మధ్యప్రదేశ్‌లోని Kuno National Park లో ఐదు చిరుత పిల్లలు పుట్టాయి. 5 అక్టోబర్ 2026న ఈ జననాలు జరిగాయి. తల్లి KJP21, భారత్‌లోనే పుట్టిన ఆడ చిరుత. దీనితో దేశంలో చిరుతల సంఖ్య 60కి చేరింది. వాటిలో 41 భారత్‌లోనే పుట్టాయి. ఈ పిల్లల తండ్రి బోట్స్‌వానా మగ చిరుత. అందుకే బోట్స్‌వానా జన్యు వంశం భారత చిరుతల్లోకి మొదటిసారి వచ్చింది. భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుతల్లో పిల్లలు కన్నది KJP21 మూడోది. Project Cheetah 17 సెప్టెంబర్ 2022న నమీబియా నుంచి వచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలతో మొదలైంది.
What Happened
ఐదు చిరుత పిల్లలు పుట్టాయి. 5 అక్టోబర్ 2026న మధ్యప్రదేశ్‌లోని Kuno National Park లో ఈ జననాలు జరిగాయి. తల్లి KJP21, భారత్‌లోనే పుట్టిన 32 నెలల ఆడ చిరుత. తండ్రి బోట్స్‌వానా నుంచి తెచ్చిన మగ చిరుత. దీనితో దేశంలో చిరుతల సంఖ్య 60కి చేరింది. వాటిలో 41 భారత్‌లోనే పుట్టాయి. Mukhi, KGP12 తర్వాత పిల్లలు కన్న మూడో భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుత KJP21. అంటే తిరిగి ప్రవేశపెట్టిన చిరుతల రెండో తరంలో సంతానోత్పత్తి మొదలైంది.
When & Where
జననాలు జరిగిన తేదీ 5 అక్టోబర్ 2026. స్థలం మధ్యప్రదేశ్‌లోని శ్యోపూర్ ప్రాంతంలో ఉన్న Kuno National Park. Project Cheetah కింద ప్రధాన పునఃప్రవేశ స్థలం ఇదే. దాని కేంద్ర ప్రాంతం 748 చదరపు కిలోమీటర్లు. 3,200 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించవచ్చు. Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary 368 చదరపు కిలోమీటర్లలో విస్తరించి ఉంది. అది కునోకు సుమారు 300 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. మెటాపాపులేషన్ విస్తరణ దశకు అదే రెండో స్థలం. అంటే ఈ కార్యక్రమం రెండు స్థలాలూ మధ్యప్రదేశ్‌లోనే ఉన్నాయి.
Who Is Involved
- పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ — Project Cheetah కు నోడల్ శాఖ.
- National Tiger Conservation Authority — ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు నాయకత్వం వహించే చట్టబద్ధ సంస్థ.
- Bhupender Yadav — కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి. ఈ జననాలు Project Cheetah కు చరిత్రాత్మక మైలురాయి అని చెప్పారు.
- Mohan Yadav — మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి. భారత చిరుతల పునరుద్ధరణలో ఇది ముఖ్యమైన మైలురాయి అని అన్నారు.
- నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్‌వానా ప్రభుత్వాలు — మూల చిరుతలను ఇచ్చిన దేశాలు.
- Cheetah Mitra లు — 450కి మించి శిక్షణ పొందిన స్థానిక వాలంటీర్లు. పర్యవేక్షణలో, గ్రామాలతో సంధానంలో సహాయపడతారు.
How It Works
- మూల జంతువులను తెప్పించడం. సెప్టెంబర్ 2022లో నమీబియా నుంచి, ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి, ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్‌వానా నుంచి చిరుతలు వచ్చాయి. ఒకే దేశం బదులు మూడు దేశాల నుంచి తెప్పించడం వల్ల జన్యు పునాది విస్తృతమవుతుంది.
- క్వారంటైన్, అలవాటు పడే ఆవరణలు. వచ్చిన జంతువులను ముందు ఆవరణల్లో ఉంచుతారు. పశువైద్య పరిశీలనకు అది అవకాశం ఇస్తుంది. భారత వేట జంతువులు, వాతావరణానికి అలవాటు పడ్డాకే అవి సొంతంగా వేటాడాలి.
- ఆహార పునాది, ఆవాస తయారీ. కునోలో 24 గ్రామాలను, 1,545 కుటుంబాలను తరలించాల్సి వచ్చింది. గడ్డి భూముల ఆవాసాన్ని పునరుద్ధరించారు. ఆహార గొలుసు పైన ఉన్న మాంసాహారిని పోషించగలిగే వేట జంతువుల సాంద్రత అలా వచ్చింది.
- సంతానోత్పత్తి, జన్యు నిర్వహణ. 5 అక్టోబర్ 2026 పిల్లలకు తండ్రి బోట్స్‌వానా చిరుత, తల్లి భారత్‌లో పుట్టిన చిరుత. వేరు వేరు మూల దేశాల జంతువులను కలపడం ఉద్దేశపూర్వకమే. చిన్న మూసి ఉన్న జనాభాలో రక్తసంబంధ సంతానోత్పత్తి ముప్పును అది తగ్గిస్తుంది.
- మెటాపాపులేషన్ రూపకల్పన. ఒక్క స్థలం స్వయం సమృద్ధ జనాభాను మోయలేదు. అందుకే Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary ను కలిపారు. 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో 60 నుంచి 70 చిరుతలే లక్ష్యం. జంతువులను ఒకే గుంపుగా కాదు, కలిసి ఉన్న ఉప జనాభాలుగా నిర్వహిస్తారు.
- స్థానికులను కలుపుకోవడం. 450కి మించి Cheetah Mitra లకు శిక్షణ ఇచ్చారు. 380 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు వచ్చాయి. పర్యావరణ పర్యాటక ఆదాయంలో 5 శాతం చుట్టుపక్కల గ్రామాలకు ఇస్తారు. దీనివల్ల ఆ మాంసాహారి బతకడంలో స్థానికులకూ ఆర్థిక వాటా ఉంటుంది.
Why It Matters
- పర్యావరణ కోణం: చిరుతలు గడ్డి భూముల మాంసాహారులు. వాటిని తెచ్చడం ద్వారా గడ్డి భూములు, తెరిచిన అడవులను కాపాడొచ్చు. ఇప్పటివరకు సంరక్షణ విధానం అడవులకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఈ ప్రాంతాలను పట్టించుకోలేదు.
- శాస్త్ర కోణం: భారత్‌లో పుట్టిన మూడో ఆడ చిరుత పిల్లలు కన్నది. అంటే తెచ్చిన పెద్ద జంతువుల మీదే ఆధారపడకుండా ఈ జనాభా సొంతంగా పెరుగుతోంది.
- జన్యు కోణం: ఈ పిల్లల ద్వారా బోట్స్‌వానా వంశం వచ్చింది. జన్యు పునాది విస్తృతమైంది. చిన్న పునఃప్రవేశ జనాభాలో ప్రధాన సాంకేతిక ముప్పు ఇదే.
- విధాన కోణం: భారత్‌లో జాతుల పునఃప్రవేశానికి ఇదే పరీక్ష కేసు. దీని ఫలితాలే ఇంకో అంతరించిన జాతికి ఇలాంటి కార్యక్రమం చేపట్టాలా లేదా అని నిర్ణయిస్తాయి.
- సామాజిక–ఆర్థిక కోణం: Cheetah Mitra నమూనా, 380 ఉద్యోగాలు, 5 శాతం పర్యాటక ఆదాయ వాటా — పక్క గ్రామాలకు సంరక్షణ ఆర్థికంగా ఆకర్షణీయంగా మారుతుందా అనే ప్రయోగం ఇది.
