Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో చారిత్రాత్మక 'అపరాజిత' యాంటీ-రేప్ బిల్లు ఆమోదం

సెప్టెంబర్ 3, 2024న, పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఏకగ్రీవంగా అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు (పశ్చిమ బెంగాల్ క్రిమినల్ చట్టాల సవరణ) బిల్లు, 2024ను ఆమోదించింది. ఆర్‌జీ కర్ మెడికల్ కాలేజీలో ట్రైనీ డాక్టర్‌పై జరిగిన దారుణమైన అత్యాచారం మరియు హత్య ఘటన నేపథ్యంలో ఈ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. అత్యాచారం వల్ల బాధితురాలు మరణించినా లేదా అపస్మారక (vegetative) స్థితికి చేరుకున్నా నిందితులకు తప్పనిసరి మరణశిక్ష విధించాలని ఈ బిల్లు నిర్దేశిస్తోంది. దర్యాప్తును 21 రోజుల్లో, న్యాయ విచారణను 30 రోజుల్లో పూర్తి చేయాలని కాలపరిమితిని కుదించింది. ఇది భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) లాంటి కేంద్ర చట్టాలను సవరిస్తున్నందున, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 ప్రకారం దీనికి భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి.

What Happened

సెప్టెంబర్ 3, 2024న, పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు (పశ్చిమ బెంగాల్ క్రిమినల్ చట్టాల సవరణ) బిల్లు, 2024 ను ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. ఆగస్టు 9న కోల్‌కతాలోని ఆర్‌జీ కర్ మెడికల్ కాలేజీలో టైనీ డాక్టర్‌పై జరిగిన హత్యాచార ఘటనకు అత్యవసర శాసనపరమైన ప్రతిస్పందనగా దీనిని ప్రవేశపెట్టారు. సత్వర న్యాయం అందించేలా కఠినమైన మరణశిక్షను ప్రవేశపెట్టడం మరియు న్యాయపరమైన కాలపరిమితులను కుదించడం ఈ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశం.

When & Where

సెప్టెంబర్ 3, 2024న కోల్‌కతాలోని పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభలో ఈ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడి ఆమోదం పొందింది. ఆగస్టు 2024లో ఆర్‌జీ కర్ మెడికల్ కాలేజీలో జరిగిన దారుణమైన నేరం తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా చెలరేగిన నిరసనల నేపథ్యం నుంచే ఈ బిల్లు పుట్టింది. కేంద్ర ఆమోదం పొందితే ఈ చట్టం పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రమంతటా వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

  • పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం: ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలో ఈ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడింది.
  • రాష్ట్ర ప్రతిపక్షం: సువేందు అధికారి నేతృత్వంలోని ప్రతిపక్షం ఈ బిల్లుకు మద్దతు తెలపడంతో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదం పొందింది.
  • అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్: డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (DSP) ర్యాంక్ అధికారుల నేతృత్వంలో ఏర్పాటు కానున్న కొత్త జిల్లా స్థాయి దర్యాప్తు బృందం.
  • భారత రాష్ట్రపతి: ఈ బిల్లు చట్టంగా మారాలంటే రాజ్యాంగబద్ధంగా రాష్ట్రపతి తుది ఆమోదం తప్పనిసరి.

How It Works

  • Step 1: FIR నమోదైన వెంటనే కేసుకు సంబంధించిన దర్యాప్తును ప్రత్యేక 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' స్వీకరిస్తుంది.
  • Step 2: దర్యాప్తు బృందం 21 రోజుల్లో విచారణ పూర్తి చేసి ఛార్జిషీట్ దాఖలు చేయాలి (సరైన లిఖితపూర్వక కారణాలు ఉంటే అదనంగా 15 రోజులు పొడిగించవచ్చు).
  • Step 3: కేసు కొత్తగా ఏర్పాటైన 52 ప్రత్యేక కోర్టుల్లో ఒకదానికి వెళుతుంది.
  • Step 4: ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లోగా ప్రత్యేక కోర్టు విచారణను (trial) ముగించాల్సి ఉంటుంది.
  • Step 5: అత్యాచారం వల్ల బాధితురాలు మరణించినా లేదా అపస్మారక స్థితికి చేరుకున్నా న్యాయమూర్తి తప్పనిసరిగా మరణశిక్ష విధించాలి.

