ముగ్గురు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులుగా నియామకం

What Happened

ముగ్గురు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులకు పదోన్నతి వచ్చింది. 5 అక్టోబర్ 2026న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ నియామకాలను నోటిఫై చేసింది. Gujarat High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి Justice Sunita Agarwal, Delhi High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి Justice Devendra Kumar Upadhyaya, Telangana High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి Justice Aparesh Kumar Singh — ఈ ముగ్గురే సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులుగా నియమితులయ్యారు. 28 సెప్టెంబర్ 2026న Collegium చేసిన సిఫారసు మీదే ఈ నోటిఫికేషన్ వచ్చింది. సిఫారసు నుంచి నోటిఫికేషన్ వరకు ఒక వారం పట్టింది.

When & Where

నోటిఫికేషన్ 5 అక్టోబర్ 2026న ఢిల్లీ నుంచి వెలువడింది. సుప్రీంకోర్టు, కేంద్ర ప్రభుత్వం రెండూ ఢిల్లీలోనే ఉన్నాయి. ఆ ముగ్గురు న్యాయమూర్తులు వరుసగా అహ్మదాబాద్, ఢిల్లీ, హైదరాబాద్‌లో ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా ఉన్నారు. సుప్రీంకోర్టు దేశమంతటికీ అత్యున్నత అప్పీల్ కోర్టు. అందుకే ఈ నియామకాల ప్రభావం ఒక ప్రాంతానికి పరిమితం కాదు, దేశమంతటా ఉంటుంది.

Who Is Involved

• Justice Sunita Agarwal — Gujarat High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి. 1990లో న్యాయవాదిగా నమోదు, 2011లో Allahabad High Court న్యాయమూర్తి.
• Justice Devendra Kumar Upadhyaya — Delhi High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి. ముందు Bombay High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి. జనవరి 2025 నుంచి ఢిల్లీలో.
• Justice Aparesh Kumar Singh — Telangana High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి. జనవరి 2012లో Jharkhand High Court న్యాయమూర్తి అయ్యారు.
• Justice Surya Kant — భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి. 24 నవంబర్ 2025న ప్రమాణం చేశారు. Collegium కు ఆయనే నాయకత్వం.
• Supreme Court Collegium — ప్రధాన న్యాయమూర్తి, సీనియర్ న్యాయమూర్తులతో కూడిన బృందం. సుప్రీంకోర్టు నియామకాలను సిఫారసు చేస్తుంది.
• భారత రాష్ట్రపతి — సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను వారెంట్ ద్వారా నియమించే రాజ్యాంగ అధికారి.
• న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ — Department of Justice ద్వారా ఈ నియామకాలను ప్రాసెస్ చేసి నోటిఫై చేస్తుంది.

How It Works

1. Collegium చర్చ. ప్రధాన న్యాయమూర్తి, సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయమూర్తులు కలిసి పేర్లను పరిశీలిస్తారు. సీనియారిటీ, హైకోర్టుల ప్రాతినిధ్యం, ప్రతిభ — ఈ మూడింటిని చూస్తారు. తర్వాత తీర్మానం రాస్తారు. ఇక్కడ ఆ తీర్మానం 28 సెప్టెంబర్ 2026న జరిగింది.
2. ప్రభుత్వానికి పంపడం. సిఫారసు న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖకు వెళ్తుంది. Memorandum of Procedure ప్రకారం అది ప్రాసెస్ అవుతుంది. ప్రభుత్వం పునఃపరిశీలన కోరవచ్చు. కానీ Collegium అదే పేరును మళ్లీ పంపితే ఆచరణలో అది కట్టుబాటే.
3. నియామక వారెంట్. Article 124 కింద రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో వారెంట్ ఇస్తారు. అంటే ఇది రాష్ట్రపతి చేసే రాజ్యాంగపరమైన చర్య. ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిపాలనా ఉత్తర్వు కాదు.
4. నోటిఫికేషన్. ప్రభుత్వం నియామకాన్ని నోటిఫై చేస్తుంది. 5 అక్టోబర్ 2026న జరిగిన దశ ఇదే. దీనితో నియామకం బహిరంగమవుతుంది. ప్రమాణ స్వీకారానికి మార్గం తెరుచుకుంటుంది.
5. ప్రమాణ స్వీకారం. తర్వాత న్యాయమూర్తి రాష్ట్రపతి ఎదుట ప్రమాణం చేస్తారు. ఆ ప్రమాణ పాఠం మూడో షెడ్యూల్‌లో ఉంటుంది. ప్రమాణం చేశాకే ఆయన కోర్టులో కూర్చోవడం మొదలవుతుంది.
6. సీనియారిటీ. సుప్రీంకోర్టులో సీనియారిటీ అక్కడ నియమితులైన తేదీ మీదే ఆధారపడుతుంది. హైకోర్టులో ఉన్న సీనియారిటీ లెక్కలోకి రాదు. అందుకే హైకోర్టులో జూనియర్‌గా ఉన్నవారు సుప్రీంకోర్టులో సీనియర్ అవుతారు.