Historical Background
1952లో భారత్‌లో చిరుత అంతరించిందని అధికారికంగా ప్రకటించారు. చివరిగా నమోదైన చిరుతలను 1947లో కాల్చివేశారు. ఆ జాతిని తిరిగి తేవాలనే ప్రతిపాదనలు దశాబ్దాల తరబడి చర్చకు వచ్చాయి. 2020లో సుప్రీంకోర్టు అనుమతి ఇచ్చింది. ప్రయోగాత్మకంగా సరైన భారత ఆవాసంలోకి ఆఫ్రికా చిరుతలను ప్రవేశపెట్టవచ్చని చెప్పింది. 17 సెప్టెంబర్ 2022న Project Cheetah అధికారికంగా మొదలైంది. నమీబియా నుంచి వచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలను ప్రధాని Narendra Modi Kuno National Park లో విడిచారు. ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి పన్నెండు వచ్చాయి. ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్‌వానా నుంచి తొమ్మిది వచ్చాయి. కునోను ఏళ్ల ముందే సిద్ధం చేశారు. గిర్ నుంచి ఆసియా సింహాలను తరలించే స్థలంగా దానిని ఎంపిక చేశారు. అందుకే ఆవాస పని, గ్రామాల తరలింపు అప్పటికే ముందుకు సాగాయి.
Previous Related Events
- డిసెంబర్ 2025: భారత్‌లో పుట్టిన మొదటి చిరుత పిల్ల Mukhi, Kuno National Park లో ఐదు పిల్లలను కన్నది. దీనితో రెండో తరం మొదలైంది.
- 28 ఫిబ్రవరి 2026: బోట్స్‌వానా నుంచి తొమ్మిది చిరుతలు — ఆరు ఆడ, మూడు మగ — Kuno National Park కు వచ్చాయి. అప్పుడు దేశంలో 48 చిరుతలు ఉన్నాయి, వాటిలో 28 భారత్‌లో పుట్టినవి.
- మార్చి 2026: Kuno National Park లో ఐదు చిరుత పిల్లలు పుట్టాయని కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి ప్రకటించారు.
Static GK Connection
- ఆఫ్రికా, ఆసియా చిరుత: Project Cheetah కింద భారత్‌కు తెచ్చినవి ఆఫ్రికా చిరుతలు. ఆసియా చిరుత ఉపజాతి అడవిలో ఇరాన్‌లోనే మిగిలి ఉంది. అందుకే ఆఫ్రికా మూల జనాభానే వాడాల్సి వచ్చింది.
- Wild Life (Protection) Act, 1972: ఈ చట్టంలోని Schedule I లో చిరుత ఉంది. అదే అత్యధిక రక్షణ ఇస్తుంది. National Tiger Conservation Authority కూడా ఇదే చట్టం కింద ఏర్పాటైన చట్టబద్ధ సంస్థ.
- మెటాపాపులేషన్: ఒకే జాతికి చెందిన, భౌగోళికంగా వేరుగా ఉన్న జనాభాల సమూహం ఇది. అప్పుడప్పుడు జంతువులు ఒక చోటి నుంచి ఇంకో చోటికి కదులుతాయి. ఒక పెద్ద గుంపు కన్నా కలిసి ఉన్న ఉప జనాభాలు స్థానిక దెబ్బలను బాగా తట్టుకుంటాయి. అందుకే సంరక్షణ ప్రణాళికలో దీనిని వాడుతారు.
- గడ్డి భూముల పర్యావరణ వ్యవస్థ: చిరుతలు తెరిచిన ప్రాంతంలో వేగంతో వేటాడతాయి. అందుకే వాటి ఆవాసం దట్టమైన అడవి కాదు, గడ్డి భూములు, తెరిచిన పొదలు. భారత గడ్డి భూములను చాలాకాలం బంజరు భూములుగా పరిగణించారు. అందుకే అవి రక్షిత ప్రాంతాల దృష్టికి రాలేదు.
- Project Tiger: 1973లో మొదలైంది. భారత్‌లో పాత ప్రముఖ జాతి కార్యక్రమం ఇదే. దానిని నడపడానికి ఏర్పాటైన National Tiger Conservation Authority ఇప్పుడు Project Cheetah ను కూడా నడుపుతోంది.