Why It Matters

ఈ బిల్లు రాజ్యాంగ, సామాజిక మరియు విధానపరమైన కోణాల నుండి అత్యంత ముఖ్యమైనది. రాజ్యాంగపరంగా, ఇది కొత్తగా అమలులోకి వచ్చిన కేంద్ర చట్టాలను (BNS మరియు BNSS) సవరిస్తున్నందున, సమాఖ్య నిర్మాణాన్ని (federal structure) పరీక్షిస్తుంది. సామాజికంగా, మహిళలపై జరిగే క్రూరమైన నేరాలను నిరోధించడానికి ఒక కఠినమైన హెచ్చరికగా పనిచేస్తుంది. విధానపరమైన కోణంలో, 52 ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా దీర్ఘకాలిక న్యాయపరమైన జాప్యాలను నివారించి 51 రోజుల్లో (21 రోజుల దర్యాప్తు + 30 రోజుల విచారణ) న్యాయం అందించేలా ఇది రూపుదిద్దుకుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] చారిత్రాత్మకంగా, 2012 నిర్భయ కేసు తర్వాత భారతదేశ అత్యాచార నిరోధక చట్టాలు ప్రక్షాళన చేయబడ్డాయి. క్రిమినల్ లా (సవరణ) చట్టం 2013 ద్వారా కనీస శిక్షలను పెంచారు మరియు బాధితురాలు అపస్మారక స్థితికి చేరుకుంటే మరణశిక్షను ప్రవేశపెట్టారు. 2018 సవరణ 12 ఏళ్లలోపు బాలికలపై అత్యాచారం చేస్తే మరణశిక్షను చేర్చింది. 2024లో, వలసవాద కాలపు IPC స్థానంలో భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) అమలులోకి వచ్చింది, ఇది పై నిబంధనలను కొనసాగించింది. పశ్చిమ బెంగాల్ కొత్త బిల్లు రాష్ట్ర స్థాయిలో ఈ శిక్షలను మరింత కఠినతరం చేయాలని చూస్తోంది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] 2019లో, హైదరాబాద్‌లో జరిగిన దారుణ అత్యాచార ఘటన తర్వాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ దిశ బిల్లును ఆమోదించింది. ఇది అత్యాచారానికి మరణశిక్ష, 21 రోజుల విచారణ గడువును నిర్దేశించింది. 2020లో, మహారాష్ట్ర ఇలాంటి నిబంధనలతోనే శక్తి బిల్లును ఆమోదించింది. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిశీలనలో ఉన్నందున, రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించక ఈ రెండు బిల్లులూ ఇంకా పెండింగ్‌లోనే ఉన్నాయి. 2024లో జరిగిన ఆర్‌జీ కర్ ఘటనే బెంగాల్ వెర్షన్ చట్టానికి ప్రత్యక్ష ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసింది.

