా అట్టడుగు వర్గాల ప్రాణాలను కాపాడే 'సంజీవని' లా పనిచేస్తుందని ఈ ప్రాజెక్టులు నిరూపిస్తున్నాయి.
Question 2 (250 words): ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో ఉద్యోగ అవకాశాల కల్పనకు ఉన్న రాజ్యాంగపరమైన సవాళ్లను (G.O 3 నేపథ్యం) వివరిస్తూ, గిరిజన సాధికారత కోసం ఏపీ ప్రభుత్వం సూచించిన '5 మూలస్తంభాల వ్యూహం' ఏ మేరకు దోహదపడుతుందో చర్చించండి. (15 Marks)
భారత రాజ్యాంగంలోని 5వ షెడ్యూల్ గిరిజన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక పరిపాలనా రక్షణను కల్పిస్తుంది. అయితే, గిరిజన ప్రాంతాల్లో ఉపాధ్యాయ పోస్టులను 100% స్థానిక ఎస్టీలకే (ST) కేటాయించేందుకు అప్పటి ఏపీ ప్రభుత్వం తెచ్చిన జీవో-3 ని 2020లో సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కొట్టివేసింది. ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వం) మరియు ఆర్టికల్ 16 (ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు) నిబంధనలను ఉల్లంఘించి ఏ వర్గానికీ 100% రిజర్వేషన్లు ఇవ్వలేమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఈ తీర్పుతో గిరిజన నిరుద్యోగ యువతలో ఏర్పడిన అభద్రతాభావాన్ని తొలగించడం ప్రభుత్వాలకు పెద్ద సవాలుగా మారింది.
ఈ రాజ్యాంగపరమైన సవాళ్ల మధ్య, గిరిజన సాధికారత కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కొత్తగా 'ఐదు మూలస్తంభాల వ్యూహం' (మౌలిక వసతులు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉపాధి, సంక్షేమం) ప్రకటించింది. చట్టపరమైన చిక్కులు లేని ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి మార్గాలను ఇది చూపుతోంది. ఉదాహరణకు, కేవలం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల పైనే ఆధారపడకుండా, లక్ష ఎకరాల్లో కాఫీ సాగును విస్తరించడం, పర్యాటక రంగంలో హోమ్స్టేలను ప్రోత్సహించడం, మరియు రాబోయే మూడేళ్లలో లక్ష మంది యువతకు స్కిల్ డెవలప్మెంట్ ద్వారా ప్రైవేట్ ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం గొప్ప విధానపరమైన మార్పు.
మౌలిక వసతుల కోణంలో ₹1,000 కోట్లతో ఆదివాసితల్లి బాట కింద 900 కి.మీ రోడ్లు, 1.6 లక్షల ఇళ్లకు సౌర విద్యుత్ వంటివి గిరిజనుల జీవన ప్రమాణాలను పెంచుతాయి. విద్య కోసం ఐఐటీ మద్రాస్తో ఒప్పందం చేసుకోవడం గిరిజన విద్యార్థులు జాతీయ స్థాయిలో పోటీ పడేందుకు బాటలు వేస్తుంది. రాజ్యాంగ బద్ధమైన ప్రత్యామ్నాయ రిజర్వేషన్ విధానాన్ని తీసుకురావడంతో పాటు, ఈ ఐదు సూత్రాల సమగ్ర అభివృద్ధి నమూనా గిరిజన పేదరిక నిర్మూలనకు బలమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది.
Prelims: పరీక్షాధికారులు 'ఆదివాసితల్లి బాట', 'సంజీవని' ఏ వర్గానికి సంబంధించిన పథకాలు అని నేరుగా అడుగుతారు. సికిల్ సెల్ పెన్షన్ అమౌంట్ (₹10,000), ఐఐటీ మద్రాస్ ఒప్పందం, డ్రోన్ల వాడకం లాంటి వాస్తవాలపై దృష్టి పెట్టండి. Mains: గ్రూప్-1 పేపర్-2 (Polity) మరియు పేపర్-5 (Economy & AP development) లో జీవో 3 రద్దు సృష్టించిన ఇంపాక్ట్ మరియు గిరిజనుల సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం ఐదు మూలస్తంభాల స్ట్రాటజీ పై ఖచ్చితంగా ప్రశ్న వస్తుంది. Interview / Prediction: 5వ షెడ్యూల్ ప్రాంతాల్లో గవర్నర్ కు ఉన్న అధికారాలు ప్రాథమిక హక్కులను (ఉద్యోగాల్లో 50% రిజర్వేషన్ సీలింగ్) అతిక్రమించవచ్చా అనే రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న ఇంటర్వ్యూ బోర్డు ముందు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది.