Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్‌కు ₹11,639 కోట్ల ఖర్చు

06 సెప్టెంబర్ 2026న PIB, వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ (VVP) గురించి పూర్తి వివరాలతో ఒక బ్యాక్‌గ్రౌండర్ విడుదల చేసింది. ఇది కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నడిపే స్కీమ్. సరిహద్దు గ్రామాలను అభివృద్ధి చేయడమే దీని లక్ష్యం. VVP-I (2023 నుండి ఉత్తర సరిహద్దు కోసం) మరియు VVP-II (2026 నుండి అన్ని భూ సరిహద్దుల కోసం) కలిపి మొత్తం ₹11,639 కోట్ల బడ్జెట్‌తో 2,616+ గ్రామాలను కవర్ చేస్తున్నాయి. రోడ్లు, టూరిజం, జీవనోపాధి సౌకర్యాలు కల్పించి, సరిహద్దు గ్రామాల నుండి వలసలు ఆగేలా చేయడం దీని ఉద్దేశం. పరీక్షల కోణంలో చూస్తే, స్పష్టమైన నంబర్లు, సరిహద్దు పొడవు డేటా ఉన్న ఈ స్కీమ్ చాలా ముఖ్యమైనది.

What Happened

06 సెప్టెంబర్ 2026న PIB, వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ మీద అధికారిక బ్యాక్‌గ్రౌండర్‌ను ప్రచురించింది. ఇది కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నడిపే ఫ్లాగ్‌షిప్ స్కీమ్. ఈ విడుదలలో రెండు దశల బడ్జెట్, కవరేజ్, ప్రోగ్రెస్ నంబర్లు అన్నీ ఒకేసారి ఇచ్చారు. VVP-I ఉత్తర సరిహద్దు గ్రామాల కోసం, VVP-II (02 ఏప్రిల్ 2025న ఆమోదం పొందింది) దేశంలోని అన్ని భూ సరిహద్దుల కోసం. ఇది కొత్త స్కీమ్ ప్రకటన కాదు, కానీ ఇప్పటివరకు వచ్చిన అత్యంత సమగ్రమైన అధికారిక సమాచారం ఇది.

When & Where

VVP-I ను 10 ఏప్రిల్ 2023న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని అంజా జిల్లా, చైనా సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న కిబితు గ్రామంలో ప్రారంభించారు. VVP-II ను 20 ఫిబ్రవరి 2026న అస్సాంలోని కచార్ జిల్లా నాథన్‌పూర్ గ్రామంలో ప్రారంభించారు. ఈ స్కీమ్ ఇప్పుడు పశ్చిమాన లడఖ్ నుండి తూర్పున అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వరకు, VVP-II కింద దక్షిణాన త్రిపుర, మిజోరాం, గుజరాత్ వరకు విస్తరించింది.

Who Is Involved

  • కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ — స్కీమ్ డిజైన్, నిధులు, పర్యవేక్షణకు బాధ్యత వహించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • అరుణాచల్ ప్రదేశ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం, ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రాలు, లడఖ్ UT — VVP-I కింద అమలు చేసే భాగస్వాములు.
  • అస్సాం, బీహార్, గుజరాత్, పంజాబ్, రాజస్థాన్, ఉత్తర ప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, జమ్మూ & కాశ్మీర్, లడఖ్‌తో సహా 15 రాష్ట్రాలు, 2 UTలు — విస్తృత VVP-II కింద కవర్ అవుతున్నాయి.
  • కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి కమిటీ — స్కీమ్ మార్గదర్శకాల్లో మార్పులను సమీక్షించి సిఫారసు చేస్తుంది.

How It Works

  1. VVP-I ఒక సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్ — రాష్ట్రాలతో కలిసి అమలు చేస్తారు.
  2. VVP-II ఒక సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ — పూర్తిగా కేంద్రం నిధులు ఇస్తుంది.
  3. రెండు దశలూ "సాచురేషన్" పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి — గుర్తించిన ప్రతి గ్రామాన్నీ కవర్ చేస్తాయి, శాంపిల్‌గా కాదు.
  4. ఇతర కేంద్ర, రాష్ట్ర స్కీముల నిధులు, పనులతో కలిపి (కన్వర్జెన్స్) పని చేస్తుంది, డూప్లికేషన్ లేకుండా.
  5. ఆల్-వెదర్ రోడ్లు, టూరిజం మౌలిక సదుపాయాలు, కోఆపరేటివ్‌లు/SHGల ద్వారా జీవనోపాధి మద్దతు — వీటికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.

