వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1ను ప్రారంభించిన ఏపీ సీఎం

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్.చంద్రబాబు నాయుడు ఆగస్టు 31, 2026న వెలిగొండ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ (ఫేజ్-1)ను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా ఫీడర్ కెనాల్ గేట్లను ఎత్తి 10.7 టీఎంసీల కృష్ణా నది జలాలను నల్లమల సాగర్ రిజర్వాయర్‌లోకి విడుదల చేశారు. గత మూడు దశాబ్దాలుగా ఎదురుచూస్తున్న కరువు పీడిత ప్రాంతాల రైతుల కల దీనితో నెరవేరింది. నిర్వాసిత కుటుంబాలకు సత్వరమే పరిహారం చెల్లించిన తరువాతే నీటిని విడుదల చేశారు.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 31 సోమవారం నాడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మార్కాపురం జిల్లా (ప్రకాశం ప్రాంతం) పరిధిలో జరిగింది. శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ కొల్లం వాగు వద్ద ఉన్న బ్యాక్ వాటర్స్ నుంచి నల్లమల కొండల గుండా నిర్మించిన సొరంగాల ద్వారా నల్లమల సాగర్‌కు నీరు చేరుతుంది. భౌగోళికంగా ఇది రాయలసీమ మరియు ప్రకాశం జిల్లాల కరువు ప్రాంతాలకు కేంద్రంగా ఉంది.

Who Is Involved

• ఎన్.చంద్రబాబు నాయుడు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి, ఫేజ్-1 ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. 1996లో శంకుస్థాపన చేసినది కూడా ఈయనే.
• నిమ్మల రామానాయుడు: రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి, ప్రాజెక్టు అమలు మరియు నీటి విడుదలను పర్యవేక్షించారు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల శాఖ: ఈ భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం మరియు నిర్వహణ బాధ్యతలను చేపడుతున్న నోడల్ ఏజెన్సీ.
• నిర్వాసిత కుటుంబాలు (R&R): ముంపునకు గురైన 6,206 కుటుంబాలు, వీరికి రూ. 768 కోట్ల పునరావాస ప్యాకేజీని అందించారు.

How It Works

1. నీటి తరలింపు (Water Diversion): శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ పరిధిలోని కొల్లం వాగు వద్ద నుంచి కృష్ణా నది వరద జలాలను గ్రావిటీ (గురుత్వాకర్షణ) ద్వారా తరలిస్తారు.
2. ట్విన్ టన్నెల్స్ (Twin Tunnels): నల్లమల కొండల గుండా డ్రిల్లింగ్ చేసిన 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన రెండు భారీ సమాంతర సొరంగాల ద్వారా నీరు ప్రవహిస్తుంది.
3. నిల్వ (Storage): సొరంగాల ద్వారా వచ్చిన నీటిని 43.5 టీఎంసీల నిల్వ సామర్థ్యం ఉన్న 'నల్లమల సాగర్' రిజర్వాయర్‌లో నిల్వ చేస్తారు.
4. పంపిణీ (Distribution): నల్లమల సాగర్ నుంచి ప్రధాన కాలువల ద్వారా ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాల్లోని వ్యవసాయ భూములకు మరియు తాగునీటి అవసరాలకు నీటిని సరఫరా చేస్తారు.

Why It Matters

• సామాజిక ప్రభావం (Social Impact): ప్రకాశం జిల్లా పశ్చిమ ప్రాంతంలో దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ వ్యాధికి సురక్షిత తాగునీరు అందించడం ద్వారా చెక్ పెడుతుంది.
• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత (Economic Impact): 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందడం వల్ల పంటల వైవిధ్యం, ఉద్యానవనాలు, ఆగ్రో ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. తద్వారా వలసలు తగ్గుతాయి.
• పరీక్షల కోణం (Exam Relevance): APPSC గ్రూప్-1, గ్రూప్-2 (ఏపీ జాగ్రఫీ, ఏపీ ఎకానమీ) విభాగాల్లో ప్రాజెక్టు సామర్థ్యం, లబ్ధి పొందే జిల్లాలపై నేరుగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