India & World Comparison
ఒక పెద్ద మాంసాహార జంతువును ఖండాంతరంగా తరలించిన మొదటి ప్రయత్నం Project Cheetah. ఈ ఒక్క కొలమానంలో భారత్ ఒక్కటే ఆ వరుసలో ఉంది. నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్‌వానా — ఈ మూడు దేశాల్లోనే అడవిలో తిరిగే చిరుతలు ఎక్కువ. దక్షిణ ఆఫ్రికా లోపల జంతువులను తరలించిన అనుభవం వాటికి చాలా ఉంది. భారత ప్రయత్నం ఇంకా కష్టం. ఖండాలు దాటి, ఇరవయ్యో శతాబ్ది మధ్య నుంచి ఆ జాతి లేని ఆవాసంలో దానిని తిరిగి నిలబెట్టాలి. భారత పులుల కార్యక్రమం ఇప్పటికే ఉన్న జనాభాను కోలుకునేలా చేసింది. Project Cheetah సున్నా నుంచి మొదలుపెట్టిన పునఃప్రవేశం. అందుకే దాని కొలమానం చరిత్రలో ఉన్న సంఖ్య కాదు — 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్లలో 60 నుంచి 70 చిరుతల లక్ష్యమే.
Future Impact
- 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో 60 నుంచి 70 చిరుతల స్వయం సమృద్ధ మెటాపాపులేషన్ ప్రకటిత లక్ష్యం.
- మెటాపాపులేషన్ విస్తరణ దశ ముందుకు సాగితే Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary ఎక్కువ చిరుతలను మోస్తుంది. అక్కడ సుమారు 2,500 చదరపు కిలోమీటర్ల ఆవాస అవకాశం గుర్తించారు.
- భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుతల్లో ఇంకా జననాలు జరిగితేనే, తెప్పించకుండా ఈ జనాభా పెరుగుతుందా అనేది తేలుతుంది.
- నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్‌వానా వంశాలను కలుపుతూ ఉంటే రాబోయే తరాల జన్యు ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.
- 5 శాతం పర్యాటక ఆదాయ వాటా, 380 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలే కొలమానం. సంరక్షణతో పాటు స్థానిక ఆర్థిక లాభం వచ్చిందా లేదా అది చెబుతుంది.
🔑 Key Points for Revision
- 5 అక్టోబర్ 2026న మధ్యప్రదేశ్ Kuno National Park లో ఐదు చిరుత పిల్లలు పుట్టాయి.
- తల్లి: KJP21, భారత్‌లో పుట్టిన 32 నెలల ఆడ చిరుత.
- తండ్రి: బోట్స్‌వానా మగ చిరుత. బోట్స్‌వానా వంశం మొదటిసారి వచ్చింది.
- భారత చిరుతల సంఖ్య 60కి చేరింది, వాటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి.
- Mukhi, KGP12 తర్వాత పిల్లలు కన్న మూడో భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుత KJP21.
- 17 సెప్టెంబర్ 2022న నమీబియా నుంచి ఎనిమిది చిరుతలతో Project Cheetah మొదలైంది.
- ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి పన్నెండు చిరుతలు వచ్చాయి.
- 28 ఫిబ్రవరి 2026న బోట్స్‌వానా నుంచి తొమ్మిది — ఆరు ఆడ, మూడు మగ — వచ్చాయి.
- బోట్స్‌వానా చిరుతలు వచ్చినప్పుడు దేశంలో 48, వాటిలో 28 భారత్‌లో పుట్టినవి.
- పెద్ద మాంసాహారిని ఖండాంతరంగా తరలించిన మొదటి ప్రయత్నం ఇదే.
- నోడల్ శాఖ: పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ.
- నాయకత్వం: National Tiger Conservation Authority.
- Kuno National Park కేంద్ర ప్రాంతం 748 చదరపు కిలోమీటర్లు, 3,200 వరకు విస్తరించవచ్చు.
- కునోలో 24 గ్రామాలు, 1,545 కుటుంబాలను తరలించాల్సి వచ్చింది.
- Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary: 368 చదరపు కిలోమీటర్లు, కునోకు సుమారు 300 కిలోమీటర్ల దూరం.
- లక్ష్యం: 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్లలో 60 నుంచి 70 చిరుతల స్వయం సమృద్ధ మెటాపాపులేషన్.
- 450కి మించి Cheetah Mitra లకు శిక్షణ, 380 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు.
- పర్యావరణ పర్యాటక ఆదాయంలో 5 శాతం చుట్టుపక్కల గ్రామాలకు.
- 1952లో భారత్‌లో చిరుత అంతరించిందని అధికారికంగా ప్రకటించారు. చివరివాటిని 1947లో కాల్చివేశారు.