Why It Matters

  • భద్రత కోణం: బాగా కనెక్ట్ అయిన, జనాభా ఉన్న సరిహద్దు గ్రామాలు ఉంటే, సున్నితమైన వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) ప్రాంతాల్లో జనాభా ఖాళీ అయ్యే ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
  • ఆర్థిక కోణం: రోడ్డు, టూరిజం ప్రాజెక్టులు స్థానిక జీవనోపాధిని సృష్టిస్తాయి, సరిహద్దు జిల్లాల నుండి వలసలను తగ్గించడమే లక్ష్యం.
  • గవర్నెన్స్ కోణం: ఈ స్కీమ్ "సాచురేషన్" మోడల్‌కు ఒక ఉదాహరణ — భారత సంక్షేమ, మౌలిక సదుపాయాల స్కీముల డిజైన్‌లో ఇప్పుడు ఎక్కువగా వాడుతున్న కాన్సెప్ట్ ఇది.

Historical Background

  • 1986-87: బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP), VVPకి ముందున్న సరిహద్దు గ్రామాల స్కీమ్, పశ్చిమ సరిహద్దులో మొదలైంది.
  • 2004-05 నుండి: BADP కింద 39,000కి పైగా అభివృద్ధి పనులు ఆమోదం పొందాయి.
  • 10 ఏప్రిల్ 2023: VVP-I అధికారికంగా ప్రారంభమైంది — జిల్లా స్థాయి నిధుల నుండి గ్రామాల వారీగా సాచురేషన్ మోడల్‌కు మారిన మలుపు ఇది.

Previous Related Events

  • 02 ఏప్రిల్ 2025: కేంద్ర ప్రభుత్వం VVP-IIకి ఆమోదం తెలిపింది, ఉత్తర సరిహద్దు నుండి భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటికీ ఈ మోడల్‌ను విస్తరించింది.
  • 20 ఫిబ్రవరి 2026: అస్సాంలోని నాథన్‌పూర్ గ్రామంలో VVP-II అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.
  • జూలై 2026: VVP-I కింద ₹3,020.32 కోట్ల విలువైన 1,248 ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందాయని, ఇప్పటికే ₹953.47 కోట్లు రాష్ట్రాలు/UTలకు విడుదల చేశారని హోం మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది.

Static GK Connection

  • బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP): హోం మంత్రిత్వ శాఖ 1986-87 నుండి నడుపుతున్న సరిహద్దు జిల్లాల మౌలిక సదుపాయాల స్కీమ్ — దీన్ని VVP రీప్లేస్ చేయకుండా, అదనంగా సపోర్ట్ చేస్తుంది.
  • భారత్ భూ సరిహద్దు పొడవు: బంగ్లాదేశ్, చైనా, పాకిస్తాన్, నేపాల్, మయన్మార్, భూటాన్, ఆఫ్గానిస్తాన్ — ఈ 7 దేశాలతో కలిపి భారత్‌కు 15,000 కి.మీ.కి పైగా భూ సరిహద్దు ఉంది. జాగ్రఫీ, పాలిటీ పేపర్లలో తరచుగా అడిగే స్టాటిక్ ఫ్యాక్ట్ ఇది.

India & World Comparison

పొడవైన, తక్కువ జనాభా ఉన్న సరిహద్దులు ఉన్న దేశాల్లో సరిహద్దు గ్రామాల అభివృద్ధి ఒక సాధారణ పాలసీ టూల్. కానీ భారత్ VVP విధానంలో భద్రత, టూరిజం, జీవనోపాధి లక్ష్యాలను ఒకే సాచురేషన్ స్కీమ్‌లో కలపడం ప్రత్యేకత. చాలా దేశాల్లో సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలను కేవలం రక్షణ ఖర్చుగానే చూస్తారు.