Static GK Connection

  • ఉమ్మడి జాబితా (7వ షెడ్యూల్): క్రిమినల్ చట్టం (ఎంట్రీ 1), క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ (ఎంట్రీ 2) రెండు కూడా ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉన్నాయి. అంటే పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు రెండూ వీటిపై చట్టాలు చేయవచ్చు.
  • ఆర్టికల్ 254 (Repugnancy): ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశంపై రాష్ట్ర చట్టం మరియు కేంద్ర చట్టం మధ్య వైరుధ్యం వస్తే, కేంద్ర చట్టమే చెల్లుబాటు అవుతుంది. అయితే ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం, రాష్ట్ర చట్టం రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం ఉంచబడి ఆయన ఆమోదం పొందితే, ఆ చట్టం ఆ నిర్దిష్ట రాష్ట్రంలో కేంద్ర చట్టాన్ని మించి అమలులో ఉంటుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, అత్యాచారానికి మరణశిక్ష విధించడం చాలా అరుదు. చాలా యూరోపియన్ మరియు దక్షిణ అమెరికా దేశాలు మరణశిక్షను పూర్తిగా రద్దు చేశాయి. అయితే, కొన్ని మధ్యప్రాచ్య మరియు ఆసియా దేశాలు దీనిని అమలు చేస్తున్నాయి. భారతదేశంలో, మరణశిక్ష విధించడానికి సుప్రీంకోర్టు "అరుదులోకెల్లా అరుదైన" (rarest of rare) సిద్ధాంతాన్ని వర్తింపజేస్తుంది. కానీ అపరాజిత బిల్లు కొన్ని క్రూరమైన అత్యాచారాలకు మరణశిక్షను తప్పనిసరి (mandatory) చేయడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. ఇలాంటి తప్పనిసరి మరణశిక్ష నిబంధనలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర న్యాయ పరిశీలనకు (judicial scrutiny) గురవుతుంటాయి.

Future Impact

ఈ బిల్లుపై తదుపరి తక్షణ చర్య పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ చేతిలో ఉంది. ఆయన దీనిని రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం పంపుతారు. ఆ తర్వాత కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని సమీక్షిస్తుంది. ఆమోదం నిరాకరిస్తే, బిల్లు ముగిసిపోతుంది. ఒకవేళ ఆమోదం లభిస్తే, బెంగాల్ పోలీస్ మరియు న్యాయ వ్యవస్థల్లో భారీ మార్పులు వస్తాయి. అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్‌లు, 52 ప్రత్యేక కోర్టులు ఏర్పడతాయి. ఇది దేశంలో ఒక కొత్త ఒరవడిని సృష్టించి, తమ పెండింగ్ బిల్లులను ఆమోదించాలని ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా డిమాండ్ చేసే అవకాశం ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

  • ఆర్‌జీ కర్ ఘటన తర్వాత సెప్టెంబర్ 3, 2024న పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ద్వారా ఆమోదం.
  • బిల్లు పేరు: అపరాజిత ఉమెన్ అండ్ చైల్డ్ (పశ్చిమ బెంగాల్ క్రిమినల్ చట్టాల సవరణ) బిల్లు, 2024.
  • కేంద్ర చట్టాలైన BNS 2023, BNSS 2023, పోక్సో (POCSO) చట్టం 2012 లను సవరిస్తుంది.
  • అత్యాచారం వల్ల మరణం లేదా శాశ్వత అపస్మారక స్థితి సంభవిస్తే మరణశిక్ష తప్పనిసరి.
  • పోలీసు విచారణకు కఠినమైన 21 రోజుల గడువు నిర్దేశం (కేంద్ర చట్టంలోని 2 నెలల నుండి కుదింపు).
  • ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లో న్యాయ విచారణ (trial) పూర్తి చేయాలని ఆదేశం.
  • ప్రతి జిల్లాలో DSP నేతృత్వంలో 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' ఏర్పాటు.
  • రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 52 ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుల ఏర్పాటు.
  • గత ఉదాహరణలు: ఏపీ దిశ బిల్లు (2019), మహారాష్ట్ర శక్తి బిల్లు (2020).
  • కేంద్ర చట్టాలతో వైరుధ్యం ఉన్నందున ఆర్టికల్ 254(2) కింద రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి.
  • పదే పదే నేరాలు చేసేవారికి (repeat offenders) సాధారణ జీవిత ఖైదు స్థానంలో "కఠిన కారాగార శిక్ష".
  • 18 ఏళ్లు పైబడిన మహిళపై సామూహిక అత్యాచారానికి (gang rape) మరణశిక్ష నిర్దేశం.
  • బాధితురాలి గుర్తింపును వెల్లడిస్తే 3 నుంచి 5 ఏళ్ల జైలు శిక్ష.
  • సకాలంలో స్పందించని లేదా సాక్ష్యాలను తారుమారు చేసే పోలీసులు/ఆసుపత్రి సిబ్బందికి శిక్ష.
  • GS Paper 2 (పాలిటీ, గవర్నెన్స్, మహిళా సమస్యలు) సిలబస్‌కు నేరుగా ఉపయోగకరం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ రిపగ్నెన్సీ & ఆర్టికల్ 254 (Doctrine of Repugnancy & Article 254)