- Wild Life (Protection) Act, 1972 లోని Schedule I లో చిరుత ఉంది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: జాతుల పునఃప్రవేశం, మెటాపాపులేషన్ నిర్వహణ
- Definition: ఒక జాతి స్థానికంగా అంతరించిన ప్రాంతంలోకి దానిని ఉద్దేశపూర్వకంగా విడిచి, స్వయం సమృద్ధ జనాభాను నిలబెట్టడమే పునఃప్రవేశం.
- Constitutional / Legal Basis: భారత్‌లో వన్యప్రాణి రక్షణ ప్రధానంగా Wild Life (Protection) Act, 1972 ద్వారా జరుగుతుంది. దాని Schedule I లో చిరుత ఉంది. అదే చట్టం కింద National Tiger Conservation Authority చట్టబద్ధ సంస్థ. అడవులు, వన్యప్రాణులపై కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టం చేయగలవు.
- Scientific / Economic Principle: చిన్న ఒంటరి జనాభాలో జన్యు వైవిధ్యం తగ్గిపోతుంది. ఒక్క వ్యాధి లేదా ఒక్క స్థానిక విపత్తు దానిని తుడిచిపెట్టగలదు. అందుకే మెటాపాపులేషన్ నిర్వహణ కలిసి ఉన్న ఉప జనాభాలను కాపాడుతుంది. వేరు వేరు మూల దేశాల వంశాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా కలుపుతుంది.
- Link to this event: 5 అక్టోబర్ 2026 పిల్లలకు తల్లి భారత్‌లో పుట్టిన చిరుత, తండ్రి బోట్స్‌వానా చిరుత. మెటాపాపులేషన్ జన్యు శాస్త్రం కోరే వంశ కలయిక సరిగ్గా ఇదే.
- Origin & History: 1952లో భారత్‌లో చిరుత అంతరించిందని ప్రకటించారు. 2020లో ప్రయోగాత్మకంగా ఆఫ్రికా చిరుతలను సరైన భారత ఆవాసంలోకి ప్రవేశపెట్టవచ్చని సుప్రీంకోర్టు అనుమతించింది.
- Key milestone 1: 17 సెప్టెంబర్ 2022 — నమీబియా నుంచి వచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలను Kuno National Park లో విడిచి Project Cheetah మొదలుపెట్టారు.
- Key milestone 2: ఫిబ్రవరి 2023 — దక్షిణాఫ్రికా నుంచి పన్నెండు చిరుతలు వచ్చాయి, మూల పునాది విస్తృతమైంది.
- Related Acts / Schemes / Treaties: Wild Life (Protection) Act, 1972; 1973లో మొదలైన Project Tiger; Project Cheetah.
- Nodal Ministry / Body: పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ. అమలు సంస్థ National Tiger Conservation Authority.
- India-specific relevance: భారత గడ్డి భూములను పర్యావరణ వ్యవస్థగా కాకుండా బంజరు భూములుగా చూశారు. గడ్డి భూముల మాంసాహారి కార్యక్రమం ఆ ప్రాంతాలకు ఒక సంరక్షణ వర్గాన్ని ఇస్తుంది.
- Global comparison: నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్‌వానా లోనే అడవిలో తిరిగే చిరుతలు ఎక్కువ. దక్షిణ ఆఫ్రికా లోపల జంతువులను తరలించడం వాటికి సాధారణం. భారత ప్రయత్నం ఖండాలు దాటి లేని జాతిని తిరిగి తెస్తోంది.
- Data point: 5 అక్టోబర్ 2026 జననాల తర్వాత భారత చిరుతలు 60, వాటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి. 2032 లక్ష్యం 17,000 చదరపు కిలోమీటర్లలో 60 నుంచి 70 చిరుతలు.
- Common exam angle: ఏ దేశం నుంచి ఎప్పుడు చిరుతలు వచ్చాయి, ప్రాజెక్ట్‌ను ఏ సంస్థ నడుపుతుంది, ఆఫ్రికా–ఆసియా చిరుత తేడా, భారత్‌లో అంతరించిన సంవత్సరం — ఇవే అడుగుతారు.