Why It Matters

• రాజ్యాంగ కోణం: ఈ నియామకం Article 124, Collegium సిద్ధాంతాన్ని నేరుగా ఆచరణలో చూపుతుంది. పాలిటీలో ఇది ఎక్కువగా అడిగే అంశం.
• సంస్థాగత కోణం: ఖాళీలు భర్తీ అయితే ఎక్కువ బెంచ్‌లు కూర్చుంటాయి. పెండింగ్ కేసులు తగ్గుతాయి. రాజ్యాంగ కేసుల విచారణ వేగం పెరుగుతుంది.
• సామాజిక కోణం: Justice Agarwal నియామకంతో సుప్రీంకోర్టులో మహిళా న్యాయమూర్తులు మూడుగురు అవుతారు. ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం చర్చలో ఉంటుంది.
• సమాఖ్య కోణం: Gujarat, Delhi, Telangana హైకోర్టుల నుంచి పదోన్నతి వచ్చింది. అత్యున్నత కోర్టులో ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యం మారుతుంది. Collegium ఈ అంశాన్ని చూస్తుంది.
• విధాన కోణం: న్యాయమూర్తుల ఎంపికలో కార్యనిర్వాహక వర్గానికి పాత్ర ఉండాలా, న్యాయవ్యవస్థకే తుది మాట ఉండాలా — ఈ చర్చ ప్రతి నియామకంతో మళ్లీ లేస్తుంది.

Historical Background

28 జనవరి 1950న భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రారంభమైంది. అది Federal Court of India స్థానంలో వచ్చింది. మొదట్లో ప్రధాన న్యాయమూర్తిని సంప్రదించి రాష్ట్రపతి నియామకాలు చేసేవారు. ఆ దశలో కార్యనిర్వాహక వర్గానికే ఎక్కువ పట్టు ఉండేది. 1981 First Judges Case లో సంప్రదింపు అంటే అంగీకారం కాదని కోర్టు చెప్పింది. 1993 Second Judges Case ఆ వైఖరిని తిప్పికొట్టింది. న్యాయవ్యవస్థకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చి Collegium ను ఏర్పాటు చేసింది. 1998 Third Judges Case Collegium కూర్పును, పనితీరును స్పష్టం చేసింది. 2014లో పార్లమెంటు 99th Constitutional Amendment Act, National Judicial Appointments Commission Act తెచ్చింది. 2015లో సుప్రీంకోర్టు ఆ రెండింటినీ కొట్టివేసింది. అక్టోబర్ 2026 నియామకాలు 1993లో మొదలై 1998లో స్థిరపడిన అదే Collegium మార్గంలోనే జరిగాయి.

Previous Related Events

• 2015: 99th Constitutional Amendment Act, National Judicial Appointments Commission Act ను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. Collegium వ్యవస్థ తిరిగి వచ్చింది.
• జనవరి 2025: Bombay High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన తర్వాత Justice Devendra Kumar Upadhyaya Delhi High Court బాధ్యతలు చేపట్టారు.
• 24 నవంబర్ 2025: Justice Surya Kant భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు. ఈ మూడు పేర్లను సిఫారసు చేసిన Collegium కు ఆయనే నాయకత్వం వహించారు.

