తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు Akash వాయు రక్షణ వ్యవస్థ ఎగుమతి

What Happened

Akash వాయు రక్షణ వ్యవస్థను ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు ఎగుమతి చేశామని రక్షణ కార్యదర్శి Rajesh Kumar Singh 1 అక్టోబర్ 2026న చెప్పారు. Akashను భారత విజయ గాథల్లో ఒకటిగా ఆయన అభివర్ణించారు. ఈ వ్యవస్థ ఉత్పత్తి స్థిరపడిందని కూడా చెప్పారు. భారత సాయుధ దళాల ఆర్డర్లు కొనసాగుతున్నాయి. విదేశీ గిరాకీ ఇంకా పెరుగుతుందని అంచనా. ఆర్మేనియా మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు. మధ్య ఆసియా దేశాలు రెండు ఆ తర్వాత చేరాయి. ఇక్కడ ఒక విషయం — ప్రకటించింది కొత్త ఒప్పందం కాదు, ఇప్పటికే జరిగిన ఎగుమతుల ధ్రువీకరణ మాత్రమే.

When & Where

రక్షణ కార్యదర్శి ధ్రువీకరణ వచ్చింది 1 అక్టోబర్ 2026న. కొనుగోలు దేశాల్లో ఆర్మేనియా దక్షిణ కాకసస్‌లో ఉంది. తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ మధ్య ఆసియాలో ఉన్నాయి. Akash రూపకల్పన Defence Research and Development Organisation ప్రయోగశాలల్లో జరుగుతుంది. ఉత్పత్తి రెండు సంస్థల్లో జరుగుతుంది — హైదరాబాద్ కేంద్రంగా ఉన్న Bharat Dynamics Limited, బెంగళూరు కేంద్రంగా ఉన్న Bharat Electronics Limited.

Who Is Involved

• Rajesh Kumar Singh — ఎగుమతి దేశాలను ధ్రువీకరించిన రక్షణ కార్యదర్శి.
• Defence Research and Development Organisation — Akash ఆయుధ వ్యవస్థను రూపొందించిన సంస్థ. Akash-NG రూపాంతరాన్నీ ఇదే అభివృద్ధి చేస్తోంది.
• Bharat Dynamics Limited — క్షిపణిని తయారు చేసే రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ. ఇది రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న భారత ప్రభుత్వ సంస్థ.
• Bharat Electronics Limited — Akash బ్యాటరీకి రాడార్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వ్యవస్థలు అందించే రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ — ఈ వ్యవస్థకు మూడు విదేశీ కొనుగోలుదారులు.

How It Works

1. Akash ఒక స్వల్ప పరిధి ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ. అంటే ఇది ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతాన్ని కాపాడుతుంది — ఒక వైమానిక స్థావరం, ఒక సైనిక దళం, ఒక కీలక కేంద్రం. ఒక్క విమానాన్ని లేదా ఓడను వెంట ఉండి కాపాడే పని కాదు.
2. బ్యాటరీ రాడార్లు వచ్చే గాలి ముప్పులను గుర్తించి వెంటాడతాయి. ఆ ముప్పుల్లో యుద్ధ విమానాలు, క్రూజ్ క్షిపణులు, గైడెడ్ బాంబులు, డ్రోన్లు ఉంటాయి. కాపాడే ప్రాంతం చుట్టూ గాలి చిత్రాన్ని రాడార్లు నిర్మిస్తాయి.
3. దిశానిర్దేశం కమాండ్ గైడెన్స్ ద్వారా జరుగుతుంది. అంటే భూమి మీద ఉన్న కేంద్రం లక్ష్యాన్ని చేరుకునే లెక్కను క్షణక్షణం వేసి, గాలిలో ఉన్న క్షిపణికి దిశ ఆదేశాలు పంపుతుంది. లక్ష్యాన్ని క్షిపణి సొంతంగా వెతుక్కోదు.
4. 4.5 కి.మీ నుంచి 25 కి.మీ పరిధిలో, 100 మీటర్ల నుంచి 20 కి.మీ ఎత్తు వరకు ఇది లక్ష్యాలను ఎదుర్కొంటుంది. దాంతో తక్కువ ఎత్తులో వచ్చే దాడులు, ఎక్కువ ఎత్తులో వచ్చే మార్గాలు — రెండూ దీని పరిధిలోకి వస్తాయి.
5. ఈ వ్యవస్థను కదిలే వాహనాల మీద అమర్చుతారు. ఒకేసారి అనేక లక్ష్యాలను ఎదుర్కోగలదు. అందుకే ఒక్క బ్యాటరీ దళంతో కలిసి కదలగలదు, దట్టమైన దాడిని ఆపగలదు.
6. ఎలక్ట్రానిక్ ప్రతిచర్య సామర్థ్యాలు ఇందులో ఉన్నాయి. శత్రువు రాడార్లను మోసగించడానికి లేదా జామ్ చేయడానికి ప్రయత్నించినా వ్యవస్థ పనిచేస్తూనే ఉంటుంది.

Why It Matters

• వ్యూహాత్మకం: వాయు రక్షణ వ్యవస్థ అమ్మకం ఒక సుదీర్ఘ బంధాన్ని సృష్టిస్తుంది. విడిభాగాలు, శిక్షణ, ఆధునీకరణ కోసం కొనుగోలుదారు దశాబ్దాల పాటు అమ్మినవారి మీదే ఆధారపడతారు.
• ఆర్థికం: రక్షణ ఎగుమతులు విదేశీ మారకాన్ని తెస్తాయి. ఉత్పత్తి పరిమాణం పెరుగుతుంది. దాంతో భారత సాయుధ దళాలకూ అదే వ్యవస్థ ఖరీదు తగ్గుతుంది.
• సాంకేతికం: ఉత్పత్తి స్థిరపడిందని రక్షణ కార్యదర్శి చెప్పడం ఒక విషయాన్ని సూచిస్తుంది — రూపకల్పన, ఉత్పత్తి గొలుసు పరిపక్వమయ్యాయి. క్షిపణి కార్యక్రమంలో నిర్మించడానికి అదే కష్టమైన భాగం.
• భౌగోళిక రాజకీయం: తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ సంప్రదాయంగా రష్యా సైనిక పరికరాలు వాడుతూ వచ్చాయి. అందుకే వాటి కొనుగోలు మధ్య ఆసియాలో రక్షణ సేకరణ వైవిధ్యానికి గుర్తు.

Historical Background

Akash మూలం Integrated Guided Missile Development Programmeలో ఉంది. ఈ కార్యక్రమాన్ని భారత్ 1983లో మొదలుపెట్టింది. నాయకత్వం Dr A. P. J. Abdul Kalamది. ఆ కార్యక్రమంలో ఐదు వ్యవస్థలు ఉన్నాయి — Prithvi, Agni, Trishul, Akash, Nag. వాటిలో ప్రాంత వాయు రక్షణ భాగం Akash. 1958లో ఏర్పడిన Defence Research and Development Organisation రూపకల్పన పని చూసింది. శ్రేణి ఉత్పత్తికి Bharat Dynamics Limited, Bharat Electronics Limited వచ్చాయి. Akash భారత సాయుధ దళాల్లో చేరింది. ఆ తర్వాత ఎగుమతికి అనుమతి వచ్చింది. మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు ఆర్మేనియా అయింది.

Previous Related Events

• 1 అక్టోబర్ 2026: ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు Akash ఎగుమతి అయిందని రక్షణ కార్యదర్శి ధ్రువీకరించారు.
• 2 ఏప్రిల్ 2026: 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్ల రికార్డుకు చేరాయని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది. 2024-25లో అది ₹23,622 కోట్లు.
• మధ్య ఆసియా ఆర్డర్లకు ముందు: Akash వ్యవస్థకు మొదటి విదేశీ ఆర్డర్ ఇచ్చింది ఆర్మేనియా. ఈ వేదికకు ఎగుమతి ఖాతా అలా తెరుచుకుంది.

