బిష్కెక్ లో 26వ SCO సదస్సు 2026: ముఖ్యాంశాలు & ఒప్పందాలు

What Happened

ప్రాంతీయ భద్రత, ఉగ్రవాద నిర్మూలన మరియు యురేషియా ఆర్థిక ఏకీకరణపై చర్చించడానికి 26వ షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) సదస్సు విజయవంతంగా జరిగింది. ఈ సదస్సు ముగింపు సందర్భంగా బిష్కెక్ డిక్లరేషన్ తో పాటు మరో 27 బహుపాక్షిక పత్రాలపై సంతకాలు జరిగాయి. ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రసంగిస్తూ, "రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్" (సంస్కరణ, పనితీరు, పరివర్తన) అనే పాలనా మంత్రాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు. అలాగే, కొనసాగుతున్న ప్రపంచ వివాదాలను పరిష్కరించడానికి దౌత్యం, చర్చలు మాత్రమే ఏకైక మార్గమని స్పష్టం చేశారు.

When & Where

ఈ సదస్సు ఆగస్టు 31 నుండి సెప్టెంబర్ 1, 2026 వరకు కిర్గిజిస్తాన్ రాజధాని బిష్కెక్ లోని వైరిస్ ఓర్డో (Yrys Ordo) ప్రాంగణంలో జరిగింది. ఈ సదస్సుతో కిర్గిజిస్తాన్ యొక్క 2025-2026 SCO అధ్యక్ష బాధ్యతలు ముగిశాయి. అదే సమయంలో బిష్కెక్ లో ఆరవ 'వరల్డ్ నోమాడ్ గేమ్స్' (World Nomad Games) ప్రారంభోత్సవం కూడా జరిగింది.

Who Is Involved

• సాదిర్ జపరోవ్: కిర్గిజిస్తాన్ అధ్యక్షుడు; 26వ SCO సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు.
• నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధాన మంత్రి; భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించి ఉగ్రవాద నిరోధక సహకారంపై గళం విప్పారు.
• SCO సభ్య దేశాలు: మొత్తం 10 సభ్య దేశాల నాయకులు (చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్, తజికిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, భారత్, పాకిస్తాన్, ఇరాన్, బెలారస్).
• SCO సెక్రటేరియట్: బీజింగ్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన ఈ శాశ్వత కార్యనిర్వాహక సంస్థ, సదస్సు దౌత్యపరమైన ఏర్పాట్లను సులభతరం చేసింది.

How It Works

• బిష్కెక్ డిక్లరేషన్: SCO కు 25 ఏళ్లు నిండిన సందర్భంగా సుస్థిర అభివృద్ధి మరియు భద్రత కోసం సభ్య దేశాల ఉమ్మడి లక్ష్యాలను నిర్దేశించే ఒక ముసాయిదా పత్రం.
• యూనివర్సల్ సెక్యూరిటీ సెంటర్: తీవ్రవాదం మరియు వ్యవస్థీకృత నేరాలపై ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి కొత్తగా 'యూనివర్సల్ సెంటర్ ఫర్ కౌంటరింగ్ ఛాలెంజెస్ అండ్ థ్రెట్స్' ను ఏర్పాటు చేశారు.
• శక్తి & వాతావరణ ఒప్పందాలు: ఇంధన వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయడానికి మరియు SCO "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" ను ఏర్పాటు చేయడానికి సభ్య దేశాలు ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేశాయి.
• యాంటీ-నార్కోటిక్స్ యాక్షన్ ప్లాన్: 2030 వరకు సింథటిక్ డ్రగ్స్ (కృత్రిమ మాదకద్రవ్యాలు) రవాణాను అరికట్టడానికి ఒక లక్ష్య-ఆధారిత సహకార కార్యక్రమాన్ని ఖరారు చేశారు.

