NGT అంతర్జాతీయ వాతావరణ సదస్సు ముగింపు; భారత శిలాజేతర సామర్థ్యం 55 శాతం

What Happened

జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ నిర్వహించిన "ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ క్లైమేట్ డైనమిక్స్" రెండు రోజుల అంతర్జాతీయ సదస్సు 2026 సెప్టెంబర్ 20న ముగిసింది. ముగింపు సమావేశంలో రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ప్రసంగించారు. భారత స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో శిలాజేతర వనరుల వాటా 55 శాతానికి చేరిందని, 50 శాతం లక్ష్యాన్ని ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించామని ఆమె తెలిపారు. ఈ సమావేశంలో ట్రిబ్యునల్ స్మారక ప్రచురణ 'హరిత న్యాయం'ను విడుదల చేశారు.

When & Where

సదస్సు 2026 సెప్టెంబర్ 19, 20 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగింది. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన సదస్సు వేదిక. సెప్టెంబర్ 19న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించారు; సెప్టెంబర్ 20న రాష్ట్రపతి ముగింపు సమావేశంలో ప్రసంగించారు. రెండు రోజుల్లో నాలుగు సాంకేతిక సెషన్లు జరిగాయి.

Who Is Involved

• జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ — నిర్వాహకుడు. పర్యావరణ కేసుల కోసం ఏర్పడిన చట్టబద్ధ ట్రిబ్యునల్. చైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ ప్రకాశ్ శ్రీవాస్తవ.
• రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము — 2026 సెప్టెంబర్ 20న ముగింపు సమావేశంలో ప్రసంగించారు.
• ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ — 2026 సెప్టెంబర్ 19న సదస్సును ప్రారంభించారు.
• మనోహర్ లాల్ — కేంద్ర మంత్రి. ముగింపు సమావేశానికి హాజరయ్యారు.
• తుషార్ మెహతా — భారత సొలిసిటర్ జనరల్. ముగింపు సమావేశానికి హాజరయ్యారు.
• UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు — పాల్గొన్న అంతర్జాతీయ సంస్థలు.
• 17 దేశాల ప్రతినిధులు — న్యాయమూర్తులు, విద్యావేత్తలు, విధాన రూపకర్తలు, శాస్త్రవేత్తలు.

How It Works

1. వేర్వేరు దేశాల పర్యావరణ న్యాయమూర్తులు ఒకే రకమైన వివాదాలను ఎక్కడ ఎలా పరిష్కరిస్తున్నారో పోల్చుకోవడానికి ట్రిబ్యునల్ అంతర్జాతీయ వేదికను ఏర్పాటు చేస్తుంది.
2. సాంకేతిక సెషన్లను నిర్దిష్ట అంశాల చుట్టూ ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనివల్ల చర్చ సాధారణ ప్రకటనలకు పరిమితం కాకుండా నిర్దిష్ట విధాన, న్యాయనిర్ణయ ప్రశ్నల వరకు వెళ్తుంది.
3. UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు తులనాత్మక గణాంకాలను, ఆర్థిక దృక్పథాన్ని న్యాయమూర్తుల ముందుకు తెస్తాయి.
4. మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు, రాష్ట్ర న్యాయ అకాడమీలు, పర్యావరణ సంస్థల ప్రతినిధులు హాజరవుతారు. దీనివల్ల నిర్ణయాలు పరిపాలన, శిక్షణలోకి చేరతాయి.
5. స్మారక ప్రచురణ చర్చల సారాంశాన్ని, తర్కాన్ని నమోదు చేస్తుంది. దీనివల్ల చర్చ కేవలం సదస్సు మాటలుగా మిగలకుండా శాశ్వత రూపం పొందుతుంది.

Why It Matters

• రాజ్యాంగపరం: పర్యావరణ పరిరక్షణకు జీవించే హక్కు, ఆదేశిక సూత్రాలు, ప్రాథమిక విధులు ఆధారం. కాబట్టి పర్యావరణ న్యాయనిర్ణయం సాంకేతిక అంశం కాదు, రాజ్యాంగ విధి.
• ఇంధన విధానం: స్థాపిత సామర్థ్యంలో 55 శాతం శిలాజేతర వాటా భారత వాతావరణ దౌత్యానికి ప్రధాన గణాంకం.
• న్యాయపరం: పర్యావరణ న్యాయమూర్తుల మధ్య సరిహద్దులు దాటిన మార్పిడి, వాతావరణ బాధ్యతలు దేశంలో ఎలా అమలవుతాయో ప్రభావితం చేస్తుంది.
• దౌత్యం: 17 దేశాల న్యాయమూర్తులకు ఆతిథ్యమివ్వడం ద్వారా పర్యావరణ న్యాయంలో భారత్ కేవలం భాగస్వామిగా కాకుండా సమన్వయకర్తగా నిలుస్తుంది.