Static GK Connection

• Integrated Guided Missile Development Programme: 1983లో Dr A. P. J. Abdul Kalam నాయకత్వంలో మొదలైంది. ఇందులో Prithvi, Agni, Trishul, Akash, Nag ఉన్నాయి. భారత క్షిపణి సామర్థ్యానికి ఇదే పునాది.
• Defence Research and Development Organisation: 1958లో ఏర్పడింది. ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీ. ఇది రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిశోధన, అభివృద్ధి విభాగం.
• ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి: గాలిలోని లక్ష్యాన్ని నాశనం చేయడానికి నేల నుంచి లేదా ఓడ నుంచి ప్రయోగించే క్షిపణి. ఉపరితలం–ఉపరితలం, గాలి–గాలి, ట్యాంక్ వ్యతిరేక క్షిపణుల నుంచి ఇది వేరు. తేడా ప్రయోగ స్థలం, లక్ష్య స్థలంలోనే ఉంటుంది.
• రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు: హైదరాబాద్‌లోని Bharat Dynamics Limited క్షిపణులు తయారు చేస్తుంది. బెంగళూరులోని Bharat Electronics Limited రాడార్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వ్యవస్థలు తయారు చేస్తుంది. రెండూ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉంటాయి.
• మధ్య ఆసియా, భారత్: తజకిస్తాన్ Shanghai Cooperation Organisation సభ్య దేశం. భారత్ 2017లో ఆ సంస్థలో చేరింది. తుర్క్‌మెనిస్తాన్ శాశ్వత తటస్థ విధానాన్ని పాటిస్తుంది.

India & World Comparison

2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి. అవి 80కి పైగా దేశాలకు వెళ్లాయి. ఎగుమతి సంస్థల సంఖ్య 128 నుంచి 145కు పెరిగింది. నిష్పత్తిలో ఇది పెద్ద పెరుగుదల. కానీ అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్‌ల ముందు భారత్ ఇంకా చాలా చిన్న ఆయుధ ఎగుమతిదారే. అయితే Akash అమ్మకంలో ప్రత్యేకత విభాగంలో ఉంది. సమగ్ర వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు ఎగుమతి చేయడం కష్టమైన విభాగాల్లో ఒకటి. కొనుగోలుదారు అమ్మేవారి విమాన నిర్మాణాన్నే కాదు, ఎలక్ట్రానిక్స్‌ను, సాఫ్ట్‌వేర్‌ను నమ్మాలి. రష్యా పరికరాలకు అలవాటుపడిన రెండు దేశాలు భారత వ్యవస్థను ఎంచుకున్నాయి. ఆ నమ్మకానికి ఇదే కొలత.