Why It Matters

• ప్రాంతీయ భద్రత (GS Paper 2 - IR): నూతనంగా ఏర్పాటు చేసిన 'యూనివర్సల్ సెక్యూరిటీ సెంటర్', వ్యవస్థీకృత నేరాలు మరియు నార్కో-టెర్రరిజం పై సరిహద్దు ఇంటెలిజెన్స్ సామర్థ్యాలను గణనీయంగా పెంచుతుంది.
• యురేషియా కనెక్టివిటీ: పోర్ట్ అభివృద్ధి మరియు లాజిస్టిక్స్‌కు సంబంధించిన ఒప్పందాలు, ఇంటర్నేషనల్ నార్త్-సౌత్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) పట్ల భారతదేశ వ్యూహాత్మక అడుగులకు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనం చేకూరుస్తాయి.
• క్లైమేట్ డిప్లొమసీ: పర్యావరణ పరిరక్షణ సాంకేతికతలను యురేషియా దేశాల మధ్య బదిలీ చేసుకోవడానికి 'గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్' ఒక కీలకమైన వేదికను అందిస్తుంది.

Historical Background

• 1996: సరిహద్దుల్లో సైనిక బలగాలను తగ్గించడానికి చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్ మరియు తజికిస్తాన్ దేశాలు కలిసి "షాంఘై ఫైవ్" (Shanghai Five) ను ఏర్పాటు చేశాయి.
• 2001: ఉజ్బెకిస్తాన్ చేరిక తర్వాత జూన్ 2001 లో దీనిని అధికారికంగా షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) గా పేరు మార్చారు.
• 2017: ఆస్తానా (Astana) లో జరిగిన సదస్సులో భారత్, పాకిస్తాన్‌లు పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశాలుగా చేరాయి. దీనితో ఈ కూటమి దక్షిణ ఆసియా వరకు విస్తరించింది.

Previous Related Events

• జూలై 2023: 23వ SCO సదస్సుకు భారత్ వర్చువల్‌గా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఇందులో డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ పై దృష్టి సారిస్తూ 'న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్' ను ఆమోదించారు.
• జూలై 2024: 24వ SCO సదస్సు కజకిస్తాన్‌లోని ఆస్తానాలో జరిగింది, ఇక్కడ బెలారస్ 10వ పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశంగా అధికారికంగా చేరింది.
• మే 2026: దేశాధినేతల సదస్సుకు ముందుగా, SCO సభ్య దేశాల భద్రతా మండలి కార్యదర్శుల సన్నాహక సమావేశానికి కిర్గిజిస్తాన్ బిష్కెక్ లో ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 51: అంతర్జాతీయ చట్టాలు మరియు ఒప్పందాలను గౌరవించడాన్ని ఆర్టికల్ 51 నిర్దేశిస్తుంది. SCO చార్టర్‌కు భారత్ కట్టుబడి ఉండటం దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.
• SCO RATS: ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం (RATS) ప్రధాన కార్యాలయం ఉజ్బెకిస్తాన్ లోని తాష్కెంట్ లో ఉంది. ఇది తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం మరియు ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా సభ్య దేశాల ప్రయత్నాలను సమన్వయం చేస్తుంది.

India & World Comparison

SCO భౌగోళిక పరిధి మరియు జనాభా పరంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రాంతీయ సంస్థ. ఇది యురేషియా భూభాగంలో 80% మరియు ప్రపంచ జనాభాలో 40% కవర్ చేస్తుంది. NATO మరియు G7 వంటి పాశ్చాత్య దేశాల కూటములు యూరో-అట్లాంటిక్ ప్రాధాన్యతలపై దృష్టి సారిస్తే, SCO భారతదేశానికి సెంట్రల్ ఆసియా దేశాలతో నేరుగా సంబంధాలు నెరపడానికి మరియు ఒక నాన్-వెస్ట్రన్ వేదిక ద్వారా తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