Historical Background

1972 స్టాక్‌హోమ్ సదస్సు తర్వాత భారత్ తన పర్యావరణ చట్ట చట్రాన్ని దశలవారీగా నిర్మించుకుంది. 1970, 1980 దశకాల్లో కాలుష్య నియంత్రణ చట్టాలతో ఇది మొదలైంది. 1976 నాటి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం పర్యావరణ పరిరక్షణపై స్పష్టమైన ఆదేశిక సూత్రాన్ని, పౌరులపై తత్సంబంధ ప్రాథమిక విధిని చేర్చింది. ఆ తర్వాత పార్లమెంట్ జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010ను చేసింది. దీని కింద పర్యావరణ కేసుల కోసం ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ ఏర్పడింది; దరఖాస్తులను ఆరు నెలల్లో పరిష్కరించాలన్నది దాని బాధ్యత. 2026 సదస్సు ఆ స్వదేశీ సంస్థను అంతర్జాతీయ చర్చలో నిలబెట్టే ప్రయత్నం.

Previous Related Events

• పార్లమెంట్ జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010ను చేసింది. ఇది అంతకుముందున్న పర్యావరణ ట్రిబ్యునల్, అప్పీలేట్ అథారిటీ చట్టాల స్థానంలో వచ్చింది.
• పారిస్ ఒప్పందం కింద భారత్ తన జాతీయ నిర్ణీత విరాళాన్ని (NDC) సమర్పించింది. 2030 నాటికి స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో 50 శాతం శిలాజేతర వనరుల నుంచి తీసుకురావాలన్నది అందులో లక్ష్యం.
• ఆ 50 శాతం శిలాజేతర సామర్థ్య లక్ష్యాన్ని భారత్ ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించిందని ఈ సదస్సులో తెలిపారు.

Static GK Connection

• జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010: ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేసిన చట్టం. ప్రధాన బెంచ్ న్యూఢిల్లీలో ఉంది; దరఖాస్తులను ఆరు నెలల్లో పరిష్కరించాలి.
• ఆర్టికల్ 21: జీవించే హక్కు. స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణ హక్కు కూడా ఇందులో భాగమని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.
• ఆర్టికల్ 48A: పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి మెరుగుపరచాలని, అడవులు, వన్యప్రాణులను కాపాడాలని రాజ్యాన్ని ఆదేశించే ఆదేశిక సూత్రం.
• ఆర్టికల్ 51A(g): సహజ పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి మెరుగుపరచడం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.
• UNEP: ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ సంస్థ. 1972 స్టాక్‌హోమ్ సదస్సు తర్వాత ఏర్పడింది; ప్రధాన కార్యాలయం కెన్యాలోని నైరోబీ.
• ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు: ప్రాంతీయ అభివృద్ధి బ్యాంకు; ప్రధాన కార్యాలయం ఫిలిప్పీన్స్‌లోని మనీలా.

India & World Comparison

ప్రత్యేక పర్యావరణ న్యాయస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేసిన తొలి దేశాల్లో భారత్ ఒకటి; ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ తర్వాత భారత్ ఈ అడుగు వేసింది. ప్రపంచంలో అత్యధిక పనిభారం ఉన్న అలాంటి సంస్థల్లో భారత ట్రిబ్యునల్ ఒకటి. ఇంధన రంగంలో, స్థాపిత సామర్థ్యంలో 55 శాతం శిలాజేతర వాటా — 2030 నాటికి 50 శాతం అనే పారిస్ ఒప్పంద నిబద్ధత కంటే ముందంజ. అయితే స్థాపిత సామర్థ్యం, ఉత్పత్తి ఒకటి కాదు. సౌర, పవన విద్యుత్ కంటే థర్మల్ ప్లాంట్లు ఎక్కువ వినియోగ రేటుతో నడుస్తాయి. కాబట్టి ఉత్పత్తిలో శిలాజేతర వాటా, సామర్థ్యంలోని వాటా కంటే తక్కువగానే ఉంటుంది.