  • Definition: ఉమ్మడి జాబితా కింద ఒకే అంశంపై కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రూపొందించిన చట్టాల మధ్య వైరుధ్యాలను పరిష్కరించే రాజ్యాంగ యంత్రాంగం.
  • Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254.
  • Scientific / Economic Principle: కీలకమైన చట్టాలలో జాతీయ స్థాయిలో ఏకరూపత ఉండేలా చూసే ఫెడరల్ ఆధిపత్య సూత్రం.
  • How it connects to this event: బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు కేంద్ర క్రిమినల్ కోడ్‌లను (BNS, BNSS) సవరిస్తోంది. ఇది చట్టబద్ధం కావాలంటే రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందాలి.
  • Origin & History: భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 లోని సెక్షన్ 107 నుండి తీసుకోబడింది.
  • Key milestone 1: జవేర్‌భాయ్ అమాయిదాస్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ బాంబే (1954) — ఒకే అంశంపై రాష్ట్ర చట్టం కంటే తర్వాత చేసిన కేంద్ర చట్టమే పైచేయి సాధిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
  • Key milestone 2: స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ వర్సెస్ మార్ అప్రామ్ కురి కో. (2012) — కేంద్ర చట్టం ఇంకా అమలులోకి రాకపోయినా, చట్టం రూపొందించిన క్షణంలోనే విరుద్ధత (repugnancy) తలెత్తుతుందని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ఏపీ దిశ బిల్లు, మహారాష్ట్ర శక్తి బిల్లు, కార్మిక చట్టాలకు రాష్ట్రాల సవరణలు.
  • Nodal Ministry / Body: రాష్ట్ర బిల్లులకు ఆమోదం తెలపడంపై హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రపతికి సలహా ఇస్తుంది.
  • India-specific relevance: స్థానిక సమస్యలను పరిష్కరించే రాష్ట్రాల స్వయంప్రతిపత్తికి మరియు ఏకృత జాతీయ చట్టాల అవసరానికి మధ్య ఇది సమతుల్యత సాధిస్తుంది.
  • Global comparison: అమెరికా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ VI లో ఉన్న "సుప్రీమసీ క్లాజ్" (Supremacy Clause) లాంటిది.
  • Data point: ఉమ్మడి జాబితా అంశాలను సవరించే 100కు పైగా రాష్ట్ర బిల్లులు రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం ఎప్పటినుంచో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.
  • Common exam angle: రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందితే కేంద్ర చట్టంపై రాష్ట్ర చట్టం ఆధిపత్యం చెలాయించే నిర్దిష్ట మినహాయింపును [ఆర్టికల్ 254(2)] UPSC తరచుగా పరీక్షిస్తుంది.
  • Easy memory hook: "ఉమ్మడి జాబితాలో ఘర్షణ వస్తే కేంద్రానిదే పైచేయి. కానీ, రాష్ట్రపతి సంతకం చేస్తే రాష్ట్రానిదే గెలుపు."

❓ Practice MCQs

Q1. ఏ తేదీన పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు బిల్లు, 2024ను ఆమోదించింది? [Easy]

A) ఆగస్టు 9, 2024

B) జూలై 1, 2024

C) సెప్టెంబర్ 3, 2024

D) అక్టోబర్ 2, 2024

Answer: C

Explanation: పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ సెప్టెంబర్ 3, 2024న ఏకగ్రీవంగా అపరాజిత బిల్లును ఆమోదించింది.