Future Impact

• భారత పరిశ్రమతో కలిసి అభివృద్ధి చేస్తున్న Akash-NG రాబోయే ఏళ్లలో ఈ కుటుంబ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.
• విదేశీ గిరాకీ ఇంకా ఉంటుందని రక్షణ కార్యదర్శి సూచించారు. ఇప్పటి మూడు కొనుగోలుదారులకు కొత్త దేశాలు తోడవుతాయి.
• భారత సాయుధ దళాల ఆర్డర్లు కొనసాగితే ఉత్పత్తి శ్రేణి నడుస్తూనే ఉంటుంది. యూనిట్ ఖరీదు తక్కువగా ఉంటుంది.
• 2025-26లో నమోదైన ₹38,424 కోట్ల దాటి రక్షణ ఎగుమతులు ఎలా ఉంటాయో చూడాలి. Akash అమ్మకాలు ఒక ధోరణా, లేక ఒక మినహాయింపా — అదే తేలుస్తుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• Akash ఎగుమతులను రక్షణ కార్యదర్శి Rajesh Kumar Singh 1 అక్టోబర్ 2026న ధ్రువీకరించారు.
• Akash ఎగుమతి అయిన దేశాలు: ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్.
• Akashకు మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు ఆర్మేనియా.
• Akash ఒక స్వల్ప పరిధి ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ.
• దీన్ని రూపొందించింది Defence Research and Development Organisation.
• తయారు చేసేవి Bharat Dynamics Limited, Bharat Electronics Limited.
• Akash ఆయుధ వ్యవస్థ పరిధి: 4.5 కి.మీ నుంచి 25 కి.మీ.
• ఎత్తు పరిధి: 100 మీటర్ల నుంచి 20 కి.మీ. దిశానిర్దేశం కమాండ్ గైడెన్స్.
• క్షిపణి కొలతలు: పొడవు 5,870 మి.మీ, వ్యాసం 350 మి.మీ, బరువు 710 కిలోలు.
• Akash-NG తదుపరి తరం రూపాంతరం. ఇది అభివృద్ధి దశలో ఉంది.
• 2025-26 భారత రక్షణ ఎగుమతులు: ₹38,424 కోట్లు. ఇదే సర్వకాల గరిష్ఠం.
• 2024-25 నుంచి పెరుగుదల 62.66 శాతం. అంతకుముందు మొత్తం ₹23,622 కోట్లు.
• రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు: ₹21,071 కోట్లు, వాటా 54.84 శాతం.
• ప్రైవేటు రంగం: ₹17,353 కోట్లు, వాటా 45.16 శాతం.
• ఎగుమతులు 80కి పైగా దేశాలకు. ఎగుమతి సంస్థలు 128 నుంచి 145కు.
• Akash మూలం 1983లో మొదలైన Integrated Guided Missile Development Programme.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థలు, భారత రక్షణ ఎగుమతి వ్యవస్థ