Future Impact

• యాంటీ-డ్రగ్ లక్ష్యాలు: సింథటిక్ ఔషధాల అక్రమ రవాణాను అరికట్టే సహకార కార్యక్రమం ద్వారా 2030 నాటికి పటిష్టమైన సరిహద్దు తనిఖీలను మరియు ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్ ను అమలు చేస్తారు.
• లాజిస్టిక్స్ ఏకీకరణ: ఆమోదించబడిన పోర్ట్ మరియు లాజిస్టిక్స్ కార్యాచరణ ప్రణాళిక, సెంట్రల్ ఆసియా అంతటా కస్టమ్స్ ప్రోటోకాల్‌లను క్రమబద్ధీకరిస్తుంది. ఇది రాబోయే దశాబ్దంలో అంతర్గత వాణిజ్యాన్ని గణనీయంగా పెంచుతుంది.
• సంస్థాగత సంస్కరణ: ఈ సదస్సులో సంతకం చేసిన 2002 SCO చార్టర్ ప్రోటోకాల్ సవరణలు సంస్థాగత నిర్మాణాన్ని ఆధునీకరిస్తాయి, తద్వారా భవిష్యత్తులో విధాన నిర్ణయాల్లో భారత్‌కు బలమైన స్వరం లభిస్తుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 26వ SCO సదస్సు ఆగస్టు 31 - సెప్టెంబర్ 1, 2026 తేదీల్లో కిర్గిజిస్తాన్‌లోని బిష్కెక్ లో జరిగింది.
• ఈ సదస్సు SCO స్థాపన (2001) కు 25వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది.
• థీమ్: "25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity."
• కిర్గిజ్ అధ్యక్షుడు సాదిర్ జపరోవ్ ఈ సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు.
• ఉగ్రవాదంపై "జీరో టాలరెన్స్" ఉండాలని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ స్పష్టం చేశారు.
• మోదీ అందించిన పాలనా మంత్రం: "రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్" (Reform, Perform, Transform).
• యురేషియా సహకారాన్ని ఏకీకృతం చేయడానికి నాయకులు 'బిష్కెక్ డిక్లరేషన్' పై సంతకాలు చేశారు.
• భద్రతా ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు నూతనంగా ఒక 'యూనివర్సల్ సెంటర్' ను ఆమోదించారు.
• సభ్య దేశాలు SCO "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" ను స్థాపించడానికి అంగీకరించాయి.
• 2030 లక్ష్యంగా మాదకద్రవ్యాల వ్యసనాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒక సహకార కార్యక్రమం సంతకం చేయబడింది.
• SCOలో ప్రస్తుతం 10 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి, బెలారస్ అత్యంత కొత్తది (2024).
• బిష్కెక్ లో జరుగుతున్న ఆరవ 'వరల్డ్ నోమాడ్ గేమ్స్'తో పాటే ఈ సదస్సు జరిగింది.
• SCO సెక్రటేరియట్ శాశ్వత ప్రధాన కార్యాలయం చైనాలోని బీజింగ్‌లో ఉంది.
• ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం (RATS) ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని తాష్కెంట్ లో ఉంది.
• భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 51 (అంతర్జాతీయ శాంతి) ద్వారా SCO లో భారత భాగస్వామ్యం ప్రతిబింబిస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO)