Static GK Connection

• Article 124: సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటు, కూర్పు, న్యాయమూర్తుల నియామకం, సంప్రదింపు నియమం — ఇవన్నీ ఇందులో ఉన్నాయి. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి పదవీ విరమణ వయసు 65 ఏళ్లు.
• Article 124(3) అర్హతలు: భారత పౌరుడై ఉండాలి. కనీసం 5 ఏళ్లు హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా, లేదా కనీసం 10 ఏళ్లు హైకోర్టు న్యాయవాదిగా ఉండాలి. లేదా రాష్ట్రపతి దృష్టిలో ప్రముఖ న్యాయ పండితుడై ఉండాలి.
• Article 217, Article 222: హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం Article 217 చూస్తుంది. వారి పదవీ విరమణ వయసు 62 ఏళ్లు. ఒక హైకోర్టు నుంచి ఇంకో హైకోర్టుకు బదిలీ చేసే అధికారం Article 222 రాష్ట్రపతికి ఇస్తుంది.
• Article 50: ప్రభుత్వ సేవల్లో న్యాయవ్యవస్థను కార్యనిర్వాహక వర్గం నుంచి వేరు చేయాలని ఈ ఆదేశిక సూత్రం చెబుతుంది. నియామకాల చర్చ వెనుక ఉన్న రాజ్యాంగ విలువ ఇదే.
• మొదటి మహిళా న్యాయమూర్తి: 1989లో Justice M. Fathima Beevi సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి అయ్యారు. ఆ పదవి చేపట్టిన మొదటి మహిళ ఆమెనే.

India & World Comparison

అత్యున్నత కోర్టు న్యాయమూర్తులను పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులే ఎంపిక చేసే దేశం భారత్ మాత్రమే. అమెరికాలో అధ్యక్షుడు పేరు ప్రతిపాదిస్తారు, Senate ఆమోదిస్తుంది. అందుకే అక్కడ ఈ ప్రక్రియ బహిరంగంగా రాజకీయమైనది. బ్రిటన్‌లో స్వతంత్ర Judicial Appointments Commission ఎంపిక చేస్తుంది, దానిలో సాధారణ పౌరులూ ఉంటారు. దక్షిణాఫ్రికాలో మిశ్రమ సభ్యత్వంతో Judicial Service Commission ఉంది. భారత్‌లో 1993 Second Judges Case, 1998 Third Judges Case ద్వారా వచ్చిన Collegium కే తుది మాట. 2015లో National Judicial Appointments Commission ను కొట్టివేయడంతో ఆ స్థితి మరింత స్థిరపడింది.

Future Impact

• ఈ ముగ్గురు ప్రమాణం చేశాకే కోర్టులో కూర్చుంటారు. అప్పుడు సుప్రీంకోర్టు బెంచ్‌ల కూర్పు మారుతుంది.
• Gujarat, Delhi, Telangana హైకోర్టుల్లో ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఖాళీలు ఏర్పడ్డాయి. రాబోయే నెలల్లో Collegium వాటిని భర్తీ చేయాలి.
• సుప్రీంకోర్టులో మహిళా న్యాయమూర్తులు మూడుగురు ఉండటం వల్ల ప్రాతినిధ్య చర్చ సంస్కరణ జాబితాలో ఉంటుంది.
• నియామకాలను శాసించే Memorandum of Procedure ఇంకా ఖరారు కాలేదు. ప్రతి నియామక దశలో దానిని పూర్తి చేయాలనే ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
• కమిషన్ పద్ధతిని తిరిగి తేవాలంటే 2015 తీర్పును దాటి రావాలి. అందుకే ఈ అంశంలో రాజ్యాంగ సవరణ ప్రతిపాదనలపై చర్చ కొనసాగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 5 అక్టోబర్ 2026న ముగ్గురు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల సుప్రీంకోర్టు నియామకం నోటిఫై అయింది.
• Justice Sunita Agarwal — Gujarat High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
• Justice Devendra Kumar Upadhyaya — Delhi High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
• Justice Aparesh Kumar Singh — Telangana High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
• Collegium సిఫారసు 28 సెప్టెంబర్ 2026న జరిగింది.
• Justice Agarwal నియామకంతో సుప్రీంకోర్టులో మహిళా న్యాయమూర్తులు మూడుగురు.
• Justice Agarwal 1990లో న్యాయవాదిగా నమోదు, 2011లో Allahabad High Court బెంచ్‌లో చేరారు.
• ఢిల్లీకి ముందు Justice Upadhyaya Bombay High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తి, జనవరి 2025 నుంచి ఢిల్లీలో.
• Justice Aparesh Kumar Singh జనవరి 2012లో Jharkhand High Court బెంచ్‌లో చేరారు.
• ప్రధాన న్యాయమూర్తి Justice Surya Kant 24 నవంబర్ 2025న ప్రమాణం చేశారు.
• Article 124 కింద రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను నియమిస్తారు.
• పదవీ విరమణ వయసు: సుప్రీంకోర్టు 65 ఏళ్లు, హైకోర్టు 62 ఏళ్లు (Article 217).
• Supreme Court (Number of Judges) Act, 1956 ప్రకారం న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పార్లమెంటు నిర్ణయిస్తుంది.
• Collegium: 1993 Second Judges Case, 1998 Third Judges Case. 1981 First Judges Case సంప్రదింపు అంటే అంగీకారం కాదని చెప్పింది.
• 99th Constitutional Amendment Act, 2014 National Judicial Appointments Commission ను ఏర్పాటు చేసింది.
• 2015లో సుప్రీంకోర్టు National Judicial Appointments Commission ను కొట్టివేసింది.
• 28 జనవరి 1950న భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రారంభమైంది.
• 1989లో Justice M. Fathima Beevi సుప్రీంకోర్టు మొదటి మహిళా న్యాయమూర్తి అయ్యారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థ నియామకాలు, Collegium వ్యవస్థ