Future Impact

• నాలుగు సాంకేతిక సెషన్ల నిర్ణయాలు పర్యావరణ న్యాయనిర్ణయ ఆచరణలోకి, న్యాయ శిక్షణలోకి చేరే అవకాశం ఉంది.
• 50 శాతం శిలాజేతర సామర్థ్య లక్ష్యం ఇప్పటికే నెరవేరినందున, ఇక దృష్టి నిల్వ, గ్రిడ్ అనుసంధానం, ఉత్పత్తిలో శిలాజేతర వాటాపైకి మళ్లుతుంది.
• UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకుతో నిరంతర సంబంధం భారత పర్యావరణ న్యాయనిర్ణయాన్ని అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వనరులు, గణాంకాలతో కలుపుతుంది.
• శిలాజేతర సామర్థ్యంలో భారత రికార్డు, భవిష్యత్ వాతావరణ సదస్సుల్లో దాని బేరసారాల స్థానాన్ని బలపరుస్తుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• "ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ క్లైమేట్ డైనమిక్స్" సదస్సు 2026 సెప్టెంబర్ 19, 20 తేదీల్లో జరిగింది.
• నిర్వాహకుడు: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్.
• వేదిక: విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ.
• 2026 సెప్టెంబర్ 19న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించారు.
• 2026 సెప్టెంబర్ 20న ముగింపు సమావేశంలో రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ప్రసంగించారు.
• భారత స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో శిలాజేతర వనరుల వాటా 55 శాతం.
• 50 శాతం శిలాజేతర లక్ష్యాన్ని ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించారు.
• 17 దేశాల నుంచి ప్రతినిధులు వచ్చారు.
• UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు పాల్గొన్నాయి.
• విడుదలైన స్మారక ప్రచురణ: 'హరిత న్యాయం'.
• జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చైర్‌పర్సన్: జస్టిస్ ప్రకాశ్ శ్రీవాస్తవ.
• సదస్సులో నాలుగు సాంకేతిక సెషన్లు జరిగాయి.
• జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 కింద NGT ఏర్పడింది.
• పర్యావరణ పరిరక్షణపై ఆదేశిక సూత్రం ఆర్టికల్ 48A.
• సహజ పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రాథమిక విధి ఆర్టికల్ 51A(g).

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: పర్యావరణ న్యాయం, జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్

• Definition: పర్యావరణ నష్టాలు, రక్షణలు న్యాయంగా పంపిణీ కావాలని, బాధితులకు సమర్థమైన పరిష్కార వేదిక ఉండాలని చెప్పే సూత్రమే పర్యావరణ న్యాయం.
• Constitutional / Legal Basis: స్వచ్ఛ పర్యావరణాన్ని కలుపుతూ చదివే ఆర్టికల్ 21; ఆదేశిక సూత్రంగా ఆర్టికల్ 48A; ప్రాథమిక విధిగా ఆర్టికల్ 51A(g); ఆధార చట్టంగా జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010.
• Scientific / Economic Principle: కాలుష్యకారుడే చెల్లించాలనే సూత్రం, ముందుజాగ్రత్త సూత్రం. భారత పర్యావరణ న్యాయశాస్త్రం ఈ రెండింటినీ వర్తింపజేస్తుంది.
• Link to this event: భారత పర్యావరణ న్యాయనిర్ణయాన్ని మరో 17 దేశాల ఆచరణతో పాటు నిలబెట్టడానికి ట్రిబ్యునల్ ఈ సదస్సును వాడుకుంది.
• Origin & History: 1972 స్టాక్‌హోమ్ సదస్సు తర్వాత భారత పర్యావరణ చట్ట చట్రం పెరిగింది; ట్రిబ్యునల్ 2010 నాటిది.
• Key milestone 1: 1976 నాటి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ఆర్టికల్ 48A, ఆర్టికల్ 51A(g)లను చేర్చింది.
• Key milestone 2: పార్లమెంట్ జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010ను చేసింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010; పారిస్ ఒప్పందం, భారత జాతీయ నిర్ణీత విరాళం; పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986.
• Nodal Ministry / Body: పర్యావరణం, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ. ట్రిబ్యునల్ మాత్రం స్వతంత్ర న్యాయనిర్ణయ సంస్థగా పనిచేస్తుంది.
• India-specific relevance: ప్రత్యేక పర్యావరణ ట్రిబ్యునల్ వల్ల బాధిత సమాజాలకు సాధారణ సివిల్ వ్యాజ్యం కాకుండా తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ప్రత్యేక వేదిక లభిస్తుంది.
• Global comparison: భారత్ కంటే ముందు ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ ప్రత్యేక పర్యావరణ న్యాయస్థానాలను ఏర్పాటు చేశాయి; తర్వాత పలు దేశాలు ఈ నమూనాను అనుసరించాయి.
• Data point: భారత స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో శిలాజేతర వనరుల వాటా 55 శాతం; పారిస్ ఒప్పంద నిబద్ధత 2030 నాటికి 50 శాతం.
• Common exam angle: ఆర్టికల్ సంఖ్యను, అది ఆదేశిక సూత్రమా ప్రాథమిక విధా అనే దానితో జత చేయమని; ట్రిబ్యునల్‌ను ఏ చట్టం ఏర్పాటు చేసిందని ప్రశ్నిస్తారు.
• Easy memory hook: "48A రాజ్యం చేయాలి, 51A(g) పౌరుడు చేయాలి."