- Easy memory hook: "నమీబియా 2022, దక్షిణాఫ్రికా 2023, బోట్స్‌వానా 2026" — వచ్చిన వరుసలో మూడు మూల దేశాలు.
❓ Practice MCQs
Q1. 5 అక్టోబర్ 2026న Kuno National Park లో జరిగిన జననాల తర్వాత భారత చిరుతల సంఖ్య ఎంతకు చేరింది? [Easy]
A) 48
B) 56
C) 60
D) 65
Answer: C
Explanation: 5 అక్టోబర్ 2026న పుట్టిన ఐదు పిల్లలతో సంఖ్య 60కి చేరింది. వాటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి.
Q2. భారత్‌లో Project Cheetah ఏ తేదీన మొదలైంది? [Easy]
A) 17 సెప్టెంబర్ 2022
B) 2 అక్టోబర్ 2022
C) 17 ఫిబ్రవరి 2023
D) 28 ఫిబ్రవరి 2026
Answer: A
Explanation: 17 సెప్టెంబర్ 2022న నమీబియా నుంచి వచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలను Kuno National Park లో విడిచారు.
Q3. Project Cheetah కింద మొదటి ఎనిమిది చిరుతలు ఏ దేశం నుంచి వచ్చాయి? [Moderate]
A) దక్షిణాఫ్రికా
B) బోట్స్‌వానా
C) నమీబియా
D) కెన్యా
Answer: C
Explanation: మొదటి ఎనిమిది చిరుతలు సెప్టెంబర్ 2022లో నమీబియా నుంచి వచ్చాయి. ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా పన్నెండు, ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్‌వానా తొమ్మిది పంపాయి.
Q4. ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్‌వానా నుంచి Kuno National Park కు ఎన్ని చిరుతలు వచ్చాయి? [Moderate]
A) ఎనిమిది
B) తొమ్మిది
C) పన్నెండు
D) ఆరు
Answer: B
Explanation: 28 ఫిబ్రవరి 2026న బోట్స్‌వానా నుంచి తొమ్మిది చిరుతలు వచ్చాయి — ఆరు ఆడ, మూడు మగ.
Q5. Project Cheetah కు నాయకత్వం వహించే సంస్థ ఏది? [Moderate]
A) Wildlife Institute of India
B) Central Zoo Authority
C) National Biodiversity Authority
D) National Tiger Conservation Authority
Answer: D
Explanation: పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ కింద National Tiger Conservation Authority ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను నడిపిస్తుంది.
Q6. అక్టోబర్ 2026 జననాల తర్వాత భారత్‌లోని 60 చిరుతల్లో ఎన్ని భారత్‌లోనే పుట్టాయి? [Tricky]
A) 28
B) 41
C) 45
D) 19
Answer: B
Explanation: 60 చిరుతల్లో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి. 28 అనే సంఖ్య ఫిబ్రవరి 2026కు సంబంధించినది, అప్పుడు మొత్తం 48.
Q7. భారత్‌లో చిరుత అంతరించిందని అధికారికంగా ఏ సంవత్సరంలో ప్రకటించారు? [Tricky]
A) 1947
B) 1952
C) 1972
D) 1973
Answer: B
Explanation: 1952లో అధికారికంగా అంతరించిందని ప్రకటించారు. చివరిగా నమోదైన చిరుతలను 1947లో కాల్చివేశారు.
Q8. Kuno National Park కు అదనంగా Project Cheetah కింద చిరుతలను ఉంచిన స్థలం ఏది? [Tricky]
A) Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary
B) Nauradehi Wildlife Sanctuary
C) Mukundra Hills Tiger Reserve
D) Shergarh Wildlife Sanctuary
Answer: A
Explanation: 368 చదరపు కిలోమీటర్ల Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary రెండో స్థలం. అది కునోకు సుమారు 300 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది, మెటాపాపులేషన్ విస్తరణ దశ కోసం కేటాయించారు.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
ఆసియా చిరుత అడవిలో కింది ఏ దేశంలో మాత్రమే మిగిలి ఉంది?
A) భారత్
B) ఇరాన్
C) నమీబియా
D) బోట్స్‌వానా
Answer: B
Explanation: ఆసియా చిరుత అడవిలో ఇరాన్‌లోనే మిగిలి ఉంది. అందుకే భారత పునఃప్రవేశానికి ఆఫ్రికా చిరుతలను వాడారు.