• Definition: తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం మరియు ఉగ్రవాదం అనే 'మూడు చెడుల'ను (three evils) ఎదుర్కోవడానికి మరియు ప్రాంతీయ స్థిరత్వాన్ని కాపాడటానికి ఏర్పాటైన యురేషియన్ రాజకీయ, ఆర్థిక మరియు భద్రతా కూటమి.
• Constitutional / Legal Basis: ఇది SCO చార్టర్ (2002 లో సంతకం, 2003 లో అమలు) ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. ఇది UN ఫ్రేమ్‌వర్క్ కింద నమోదైన బహుపాక్షిక సంస్థ.
• Scientific / Economic Principle: పరస్పర నమ్మకం, సమానత్వం, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం పట్ల గౌరవం అనే "షాంఘై స్పిరిట్" (Shanghai Spirit) సూత్రాలపై ఇది పనిచేస్తుంది.
• How it connects to this event: 2026 బిష్కెక్ సదస్సు 25 వసంతాల వేడుకను జరుపుకుంటూ, గ్రీన్ టెక్నాలజీ, సింథటిక్ డ్రగ్స్ కంట్రోల్ వంటి రంగాలకు తన ప్రాబల్యాన్ని విస్తరించింది.
• Origin & History: 1996 లో సరిహద్దు సమస్యల పరిష్కారం కోసం ఏర్పాటు చేసిన "షాంఘై ఫైవ్" (Shanghai Five) నుండి ఇది ఉద్భవించింది.
• Key milestone 1: 2001 లో ఉజ్బెకిస్తాన్ చేరికతో, ఈ సంస్థ అధికారికంగా SCO గా పేరు మార్చుకుంది.
• Key milestone 2: 2017 లో ఆస్తానా సదస్సులో భారత్, పాకిస్తాన్ లు చేరడంతో ఇది దక్షిణ ఆసియా వరకు విస్తరించిన ప్రాంతీయ సంస్థగా మారింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: SCO RATS ఫ్రేమ్‌వర్క్ మరియు బిష్కెక్ డిక్లరేషన్ (2026).
• Nodal Ministry / Body: భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) SCO లో భారతదేశ ప్రాతినిధ్యాన్ని సమన్వయం చేస్తుంది.
• India-specific relevance: భారతదేశ "కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా" (Connect Central Asia) విధానానికి, ఇంధన భద్రతకు మరియు సరిహద్దు తీవ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఇది అత్యంత కీలకం.
• Global comparison: భద్రతా కోణంలో తరచుగా NATO తో, ఆర్థిక లక్ష్యాల కోసం EU తో పోల్చబడుతుంది. కానీ ఇది ప్రాథమికంగా సైనికేతర (non-military) ఏకాభిప్రాయ కూటమి.
• Data point: ప్రపంచ జనాభాలో సగం మరియు ప్రపంచ GDP (PPP పరంగా) లో సుమారు 32% SCO దేశాలదే.
• Common exam angle: UPSC పరీక్షల్లో సభ్య దేశాలు (ఉదాహరణకు తుర్క్మెనిస్తాన్ సభ్య దేశం కాదు అని గుర్తించడం), RATS ప్రధాన కార్యాలయం (తాష్కెంట్), భారత్ చేరిన సంవత్సరం (2017) పై తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తుంటాయి.
• Easy memory hook: "TRUCK-K-PI-IB" (Tajikistan, Russia, Uzbekistan, China, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Pakistan, India, Iran, Belarus — ఇవి 10 సభ్య దేశాలు).

---

❓ Practice MCQs

Q1. 2026లో జరిగిన 26వ షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) దేశాధినేతల సదస్సు ఎక్కడ జరిగింది? [Easy]

A) ఆస్తానా, కజకిస్తాన్

B) బిష్కెక్, కిర్గిజిస్తాన్

C) తాష్కెంట్, ఉజ్బెకిస్తాన్

D) కింగ్‌డావో, చైనా

Answer: B

Explanation: 26వ SCO సదస్సుకు కిర్గిజిస్తాన్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఇది ఆగస్టు 31 నుండి సెప్టెంబర్ 1, 2026 వరకు దాని రాజధాని బిష్కెక్ లో జరిగింది.

---

Q2. బిష్కెక్ లో జరిగిన 26వ SCO సదస్సు అధికారిక థీమ్ ఏమిటి? [Easy]

A) Secure SCO: Towards a Resilient Eurasia

B) 25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity

C) Multilateralism in the 21st Century: The Shanghai Spirit

D) Global Security and Economic Integration in Eurasia

Answer: B

Explanation: SCO కు 25 ఏళ్లు నిండిన సందర్భంగా "25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity" అనే థీమ్‌తో సదస్సును నిర్వహించారు.