• Definition: నిర్దిష్ట పరిధి, ఎత్తు హద్దుల్లో గాలి ముప్పులను గుర్తించి, వెంటాడి, నాశనం చేసే నేల లేదా ఓడ ఆధారిత ఆయుధమే ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ.
• Constitutional / Legal Basis: ఏడో షెడ్యూల్ ప్రకారం దేశ రక్షణ కేంద్ర జాబితా అంశం. అందుకే రక్షణ పరిశోధన, ఉత్పత్తి, ఆయుధ ఎగుమతి విధానం పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోనే ఉంటాయి. ఇక్కడ ఎంట్రీ నంబర్ ఇవ్వడం లేదు.
• Scientific / Economic Principle: కమాండ్ గైడెన్స్ లెక్కను భూమి మీదే ఉంచుతుంది. రాడార్ లక్ష్యాన్ని, క్షిపణిని రెండింటినీ వెంటాడుతుంది. కంప్యూటర్ చేరుకునే లెక్క వేస్తుంది. దిశ ఆదేశాలు రేడియో ద్వారా క్షిపణికి వెళ్తాయి. దాంతో క్షిపణి సాదాగా, చౌకగా ఉంటుంది. కానీ భూ కేంద్రం రాడార్ పరిధికి కట్టుబడి ఉండాలి. అదే ఖరీదు.
• Link to this event: Akash ఇదే కమాండ్ గైడెన్స్ ఏర్పాటు వాడుతుంది. అందుకే ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ లాంటి కొనుగోలుదారులకు ఇది అందుబాటు ధరలో ఆకర్షణీయంగా ఉంది.
• Origin & History: 1983లో Dr A. P. J. Abdul Kalam నాయకత్వంలో మొదలైన Integrated Guided Missile Development Programmeలో Akash పుట్టింది. దానితో పాటు Prithvi, Agni, Trishul, Nag ఉన్నాయి.
• Key milestone 1: 1958లో Defence Research and Development Organisation ఏర్పడింది. అది రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిశోధన, అభివృద్ధి విభాగం.
• Key milestone 2: 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్ల రికార్డుకు చేరాయి. అంతకుముందు ఏడాది కంటే పెరుగుదల 62.66 శాతం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Integrated Guided Missile Development Programme; రక్షణ స్వదేశీకరణ విధానం, పాజిటివ్ ఇండిజినైజేషన్ జాబితాలు; సేకరణ, ఆఫ్‌సెట్‌లను నియంత్రించే Defence Acquisition Procedure.
• Nodal Ministry / Body: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ రంగాన్ని చూస్తుంది. Department of Defence Production, Department of Defence Research and Development ద్వారా రూపకల్పన, ఉత్పత్తి, ఎగుమతి అనుమతులు జరుగుతాయి.
• India-specific relevance: ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఆయుధ దిగుమతిదారుల్లో భారత్ చాలాకాలం ఉంది. అందుకే ఎగుమతి అయ్యే ప్రతి స్వదేశీ వ్యవస్థ ఆ ప్రవాహాన్ని వెనక్కి తిప్పుతుంది. సొంత రక్షణ కోసం విదేశీ సరఫరాదారుల మీద ఆధారం తగ్గుతుంది.
• Global comparison: ప్రపంచ ఆయుధ ఎగుమతుల్లో అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్ ఆధిపత్యం. ఆ కొలతలో 2025-26లో భారత్ ₹38,424 కోట్లు చిన్నదే. కానీ ఒకే ఏడాదిలో 62.66 శాతం ఎగబాకడం గమనించాల్సిన విషయం.
• Data point: 2025-26లో మొత్తం ₹38,424 కోట్ల ఎగుమతుల్లో రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల వాటా ₹21,071 కోట్లు, అంటే 54.84 శాతం.
• Common exam angle: Akashను ఏ సంస్థ రూపొందించింది, ఎవరు తయారు చేస్తారు, ఏ దేశాలు కొన్నాయి, ఇది ఏ రకం క్షిపణి, తాజా రక్షణ ఎగుమతి సంఖ్య — ఇవే అడుగుతారు.
• Easy memory hook: Integrated Guided Missile Development Programme కోసం "PATAN" — Prithvi, Agni, Trishul, Akash, Nag.

---

❓ Practice MCQs

---

Q1. భారత Akash వాయు రక్షణ వ్యవస్థను పొందిన మూడు దేశాలు ఏవి? [Easy]

A) ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్

B) ఆర్మేనియా, కజకిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్

C) ఆర్మేనియా, వియత్నాం, ఫిలిప్పీన్స్

D) తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్, కిర్గిజ్‌స్తాన్

Answer: A

Explanation: ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు Akash ఎగుమతి అయిందని రక్షణ కార్యదర్శి 1 అక్టోబర్ 2026న ధ్రువీకరించారు.

---

Q2. Akash ఆయుధ వ్యవస్థను రూపొందించిన సంస్థ ఏది? [Easy]

A) Indian Space Research Organisation

B) Hindustan Aeronautics Limited

C) Defence Research and Development Organisation

D) Bhabha Atomic Research Centre

Answer: C

Explanation: Akashను Defence Research and Development Organisation రూపొందించింది. Akash-NG రూపాంతరాన్నీ ఇదే అభివృద్ధి చేస్తోంది.

---

Q3. Akash వాయు రక్షణ వ్యవస్థకు మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు దేశం ఏది? [Moderate]

A) ఆర్మేనియా

B) తజకిస్తాన్

C) తుర్క్‌మెనిస్తాన్

D) ఫిలిప్పీన్స్

Answer: A

Explanation: Akashకు మొదటి విదేశీ ఆర్డర్ ఇచ్చింది ఆర్మేనియా. తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ తర్వాత ఎగుమతి దేశాలుగా చేరాయి.