Q2. అపరాజిత బిల్లు 2024 ప్రకారం, అత్యాచార కేసు దర్యాప్తును పూర్తి చేయడానికి నిర్దేశించిన గరిష్ట కాలపరిమితి ఎంత? [Easy]

A) 15 రోజులు

B) 21 రోజులు

C) 30 రోజులు

D) 60 రోజులు

Answer: B

Explanation: దర్యాప్తు కాలపరిమితిని ఈ బిల్లు (BNSS లోని) 2 నెలల నుండి 21 రోజులకు తగ్గించింది.

Q3. ప్రతిపాదిత 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' ఏ పరిపాలనా స్థాయిలో పనిచేస్తుంది మరియు దానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తారు? [Moderate]

A) రాష్ట్ర స్థాయిలో, డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (DGP) నేతృత్వంలో

B) జోన్ స్థాయిలో, ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (IG) నేతృత్వంలో

C) జిల్లా స్థాయిలో, డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (DSP) నేతృత్వంలో

D) బ్లాక్ స్థాయిలో, ఇన్‌స్పెక్టర్ నేతృత్వంలో

Answer: C

Explanation: మహిళలపై నేరాలను విచారించడానికి డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (DSP) నేతృత్వంలో జిల్లా స్థాయి అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్‌ను సృష్టించాలని బిల్లు నిర్దేశిస్తోంది.

Q4. పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు చట్టంగా మారాలంటే ఏ రాజ్యాంగ అధికారి తుది ఆమోదం తప్పనిసరిగా కావాలి? [Moderate]

A) కలకత్తా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి

B) పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్

C) భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI)

D) భారత రాష్ట్రపతి

Answer: D

Explanation: ఇది ఉమ్మడి జాబితాలోని కేంద్ర చట్టాలను సవరిస్తున్నందున, ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి.

Q5. లైంగిక హింస కేసుల విచారణ కోసం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఎన్ని ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేయాలని అపరాజిత బిల్లు ఆదేశిస్తోంది? [Moderate]

A) 21

B) 30

C) 52

D) 75

Answer: C

Explanation: అత్యాచార కేసుల విచారణల కోసమే ప్రత్యేకంగా 52 ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.

Q6. 2019లో అత్యాచార వ్యతిరేక చట్టంగా ప్రసిద్ధి చెందిన 'దిశ బిల్లు'ను ఆమోదించి, రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం ఇప్పటికీ ఎదురుచూస్తున్న రాష్ట్రం ఏది? [Tricky]

A) మహారాష్ట్ర

B) ఆంధ్రప్రదేశ్

C) ఉత్తరప్రదేశ్

D) తమిళనాడు

Answer: B

Explanation: హైదరాబాద్‌లో జరిగిన ఒక దారుణమైన రేప్ కేసు తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ 2019లో దిశ బిల్లును ఆమోదించింది; అది ఇప్పటికీ రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం పెండింగ్‌లో ఉంది.

Q7. భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) తో పోలిస్తే, 18 ఏళ్లు పైబడిన మహిళపై సామూహిక అత్యాచారానికి (gang rape) విధించే శిక్ష విషయంలో అపరాజిత బిల్లు ఏ నిర్దిష్ట మార్పును తీసుకువచ్చింది? [Tricky]

A) ఇది శిక్షను 10 ఏళ్ల నుంచి 20 ఏళ్లకు మార్చింది.

B) ఇది జీవిత ఖైదు ఎంపికను తీసివేసి కేవలం 30 ఏళ్ల శిక్షను తప్పనిసరి చేసింది.

C) ఈ నేరానికి తప్పనిసరి మరణశిక్షను ప్రవేశపెట్టింది.

D) ఇది నేరం నిరూపించే భారాన్ని పూర్తిగా పోలీసులపై మోపింది.

Answer: C

Explanation: BNS లో 18 ఏళ్లు పైబడిన మహిళపై సామూహిక అత్యాచారానికి 20 ఏళ్ల నుంచి జీవిత ఖైదు వరకు శిక్ష విధించవచ్చని ఉండగా, అపరాజిత బిల్లు ఏకంగా మరణశిక్షను నిర్దేశించింది.