PYQ 2:
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
-
17 సెప్టెంబర్ 2022న నమీబియా నుంచి తెచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలతో Project Cheetah మొదలైంది.
-
Project Cheetah కింద భారత్‌లో ప్రవేశపెట్టిన చిరుతలు ఆసియా చిరుత ఉపజాతికి చెందినవి.
-
National Tiger Conservation Authority, Wild Life (Protection) Act, 1972 కింద ఏర్పాటైన చట్టబద్ధ సంస్థ.
వీటిలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1, 2 మాత్రమే
C) 1, 3 మాత్రమే
D) అన్నీ సరైనవి
Answer: C
Explanation: 1, 3 ప్రకటనలు సరైనవి. భారత్‌కు తెచ్చినవి ఆఫ్రికా చిరుతలు. ఆసియా ఉపజాతి అడవిలో ఇరాన్‌లోనే మిగిలి ఉంది. అందుకే 2వ ప్రకటన తప్పు.
PYQ 3:
Assertion (A): 5 అక్టోబర్ 2026న Kuno National Park లో పుట్టిన ఐదు పిల్లలు బోట్స్‌వానా జన్యు వంశాన్ని భారత చిరుతల్లోకి తెచ్చాయి.
Reason (R): ఆ పిల్లల తండ్రి బోట్స్‌వానా నుంచి తెచ్చిన మగ చిరుత.
A) A, R రెండూ సరైనవి. A కి R సరైన వివరణ
B) A, R రెండూ సరైనవి. కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు
C) A సరైనది, R తప్పు
D) A తప్పు, R సరైనది
Answer: A
Explanation: రెండూ నిజమే, రెండోదే మొదటిదానికి కారణం. తండ్రి బోట్స్‌వానా చిరుత కాబట్టే ఆ వంశం వచ్చింది. తల్లి KJP21 భారత్‌లోనే పుట్టింది.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): భారత్‌లో పుట్టిన చిరుతల సహజ సంతానోత్పత్తి Project Cheetah విజయానికి ఎంత ముఖ్యమో అంచనా వేయండి.
భారత్‌లో పుట్టిన జంతువులు సొంతంగా పిల్లలు కనడమే పునఃప్రవేశం పనిచేసిందా అని చెప్పే స్పష్టమైన పరీక్ష. సొంతంగా పెరిగే జనాభాకు బయటి నుంచి తెప్పించాల్సిన అవసరం ఉండదు.
5 అక్టోబర్ 2026న భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుత KJP21 Kuno National Park లో ఐదు పిల్లలను కన్నది. దీనితో దేశంలో చిరుతల సంఖ్య 60కి చేరింది, వాటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి. Mukhi, KGP12 తర్వాత పిల్లలు కన్న మూడో భారత్‌లో పుట్టిన ఆడ చిరుత ఆమె. అంటే మూల జంతువుల్లోనే కాదు, రెండో తరంలోనూ సంతానోత్పత్తి జరుగుతోంది.
జన్యు కోణం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఈ పిల్లల తండ్రి బోట్స్‌వానా మగ చిరుత. నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా వంశాలతో పాటు మూడో వంశం ఇప్పుడు సంతానోత్పత్తి గుంపులోకి వచ్చింది. చిన్న మూసి ఉన్న జనాభాలో రక్తసంబంధ ముప్పు తగ్గుతుంది.
అయినా ఒక సీజన్ జననాలతో విజయాన్ని కొలవకూడదు. 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్లలో 60 నుంచి 70 చిరుతల స్వయం సమృద్ధ లక్ష్యమే కొలమానం.
Question 2 (250 words): Project Cheetah ను కొందరు సంరక్షణ మైలురాయి అంటున్నారు, కొందరు ఖరీదైన ప్రయోగం అంటున్నారు. దాని రూపకల్పన, సాధించినవి, సవాళ్లను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.
ఇరవయ్యో శతాబ్ది మధ్యలో భారత్ కోల్పోయిన ఒక మాంసాహారిని ఈ కార్యక్రమం తిరిగి తెస్తోంది. దానిని తూచాలంటే నిరూపించినవి ఏవి, ఇంకా నిరూపించాల్సినవి ఏవి అని వేరు చేయాలి.