---

Q4. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత రక్షణ ఎగుమతులు ఎంత? [Moderate]

A) ₹23,622 కోట్లు

B) ₹21,071 కోట్లు

C) ₹38,424 కోట్లు

D) ₹17,353 కోట్లు

Answer: C

Explanation: 2025-26లో రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్ల సర్వకాల గరిష్ఠానికి చేరాయి. 2024-25లో అది ₹23,622 కోట్లు.

---

Q5. Akash ఆయుధ వ్యవస్థను ఏ రకంగా వర్గీకరిస్తారు? [Moderate]

A) ఉపరితలం–ఉపరితలం బాలిస్టిక్ క్షిపణి

B) స్వల్ప పరిధి ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ

C) ఓడ వ్యతిరేక క్రూజ్ క్షిపణి

D) గాలి–గాలి క్షిపణి

Answer: B

Explanation: Akash ఒక స్వల్ప పరిధి ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ. పరిధి 4.5 కి.మీ నుంచి 25 కి.మీ. ఎత్తు 100 మీటర్ల నుంచి 20 కి.మీ.

---

Q6. 2024-25తో పోలిస్తే 2025-26లో భారత రక్షణ ఎగుమతులు ఎంత శాతం పెరిగాయి? [Tricky]

A) 151 శాతం

B) 14 శాతం

C) 13.3 శాతం

D) 62.66 శాతం

Answer: D

Explanation: మొత్తం రక్షణ ఎగుమతులు 62.66 శాతం పెరిగాయి. 151 శాతం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల భాగం పెరుగుదల. 14 శాతం ప్రైవేటు రంగ భాగం పెరుగుదల.

---

Q7. 2025-26 భారత రక్షణ ఎగుమతుల్లో రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల వాటా ఎంత? [Tricky]

A) ₹17,353 కోట్లు, అంటే 45.16 శాతం

B) ₹21,071 కోట్లు, అంటే 54.84 శాతం

C) ₹38,424 కోట్లు, అంటే 100 శాతం

D) ₹23,622 కోట్లు, అంటే 61 శాతం

Answer: B

Explanation: రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల వాటా ₹21,071 కోట్లు, అంటే 54.84 శాతం. ప్రైవేటు రంగ వాటా ₹17,353 కోట్లు, అంటే 45.16 శాతం.

---

Q8. Akash ఆయుధ వ్యవస్థను తయారు చేసే సంస్థలు ఏవి? [Tricky]

A) Hindustan Aeronautics Limited, Bharat Earth Movers Limited

B) Bharat Dynamics Limited, Bharat Electronics Limited

C) Mazagon Dock Shipbuilders, Garden Reach Shipbuilders

D) Mishra Dhatu Nigam Limited, Hindustan Shipyard

Answer: B

Explanation: క్షిపణిని Bharat Dynamics Limited తయారు చేస్తుంది. రాడార్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వ్యవస్థలు Bharat Electronics Limited అందిస్తుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

---

PYQ 1:

Integrated Guided Missile Development Programme కింద ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి ఏది?

A) Prithvi

B) Agni

C) Akash

D) Nag

Answer: C

Explanation: ఆ కార్యక్రమంలో ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి Akash. Prithvi ఉపరితలం–ఉపరితలం క్షిపణి, Agni బాలిస్టిక్ క్షిపణి, Nag ట్యాంక్ వ్యతిరేక గైడెడ్ క్షిపణి.

---

PYQ 2:

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. Akash ఆయుధ వ్యవస్థను Defence Research and Development Organisation రూపొందించింది.

2. Akash వ్యవస్థకు మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు ఆర్మేనియా.

3. 2024-25 కంటే 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత రక్షణ ఎగుమతులు తక్కువగా ఉన్నాయి.