• Definition: ప్రధాన న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో న్యాయమూర్తులతో కూడిన బృందం ఇది. సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు నియామకాలను, బదిలీలను సిఫారసు చేస్తుంది.
• Constitutional / Legal Basis: సుప్రీంకోర్టుకు Article 124, హైకోర్టులకు Article 217, బదిలీలకు Article 222. Collegium అనే మాట రాజ్యాంగ పాఠంలో లేదు. "సంప్రదింపు" అనే మాటకు కోర్టు ఇచ్చిన వ్యాఖ్యానమే అది.
• Scientific / Economic Principle: సంస్థాగత స్వతంత్రతే ఇక్కడి సూత్రం. కోర్టులో ఎక్కువ కేసులు వేసే ప్రభుత్వమే న్యాయమూర్తులను ఎంపిక చేస్తే, నిష్పక్షపాతానికి ముప్పు వస్తుంది. అందుకే ఎంపికను ఆ ప్రభుత్వం నుంచి వేరు చేశారు.
• Link to this event: 28 సెప్టెంబర్ 2026న Collegium తీర్మానం చేసింది. 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసింది. ఇద్దరి పాత్రలు ఎలా విడిపోయి ఉన్నాయో ఇది చూపుతుంది.
• Origin & History: 1981 First Judges Case కార్యనిర్వాహక వర్గానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. 1993లో Second Judges Case తో న్యాయవ్యవస్థ ప్రాధాన్యం మొదలైంది.
• Key milestone 1: 1998 — Third Judges Case Collegium కూర్పును, విధానాన్ని స్పష్టం చేసింది.
• Key milestone 2: 2015 — 99th Constitutional Amendment Act, National Judicial Appointments Commission Act ను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Supreme Court (Number of Judges) Act, 1956; 99th Constitutional Amendment Act, 2014; National Judicial Appointments Commission Act, 2014.
• Nodal Ministry / Body: న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలోని Department of Justice ప్రాసెస్ చేస్తుంది. నియామకం రాష్ట్రపతి చేస్తారు. సిఫారసు Collegium చేస్తుంది.
• India-specific relevance: పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులే తమ వారసులను ఎంపిక చేసే పెద్ద ప్రజాస్వామ్యం భారత్ ఒక్కటే. అందుకే Collegium పారదర్శకత భారత్‌లో సజీవ చర్చ.
• Global comparison: అమెరికాలో అధ్యక్షుడి ప్రతిపాదన, Senate ఆమోదం. బ్రిటన్‌లో సాధారణ పౌరులూ ఉండే స్వతంత్ర కమిషన్. భారత్‌లో న్యాయమూర్తులతోనే కూడిన బృందం.
• Data point: 28 సెప్టెంబర్ 2026 తీర్మానం తర్వాత 5 అక్టోబర్ 2026న మూడు నియామకాలు నోటిఫై అయ్యాయి. సిఫారసు నుంచి నోటిఫికేషన్ వరకు ఒక వారం.
• Common exam angle: ఏ కోర్టుకు ఏ ఆర్టికల్, పదవీ విరమణ వయసులు, మూడు Judges Cases వరుస, National Judicial Appointments Commission గతి — ఇవే పరీక్షకులు అడిగేవి.
• Easy memory hook: "81 సంప్రదింపు, 93 నిర్ణయం, 98 నియమాలు, 2015 కాపాడింది" — నియామకాల నాలుగు మైలురాళ్లు.