Future Impact

  • VVP-II అమలు 2028-29 వరకు కొనసాగుతుంది కాబట్టి, రాబోయే కొన్ని పరీక్షా సైకిళ్లలో గ్రామాల వారీగా పూర్తయిన ప్రాజెక్టుల నంబర్లు మళ్లీ మళ్లీ కరెంట్ అఫైర్స్‌లో వస్తాయి.
  • VVP-II కింద ఉన్న 1,954 గ్రామాల్లో ఎక్కువ గ్రామాలకు ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందడంతో, కమ్యూనిటీ అవుట్‌రీచ్, జీవనోపాధి కార్యక్రమాలు మరింత విస్తరిస్తాయని అంచనా.
  • కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని కమిటీ సమీక్షల వల్ల రాబోయే సంవత్సరాల్లో మార్గదర్శకాల్లో మార్పులు రావచ్చు.

🔑 Key Points for Revision

  • VVP బ్యాక్‌గ్రౌండర్‌ను PIB ఢిల్లీ 06 సెప్టెంబర్ 2026న విడుదల చేసింది.
  • VVP-I + VVP-II కలిపి మొత్తం బడ్జెట్: ₹11,639 కోట్లు.
  • VVP-I బడ్జెట్: ₹4,800 కోట్లు (2022-23 నుండి 2026-27); VVP-II బడ్జెట్: ₹6,839 కోట్లు (2028-29 వరకు).
  • రెండు దశల్లో మొత్తం లక్ష్య గ్రామాలు: 2,616+.
  • VVP-I ప్రారంభం: 10 ఏప్రిల్ 2023, కిబితు, అంజా జిల్లా, అరుణాచల్ ప్రదేశ్.
  • VVP-II ప్రారంభం: 20 ఫిబ్రవరి 2026, నాథన్‌పూర్, కచార్ జిల్లా, అస్సాం.
  • VVP-I కవరేజ్: 662 గ్రామాలు, 46 బ్లాకులు, 19 జిల్లాలు, 5 రాష్ట్రాలు/UTలు.
  • VVP-II కవరేజ్: 1,954 గ్రామాలు, 334 బ్లాకులు, 15 రాష్ట్రాలు, 2 UTలు.
  • నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ.
  • VVP-I సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్; VVP-II సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్.
  • BADP అనే ముందటి స్కీమ్ 1986-87లో పశ్చిమ సరిహద్దులో మొదలైంది.
  • 2004-05 నుండి BADP కింద 39,000కి పైగా పనులు ఆమోదం పొందాయి.
  • భారత్ భూ సరిహద్దు: 7 దేశాలతో 15,000+ కి.మీ.
  • అతి పొడవైన సరిహద్దు: బంగ్లాదేశ్‌తో 4,096.7 కి.మీ.
  • VVP-I ప్రోగ్రెస్ (జూలై 2026): ₹3,020.32 కోట్ల విలువైన 1,248 ప్రాజెక్టులు ఆమోదం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: సరిహద్దు గ్రామాల అభివృద్ధిలో సాచురేషన్ మోడల్