ఈ ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

A) 1 only

B) 1 and 2 only

C) 2 and 3 only

D) All of the above

Answer: B

Explanation: 1, 2 ప్రకటనలు సరైనవి. ఎగుమతులు ₹23,622 కోట్ల నుంచి ₹38,424 కోట్లకు పెరిగాయి. అందుకే 3వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

Assertion (A): తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్ Akash వాయు రక్షణ వ్యవస్థను కొనడం మధ్య ఆసియాలో రక్షణ సేకరణ వైవిధ్యానికి గుర్తు.

Reason (R): ఈ రెండు దేశాలూ సంప్రదాయంగా రష్యా సైనిక పరికరాల మీదే ఆధారపడ్డాయి.

సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:

A) A, R రెండూ సరైనవి. Aకు R సరైన వివరణ.

B) A, R రెండూ సరైనవి. కానీ Aకు R సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది. R తప్పు.

D) A తప్పు. R సరైనది.

Answer: A

Explanation: ఈ రెండు దేశాలూ సంప్రదాయంగా రష్యా సైనిక పరికరాలు వాడుతూ వచ్చాయి. అందుకే భారత వ్యవస్థను ఎంచుకోవడం సాధారణ సేకరణ కాదు, వైవిధ్యం అవుతుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారత వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు రక్షణ ఎగుమతులు ఎలా ఉపయోగపడతాయి?

రక్షణ ఎగుమతులు ఈ రెండు ప్రయోజనాలనూ ఒకేసారి తీరుస్తాయి. కారణం ఒకటే — ఆయుధ అమ్మకం ఒక్క లావాదేవీ కాదు, సుదీర్ఘ ఆధార బంధానికి మొదలు. వాయు రక్షణ వ్యవస్థ కొన్నవారికి విడిభాగాలు, శిక్షణ, ఆధునీకరణ దశాబ్దాల పాటు అమ్మినవారి నుంచే కావాలి. దాంతో ఒప్పందం ఒక శాశ్వత సంబంధంగా మారుతుంది. 1 అక్టోబర్ 2026న ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు Akash వెళ్లిందని ధ్రువీకరించడం భారత్‌కు అలాంటి మూడు సంబంధాలను ఇచ్చింది.

ఆర్థిక లాభం రెండు రకాలు. ఎగుమతులు విదేశీ మారకాన్ని తెస్తాయి. ఉత్పత్తి పరిమాణం పెరగడంతో అదే వ్యవస్థను భారత సాయుధ దళాలు కొనే యూనిట్ ఖరీదు తగ్గుతుంది. Akash ఉత్పత్తి స్థిరపడిందని రక్షణ కార్యదర్శి చెప్పిన మాట ఈ పరిపక్వతనే చూపుతుంది.

మొత్తం లెక్కలో ఈ స్థాయి కనిపిస్తుంది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి. అంతకుముందు ఏడాది కంటే 62.66 శాతం ఎక్కువ. 80కి పైగా దేశాలకు అవి వెళ్లాయి.

ముందుకు దారి ఇది. ఎగుమతుల ప్రోత్సాహంతో పాటు జీవితకాల మద్దతుకు హామీ ఇవ్వాలి. మొదటి ఆర్డర్‌ను రెండో ఆర్డర్‌గా మార్చేది సరఫరా నమ్మకమే.

---

Question 2 (250 words): పెద్ద ఆయుధ దిగుమతిదారు నుంచి సమగ్ర ఆయుధ వ్యవస్థల ఎగుమతిదారు వైపు భారత్ మారుతున్న తీరును Akash కార్యక్రమం ఆధారంగా పరిశీలించండి.

ఈ మార్పుకు పునాది నాలుగు దశాబ్దాల రూపకల్పన అనుభవం. 1983లో Dr A. P. J. Abdul Kalam నాయకత్వంలో మొదలైన Integrated Guided Missile Development Programmeలో Prithvi, Agni, Trishul, Akash, Nag ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రాంత వాయు రక్షణ భాగం Akash. 1958లో ఏర్పడిన Defence Research and Development Organisation రూపకల్పన బాధ్యత మోసింది. శ్రేణి ఉత్పత్తిని హైదరాబాద్‌లోని Bharat Dynamics Limited, బెంగళూరులోని Bharat Electronics Limited తీసుకున్నాయి. పరిశోధన సంస్థకు, ఉత్పత్తి సంస్థలకు మధ్య ఈ పని విభజనే ఎగుమతిని సాధ్యం చేసింది.