---

❓ Practice MCQs

---

Q1. ముగ్గురు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల సుప్రీంకోర్టు నియామకాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన తేదీ ఏది? [Easy]

A) 1 అక్టోబర్ 2026

B) 28 సెప్టెంబర్ 2026

C) 5 అక్టోబర్ 2026

D) 24 నవంబర్ 2026

Answer: C

Explanation: 5 అక్టోబర్ 2026న నోటిఫికేషన్ వెలువడింది. దానికి ఒక వారం ముందు, 28 సెప్టెంబర్ 2026న Collegium తీర్మానం జరిగింది.

---

Q2. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన Justice Sunita Agarwal అంతకుముందు ఏ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నారు? [Easy]

A) Telangana High Court

B) Delhi High Court

C) Gujarat High Court

D) Bombay High Court

Answer: C

Explanation: పదోన్నతి రాకముందు ఆమె Gujarat High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నారు.

---

Q3. ఈ ముగ్గురు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల పేర్లను సుప్రీంకోర్టు Collegium సిఫారసు చేసిన తేదీ ఏది? [Moderate]

A) 5 అక్టోబర్ 2026

B) 30 సెప్టెంబర్ 2026

C) 1 అక్టోబర్ 2026

D) 28 సెప్టెంబర్ 2026

Answer: D

Explanation: 28 సెప్టెంబర్ 2026న Collegium తీర్మానం చేసి ఈ మూడు పేర్లను సిఫారసు చేసింది.

---

Q4. సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటు, కూర్పు, రాష్ట్రపతి ద్వారా న్యాయమూర్తుల నియామకం — ఇవి రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్‌లో ఉన్నాయి? [Moderate]

A) Article 131

B) Article 124

C) Article 217

D) Article 214

Answer: B

Explanation: సుప్రీంకోర్టును Article 124 చూస్తుంది. రాష్ట్రాలకు హైకోర్టులు Article 214, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం Article 217, సుప్రీంకోర్టు మౌలిక పరిధి Article 131.

---

Q5. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన Justice Aparesh Kumar Singh అంతకుముందు ఏ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నారు? [Moderate]

A) Jharkhand High Court

B) Tripura High Court

C) Telangana High Court

D) Delhi High Court

Answer: C

Explanation: ఆయన Telangana High Court ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నారు. అంతకుముందు Jharkhand, Tripura లలో పనిచేశారు.

---

Q6. ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థ నియామకాల Collegium వ్యవస్థ ప్రధానంగా ఏ కేసుల ద్వారా ఇప్పుడున్న రూపాన్ని తీసుకుంది? [Tricky]

A) First Judges Case ఒక్కటే

B) Second Judges Case, Third Judges Case

C) Kesavananda Bharati కేసు

D) Shankari Prasad కేసు

Answer: B

Explanation: 1993 Second Judges Case న్యాయవ్యవస్థ ప్రాధాన్యాన్ని నిలబెట్టింది. 1998 Third Judges Case Collegium కూర్పును, విధానాన్ని స్పష్టం చేసింది.

---

Q7. National Judicial Appointments Commission ఏ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా ఏర్పాటైంది? [Tricky]

A) 97th Constitutional Amendment Act

B) 99th Constitutional Amendment Act

C) 101st Constitutional Amendment Act

D) 102nd Constitutional Amendment Act

Answer: B

Explanation: 99th Constitutional Amendment Act, 2014 దానిని ఏర్పాటు చేసింది. 2015లో సుప్రీంకోర్టు దానిని కొట్టివేసింది.