  • Definition: "సాచురేషన్" స్కీమ్ అంటే గుర్తించిన ప్రతి యూనిట్‌ను (ఇక్కడ ప్రతి లిస్ట్ చేసిన సరిహద్దు గ్రామాన్ని) కవర్ చేయడం, శాంపిల్‌గా కొన్నింటిని మాత్రమే కాదు — అర్హత ఉన్న ఏ గ్రామం మిస్ కాకుండా చూడటం.
  • Legal/Policy Basis: VVP-I సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్‌గా, VVP-II సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్‌గా పని చేస్తాయి — పాలిటీ, ఎకానమీ పేపర్లలో అడిగే కేంద్రం-రాష్ట్రాల నిధుల తేడా ఇది.
  • Nodal Ministry/Body: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ, కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి కమిటీ పర్యవేక్షణలో.
  • Link to this event: 06 సెప్టెంబర్ 2026 నాటి PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్, మొదటిసారి VVP-I, VVP-II ప్రోగ్రెస్‌ను ఒకే సమగ్ర విడుదలలో ఇచ్చింది.
  • Origin & History: ముందటి స్కీమ్ BADP 1986-87లో పశ్చిమ సరిహద్దులో మొదలైంది; VVP-I 2023లో ఉత్తర సరిహద్దు కోసం గ్రామాల వారీగా వచ్చిన కొత్త విధానం.
  • Key milestone 1: VVP-I ప్రారంభం — 10 ఏప్రిల్ 2023, కిబితు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్.
  • Key milestone 2: VVP-II ఆమోదం, ప్రారంభం — 02 ఏప్రిల్ 2025న ఆమోదం, 20 ఫిబ్రవరి 2026న నాథన్‌పూర్, అస్సాంలో ప్రారంభం.
  • Related Schemes: BADP (పాత సరిహద్దు జిల్లాల స్కీమ్); బోర్డర్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ (BIM) స్కీమ్ — ఫెన్సింగ్, రోడ్లు, ఫ్లడ్‌లైటింగ్‌కు నిధులిచ్చే వేరే హోం మంత్రిత్వ శాఖ స్కీమ్.
  • India-specific relevance: 17 రాష్ట్రాలు/UTలకు భూ సరిహద్దులు ఉన్నందున, సరిహద్దు గ్రామాల సాచురేషన్ స్కీములు భారత అంతర్గత భద్రత, సరిహద్దు నిర్వహణలో కీలకం.
  • Global comparison: పొడవైన సరిహద్దులు ఉన్న దేశాలు సాధారణంగా సరిహద్దు స్థావరాలకు రక్షణ మౌలిక సదుపాయంగానే నిధులిస్తాయి; భారత్ VVP మోడల్‌లో భద్రతతో పాటు టూరిజం, జీవనోపాధిని కూడా స్పష్టంగా కలుపుతుంది.
  • Common exam angle: VVP-I, VVP-IIల మధ్య తేడా (నిధుల విధానం, కవరేజ్, ప్రారంభ వివరాలు) గుర్తుంచుకోవడం, స్కీమ్ పేర్లను నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖలతో మ్యాచ్ చేయడం.
  • Easy memory hook: "VVP-1 = 5 రాష్ట్రాలు, ₹4,800 కోట్లు; VVP-2 = 17 రాష్ట్రాలు/UTలు, ₹6,839 కోట్లు" అని గుర్తుంచుకోండి — నంబర్ పెరిగే కొద్దీ కవరేజ్, బడ్జెట్ రెండూ పెరుగుతాయి.

❓ Practice MCQs

Q1. వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్‌కు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Easy]

A) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

B) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) టూరిజం మంత్రిత్వ శాఖ

D) రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: A

Explanation: 06 సెప్టెంబర్ 2026 నాటి PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం, VVP-I, VVP-II రెండింటికీ నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ.

Q2. వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ (ఫేజ్ 1) ఎక్కడ ప్రారంభమైంది? [Easy]

A) నాథన్‌పూర్, అస్సాం

B) కిబితు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్

C) లేహ్, లడఖ్

D) పంచకుల, హర్యానా

Answer: B

Explanation: VVP-I ను 10 ఏప్రిల్ 2023న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని అంజా జిల్లా కిబితులో ప్రారంభించారు.

Q3. 06 సెప్టెంబర్ 2026 PIB విడుదల ప్రకారం, VVP-I, VVP-II కలిపి మొత్తం బడ్జెట్ ఎంత? [Moderate]

A) ₹4,800 కోట్లు

B) ₹6,839 కోట్లు

C) ₹11,639 కోట్లు

D) ₹9,639 కోట్లు

Answer: C

Explanation: PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం రెండు దశలు కలిపి మొత్తం బడ్జెట్ ₹11,639 కోట్లు.

Q4. స్కీమ్ దశ, దాని నిధుల విధానాన్ని సరిగ్గా జతపరచండి:

A) రెండూ సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీములు

B) రెండూ సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీములు

C) VVP-I – సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్; VVP-II – సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్

D) VVP-I – సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్; VVP-II – సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్

[Moderate]

Answer: D

Explanation: VVP-I రాష్ట్రాలతో కలిసి అమలయ్యే సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్, VVP-II పూర్తిగా కేంద్రం నిధులిచ్చే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్.