చరిత్ర, చట్ట నేపథ్యం స్పష్టంగా ఉంది. 1952లో భారత్‌లో చిరుత అంతరించిందని ప్రకటించారు. చివరిగా నమోదైన చిరుతలను 1947లో కాల్చివేశారు. 2020లో ప్రయోగాత్మకంగా ఆఫ్రికా చిరుతలను సరైన భారత ఆవాసంలోకి ప్రవేశపెట్టవచ్చని సుప్రీంకోర్టు అనుమతించింది. 17 సెప్టెంబర్ 2022న నమీబియా నుంచి వచ్చిన ఎనిమిది చిరుతలతో కార్యక్రమం మొదలైంది. ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి పన్నెండు, 28 ఫిబ్రవరి 2026న బోట్స్‌వానా నుంచి తొమ్మిది వచ్చాయి. నోడల్ శాఖ పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ. అమలు National Tiger Conservation Authority చూస్తుంది. Wild Life (Protection) Act, 1972 లోని Schedule I లో చిరుత ఉంది.
సాధించినవి నిజమే. 5 అక్టోబర్ 2026 జననాల తర్వాత సంఖ్య 60కి చేరింది, వాటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి. భారత్‌లో పుట్టిన మూడో ఆడ చిరుత పిల్లలు కన్నది. కునోలో 748 చదరపు కిలోమీటర్ల కేంద్ర ప్రాంతం సిద్ధం చేశారు, 24 గ్రామాలు, 1,545 కుటుంబాలను తరలించారు. 450కి మించి Cheetah Mitra లకు శిక్షణ ఇచ్చారు, 380 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు వచ్చాయి, పర్యాటక ఆదాయంలో 5 శాతం పక్క గ్రామాలకు ఇచ్చారు.
కానీ ఇక్కడ ఒక ఇబ్బంది ఉంది. జనాభా చిన్నది, ఒకే చోట కేంద్రీకృతమై ఉంది. 368 చదరపు కిలోమీటర్ల Gandhi Sagar Wildlife Sanctuary విస్తరణను మోయాలి. 2032 నాటికి 17,000 చదరపు కిలోమీటర్లలో 60 నుంచి 70 చిరుతల లక్ష్యం అంటే, ఇప్పుడున్న రెండు స్థలాల కన్నా చాలా ఎక్కువ ఆవాసం కావాలి.
చివరగా — జీవశాస్త్రపరంగా ఇది సాధ్యమని నిరూపితమైంది, కానీ భూదృశ్య స్థాయిలో నిలుస్తుందా అనేది తేలలేదు. ఇంకా గడ్డి భూముల ఆవాసాన్ని కాపాడి కలపాలి. జనాభా, మరణాల గణాంకాలను ఏటా స్వతంత్రంగా ప్రచురించాలి.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: విద్యార్థులు ఆసియా చిరుతను, ఆఫ్రికా చిరుతను కలిపేస్తారు. సరైన విషయం ఇది — Project Cheetah కింద భారత్‌కు తెచ్చినవి ఆఫ్రికా చిరుతలు, ఆసియా చిరుత అడవిలో ఇరాన్‌లోనే మిగిలి ఉంది.
- Trap 2: 41, 28 అనే రెండు సంఖ్యలు ఒకే సమయానికి చెందినవి అనే అపోహ చాలా మందికి ఉంటుంది. వాస్తవం ఇది — 5 అక్టోబర్ 2026 తర్వాత 60 చిరుతల్లో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి, ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్‌వానా చిరుతలు వచ్చినప్పుడు 48లో 28 భారత్‌లో పుట్టినవి.
- Trap 3: ఈ కార్యక్రమాన్ని నిజంగా ఎవరు నడుపుతున్నారో చాలా మంది గమనించరు. నోడల్ శాఖ పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ. Wild Life (Protection) Act, 1972 కింద ఏర్పాటైన చట్టబద్ధ సంస్థ National Tiger Conservation Authority దీనికి నాయకత్వం వహిస్తుంది — గుర్తుపెట్టుకోండి.