Historical Background

• 1996: ఎన్.టి.రామారావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ఈ ప్రాజెక్టుకు రూపకల్పన జరగ్గా, 1996 మార్చి 5న అప్పటి సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేశారు.
• 2004-2005: కేంద్ర అటవీ మరియు పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖల నుంచి అనుమతులు లభించాయి మరియు ప్రాజెక్టు పనులు లాంఛనంగా టెండర్ల దశకు చేరుకున్నాయి.
• 2024-2026: ఎన్.డి.ఎ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత రూ. 2,400 కోట్లు వెచ్చించి ప్రాజెక్టు పనులను వేగవంతం చేసింది. పునరావాస ప్యాకేజీని వేగంగా పూర్తి చేసింది.

Previous Related Events

• 2021 జనవరి: వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన మొదటి సొరంగం (18.8 కి.మీ) తవ్వకం పనులు పూర్తయ్యాయి.
• 2024 ఆగస్టు: ప్రాజెక్టు నిర్వాసితుల పునరావాసం కోసం ముగింపు దశ ప్యాకేజీని పంపిణీ చేయడంలో ప్రభుత్వం వేగం పెంచింది.
• 2026 ఆగస్టు: ఆగస్టు 23న ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు నిర్వాసితులకు రూ. 250 కోట్ల తుది చెక్కును అందజేశారు. ఆ తర్వాత ఆగస్టు 31న ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1 ప్రారంభమైంది.

Static GK Connection

• కృష్ణా నది (Krishna River): మహారాష్ట్రలోని మహాబలేశ్వర్ వద్ద పుట్టి, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ గుండా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్ దీనిపై ఉన్న ప్రధాన ఆనకట్టలు.
• నల్లమల కొండలు (Nallamala Hills): తూర్పు కనుమల్లో (Eastern Ghats) భాగమైన ఈ కొండలు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NST) ఈ అడవుల్లోనే ఉంది.

India & World Comparison

భారతదేశంలో ఒక టైగర్ రిజర్వ్ పరిధిలో (నల్లమల అడవులు) పర్యావరణానికి మరియు వన్యప్రాణులకు హాని కలగకుండా డబుల్ షీల్డెడ్ టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్ల (TBM) ద్వారా 18 కిలోమీటర్ల మేర సొరంగాలు తవ్వడం అత్యంత అరుదైన ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం. ఇది ప్రపంచంలోని ఆధునిక టన్నెల్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టులతో సమానమైన సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తోంది.

Future Impact

• ఫేజ్-2 లక్ష్యాలు: రెండవ దశ పూర్తయితే మొత్తం 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది.
• తాగునీటి భద్రత: కడప, నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాల్లోని 30 మండలాలకు చెందిన 15 లక్షల మందికి తాగునీటి కొరత తీరుతుంది.
• భూగర్భ జలాల వృద్ధి: నల్లమల సాగర్ వంటి రిజర్వాయర్ల ద్వారా భూగర్భ జల మట్టాలు పెరుగుతాయి, బోర్ బావులపై ఆధారపడటం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1ను ఆగస్టు 31, 2026న ఏపీ సీఎం ప్రారంభించారు.
• ఈ ప్రాజెక్టు అధికారిక పేరు పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు.
• ఫేజ్-1 ద్వారా నల్లమల సాగర్‌లోకి 10.7 టీఎంసీల నీటిని విడుదల చేశారు.
• తొలిదశలో 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, 4 లక్షల మందికి తాగునీరు అందుతుంది.
• శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ (కృష్ణా నది) బ్యాక్ వాటర్స్ దీనికి ప్రధాన నీటి వనరు.
• నల్లమల కొండల గుండా 18.8 కి.మీ పొడవున్న రెండు సొరంగాలను తవ్వారు.
• పశ్చిమ ప్రకాశం జిల్లాలోని తీవ్రమైన ఫ్లోరైడ్ సమస్యను ఇది నివారిస్తుంది.
• ఫేజ్-1 ద్వారా ప్రకాశం, మార్కాపురం జిల్లాల రైతులకు లబ్ధి చేకూరుతుంది.
• ప్రాజెక్టు పునరావాసం (R&R) కింద 6,206 కుటుంబాలకు రూ. 768 కోట్లు పంపిణీ చేశారు.
• నల్లమల సాగర్ రిజర్వాయర్ మొత్తం నిల్వ సామర్థ్యం 43.5 టీఎంసీలు.
• పూర్తి స్థాయిలో ప్రాజెక్టు పూర్తయితే 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది.
• రెండవ దశలో కడప, నెల్లూరు జిల్లాలకు కూడా ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.
• ప్రాజెక్టుకు 1996 మార్చి 5న చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేశారు.
• వన్యప్రాణులకు ముప్పు కలగకుండా అడ్వాన్స్‌డ్ టన్నెల్ బోరింగ్ మిషన్లను ఉపయోగించారు.
• 2019 తర్వాత 18 ఏళ్లు నిండిన నిర్వాసిత యువతకు రూ. 2 లక్షల అదనపు పరిహారం ఇచ్చారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: అంతర్-బేసిన్ జల మళ్లింపు (Inter-Basin Water Transfer)