---

Q8. ఈ మూడు నియామకాలను సిఫారసు చేసిన సుప్రీంకోర్టు Collegium కు నాయకత్వం వహించినది ఎవరు? [Tricky]

A) Justice Surya Kant

B) Justice Sunita Agarwal

C) Justice Devendra Kumar Upadhyaya

D) Justice Aparesh Kumar Singh

Answer: A

Explanation: 24 నవంబర్ 2025న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేసిన Justice Surya Kant Collegium కు నాయకత్వం వహించారు. మిగిలిన ముగ్గురు నియమితులైనవారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

---

PYQ 1:

రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ కింద రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను నియమిస్తారు?

A) Article 217

B) Article 124

C) Article 222

D) Article 231

Answer: B

Explanation: సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం Article 124 కింద జరుగుతుంది. Article 217 హైకోర్టు న్యాయమూర్తులను, Article 222 వారి బదిలీని చూస్తుంది.

---

PYQ 2:

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో వారెంట్ ఇచ్చి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను నియమిస్తారు.

2. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి 62 ఏళ్ల వయసు వచ్చే వరకు పదవిలో ఉంటారు.

3. National Judicial Appointments Commission ను ఏర్పాటు చేసిన 99th Constitutional Amendment Act ను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.

వీటిలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1, 2 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) అన్నీ సరైనవి

Answer: C

Explanation: 1, 3 ప్రకటనలు సరైనవి. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి పదవీ విరమణ వయసు 65 ఏళ్లు. 62 ఏళ్లు హైకోర్టు న్యాయమూర్తికి. అందుకే 2వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

అక్టోబర్ 2026లో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన ప్రధాన న్యాయమూర్తిని ఆ హైకోర్టుతో జతచేయండి:

1. Gujarat High Court

2. Delhi High Court

3. Telangana High Court

a. Justice Devendra Kumar Upadhyaya

b. Justice Aparesh Kumar Singh

c. Justice Sunita Agarwal

A) 1-a, 2-b, 3-c

B) 1-c, 2-a, 3-b

C) 1-b, 2-c, 3-a

D) 1-c, 2-b, 3-a

Answer: B

Explanation: Gujarat High Court కు Justice Sunita Agarwal, Delhi High Court కు Justice Devendra Kumar Upadhyaya, Telangana High Court కు Justice Aparesh Kumar Singh ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా ఉన్నారు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): సుప్రీంకోర్టు నియామకాల్లో Collegium పాత్రను ఇటీవలి ఒక నియామక దశ ఆధారంగా చర్చించండి.

ప్రధాన న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలోని న్యాయమూర్తుల బృందమే Collegium. సుప్రీంకోర్టు నియామకాలకు పేర్లను అదే సిఫారసు చేస్తుంది. అక్టోబర్ 2026 నియామకాలు ఆ పనితీరును స్పష్టంగా చూపుతాయి. 28 సెప్టెంబర్ 2026న Collegium ముగ్గురు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల పేర్లను సిఫారసు చేసింది. 5 అక్టోబర్ 2026న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ నియామకాలను నోటిఫై చేసింది.

అంటే Collegium పాత్ర సలహా ఇవ్వడం కాదు. ప్రక్రియను మొదలుపెట్టి నిర్ణయించేది అదే. సీనియారిటీ, హైకోర్టుల ప్రాతినిధ్యం, ప్రతిభ — ఈ మూడింటిని అది చూస్తుంది. Memorandum of Procedure ప్రకారం ప్రభుత్వం ప్రాసెస్ చేస్తుంది. Article 124 కింద రాష్ట్రపతి నియామకం చేస్తారు. ఈ ప్రాధాన్యం 1993 Second Judges Case, 1998 Third Judges Case మీదే నిలబడి ఉంది.

ఈ ఏర్పాటు స్వతంత్రతను కాపాడుతుంది. కానీ కారణాలు బయటపెట్టకపోవడం, ప్రాంతీయ–మహిళా ప్రాతినిధ్యంలో అసమానత — ఇవి విమర్శలు. ప్రతి సిఫారసుకు కారణాలు ప్రచురించాలి. Memorandum of Procedure ను ఖరారు చేయాలి. అప్పుడు స్వతంత్రతను వదులుకోకుండానే వ్యవస్థ బలపడుతుంది.

---

Question 2 (250 words): "న్యాయమూర్తుల నియామకంలో న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత, ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనం రెండూ వేర్వేరు దిశలకు లాగుతాయి." Collegium, National Judicial Appointments Commission అనుభవం ఆధారంగా ఈ ప్రకటనను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.