---

Q3. జాతీయ సరిహద్దులు దాటి వచ్చే భద్రతా ముప్పులపై సమన్వయాన్ని పెంచడానికి 2026 బిష్కెక్ సదస్సులో ఆమోదించబడిన కొత్త సంస్థ ఏది? [Moderate]

A) యురేషియన్ సైబర్‌సెక్యూరిటీ టాస్క్ ఫోర్స్

B) యూనివర్సల్ సెంటర్ ఫర్ కౌంటరింగ్ ఛాలెంజెస్ అండ్ థ్రెట్స్ టు ద సెక్యూరిటీ ఆఫ్ SCO మెంబర్ స్టేట్స్

C) రీజినల్ యాంటీ-నార్కోటిక్స్ కమాండ్ సెంటర్

D) సెంట్రల్ ఏషియన్ బార్డర్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ

Answer: B

Explanation: SCO సభ్య దేశాల భద్రతకు ఎదురయ్యే సవాళ్లు, ముప్పులను సమర్థవంతంగా తిప్పికొట్టడానికి 'యూనివర్సల్ సెంటర్' ఏర్పాటు నిబంధనలకు నాయకులు ఆమోదం తెలిపారు.

---

Q4. 26వ SCO సదస్సులో సభ్య దేశాలు ఏ సంవత్సరం వరకు సింథటిక్ డ్రగ్స్ రవాణాను మరియు మాదకద్రవ్యాల వ్యసనాన్ని అరికట్టడానికి దీర్ఘకాలిక సహకార కార్యక్రమంపై సంతకాలు చేశాయి? [Moderate]

A) 2028

B) 2030

C) 2035

D) 2040

Answer: B

Explanation: 2030 వరకు మాదకద్రవ్యాల వ్యసనాన్ని, ముఖ్యంగా సింథటిక్ డ్రగ్స్ ను ఎదుర్కోవడానికి సభ్య దేశాల మధ్య ఒక సమగ్ర సహకార ఒప్పందంపై నాయకులు సంతకాలు చేశారు.

---

Q5. 2026 SCO సదస్సులో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఒక కీలకమైన పాలనా మంత్రాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు. అది ఏమిటి? [Moderate]

A) సబ్ కా సాథ్, సబ్ కా వికాస్ (Sabka Saath, Sabka Vikas)

B) మినిమమ్ గవర్నమెంట్, మాక్సిమమ్ గవర్నెన్స్ (Minimum Government, Maximum Governance)

C) రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్ (Reform, Perform, Transform)

D) యాక్ట్ ఈస్ట్, థింక్ కాంటినెంటల్ (Act East, Think Continental)

Answer: C

Explanation: బిష్కెక్ లో తన ప్రసంగం సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి మోదీ “రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్” (సంస్కరణ, పనితీరు, పరివర్తన) ను కీలక పాలనా మంత్రంగా ఎత్తిచూపారు.

---

Q6. కింది సెంట్రల్ ఆసియా (మధ్య ఆసియా) దేశాలలో షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) లో సభ్యత్వం లేని దేశం ఏది? [Tricky]

A) కిర్గిజిస్తాన్

B) తజికిస్తాన్

C) ఉజ్బెకిస్తాన్

D) తుర్క్మెనిస్తాన్

Answer: D

Explanation: తుర్క్మెనిస్తాన్ దేశం ఐక్యరాజ్యసమితిచే గుర్తించబడిన 'కఠినమైన శాశ్వత తటస్థ' (permanent neutrality) విధానానికి కట్టుబడి ఉంటుంది. అందువల్ల ఇది SCO లో సభ్య దేశం కాదు, కానీ తరచుగా అతిథిగా హాజరవుతుంది.

---

Q7. SCO సెక్రటేరియట్ మరియు ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం (RATS) ప్రధాన కార్యాలయాలు వరుసగా ఏ నగరాల్లో ఉన్నాయి? [Tricky]

A) షాంఘై మరియు మాస్కో

B) బీజింగ్ మరియు తాష్కెంట్

C) ఆస్తానా మరియు బిష్కెక్

D) బీజింగ్ మరియు దుషాంబే

Answer: B

Explanation: SCO యొక్క రెండు శాశ్వత సంస్థలైన సెక్రటేరియట్ ప్రధాన కార్యాలయం బీజింగ్‌లోనూ, RATS ప్రధాన కార్యాలయం ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని తాష్కెంట్ లోనూ ఉన్నాయి.