• Definition: ఒక నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో (బేసిన్) ఉన్న మిగులు జలాలను, నీటి కొరత ఉన్న మరొక నదీ పరివాహక లేదా కరువు ప్రాంతానికి కాలువలు, సొరంగాల ద్వారా మళ్లించడాన్ని అంతర్-బేసిన్ జల మళ్లింపు అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (State List) ఎంట్రీ 17 ప్రకారం రాష్ట్ర నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలో ఉంటాయి. అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాలకు సంబంధించి ఆర్టికల్ 262 వర్తిస్తుంది.
• Scientific / Economic Principle: గ్రావిటీ ఫ్లో (గురుత్వాకర్షణ శక్తి) ఆధారంగా అధిక ఎత్తులో ఉన్న రిజర్వాయర్ నుంచి పల్లపు ప్రాంతాలకు పంపుల అవసరం లేకుండా నీటిని తరలించడం. ఇది ఆర్థికంగా చాలా లాభదాయకమైన పద్ధతి.
• How it connects to this event: కృష్ణా నదిపై ఉన్న శ్రీశైలం డ్యామ్ నుంచి వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ద్వారా వరద జలాలను కరువు ప్రాంతమైన ప్రకాశం జిల్లాకు తరలించడం ఈ సూత్రం కిందకే వస్తుంది.
• Origin & History: ఏపీలో ఇలాంటి బృహత్తర మళ్లింపు ప్రాజెక్టులకు స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే సర్ ఆర్థర్ కాటన్ పునాది వేశారు.
• Key milestone 1: 2015లో పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం ద్వారా గోదావరి జలాలను కృష్ణా బేసిన్‌కు మళ్లించడం ఏపీ చరిత్రలో ఒక కీలక ఘట్టం.
• Key milestone 2: 2026లో వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ద్వారా టన్నెల్ టెక్నాలజీతో నల్లమల అడవుల గుండా నీటిని విజయవంతంగా మళ్లించడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: జాతీయ నదుల అనుసంధాన పథకం (NRLP), ఏపీ జలవనరుల అభివృద్ధి విధానం.
• Nodal Ministry / Body: జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ (కేంద్రం), జలవనరుల శాఖ (ఆంధ్రప్రదేశ్).
• India-specific relevance: వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఎల్-నినో (El-Nino) ప్రభావంతో వర్షాభావ పరిస్థితులు తలెత్తుతున్న నేపథ్యంలో ఇలాంటి ప్రాజెక్టులు రాయలసీమ లాంటి డ్రై-జోన్‌లకు జీవనాధారం.
• Global comparison: చైనాలోని 'సౌత్ టు నార్త్ వాటర్ డైవర్షన్ ప్రాజెక్ట్' ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
• Data point: భారతదేశం సగటున 4,000 BCM (బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల) వార్షిక వర్షపాతాన్ని పొందుతున్నప్పటికీ, అందులో ఉపయోగించుకునేది కేవలం 1,123 BCM మాత్రమే.
• Common exam angle: గ్రూప్స్ పరీక్షల్లో "వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఏ రెండు ప్రాంతాలను కలుపుతుంది?" లేదా "నీటి తరలింపు సామర్థ్యం ఎంత?" అని తరచుగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: "శ్రీశైలం టన్నెల్ టు నల్లమల" - కృష్ణా నుంచి ప్రకాశం కరువు తీర్చే జీవధార (Poola Subbaiah Veligonda).