Q5. ఫిబ్రవరి 2026లో ప్రారంభమైన VVP-II, సరిహద్దు గ్రామాల అభివృద్ధిని దేనికి విస్తరించింది? [Moderate]

A) భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటికీ

B) చైనా సరిహద్దుకు మాత్రమే

C) పాకిస్తాన్ సరిహద్దుకు మాత్రమే

D) తీర ప్రాంత రాష్ట్రాలకు మాత్రమే

Answer: A

Explanation: ఉత్తర సరిహద్దుపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టిన VVP-I కంటే భిన్నంగా, VVP-II 15 రాష్ట్రాలు, 2 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటినీ కవర్ చేస్తుంది.

Q6. VVP బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం, భారత్‌కు అతి పొడవైన భూ సరిహద్దు ఏ దేశంతో ఉంది? [Tricky]

A) చైనాతో

B) బంగ్లాదేశ్‌తో

C) పాకిస్తాన్‌తో

D) నేపాల్‌తో

Answer: B

Explanation: PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు 4,096.7 కి.మీ., ఇది చైనా (3,488 కి.మీ.), పాకిస్తాన్ (3,323 కి.మీ.) సరిహద్దుల కంటే ఎక్కువ.

Q7. VVPకి ముందున్న బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP) ఏ సంవత్సరంలో మొదలైంది? [Tricky]

A) 2004-05

B) 2014-15

C) 1986-87

D) 2022-23

Answer: C

Explanation: BADP పశ్చిమ సరిహద్దులో 1986-87లో మొదలైంది; "2004-05" అనేది BADP కింద 39,000కి పైగా ఆమోదం పొందిన పనులను లెక్కించే సంవత్సరం మాత్రమే, స్కీమ్ ప్రారంభ సంవత్సరం కాదు — విద్యార్థులు తరచుగా కన్ఫ్యూజ్ అయ్యే పాయింట్ ఇది.

Q8. PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం VVP-I కవరేజ్ ఎన్ని జిల్లాలు, బ్లాకుల్లో ఉంది? [Tricky]

A) 5 జిల్లాలు, 19 బ్లాకులు

B) 46 జిల్లాలు, 19 బ్లాకులు

C) 15 జిల్లాలు, 334 బ్లాకులు

D) 19 జిల్లాలు, 46 బ్లాకులు

Answer: D

Explanation: VVP-I 5 రాష్ట్రాలు/UTల్లోని 19 జిల్లాలు, 46 బ్లాకుల్లో 662 గ్రామాలను కవర్ చేస్తుంది — విద్యార్థులు జిల్లాలు, బ్లాకుల నంబర్లను తరచుగా మార్చి రాస్తారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ ప్రధానంగా దేని అభివృద్ధి కోసం ఉద్దేశించబడింది?

A) తీర ప్రాంత జిల్లాలు

B) నక్సల్ ప్రభావిత జిల్లాలు

C) మెట్రోపాలిటన్ శివారు ప్రాంతాలు

D) ఉత్తర సరిహద్దు, ఇతర భూ సరిహద్దుల వెంబడి ఉన్న గ్రామాలు

Answer: D

Explanation: VVP ను భారత్ సరిహద్దు గ్రామాల కోసం రూపొందించారు — మొదట VVP-I కింద ఉత్తర సరిహద్దు కోసం, తర్వాత VVP-II కింద అన్ని భూ సరిహద్దులకు విస్తరించారు.

PYQ 2:

వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ గురించి కింది స్టేట్‌మెంట్‌లను పరిశీలించండి:

  1. VVP-I రాష్ట్రాలతో కలిసి అమలయ్యే సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్.

  2. VVP-II పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వం నిధులిచ్చే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్.

  3. ఈ ప్రోగ్రామ్‌కు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ టూరిజం మంత్రిత్వ శాఖ.

పైవాటిలో ఏవి సరైనవి?

A) 2, 3 మాత్రమే

B) పైవన్నీ

C) 1, 2 మాత్రమే

D) 1 మాత్రమే

Answer: C

Explanation: స్టేట్‌మెంట్ 1, 2 VVP-I, VVP-II నిధుల విధానాన్ని సరిగ్గా చెప్తున్నాయి; నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ హోం మంత్రిత్వ శాఖ, టూరిజం కాదు — కాబట్టి స్టేట్‌మెంట్ 3 తప్పు.