Q8. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 ప్రకారం, అపరాజిత బిల్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొంది పశ్చిమ బెంగాల్‌లో చట్టంగా మారిన తర్వాత, పార్లమెంట్ అదే అంశంపై కొత్తగా విరుద్ధమైన చట్టాన్ని చేస్తే ఏమవుతుంది? [Tricky]

A) పశ్చిమ బెంగాల్‌లో రాష్ట్ర చట్టమే శాశ్వతంగా అమలులో ఉంటుంది.

B) మధ్యవర్తిత్వం కోసం ఆ రాష్ట్ర చట్టం సుప్రీంకోర్టుకు పంపబడుతుంది.

C) పార్లమెంట్ చేసిన కొత్త చట్టం రాష్ట్ర చట్టాన్ని అధిగమిస్తుంది.

D) రెండు చట్టాలూ చెల్లకుండా పోయి, రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఏర్పాటవుతుంది.

Answer: C

Explanation: ఆర్టికల్ 254(2) కు ఉన్న మినహాయింపు (proviso) ప్రకారం, పార్లమెంట్ ఎప్పుడైనా అదే అంశంపై కొత్త చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అలా చేసినప్పుడు పార్లమెంట్ చట్టమే పైచేయి సాధిస్తుంది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ఉమ్మడి జాబితాలో కింది వాటిలో ఏ అంశం చేర్చబడింది?

A) ప్రజారోగ్యం మరియు పారిశుధ్యం (Public Health and Sanitation)

B) పోలీస్ (Police)

C) క్రిమినల్ చట్టం (Criminal Law)

D) జైళ్లు (Prisons)

Answer: C

Explanation: క్రిమినల్ చట్టం మరియు క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ ఉమ్మడి జాబితాలో (ఎంట్రీలు 1, 2) చేర్చబడ్డాయి. దీనివల్ల కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ వీటిపై చట్టాలు చేయవచ్చు.

PYQ 2:

భారతదేశంలో క్రిమినల్ చట్టాలపై శాసన అధికారాలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

  1. భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) ను సవరించే అధికారం రాష్ట్ర శాసనసభకు లేదు.
  2. ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశంపై రాష్ట్ర చట్టం కేంద్ర చట్టంతో విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ రాష్ట్ర చట్టం రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందితే ఆ రాష్ట్రంలో చెల్లుబాటు అవుతుంది.
  3. పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు 2024 ప్రకారం ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లోగా విచారణ ప్రక్రియ పూర్తి కావాలి.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 తప్పు, ఎందుకంటే క్రిమినల్ చట్టాలు ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నందున రాష్ట్రాలు వాటిని సవరించగలవు (అయితే రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందాలి). వాక్యాలు 2 మరియు 3 సరైనవి.

PYQ 3:

ప్రకటన (Assertion-A): పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ఆమోదించిన అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు బిల్లు, 2024 కేవలం రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆమోదంతో అమలులోకి రాలేదు.

కారణం (Reason-R): ఈ బిల్లు భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) మరియు పోక్సో (POCSO) చట్టంలోని నిబంధనలను సవరిస్తుంది. ఇవి ఉమ్మడి జాబితా పరిధిలోకి వచ్చే కేంద్ర చట్టాలు.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: రాష్ట్ర బిల్లు ఉమ్మడి జాబితాలోని కేంద్ర చట్టాలను సవరిస్తున్నందున, విరుద్ధతను (repugnancy) నివారించడానికి ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం అది భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందడం తప్పనిసరి. అందువల్లే కేవలం గవర్నర్ ఆమోదంతో అది అమలులోకి రాదు.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతీయ క్రిమినల్ జస్టిస్ సిస్టమ్ కోసం పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు 2024 ప్రతిపాదించిన కాలబద్ధమైన దర్యాప్తులు మరియు ఫాస్ట్-ట్రాక్ కోర్టుల ప్రాముఖ్యతను అంచనా వేయండి.

పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు 2024 అత్యంత కఠినమైన కాలపరిమితులను నిర్దేశించడం ద్వారా నేర న్యాయ వ్యవస్థలో (criminal justice system) కీలకమైన నిర్మాణాత్మక సంస్కరణను ప్రవేశపెడుతోంది. అత్యాచార కేసుల దర్యాప్తును పోలీసు విభాగం 21 రోజుల్లోనే (BNSS కింద ఉన్న 2 నెలల గడువుతో పోలిస్తే) పూర్తి చేయాలని చట్టబద్ధం చేయడం ద్వారా సాక్ష్యాల సేకరణలో జాప్యం, సాక్షుల భయాందోళనలు వంటి తీవ్రమైన సమస్యలను ఈ బిల్లు పరిష్కరిస్తుంది.

అంతేకాకుండా, 52 ప్రత్యేక ఫాస్ట్-ట్రాక్ కోర్టుల ఏర్పాటుతో పాటు ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లో విచారణ ముగించాలన్న ఆదేశం, భారతదేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న దీర్ఘకాలిక కోర్టు పెండింగ్ కేసుల సమస్యపై దాడి చేస్తుంది. లైంగిక వేధింపుల కేసుల్లో తక్కువ శిక్షల రేటుకు న్యాయవిచారణలో జాప్యమే ప్రధాన కారణం. హడావిడి దర్యాప్తు వల్ల ఫోరెన్సిక్ కచ్చితత్వం దెబ్బతింటుందని కొందరు విమర్శించినప్పటికీ, DSP నేతృత్వంలో అంకితభావంతో పనిచేసే 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' ఏర్పాటు వృత్తిపరమైన దర్యాప్తులను నిర్ధారిస్తుంది. ఇది విజయవంతమైతే, సత్వర న్యాయం అందించడానికి జాతీయ స్థాయి నమూనాగా మారుతుంది.

Question 2 (250 words): పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు 2024ను ఉదాహరణగా తీసుకుని, భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 కింద కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య వైరుధ్యాలను పరిష్కరించే రాజ్యాంగ యంత్రాంగాన్ని విశ్లేషించండి.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 సమాఖ్య ఆధిపత్య (federal supremacy) సూత్రాన్ని నొక్కిచెబుతుంది. ఇది ఉమ్మడి జాబితా (జాబితా III) లోని అంశాలపై తలెత్తే శాసన వైరుధ్యాలను పరిష్కరించే యంత్రాంగం. ఆర్టికల్ 254(1) ప్రకారం, రాష్ట్ర చట్టం కేంద్ర చట్టానికి విరుద్ధంగా ఉంటే, కేంద్ర చట్టమే పైచేయి సాధిస్తుంది, మరియు రాష్ట్ర చట్టం ఆ విరుద్ధమైన మేరకు చెల్లకుండా పోతుంది. అయితే, ఆర్టికల్ 254(2) ఒక కీలకమైన సమాఖ్య భద్రతా కవాటాన్ని (federal safety valve) అందిస్తుంది: రాష్ట్ర చట్టం రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం రిజర్వ్ చేయబడి ఆయన ఆమోదం పొందితే, ఆ రాష్ట్రంలో ఆ చట్టమే అమలులో ఉంటుంది.

పశ్చిమ బెంగాల్ అపరాజిత బిల్లు 2024 ఈ యంత్రాంగానికి ఒక చక్కని ఉదాహరణ. క్రిమినల్ లా మరియు క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నాయి. కొత్తగా రూపొందించిన కేంద్ర క్రిమినల్ కోడ్‌లైన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS), భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) లను అపరాజిత బిల్లు సమూలంగా మారుస్తుంది. ఉదాహరణకు, దర్యాప్తు కోసం BNSS 2 నెలల గడువు ఇస్తే, రాష్ట్ర బిల్లు దానిని 21 రోజులకు కుదించింది. గ్యాంగ్ రేప్ (18 ఏళ్లు పైబడిన వారిపై) నేరానికి BNS 20 ఏళ్ల నుండి జీవిత ఖైదు విధిస్తే, రాష్ట్ర బిల్లు ఏకంగా మరణశిక్షను తప్పనిసరి చేసింది.