---

❓ Practice MCQs

Q1. పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1 కింద ఏ రిజర్వాయర్ నుంచి నల్లమల సాగర్‌కు నీటిని విడుదల చేశారు? [Easy]

A) నాగార్జున సాగర్

B) శ్రీశైలం రిజర్వాయర్

C) సోమశిల రిజర్వాయర్

D) పులిచింతల ప్రాజెక్టు

Answer: B

Explanation: శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ ఫోర్-షోర్ (కొల్లం వాగు) నుంచి గ్రావిటీ ద్వారా 18.8 కి.మీ సొరంగాల గుండా నల్లమల సాగర్‌లోకి నీటిని విడుదల చేశారు.

---

Q2. వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ జిల్లాలో ప్రధానంగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ సమస్యను పరిష్కరించనున్నారు? [Easy]

A) గుంటూరు

B) కర్నూలు

C) ప్రకాశం

D) అనంతపురం

Answer: C

Explanation: పశ్చిమ ప్రకాశం జిల్లాలో దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ సమస్యను మరియు తాగునీటి కొరతను ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తిగా నివారించనుంది.

---

Q3. వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1 ద్వారా ఎన్ని లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందించనున్నారు? [Moderate]

A) 4.47 లక్షల ఎకరాలు

B) 1.19 లక్షల ఎకరాలు

C) 2.50 లక్షల ఎకరాలు

D) 3.28 లక్షల ఎకరాలు

Answer: B

Explanation: ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1 కింద 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, 4 లక్షల మందికి తాగునీరు అందుతుంది. 4.47 లక్షల ఎకరాలు అనేది ప్రాజెక్టు మొత్తం (ఫేజ్-2 తో కలిపి) పూర్తయిన తర్వాత సాధించే లక్ష్యం.

---

Q4. ఆగస్టు 2026 నాటికి వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ముంపునకు గురైన (R&R) ఎన్ని కుటుంబాలకు ఏపీ ప్రభుత్వం పరిహారం చెల్లించింది? [Moderate]

A) 6,206 కుటుంబాలు

B) 4,933 కుటుంబాలు

C) 7,321 కుటుంబాలు

D) 10,000 కుటుంబాలు

Answer: A

Explanation: రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేవలం 48 రోజుల్లో 6,206 నిర్వాసిత కుటుంబాలకు రూ. 768 కోట్ల పునరావాస పరిహారాన్ని అందజేసింది.

---

Q5. నల్లమల సాగర్ రిజర్వాయర్ యొక్క ఉద్దేశించిన మొత్తం నిల్వ సామర్థ్యం (Live Storage) ఎంత? [Moderate]

A) 10.7 టీఎంసీలు

B) 18.8 టీఎంసీలు

C) 43.5 టీఎంసీలు

D) 50.0 టీఎంసీలు

Answer: C

Explanation: శ్రీశైలం నుంచి కృష్ణా నది వరద జలాలను తరలించి నిల్వ చేసే నల్లమల సాగర్ రిజర్వాయర్ పూర్తి సామర్థ్యం 43.5 టీఎంసీలు.

---

Q6. పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైనది గుర్తించండి. [Tricky]

A) ఈ ప్రాజెక్టు నీటి తరలింపు కోసం లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ (ఎత్తిపోతల) విధానంపై పూర్తిగా ఆధారపడింది.

B) దీనికి 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన తర్వాత శంకుస్థాపన జరిగింది.