---

Q8. 2026 బిష్కెక్ సదస్సులో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం సంతకం చేసిన సాంకేతిక చొరవను ఏమని పిలుస్తారు? [Tricky]

A) SCO గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్

B) యురేషియన్ క్లైమేట్ మిటిగేషన్ ఫండ్

C) షాంఘై క్లీన్ ఎనర్జీ నెట్‌వర్క్

D) సెంట్రల్ ఏషియన్ కార్బన్ అలయన్స్

Answer: A

Explanation: వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి మరియు స్థిరమైన అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి SCO "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" ఏర్పాటు కోసం నాయకులు ఒక సహకార కార్యక్రమంపై సంతకాలు చేశారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) కి సంబంధించి కింది వాక్యాలలో ఏది సరైనది?

A) తూర్పు ఐరోపాలో NATO కు వ్యతిరేకంగా ఇది మొదట్లో ఒక సైనిక కూటమిగా ఏర్పడింది.

B) 2017లో ఆస్తానాలో జరిగిన సదస్సులో భారత్ మరియు పాకిస్తాన్‌లు పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశాలుగా చేరాయి.

C) SCO అధికారిక పని భాషలు ఇంగ్లీష్, రష్యన్ మరియు మాండరిన్.

D) ఇరాన్ ప్రస్తుతం ఒక పరిశీలకుల (observer) దేశం మాత్రమే, పూర్తి సభ్యత్వాన్ని ఇంకా సాధించలేదు.

Answer: B

Explanation: 2017లో ఆస్తానా సదస్సులో భారత్, పాకిస్తాన్‌లు పూర్తి సభ్యులుగా చేరాయి. SCO సైనిక కూటమి కాదు, దీని అధికారిక భాషలు రష్యన్ మరియు చైనీస్ (మాండరిన్) మాత్రమే, మరియు ఇరాన్ 2023లో పూర్తి సభ్య దేశంగా మారింది.

---

PYQ 2:

26వ SCO సదస్సుకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) స్థాపించి 25 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భాన్ని సూచిస్తుంది.
2. ఈ సదస్సులో బిష్కెక్ డిక్లరేషన్‌ను ఆమోదించారు.
3. బిష్కెక్ లో జరిగిన ఈ సదస్సులోనే బెలారస్ అధికారికంగా కొత్త సభ్య దేశంగా చేరింది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation: వాక్యాలు 1 మరియు 2 సరైనవి. వాక్యం 3 తప్పు, ఎందుకంటే బెలారస్ 2024లో ఆస్తానాలో జరిగిన 24వ SCO సదస్సులోనే అధికారికంగా పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశంగా ఆమోదం పొందింది (2026 లో కాదు).

---

PYQ 3:

నిశ్చితార్థం (A): SCO కి చెందిన 'ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం' (RATS) లో భారతదేశం చురుకుగా పాల్గొంటుంది.

హేతువు (R): తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం మరియు ఉగ్రవాదంపై ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి సభ్య దేశాలకు RATS ఒక శాశ్వత, సంస్థాగత వేదికను అందిస్తుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం, ఉగ్రవాదం (Three evils) పై ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్ కోసం భారత్ RATS వేదికను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది భారతదేశ అంతర్గత, సరిహద్దు భద్రతా ప్రయోజనాలకు నేరుగా సేవ చేస్తుంది. అందువల్ల, A కి R సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ప్రాంతీయ భద్రత మరియు ఆర్థిక లక్ష్యాల కోసం బిష్కెక్ లో జరిగిన 26వ SCO సదస్సు ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి.