ఈ నిబంధనలు నేరుగా పార్లమెంట్ చట్టాలతో విభేదిస్తున్నందున, పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ ఈ బిల్లును రాష్ట్రపతి కోసం రిజర్వ్ చేయాలి. రాష్ట్రపతికి సలహా ఇచ్చే ముందు కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని సమీక్షిస్తుంది. గతంలో ఏపీ దిశ బిల్లు (2019) లాంటివి ఇదే రాజ్యాంగ కూడలి వద్ద నిలిచిపోయాయి. అందువల్ల, జాతీయ చట్టాల ఏకరూపతను నిర్వహించడానికి మరియు రాష్ట్రాల నిర్దిష్ట శాసన స్వయంప్రతిపత్తిని అనుమతించడానికి మధ్య ఆర్టికల్ 254 ఎలాంటి సున్నితమైన సమతుల్యతను పాటిస్తుందో అపరాజిత బిల్లు స్పష్టం చేస్తుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: దర్యాప్తు గడువుకు మరియు విచారణ (trial) గడువుకు మధ్య విద్యార్థులు తరచుగా గందరగోళానికి గురవుతారు. సరైన వాస్తవం ఏమిటంటే దర్యాప్తు (investigation) 21 రోజుల్లో పూర్తి కావాలి, అయితే ఛార్జిషీట్ దాఖలు చేసిన నాటి నుండి 30 రోజుల్లో విచారణ ముగియాలి.
  • Trap 2: రాష్ట్ర శాసనసభకు IPC లేదా BNS లాంటి కేంద్ర చట్టాలను సవరించే అధికారం లేదన్నది సాధారణ తప్పు అభిప్రాయం. వాస్తవమేమిటంటే క్రిమినల్ చట్టాలు ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉన్నాయి కాబట్టి రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందితే రాష్ట్రాలు వాటిని కచ్చితంగా సవరించగలవు.
  • Trap 3: అసెంబ్లీ ఆమోదించిన వెంటనే బిల్లు అమల్లోకి వస్తుందని చాలామంది భావిస్తారు. ఉమ్మడి జాబితాలోని కేంద్ర చట్టాలను సవరించే బిల్లులు కేవలం గవర్నర్ సంతకంతో అమలులోకి రావు, ఆర్టికల్ 254(2) కింద వాటికి తప్పనిసరిగా భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం కావాలని ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ (Prelims) కోసం, ఎగ్జామినర్లు నిర్దిష్ట కాలపరిమితులు (21 రోజులు / 30 రోజులు), ఫాస్ట్-ట్రాక్ కోర్టుల సంఖ్య (52), మరియు కచ్చితమైన రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ (ఆర్టికల్ 254) పై తీవ్రంగా దృష్టి పెడతారు. మెయిన్స్ (Mains) కోసం, మరణశిక్ష ఒక నిరోధక సాధనంగా ఎంతవరకు ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుందో అంచనా వేసే (JS వర్మ కమిటీ సిఫార్సులతో అనుసంధానిస్తూ) లేదా ఉమ్మడి జాబితా శాసనాల్లో సమాఖ్య ఘర్షణలను చర్చించే GS Paper 2 ప్రశ్నలను ఆశించండి. ఇంటర్వ్యూలలో (Interviews), తప్పనిసరి మరణశిక్షల వల్ల కోర్టులలో నేర నిరూపణ (conviction rate) తగ్గిపోతుందా? ఫాస్ట్-ట్రాక్ న్యాయం వేగానికి మరియు సరైన న్యాయ ప్రక్రియకు (due process) మధ్య సమతుల్యత ఎలా తీసుకువస్తుంది? వంటి చర్చలకు సిద్ధంగా ఉండండి. High-Probability Prediction: ఉమ్మడి జాబితాలోని రాష్ట్ర చట్టం ఏ షరతుపై కేంద్ర చట్టాన్ని అధిగమించగలదు అని అడిగే ప్రిలిమ్స్ పాలిటీ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.