C) ఈ ప్రాజెక్టుకు 1996లో చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేయగా, అప్పటి నుంచి ఎన్.టి.రామారావు పేరుతో పిలుస్తున్నారు.

D) ఈ ప్రాజెక్టులో నీటిని శ్రీశైలం నుంచి టన్నెల్స్ ద్వారా గ్రావిటీ (గురుత్వాకర్షణ) విధానంలో మళ్లిస్తారు.

Answer: D

Explanation: ఈ ప్రాజెక్టులో పంపుల అవసరం లేకుండా శ్రీశైలం నుంచి గ్రావిటీ ద్వారా నీరు నల్లమల సాగర్‌కు చేరుతుంది. శంకుస్థాపన 1996లోనే జరిగింది.

---

Q7. వెలిగొండ ప్రాజెక్టు నిర్వాసితుల (Oustees) పునరావాస ప్యాకేజీలో భాగంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2019 తర్వాత 18 ఏళ్లు నిండిన యువతకు ఎంత అదనపు పరిహారం ప్రకటించింది? [Tricky]

A) రూ. 1 లక్ష

B) రూ. 2 లక్షలు

C) రూ. 5 లక్షలు

D) రూ. 3 లక్షలు

Answer: B

Explanation: ప్రాజెక్టు పునరావాసంలో భాగంగా 2019 తర్వాత 18 ఏళ్లు నిండిన నిర్వాసిత యువతకు తలా రూ. 2 లక్షల చొప్పున అదనపు పరిహారాన్ని ప్రభుత్వం మంజూరు చేసింది.

---

Q8. ఈ ప్రాజెక్టులో నీటిని తరలించడానికి తవ్విన రెండు సమాంతర సొరంగాల (టన్నెల్స్) పొడవు ఎంత? [Tricky]

A) ఒక్కొక్కటి 18.8 కి.మీ

B) రెండు కలిపి 18.8 కి.మీ

C) ఒక్కొక్కటి 43.5 కి.మీ

D) మొదటిది 18.8 కి.మీ, రెండవది 11.2 కి.మీ

Answer: A

Explanation: నల్లమల కొండల గుండా నీటిని శ్రీశైలం నుంచి తరలించడానికి ఒక్కొక్కటి 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవున్న రెండు భారీ సమాంతర సొరంగాలను (Twin Tunnels) తవ్వారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రధానంగా ఏ జిల్లాలకు సాగునీరు మరియు తాగునీటిని అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది?

A) కర్నూలు, అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి

B) ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప

C) గుంటూరు, కృష్ణా, ఏలూరు

D) చిత్తూరు, తిరుపతి, అన్నమయ్య

Answer: B

Explanation: ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి స్థాయిలో పూర్తయితే ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాల్లోని 30 మండలాల్లో కరువు మరియు ఫ్లోరైడ్ సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది.

---

PYQ 2:

పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ ప్రాజెక్టును గోదావరి నది మిగులు జలాలను రాయలసీమకు తరలించే ఉద్దేశ్యంతో నిర్మిస్తున్నారు.
2. ఫేజ్-1 కింద 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందిస్తారు.
3. ఈ ప్రాజెక్టులో నీటిని తరలించడానికి నల్లమల అడవుల గుండా టన్నెల్స్ నిర్మించారు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 తప్పు ఎందుకంటే ఇది కృష్ణా నది వరద జలాలను (శ్రీశైలం నుంచి) మళ్లించే ప్రాజెక్టు, గోదావరి కాదు. వాక్యాలు 2 మరియు 3 ఖచ్చితంగా సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (A): పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రకాశం జిల్లా పశ్చిమ ప్రాంతంలో ప్రజల ఆరోగ్య ప్రమాణాలను గణనీయంగా పెంచుతుందని భావిస్తున్నారు.