బిష్కెక్ లో జరిగిన 26వ SCO సదస్సు (2026) భారతదేశ యురేషియా భద్రతా మరియు ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ఏకీకృతం చేయడానికి ఒక కీలకమైన వేదికగా నిలిచింది. భద్రత అనేది ఎప్పుడూ భారత్‌కు ప్రథమ ప్రాధాన్యత. 'యూనివర్సల్ సెంటర్ ఫర్ కౌంటరింగ్ ఛాలెంజెస్ అండ్ థ్రెట్స్' కు లభించిన ఆమోదం, సరిహద్దు ఉగ్రవాదం మరియు సింథటిక్ డ్రగ్స్ రవాణాపై న్యూఢిల్లీ ఇంటెలిజెన్స్ యంత్రాంగాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. ఉగ్రవాదం విషయంలో "ద్వంద్వ ప్రమాణాలు" ఉండకూడదన్న ప్రధానమంత్రి మోదీ దృఢ వైఖరి, ప్రాంతీయ భద్రతా చర్చల్లో భారతదేశ నాయకత్వాన్ని పునరుద్ఘాటించింది.

ఆర్థికంగా, పోర్ట్ మరియు లాజిస్టిక్స్ అభివృద్ధిపై జరిగిన ఒప్పందాలు ఇంటర్నేషనల్ నార్త్-సౌత్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) మరియు చాబహార్ పోర్ట్ కు సంబంధించిన భారతీయ ఆశయాలకు సరిగ్గా సరిపోతాయి. ఇది శత్రు పొరుగు దేశాలను (పాకిస్తాన్) దాటవేస్తూ సెంట్రల్ ఆసియా మార్కెట్లను చేరుకోవడానికి సులభతరం చేస్తుంది. అంతేకాకుండా, SCO "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" స్థాపన వాతావరణ మార్పులకు సంబంధించిన తన విధానాలను ఎగుమతి చేయడానికి భారత్‌కు కొత్త మార్గాలను తెరుస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) సరిహద్దు సమస్యలను పరిష్కరించే ఒక చిన్న వ్యవస్థ నుండి సమగ్ర యురేషియన్ కూటమిగా పరిణామం చెందింది. 26వ బిష్కెక్ సదస్సు ఫలితాల నేపథ్యంలో, చైనా ఆధిపత్యం చలాయిస్తున్న ఒక కూటమిలో భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని (strategic autonomy) ఎలా కాపాడుకుంటుందో చర్చించండి.

1996 లో కేవలం "షాంఘై ఫైవ్" గా మొదలైన సంస్థ, 2026 బిష్కెక్ సదస్సులో తన 25వ వార్షికోత్సవాన్ని 10 సభ్య దేశాలతో జరుపుకోవడం SCO సాధించిన సంస్థాగత పరిపక్వతకు నిదర్శనం. భారతదేశం విషయానికొస్తే, SCO అనేది ఒక సంక్లిష్టమైన కానీ అత్యవసరమైన వేదిక. పాశ్చాత్య మధ్యవర్తులపై ఆధారపడకుండా, వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న రిపబ్లిక్‌లతో నేరుగా దౌత్య సంబంధాలు నెరపడానికి 'కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా' విధానానికి ఇది ప్రాథమిక సాధనంగా పనిచేస్తుంది.

బిష్కెక్ డిక్లరేషన్, గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్ మరియు 2030 వరకు రూపొందించిన యాంటీ-నార్కోటిక్స్ యాక్షన్ ప్లాన్ వంటి బిష్కెక్ సదస్సు ఫలితాలు.. కేవలం భద్రత వైపే కాకుండా స్థిరమైన అభివృద్ధి వైపు SCO అడుగులు వేస్తోందని తెలియజేస్తున్నాయి. అయితే, చైనా-రష్యాల ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉన్న ఈ కూటమిలో ప్రయాణించడం భారత్‌కు ఒక సున్నితమైన సమతుల్యతతో కూడిన పని. SCO పూర్తి పాశ్చాత్య వ్యతిరేక (anti-Western) వేదికగా మారకుండా భారత్ అడ్డుకట్ట వేస్తోంది.