PYQ 3:

List-I (స్కీమ్ దశ) ను List-II (ప్రారంభ వివరాలు) తో సరిగ్గా జతపరచి, కింద ఇచ్చిన కోడ్‌లలో సరైనదాన్ని ఎంచుకోండి:

List-I

(a) VVP-I

(b) VVP-II

List-II

(1) 20 ఫిబ్రవరి 2026న నాథన్‌పూర్, అస్సాంలో ప్రారంభం

(2) 10 ఏప్రిల్ 2023న కిబితు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ప్రారంభం

Codes:

A) (a)-2, (b)-1

B) (a)-1, (b)-2

C) (a)-1, (b)-1

D) (a)-2, (b)-2

Answer: A

Explanation: VVP-I 2023 ఏప్రిల్‌లో కిబితులో ప్రారంభమైంది (List-II లోని 2); VVP-II 2026 ఫిబ్రవరిలో నాథన్‌పూర్‌లో ప్రారంభమైంది (List-II లోని 1).

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP) నుండి వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ (VVP)కి భారత్ ఎందుకు మారింది వివరించండి.

1986-87 నుండి నడుస్తున్న BADP సరిహద్దు జిల్లాలకు విస్తృతంగా నిధులు ఇచ్చింది, కానీ ప్రతి సరిహద్దు గ్రామాన్నీ విడిగా టార్గెట్ చేయలేదు — దీనివల్ల అత్యంత సున్నితమైన గ్రామాల్లో లోటు ఉండిపోయింది. వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ దీన్ని సరిచేస్తుంది — VVP-I, VVP-II కింద గుర్తించిన ప్రతి గ్రామానికీ, మొత్తం ₹11,639 కోట్ల బడ్జెట్‌తో, రోడ్డు, టూరిజం, జీవనోపాధి మద్దతు అందించాలని లక్ష్యం. దీనివల్ల సరిహద్దు గ్రామాల నుండి వలసలు ఆగుతాయి — ఇది సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో జనాభా ఖాళీ అయ్యే సమస్యను పరిష్కరిస్తుంది. VVP-I ఏప్రిల్ 2023 నుండి ఉత్తర సరిహద్దుపై దృష్టి పెట్టింది; ఫిబ్రవరి 2026లో ప్రారంభమైన VVP-II ఈ మోడల్‌ను భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటికీ విస్తరించింది. జనాభా ఉన్న సరిహద్దును కూడా భద్రతా వనరుగా చూసే విస్తృత పాలసీ మార్పును ఇది సూచిస్తుంది.

Question 2 (250 words): VVP వంటి సరిహద్దు గ్రామాల అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు అంతర్గత భద్రత, ఆర్థికాభివృద్ధి, కేంద్రం-రాష్ట్రాల సంబంధాలను భారత సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యూహంలో ఎలా అనుసంధానిస్తాయో చర్చించండి.

భారత సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యూహం చారిత్రకంగా ఫెన్సింగ్, రోడ్లు, ఫ్లడ్‌లైటింగ్ వంటి భౌతిక మౌలిక సదుపాయాలను, చట్టపరమైన/సంస్థాగత ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లతో కలిపింది; వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ దీనికి జనాభా-కేంద్రిత కోణాన్ని జోడిస్తుంది. రాజ్యాంగపరంగా చూస్తే, రక్షణ, సరిహద్దు భద్రత వంటి కేంద్ర జాబితా అంశాలు, స్థానిక మౌలిక సదుపాయాల వంటి రాష్ట్ర జాబితా అంశాల మధ్య సరిహద్దు గ్రామాల అభివృద్ధి ఉంటుంది — అందుకే VVP-I ఐదు సరిహద్దు రాష్ట్రాలు/UTలతో కలిసి అమలయ్యే సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్‌గా, పదిహేడు రాష్ట్రాలు/UTలను కవర్ చేసే VVP-II పూర్తిగా కేంద్రం నిధులిచ్చే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్‌గా రూపొందించారు. ఈ డిజైన్ వల్ల సున్నితమైన సరిహద్దు గ్రామాలపై కేంద్రం వ్యూహాత్మక నియంత్రణ కొనసాగిస్తూనే, అవసరమైన చోట రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల స్థానిక అమలు సామర్థ్యాన్ని వాడుకోగలుగుతుంది.