కారణం (R): ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా కృష్ణా నది జలాలను సరఫరా చేయడం వల్ల, ఆ ప్రాంతంలో దశాబ్దాలుగా తీవ్రంగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ వ్యాధి బారిన పడకుండా ప్రజలకు సురక్షిత తాగునీరు లభిస్తుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: ఫ్లోరైడ్ సమస్యకు ప్రధాన కారణం కలుషిత భూగర్భ జలాలను తాగడం. వెలిగొండ ద్వారా కృష్ణా నది ఉపరితల జలాలను తాగునీటి కోసం అందించడం వల్ల ఫ్లోరైడ్ సమస్య తీరుతుంది. కాబట్టి R అనేది A కి సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని వెలిగొండ సాగునీటి ప్రాజెక్టు సామాజిక-ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రకాశం, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల కరువు మరియు తాగునీటి సమస్యల పరిష్కారం కోసం ఉద్దేశించిన పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు రాష్ట్ర సామాజిక-ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని మార్చగల కీలక పథకం. భౌగోళికంగా వర్షాభావ పరిస్థితులను ఎదుర్కొనే ఈ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయం పూర్తిగా వర్షాధారంగా లేదా బోర్ల పై ఆధారపడి ఉంది.

సామాజికంగా, ఈ ప్రాజెక్టు పశ్చిమ ప్రకాశం జిల్లాలో దశాబ్దాలుగా వేధిస్తున్న ఫ్లోరైడ్ భూతానికి శాశ్వత చెక్ పెడుతుంది. ఫేజ్-1 ద్వారా సుమారు 4 లక్షల మందికి సురక్షిత కృష్ణా జలాలు తాగునీరుగా అందుతాయి. ఆర్థికంగా చూస్తే, తొలిదశలో 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందడం వల్ల పంటల వైవిధ్యం పెరుగుతుంది. రైతులు వాణిజ్య, ఉద్యాన పంటల వైపు మళ్లే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల ఆగ్రో ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమల వృద్ధి చెంది గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాలు మెరుగుపడతాయి, పట్టణాలకు వలసలు తగ్గుతాయి.

ముగింపుగా, 6,206 నిర్వాసిత కుటుంబాలకు సకాలంలో రూ. 768 కోట్ల పునరావాస పరిహారం అందించడం ద్వారా అభివృద్ధి-సంక్షేమం రెండింటినీ సమతుల్యం చేసిన ఈ ప్రాజెక్టు, భవిష్యత్తులో రాయలసీమ-ప్రకాశం ప్రాంతాలను సస్యశ్యామలం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): అంతర్-బేసిన్ జల మళ్లింపు (Inter-Basin Water Transfer) విధానాలు కరువు పీడిత ప్రాంతాల అభివృద్ధికి ఎలా తోడ్పడతాయి? పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టును ఉదాహరణగా తీసుకొని విశ్లేషించండి.

వాతావరణ మార్పులు మరియు ఎల్-నినో ప్రభావాల వల్ల భారతదేశంలో వర్షపాత పంపిణీ తీవ్ర అసమానతలకు గురవుతోంది. ఒక ప్రాంతంలో వరదలు ముంచెత్తుతుంటే, మరో ప్రాంతంలో కరువు తాండవిస్తోంది. ఈ అసమతుల్యతను నివారించడానికి, వరదలు వచ్చే నదీ పరివాహక ప్రాంతం (బేసిన్) నుంచి మిగులు జలాలను కరువు పీడిత ప్రాంతాలకు తరలించే "అంతర్-బేసిన్ జల మళ్లింపు" విధానం ఒక అత్యుత్తమ భౌగోళిక-ఇంజనీరింగ్ పరిష్కారం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఈ విధానానికి ఒక ఆదర్శ నమూనా. కృష్ణా నదిలో వరదలు వచ్చినప్పుడు 43.5 టీఎంసీల నీటిని శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ బ్యాక్ వాటర్స్ నుంచి నల్లమల సాగర్‌కు మళ్లిస్తారు. ఎటువంటి భారీ పంపింగ్ మోటార్లు లేకుండా, కేవలం గురుత్వాకర్షణ (Gravity) శక్తిని ఉపయోగించి 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన రెండు సొరంగాల ద్వారా నీటిని తరలించడం ఆర్థికంగా మరియు సాంకేతికంగా ఒక అద్భుత ప్రయోగం.