ఇది ఎందుకు అమ్ముడవుతుందో వ్యవస్థే చెబుతుంది. Akash ఒక స్వల్ప పరిధి ఉపరితలం–గాలి క్షిపణి వ్యవస్థ. పరిధి 4.5 కి.మీ నుంచి 25 కి.మీ. ఎత్తు 100 మీటర్ల నుంచి 20 కి.మీ. కమాండ్ గైడెన్స్ లెక్కను భూమి మీదే ఉంచి క్షిపణిని సాదాగా ఉంచుతుంది. ఇది కదిలే వాహనాల మీద ఉంటుంది. ఒకేసారి అనేక లక్ష్యాలను ఎదుర్కొంటుంది. ఎలక్ట్రానిక్ ప్రతిచర్య సామర్థ్యాలు ఉన్నాయి. అందుబాటు ధరలో ప్రాంత వాయు రక్షణ కోరే దేశానికి ఈ కలయిక ఆకర్షణీయం.

మొత్తం చిత్రం ఈ మార్పును ధ్రువీకరిస్తుంది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రక్షణ ఎగుమతులు ₹38,424 కోట్ల రికార్డుకు చేరాయి. 2024-25లో అది ₹23,622 కోట్లు. పెరుగుదల 62.66 శాతం. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల వాటా ₹21,071 కోట్లు, ప్రైవేటు రంగం ₹17,353 కోట్లు. పరికరాలు 80కి పైగా దేశాలకు వెళ్లాయి. ఎగుమతి సంస్థలు 128 నుంచి 145కు పెరిగాయి.

కానీ ఇక్కడ రెండు ఇబ్బందులు ఉన్నాయి. సంపూర్ణ లెక్కలో అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్‌ల కంటే భారత్ ఇంకా చాలా వెనుకే. వాయు రక్షణ ఎగుమతులకు దీర్ఘకాల మద్దతు హామీ కావాలి. కొత్త ఎగుమతి వ్యవస్థ దాన్ని ఇంకా నిరూపించుకోలేదు.

చివరగా సమతుల్య నిర్ణయం ఇది. ఆర్మేనియా, తజకిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌లకు Akash అమ్మకాలు నిజమైన మైలురాయి. తర్వాతి పరీక్ష ఒకటే — Akash-NG, నిరంతర అమ్మకాల తర్వాత సేవలు ఈ మొదటి కొనుగోలుదారులను తిరిగి వచ్చే కొనుగోలుదారులుగా మార్చగలవా.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు Akashను రూపొందించిన సంస్థను, తయారు చేసే సంస్థలను కలిపేస్తారు. సరైన విషయం ఇది — రూపొందించింది Defence Research and Development Organisation. తయారు చేసేవి Bharat Dynamics Limited, Bharat Electronics Limited.
• Trap 2: Akashకు మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు తజకిస్తాన్ లేదా తుర్క్‌మెనిస్తాన్ అని చాలామంది అనుకుంటారు. నిజం ఇది — మొదటి విదేశీ కొనుగోలుదారు ఆర్మేనియా. మధ్య ఆసియా దేశాలు రెండు ఆ తర్వాతే.
• Trap 3: మొత్తం ఎగుమతి పెరుగుదలను, రంగాల వారీ పెరుగుదలను చాలామంది గమనించరు. ఇది గుర్తుపెట్టుకోండి — 2025-26లో మొత్తం రక్షణ ఎగుమతులు 62.66 శాతం పెరిగాయి. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల భాగం 151 శాతం, ప్రైవేటు రంగ భాగం 14 శాతం పెరిగాయి.