ఆర్థికంగా చూస్తే, ₹11,639 కోట్ల మొత్తం బడ్జెట్ ఆల్-వెదర్ రోడ్లు, టూరిజం మౌలిక సదుపాయాలు, కోఆపరేటివ్‌ల ద్వారా జీవనోపాధికి నిధులిస్తుంది — వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ, ఇతర సరిహద్దుల వెంబడి ఉన్న గ్రామాల నుండి వలసలను నేరుగా టార్గెట్ చేస్తుంది. జనాభా లేని సరిహద్దు గ్రామాలను భద్రతా ప్రణాళికాధికారులు ఒక వ్యూహాత్మక బలహీనతగా చూస్తారు — ఎందుకంటే జనాభా ఉన్న గ్రామాలు భద్రతా బలగాలకు కళ్లు-చెవులుగా సహాయపడతాయి, పొరుగు దేశం ఏకపక్షంగా యథాతథ స్థితిని మార్చడాన్ని కష్టతరం చేస్తాయి. జూలై 2026 నాటికే VVP-I కింద ₹3,020 కోట్లకు పైగా విలువైన 1,248 ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందాయి — ఇది ఈ కలయిక స్థాయిని చూపిస్తుంది. 2028-29 నాటికి కొత్త సరిహద్దు రాష్ట్రాల్లో VVP-II విజయవంతంగా అమలు కావడం, కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని కమిటీ నిరంతర పర్యవేక్షణ — ఈ సాచురేషన్ మోడల్ సరిహద్దు వలసలను నిజంగా తగ్గిస్తుందో లేదో నిర్ణయిస్తాయి.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: BADP ప్రారంభ సంవత్సరం (1986-87)ను, దాని 39,000కి పైగా పనుల లెక్కింపు మొదలైన సంవత్సరం (2004-05)తో విద్యార్థులు కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. సరైన విషయం ఏమిటంటే, BADP 1986-87లో మొదలైంది, కానీ దాని మొత్తం పనుల సంఖ్యను 2004-05 నుండి మాత్రమే లెక్కిస్తారు.
  • Trap 2: VVP-I, VVP-IIలకు నిధుల విధానం ఒకటే అని చాలామంది తప్పుగా అనుకుంటారు. వాస్తవం ఏమిటంటే VVP-I సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్ (కేంద్రం-రాష్ట్రం కలిసి నిధులిస్తాయి), VVP-II సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ (పూర్తిగా కేంద్రమే నిధులిస్తుంది).
  • Trap 3: VVP-I కేవలం ఉత్తర సరిహద్దుకు (5 రాష్ట్రాలు/UTలు) మాత్రమే పరిమితమని, VVP-II మాత్రమే భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటికీ (17 రాష్ట్రాలు/UTలు) విస్తరించిందని చాలామంది మిస్ అవుతారు. VVP-I, VVP-II భౌగోళిక పరిధి, నిధుల విధానం రెండింటిలోనూ వేరు అని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి.

🧭 Exam Tip

Prelims పరీక్షలు పెట్టేవారు ఇక్కడి హార్డ్ నంబర్లనే ఇష్టపడతారు — బడ్జెట్ ఫిగర్లు, ప్రారంభ తేదీలు-స్థలాలు, దేశాల వారీగా సరిహద్దు పొడవులు. Mains పరీక్షలు పెట్టేవారు సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యూహం, కేంద్రం-రాష్ట్రాల సమన్వయం, జనాభా-జాతీయ భద్రత అనుసంధానం మీద ప్రశ్న అడిగే అవకాశం ఎక్కువ. ఈ టాపిక్ ప్రస్తుత ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలు లేదా అంతర్గత భద్రతపై ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది. VVP-II అమలు 2028-29 వరకు కొనసాగుతుంది కాబట్టి, రాబోయే కొన్ని పరీక్షా సైకిళ్లలో రాష్ట్రాల వారీగా ప్రోగ్రెస్ నంబర్లపై ప్రశ్నలు మళ్లీ రావచ్చు.