ఈ తరలింపు ద్వారా ప్రకాశం, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల్లోని 30 మండలాలకు ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. ప్రాజెక్టు పూర్తయితే 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది, దీనివల్ల భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, స్థానికంగా వ్యవసాయ ఆధారిత ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగి వలసలు నిరోధించబడతాయి. పర్యావరణపరంగా చూస్తే, నల్లమల టైగర్ రిజర్వ్ వన్యప్రాణులకు ఎటువంటి ఇబ్బంది కలగకుండా ఆధునిక టన్నెల్ బోరింగ్ మిషన్లతో భూగర్భ సొరంగాలు నిర్మించడం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణ-అభివృద్ధి మధ్య సమతుల్యత సాధించారు.

ముగింపుగా, వెలిగొండ లాంటి మళ్లింపు ప్రాజెక్టులు కేవలం నీటిపారుదల పథకాలు మాత్రమే కావు, అవి ఫ్లోరైడ్ వంటి ఆరోగ్య సమస్యలను తీర్చే జీవనాధారాలు. భవిష్యత్తులో జాతీయ స్థాయిలో నదుల అనుసంధానం ప్రాజెక్టులకు ఇలాంటి ఆధునిక టన్నెల్-గ్రావిటీ విధానాలు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse వెలిగొండ ప్రాజెక్టు యొక్క నీటి వనరు with నాగార్జున సాగర్ లేదా గోదావరి నది. The correct fact is ఈ ప్రాజెక్టుకు శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ ఫోర్-షోర్ (కృష్ణా నది) ప్రధాన నీటి వనరు.
• Trap 2: A common wrong assumption is ఈ ప్రాజెక్టులో ఎత్తిపోతల (లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్) ద్వారా నీటిని పంపింగ్ చేస్తారు. The reality is పంపుల అవసరం లేకుండా కేవలం గ్రావిటీ (గురుత్వాకర్షణ) ద్వారా 18.8 కి.మీ సొరంగాల గుండా నీరు నల్లమల సాగర్‌కు చేరుతుంది.
• Trap 3: Many students miss లబ్ధి పొందే జిల్లాల పేర్లు when answering questions on this topic. Always remember ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాలు (ముఖ్యంగా పశ్చిమ ప్రకాశం ఫ్లోరైడ్ ప్రాంతం) ప్రయోజనం పొందుతాయి.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: APPSC గ్రూప్-2 లేదా గ్రామ సచివాలయం పరీక్షల్లో ఈ ప్రాజెక్టు సామర్థ్యం (43.5 టీఎంసీలు, 10.7 టీఎంసీల ఫేజ్-1), టన్నెల్స్ పొడవు (18.8 కి.మీ), మరియు లబ్ధి పొందే జిల్లాలపై డైరెక్ట్ ఫ్యాక్ట్-బేస్డ్ ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Mains: గ్రూప్-1 మెయిన్స్ పేపర్-4 (ఎకానమీ & డెవలప్‌మెంట్) లో కరువు నివారణ చర్యలు, వలసల నిరోధన, అంతర్-బేసిన్ జల మళ్లింపు విధానాల సామాజిక-ఆర్థిక ప్రభావాల గురించి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు.
• Interview: ఇంటర్వ్యూలలో డెవలప్‌మెంట్ vs పర్యావరణం (టైగర్ రిజర్వ్ గుండా టన్నెల్స్) గురించి, మరియు నిర్వాసితుల (R&R) పరిహారం-పునరావాస ప్రక్రియ ఎలా అమలు చేశారనే కోణంలో అభ్యర్థుల అభిప్రాయాన్ని అడుగుతారు.
• Prediction: రాబోయే APPSC పరీక్షల్లో "వెలిగొండ ప్రాజెక్టు వల్ల ప్రధానంగా పరిష్కరించబడే ఆరోగ్య సమస్య ఏది?" (జవాబు: ఫ్లోరైడ్) అనే ప్రశ్న అడిగే అవకాశాలు చాలా ఎక్కువ.