---

❓ Practice MCQs

---

Q1. 2026 సెప్టెంబర్‌లో "ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ క్లైమేట్ డైనమిక్స్" అంతర్జాతీయ సదస్సును ఏ సంస్థ నిర్వహించింది? [Easy]

A) నీతి ఆయోగ్

B) కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి

C) జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్

D) భూ విజ్ఞాన శాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: 2026 సెప్టెంబర్ 19, 20 తేదీల్లో జరిగిన ఈ రెండు రోజుల సదస్సును జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ నిర్వహించింది.

---

Q2. ఈ సదస్సు ఎక్కడ జరిగింది? [Easy]

A) విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ

B) భారత్ మండపం, న్యూఢిల్లీ

C) యశోభూమి, ద్వారక

D) రాష్ట్రపతి భవన్, న్యూఢిల్లీ

Answer: A

Explanation: సదస్సు న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగింది; ముగింపు సమావేశం 2026 సెప్టెంబర్ 20న జరిగింది.

---

Q3. సదస్సులో తెలిపిన ప్రకారం, భారత స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో శిలాజేతర వనరుల వాటా ఎంత? [Moderate]

A) 40 శాతం

B) 45 శాతం

C) 50 శాతం

D) 55 శాతం

Answer: D

Explanation: స్థాపిత సామర్థ్యంలో శిలాజేతర వనరుల వాటా 55 శాతం; 50 శాతం లక్ష్యాన్ని ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించారు.

---

Q4. ఈ సదస్సులో ఎన్ని దేశాల న్యాయమూర్తులు, విద్యావేత్తలు, నిపుణులు పాల్గొన్నారు? [Moderate]

A) 17

B) 12

C) 24

D) 30

Answer: A

Explanation: 17 దేశాల ప్రతినిధులతో పాటు UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు కూడా పాల్గొన్నాయి.

---

Q5. సదస్సులో విడుదలైన జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ స్మారక ప్రచురణ పేరు ఏమిటి? [Moderate]

A) గ్రీన్ బెంచ్

B) హరిత న్యాయం

C) పర్యావరణ సేతు

D) న్యాయ ప్రబోధ్

Answer: B

Explanation: ముగింపు సమావేశంలో ట్రిబ్యునల్ స్మారక ప్రచురణ 'హరిత న్యాయం'ను విడుదల చేశారు.

---

Q6. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ఏ చట్టం కింద ఏర్పడింది? [Tricky]

A) పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986

B) జల (కాలుష్య నివారణ, నియంత్రణ) చట్టం, 1974

C) అటవీ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1980

D) జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010

Answer: D

Explanation: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 ద్వారా ఈ ట్రిబ్యునల్ ఏర్పడింది; ప్రధాన బెంచ్ న్యూఢిల్లీలో ఉంది.

---

Q7. కింది వాటిలో ఏది సరిగ్గా జత కూర్చబడింది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 48A — పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రాథమిక విధి

B) ఆర్టికల్ 51A(g) — పర్యావరణంపై ఆదేశిక సూత్రం

C) ఆర్టికల్ 48A — పర్యావరణ పరిరక్షణ, మెరుగుదలపై ఆదేశిక సూత్రం

D) ఆర్టికల్ 21 — అడవులు, వన్యప్రాణులపై ఆదేశిక సూత్రం

Answer: C

Explanation: ఆర్టికల్ 48A రాజ్యాన్ని ఉద్దేశించిన ఆదేశిక సూత్రం; ఆర్టికల్ 51A(g) పౌరులను ఉద్దేశించిన ప్రాథమిక విధి.