న్యాయమూర్తుల ఎంపికలో రెండు విలువలను ఒకేసారి సమతుల్యం చేయాలి. ఒకటి — కార్యనిర్వాహక ఒత్తిడి లేని న్యాయవ్యవస్థ. రెండోది — ప్రజలకు జవాబు చెప్పే ఎంపిక ప్రక్రియ. ఈ సమతుల్యం ఎంత కష్టమో భారత అనుభవం చూపుతుంది.

రాజ్యాంగం ప్రకారం సంప్రదింపు తర్వాత రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను Article 124 కింద నియమిస్తారు. హైకోర్టులకు Article 217 అదే పని చేస్తుంది. 1981 First Judges Case లో సంప్రదింపు అంటే అంగీకారం కాదని కోర్టు చెప్పింది. అప్పుడు కార్యనిర్వాహక వర్గమే పైచేయి సాధించింది. 1993 Second Judges Case దానిని తిప్పికొట్టి Collegium ను ఏర్పాటు చేసింది. 1998 Third Judges Case దాని కూర్పును, పనితీరును స్థిరపరిచింది. 2014లో 99th Constitutional Amendment Act, National Judicial Appointments Commission Act ద్వారా మిశ్రమ వ్యవస్థ తేవాలని పార్లమెంటు ప్రయత్నించింది. న్యాయ స్వతంత్రతకు ముప్పు అంటూ 2015లో సుప్రీంకోర్టు దానిని కొట్టివేసింది.

అక్టోబర్ 2026 నియామకాలు ఈ స్థిరపడిన ప్రక్రియనే చూపుతాయి. ప్రధాన న్యాయమూర్తి Justice Surya Kant నేతృత్వంలోని Collegium 28 సెప్టెంబర్ 2026న ముగ్గురు పేర్లను సిఫారసు చేసింది. 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసింది. తర్వాత రాష్ట్రపతి వారెంట్, ప్రమాణ స్వీకారంతో ప్రక్రియ పూర్తవుతుంది.

రెండు వాదనల్లోనూ బలం ఉంది. న్యాయవ్యవస్థ ప్రాధాన్యం వల్ల న్యాయమూర్తుల రాజకీయ వడపోత భారత్‌లో రాలేదు. కానీ ఇక్కడ ఒక ఇబ్బంది ఉంది — ప్రచురించిన ప్రమాణాలు లేకుండా పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులే వారసులను ఎంపిక చేయడం జవాబుదారీతనానికి సరిపోదు. ఎవరు ఎంపిక చేయాలనే ప్రశ్నకు Article 50 ఒక్కటే సమాధానం ఇవ్వదు.

చివరగా — అధికారాన్ని మార్చడం కాదు, ప్రక్రియను మార్చడమే పరిష్కారం. Memorandum of Procedure ఖరారు కావాలి. తీర్మానాలకు కారణాలు ఉండాలి. ఖాళీల కాలపట్టిక బహిరంగంగా ఉండాలి. తుది మాట న్యాయవ్యవస్థ దగ్గరే ఉంచుతూ జవాబుదారీతనం సాధించడం ఇలాగే సాధ్యం.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు Article 124 ను Article 214 లేదా 217 తో కలిపేస్తారు. సరైన విషయం ఇది — Article 124 సుప్రీంకోర్టును, దాని న్యాయమూర్తుల నియామకాన్ని చూస్తుంది. రాష్ట్రాలకు హైకోర్టులు Article 214, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం Article 217.
• Trap 2: Collegium సిఫారసే నియామకం అనే అపోహ చాలా మందికి ఉంటుంది. వాస్తవం ఇది — Article 124 కింద రాష్ట్రపతి వారెంట్ ఇచ్చి నియమిస్తారు, ప్రభుత్వం నోటిఫై చేస్తుంది, తర్వాత న్యాయమూర్తి ప్రమాణం చేశాకే కోర్టులో కూర్చుంటారు.
• Trap 3: రెండు స్థాయుల పదవీ విరమణ వయసుల తేడాను చాలా మంది గమనించరు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి 65 ఏళ్లకు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తి 62 ఏళ్లకు పదవీ విరమణ చేస్తారు — గుర్తుపెట్టుకోండి.