యూనివర్సల్ సెక్యూరిటీ సెంటర్ వంటి ఏకాభిప్రాయం ఉన్న ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తూనే, తన సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించే చైనా బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్ (BRI) వంటి ప్రాజెక్టులను భారత్ దృఢంగా వ్యతిరేకిస్తుంది. తద్వారా తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఉగ్రవాదంపై మోదీ "జీరో టాలరెన్స్", "రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్" మంత్రాలు, ప్రజాస్వామ్య విలువల ప్రాధాన్యతను ఎలుగెత్తి చాటాయి. ద్వైపాక్షిక ఘర్షణలు ఉన్నప్పటికీ (చైనా, పాకిస్తాన్ లతో), ఇంధన అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి, డ్రగ్స్ రవాణాను అడ్డుకోవడానికి SCO వేదికను భారత్ సమర్థవంతంగా వినియోగించుకుంటోందని 26వ సదస్సు రుజువు చేసింది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: భారత్ SCO లో ఏ సంవత్సరం చేరింది అనే విషయంలో విద్యార్థులు తరచుగా గందరగోళానికి గురవుతారు. వాస్తవానికి 2001లో సంస్థ స్థాపించినప్పుడు గానీ, లేదా ఇటీవల జరిగిన 2026 సదస్సులో గానీ భారత్ చేరలేదు. భారత్ (పాకిస్తాన్‌తో కలిసి) 2017లో ఆస్తానా సదస్సులో పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశంగా చేరింది.
• Trap 2: తుర్క్మెనిస్తాన్ కూడా సెంట్రల్ ఆసియాలోనే ఉన్నందున అది SCO సభ్య దేశం అని చాలామంది పొరబడుతుంటారు. కానీ వాస్తవానికి, తుర్క్మెనిస్తాన్ ఖచ్చితమైన తటస్థ విధానాన్ని (strict neutrality) పాటిస్తుంది మరియు ఇది SCO లో సభ్య దేశం కాదు.
• Trap 3: SCO శాశ్వత సంస్థల ప్రధాన కార్యాలయాల ప్రదేశాల గురించి విద్యార్థులు తప్పుగా రాస్తుంటారు. ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి: SCO సెక్రటేరియట్ బీజింగ్ (చైనా) లో ఉంది, కానీ ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం (RATS) మాత్రం తాష్కెంట్ (ఉజ్బెకిస్తాన్) లో ఉంది.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ కోసం, ఎగ్జామినర్లు SCO లో సభ్య దేశాల కూర్పు (బెలారస్‌తో కలిపి 10 సభ్యులు), RATS ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది, మరియు "బిష్కెక్ డిక్లరేషన్" (2026) లేదా "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" వంటి నిర్దిష్ట అంశాలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెడతారు. మెయిన్స్ (GS Paper 2: International Relations) కోసం, మీ సమాధానాలను భద్రత (RATS, యాంటీ-నార్కోటిక్స్), ఆర్థిక (INSTC, లాజిస్టిక్స్) మరియు భౌగోళిక రాజకీయ (చైనాను బ్యాలెన్స్ చేయడం, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి) కోణాలలో విభజించి రాయండి. ఒక పక్క క్వాడ్ (సముద్ర సంబంధిత, ప్రో-వెస్ట్రన్) లోనూ, మరో పక్క SCO (చైనా-రష్యా ప్రాబల్యం ఉన్నది) లోనూ భారత్ తన ప్రాతినిధ్యాన్ని ఏకకాలంలో ఎలా సమన్వయం చేసుకుంటుంది అనే దానిపై ఇంటర్వ్యూలలో ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. రాబోయే పరీక్షల్లో 26వ సదస్సు థీమ్ ఏమిటి లేదా అత్యంత కొత్తగా చేరిన సభ్య దేశం (బెలారస్) ఏది అని ప్రిలిమ్స్ లో అడిగే అవకాశం చాలా ఉంది.