---

Q8. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ఉత్తర్వులపై అప్పీళ్లు ఎక్కడికి వెళ్తాయి? [Tricky]

A) సంబంధిత హైకోర్టుకు

B) సుప్రీంకోర్టుకు

C) జాతీయ పర్యావరణ అప్పీలేట్ అథారిటీకి

D) పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖకు

Answer: B

Explanation: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 ప్రకారం ట్రిబ్యునల్ ఉత్తర్వులపై అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్తాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

---

PYQ 1:

2030 నాటికి స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో 50 శాతం శిలాజేతర ఇంధన వనరుల నుంచి పొందాలన్న భారత నిబద్ధత ఏ అంతర్జాతీయ ఒప్పందం కింద ఇచ్చినది?

A) క్యోటో ప్రోటోకాల్

B) పారిస్ ఒప్పందం

C) మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్

D) రామ్‌సర్ ఒప్పందం

Answer: B

Explanation: ఇది పారిస్ ఒప్పందం కింద భారత జాతీయ నిర్ణీత విరాళంలో భాగం; ఈ లక్ష్యాన్ని ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించారు.

---

PYQ 2:

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. "ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ క్లైమేట్ డైనమిక్స్" సదస్సును జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ నిర్వహించింది.

2. 2026 సెప్టెంబర్ 20న ఈ సదస్సు ముగింపు సమావేశంలో భారత రాష్ట్రపతి ప్రసంగించారు.

3. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986 కింద ఏర్పడింది.

పై ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1, 2 మాత్రమే

C) 2, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: 1, 2 ప్రకటనలు సరైనవి. ట్రిబ్యునల్ జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 కింద ఏర్పడింది కాబట్టి 3వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

జాబితా I ను జాబితా II తో జత చేయండి:

జాబితా I

1. ఆర్టికల్ 21

2. ఆర్టికల్ 48A

3. ఆర్టికల్ 51A(g)

4. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం

జాబితా II

A. జీవించే హక్కు; స్వచ్ఛ పర్యావరణాన్ని కలుపుతూ వ్యాఖ్యానించారు

B. పర్యావరణ పరిరక్షణ, మెరుగుదలపై ఆదేశిక సూత్రం

C. సహజ పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రాథమిక విధి

D. 2010

సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) 1-A, 2-B, 3-C, 4-D

B) 1-B, 2-A, 3-C, 4-D

C) 1-A, 2-C, 3-B, 4-D

D) 1-C, 2-B, 3-A, 4-D

Answer: A

Explanation: ఆర్టికల్ 21 జీవించే హక్కు; ఆర్టికల్ 48A ఆదేశిక సూత్రం; ఆర్టికల్ 51A(g) ప్రాథమిక విధి; జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం 2010లో వచ్చింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ప్రత్యేక పర్యావరణ న్యాయనిర్ణయ పాత్రను, జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్య ప్రాముఖ్యాన్ని చర్చించండి.

పర్యావరణ వివాదాల్లో శాస్త్రీయ సాక్ష్యంతో పాటు జీవనోపాధి, ప్రజారోగ్య ప్రశ్నలూ కలిసి ఉంటాయి. సాధారణ సివిల్ వ్యాజ్యం వీటిని సమర్థంగా నిర్వహించలేదు. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 కింద ఏర్పడిన ట్రిబ్యునల్ ఈ అవసరాన్నే తీర్చడానికి రూపొందింది; దరఖాస్తులను ఆరు నెలల్లో పరిష్కరించాలన్నది దాని బాధ్యత.

2026 సెప్టెంబర్ 19, 20 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన "ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ క్లైమేట్ డైనమిక్స్" సదస్సు ఆ పాత్ర తదుపరి దశను చూపుతుంది. నాలుగు సాంకేతిక సెషన్లలో 17 దేశాల న్యాయమూర్తులు, విద్యావేత్తలు, విధాన రూపకర్తలతో పాటు UNEP, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు పాల్గొన్నాయి.

వాతావరణ బాధ్యతలు ఎక్కువగా న్యాయస్థానాల ద్వారానే అమలవుతున్నందున ఈ భాగస్వామ్యం ముఖ్యం. వివిధ దేశాల తర్కాన్ని పోల్చడం వల్ల భారత ఉత్తర్వులు మరింత దృఢమవుతాయి. 'హరిత న్యాయం' స్మారక ప్రచురణ ఈ మార్పిడికి శాశ్వత రూపం ఇస్తుంది.

సదస్సు నిర్ణయాలను న్యాయ శిక్షణలోకి, బెంచ్‌ల మధ్య ఏకరూప ఆచరణలోకి తేవడమే తదుపరి అడుగు.

---

Question 2 (250 words): శిలాజేతర ఇంధన సామర్థ్యంలో భారత పురోగతిని పరిశీలించి, పర్యావరణ పరిరక్షణకు రాజ్యాంగ, సంస్థాగత యంత్రాంగాలు ఎంతవరకు తోడ్పడుతున్నాయో అంచనా వేయండి.

భారత వాతావరణ విజయాల్లో అత్యంత స్పష్టమైనది సామర్థ్యం విషయంలోనే. పారిస్ ఒప్పందానికి ఇచ్చిన జాతీయ నిర్ణీత విరాళంలో, 2030 నాటికి స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో 50 శాతం శిలాజేతర ఇంధనాల నుంచి పొందుతామని భారత్ హామీ ఇచ్చింది. ఆ లక్ష్యాన్ని ఐదేళ్ల ముందుగానే సాధించారు. 2026 సెప్టెంబర్ 20న జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ అంతర్జాతీయ సదస్సు ముగింపు సమావేశంలో తెలిపిన ప్రకారం, ఇప్పుడు శిలాజేతర వనరుల వాటా స్థాపిత సామర్థ్యంలో 55 శాతం.

అయితే దీన్ని జాగ్రత్తగా చదవాలి. స్థాపిత సామర్థ్యం అంటే ఉత్పత్తి కాదు. సౌర, పవన విద్యుత్ కంటే థర్మల్ ప్లాంట్లు ఎక్కువ వినియోగ రేటుతో నడుస్తాయి. కాబట్టి నిజంగా ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్‌లో శిలాజేతర వాటా తక్కువగానే ఉంటుంది. తదుపరి దశలో నిల్వ, గ్రిడ్ సౌలభ్యం, ప్రసారమే కీలక అడ్డంకులు.

సంస్థాగతంగా చట్రం పొరలుగా ఉంది. స్వచ్ఛ పర్యావరణాన్ని కలుపుతూ చదివే ఆర్టికల్ 21, రాజ్యాన్ని ఉద్దేశించిన ఆదేశిక సూత్రం ఆర్టికల్ 48A, పౌరులపై ప్రాథమిక విధి ఆర్టికల్ 51A(g) రాజ్యాంగ పునాదిని ఇస్తాయి. చివరి రెండింటినీ 1976 నాటి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం చేర్చింది. పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986 వంటి చట్టాలు నియంత్రణ అధికారాన్ని ఇస్తాయి. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 న్యాయనిర్ణయ వేదికను ఇస్తుంది; ఆరు నెలల పరిష్కార బాధ్యత, సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు అవకాశం ఉన్నాయి.

లోపాలు చట్ట రూపకల్పనలో కాదు — అమలు సామర్థ్యం, కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్ల సిబ్బంది కొరత, పర్యవేక్షణలోనే ఉన్నాయి.

నియంత్రణ సంస్థలను బలోపేతం చేయడం, కొలమానాన్ని స్థాపిత సామర్థ్యం నుంచి నిజమైన శిలాజేతర ఉత్పత్తికి మార్చడం ఈ బలమైన చట్ట నిర్మాణాన్ని కొలవదగిన ఫలితాలుగా మారుస్తాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు **ఆర్టికల్ 48A, ఆర్టికల్ 51A(g)**లను గందరగోళపడతారు. సరైన విషయం: ఆర్టికల్ 48A అనేది పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి మెరుగుపరచమని రాజ్యాన్ని ఆదేశించే ఆదేశిక సూత్రం; ఆర్టికల్ 51A(g) పౌరుల ప్రాథమిక విధి.
• Trap 2: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ నుంచి అప్పీళ్లు హైకోర్టుకు వెళ్తాయని చాలామంది తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవం: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, 2010 ప్రకారం అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్తాయి.
• Trap 3: స్థాపిత సామర్థ్యానికి, ఉత్పత్తికి మధ్య తేడాను చాలామంది మరచిపోతారు. 55 శాతం అంకె, 50 శాతం పారిస్ ఒప్పంద లక్ష్యం రెండూ స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యానికి సంబంధించినవే; నిజంగా ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్‌కు కాదు అని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి.