ఆగస్టు 21, 2026న భారతదేశం 12వ బ్రిక్స్ కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రుల సమావేశానికి ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. ఈ సమావేశానికి కేంద్ర కమ్యూనికేషన్ల శాఖ మంత్రి శ్రీ జ్యోతిరాదిత్య ఎం. సింధియా అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు. భారతదేశ బ్రిక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యతల (2026) ప్రధాన ఇతివృత్తం: 'స్థిరత్వం, ఆవిష్కరణ, సహకారం మరియు సుస్థిరత కోసం నిర్మాణం'. ఐసీటీ (ICT) ట్రాక్ ఇతివృత్తం: 'స్థిరమైన భవిష్యత్తు కోసం ఆవిష్కరణ, సహకారం మరియు పరివర్తన'. దీనికి ముందు 11వ బ్రిక్స్ కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రుల సమావేశం 2025లో బ్రెజిల్ అధ్యక్షతన జరిగింది. ఈ సమావేశం ఎమర్జింగ్ టెక్నాలజీస్, డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) మరియు సైబర్ భద్రతపై దృష్టి సారిస్తుంది.

బ్రిక్స్ పర్యావరణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన సాంకేతిక ఆవిష్కరణలను ప్రదర్శించే 'డిజిటల్ బ్రిక్స్ ఫోరమ్ ఎక్స్‌పో'ను మంత్రి సందర్శిస్తారు. టెలికమ్యూనికేషన్స్ విభాగం (DoT) బ్రిక్స్ వర్కింగ్ గ్రూప్‌లో 'బ్రిక్స్ కెపాసిటీ బిల్డింగ్ సెంటర్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. డిజిటల్ పరివర్తన ద్వారా గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చడం ఈ సమావేశం యొక్క కీలకమైన ఎజెండా. డిజిటల్ గవర్నెన్స్‌లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అగ్రగామిగా ఉన్న భారతదేశం, యూపీఐ (UPI) లాంటి వ్యవస్థలతో బ్రిక్స్ దేశాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (గోప్యత హక్కు) డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ మరియు డేటా రక్షణకు రాజ్యాంగపరమైన పునాది. ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 (సెక్షన్ 43A) సైబర్ భద్రతకు మరియు సురక్షిత డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌లకు చట్టబద్ధమైన మద్దతు ఇస్తుంది.

What Happened

భారతదేశం 21 ఆగస్టు 2026న 12వ బ్రిక్స్ కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రుల సమావేశానికి ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. కేంద్ర కమ్యూనికేషన్ల మంత్రి శ్రీ జ్యోతిరాదిత్య ఎం. సింధియా ఈ అత్యున్నత స్థాయి సమావేశానికి అధ్యక్షత వహిస్తారు. ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీస్ (ICT), డిజిటల్ ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్ మరియు సురక్షితమైన డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలలో సభ్య దేశాల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించడంపై ఈ సమావేశం దృష్టి సారిస్తుంది.

When & Where

ఈ సమావేశం 21 ఆగస్టు 2026న భారతదేశంలో జరుగుతుంది. భారతదేశం 2026 బ్రిక్స్ (BRICS) కూటమికి అధ్యక్ష దేశంగా వ్యవహరిస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ సమావేశాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. సభ్య దేశాల సమాచార శాఖ మంత్రులు, ఉన్నతాధికారులు ఇందులో పాల్గొంటున్నారు.

Who Is Involved

• భారత ప్రభుత్వ కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ: ప్రధాన నిర్వాహక సంస్థ.
• శ్రీ జ్యోతిరాదిత్య ఎం. సింధియా: సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించే కేంద్ర మంత్రి.
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT): బ్రిక్స్ ఐసీటీ వర్కింగ్ గ్రూప్‌లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న భారతీయ విభాగం.
• బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలు: అన్ని సభ్య దేశాల కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రులు, ఉన్నత ప్రతినిధులు.

---

How It Works

• సమావేశాలు & చ‌ర్చ‌లు: బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలు ఎమర్జింగ్ టెక్నాలజీస్, డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) పై తమ అనుభవాలను పంచుకుంటాయి.
• సామర్థ్య పెంపు కేంద్రాలు: సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని పంచుకునేందుకు 'బ్రిక్స్ కెపాసిటీ బిల్డింగ్ సెంటర్స్' (BRICS Capacity Building Centres) ఏర్పాటు గురించి చర్చిస్తారు.
• ఎక్స్‌పో సందర్శన: డిజిటల్ పర్యావరణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఆవిష్కరణలను ప్రదర్శించే 'డిజిటల్ బ్రిక్స్ ఫోరమ్ ఎక్స్‌పో'ను మంత్రి సందర్శిస్తారు.
• మీడియా బ్రీఫింగ్: చర్చల ముఖ్య ఫలితాలను పంచుకోవడానికి ప్రత్యేక మీడియా సమావేశం నిర్వహించబడుతుంది.

Why It Matters

• పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ని బలోపేతం చేయడం ద్వారా పారదర్శక పాలన అందుబాటులోకి వస్తుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: సురక్షితమైన డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య వాణిజ్యం మరియు గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల ఆర్థికాభివృద్ధికి తోడ్పడుతుంది.
• సైబర్ భద్రత: సైబర్ దాడులు పెరుగుతున్న తరుణంలో దేశాల మధ్య ఉమ్మడి సైబర్ భద్రతా వ్యూహాలను పంచుకోవడం అత్యవసరం.

Historical Background

• 2009: బ్రిక్ (BRIC) కూటమి మొదటి శిఖరాగ్ర సమావేశం రష్యాలోని యెకాటెరిన్‌బర్గ్‌లో జరిగింది.
• 2010: దక్షిణాఫ్రికా చేరికతో ఇది బ్రిక్స్ (BRICS) గా రూపాంతరం చెందింది.
• 2015 ఉఫా సమావేశం: సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం (ICT) పై బ్రిక్స్ దేశాలు ప్రత్యేకంగా దృష్టి సారించడం ప్రారంభించాయి.

Previous Related Events

• 2023 - 15వ బ్రిక్స్ సమ్మిట్ (దక్షిణాఫ్రికా): ఈ సమ్మిట్‌లో బ్రిక్స్ కూటమిలోకి కొత్త సభ్య దేశాలను (ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, యుఏఈ) ఆహ్వానించారు.
• 2024 - బ్రిక్స్ ఐసీటీ సమావేశం (రష్యా): ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు డేటా రక్షణ పై రష్యా అధ్యక్షతన చర్చలు జరిగాయి.
• 2025 - 11వ కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రుల సమావేశం: బ్రెజిల్ అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ సమావేశంలో డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ప్రాముఖ్యతను పునరుద్ఘాటించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21 (గోప్యత హక్కు): పుట్టస్వామి కేసు (2017) ద్వారా గోప్యతను ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించారు. ఇది డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల భద్రతతో ముడిపడి ఉంది.
• ఐటీ చట్టం, 2000 (సెక్షన్ 43A): కంపెనీలు మరియు ప్రభుత్వ సంస్థలు సున్నితమైన వ్యక్తిగత డేటాను రక్షించడానికి పాటించవలసిన నిబంధనలను ఇది నిర్దేశిస్తుంది.

India & World Comparison

భారతదేశం డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (UPI, ఆధార్) రంగంలో ప్రపంచంలో అగ్రగామిగా ఉంది. బ్రిక్స్ వేదిక ద్వారా, భారతదేశం తన డిజిటల్ విజయాలను ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా వంటి 'గ్లోబల్ సౌత్' దేశాలకు పరిచయం చేస్తూ అభివృద్ధికి ఒక రోల్ మోడల్‌గా నిలుస్తోంది.

14వ ఇండియా-నేపాల్ జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWG) సమావేశం 20-21 ఆగస్టు 2026న డెహ్రాడూన్‌లో జరిగింది. ఈ సమావేశంలో భారత బృందానికి కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) సంయుక్త కార్యదర్శి (BM-I) పాసుమి బసు నాయకత్వం వహించారు. నేపాల్ ప్రతినిధి బృందానికి నేపాల్ హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ సంయుక్త కార్యదర్శి ఆనంద కఫ్లే నేతృత్వం వహించారు. ఈ చర్చలలో ట్రాన్స్-బోర్డర్ నేరాలు మరియు నేర కార్యకలాపాలను అరికట్టడంపై ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు. ఇంటిగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్ట్‌లు (ICPs), రోడ్లు మరియు రైల్వే నెట్‌వర్క్‌ల సమర్థవంతమైన వినియోగాన్ని పెంచాలని ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి.

సరిహద్దుల వద్ద ఆక్రమణలను తొలగించడం మరియు బౌండరీ పిల్లర్స్ (Boundary Pillars) నిర్వహణపై ఇరు పక్షాలు చర్చించాయి. వివిధ రంగాలలో సంస్థాగత సమన్వయం మరియు సామర్థ్య పెంపు (Capacity Building) కోసం సహకారాన్ని కొనసాగించాలని నిర్ణయించాయి. తదుపరి (15వ) జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ సమావేశాన్ని నేపాల్‌లో నిర్వహించాలని ఇరు దేశాలు నిర్ణయించాయి. 1950 నాటి ఇండో-నేపాల్ శాంతి మరియు స్నేహ ఒప్పందం ఇరు దేశాల పౌరులకు స్వేచ్ఛా రాకపోకలకు వీలు కల్పిస్తుంది . భారతదేశం మరియు నేపాల్ మధ్య దాదాపు 1751 కి.మీ మేర ఓపెన్ బోర్డర్ (స్వేచ్ఛా సరిహద్దు) ఉంది . ఉత్తరాఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు సిక్కిం రాష్ట్రాలు నేపాల్‌తో భూ సరిహద్దును పంచుకుంటున్నాయి . కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని 'సరిహద్దు నిర్వహణ విభాగం' (BM Division) ఈ వ్యవహారాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

What Happened

14వ ఇండియా-నేపాల్ జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWG) సమావేశం ఆగస్టు 20-21, 2026 తేదీలలో విజయవంతంగా ముగిసింది. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన జాయింట్ సెక్రటరీ పాసుమి బసు, నేపాల్ హోం మంత్రిత్వ శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ ఆనంద కఫ్లే ఈ సమావేశానికి నేతృత్వం వహించారు. ద్వైపాక్షిక సరిహద్దు నిర్వహణ, భద్రత, మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిపై ఇరు దేశాలు సమగ్రంగా సమీక్షించాయి.

When & Where

ఈ ద్వైపాక్షిక సమావేశం 2026 ఆగస్టు 20 మరియు 21 తేదీలలో ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర రాజధాని డెహ్రాడూన్ నగరంలో నిర్వహించబడింది. భౌగోళికంగా ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం నేపాల్‌తో ప్రత్యక్ష సరిహద్దును పంచుకోవడం వల్ల ఈ ప్రదేశానికి వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది.

Who Is Involved

• భారత ప్రభుత్వం: కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) ప్రతినిధి బృందం - జాయింట్ సెక్రటరీ (Border Management-I) శ్రీమతి పాసుమి బసు నాయకత్వం వహించారు.
• నేపాల్ ప్రభుత్వం: నేపాల్ హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి బృందం - జాయింట్ సెక్రటరీ శ్రీ ఆనంద కఫ్లే నాయకత్వం వహించారు.

How It Works

1. సమీక్ష మరియు విశ్లేషణ: జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWG) సమావేశాల్లో గతంలో తీసుకున్న నిర్ణయాల అమలును సమీక్షించి, సరిహద్దు వద్ద తలెత్తే కొత్త భద్రతా సవాళ్లను విశ్లేషిస్తారు.
2. మౌలిక సదుపాయాల సమన్వయం: ఇంటిగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్ట్‌లు (ICPs) మరియు రైల్వే నెట్‌వర్క్ ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేయడానికి రెండు దేశాల అధికారుల మధ్య సమన్వయం పెంచుతారు.
3. ఆక్రమణల తొలగింపు ప్రక్రియ: సరిహద్దు స్తంభాలను సర్వే చేసి దెబ్బతిన్న వాటిని పునరుద్ధరించడం ద్వారా ఇరు వైపులా ఆక్రమణలు జరగకుండా నిరోధిస్తారు.
4. సమాచార మార్పిడి: సరిహద్దు గుండా జరిగే స్మగ్లింగ్ మరియు క్రిమినల్ కార్యకలాపాలను అడ్డుకోవడానికి రెండు దేశాల భద్రతా దళాల మధ్య రియల్-టైమ్ సమాచార మార్పిడికి వ్యవస్థలను బలోపేతం చేస్తారు.

Why It Matters

• భద్రతాపరమైన ప్రాముఖ్యత: భారత్-నేపాల్ మధ్య స్వేచ్ఛా సరిహద్దు ఉన్నందున, ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలు, మానవ రవాణా మరియు ఫేక్ కరెన్సీ చెలామణిని అడ్డుకోవడానికి ఈ చర్చలు కీలకం.
• ఆర్థిక కోణం: సరిహద్దు వెంబడి ICP లు మరియు రోడ్డు నెట్‌వర్క్‌ల పెంపు వలన రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం మరియు రవాణా సేవలు వేగవంతం అవుతాయి.
• విదేశీ వ్యవహారాలు: "నైబర్‌హుడ్ ఫస్ట్" (పొరుగుకే ప్రాధాన్యం) విధానంలో భాగంగా నేపాల్‌తో సుస్థిర బంధాన్ని కొనసాగించడం భారతదేశ భౌగోళిక రాజకీయాలకు (Geopolitics) అత్యవసరం.

Historical Background

• 1816 సుగౌలీ ఒప్పందం (Treaty of Sugauli): ఆంగ్లో-నేపాల్ యుద్ధం తర్వాత కుదిరిన ఈ ఒప్పందం నేటి భారత్-నేపాల్ భౌగోళిక సరిహద్దుకు ప్రాథమిక ఆధారం.
• 1950 శాంతి, స్నేహ ఒప్పందం: ఈ ఒప్పందం ద్వారా ఇరు దేశాల ప్రజలకు పాస్‌పోర్ట్ లేదా వీసా లేకుండా సరిహద్దును దాటే "ఓపెన్ బోర్డర్" విధానం ఏర్పాటైంది.
• సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యవస్థ ఏర్పాటు: రెండు దేశాల మధ్య తలెత్తే మౌలిక వసతుల సమస్యలు మరియు భద్రతాపరమైన సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి హోం మంత్రిత్వ శాఖల స్థాయి జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWG) స్థాపించబడింది.

Previous Related Events

• 13వ JWG సమావేశాలు: గతంలో జరిగిన సమావేశాల్లో కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో సరిహద్దు నిర్వహణ, క్రాస్-బోర్డర్ వాణిజ్యం కొనసాగింపుపై చర్చలు జరిగాయి.
• కాలాపానీ వివాదం (2020): లిపులేఖ్ ప్రాంతంలో రోడ్డు నిర్మాణంతో రేగిన వివాదాల తర్వాత ఇరు దేశాలు సరిహద్దు సమస్యలను చర్చల ద్వారా పరిష్కరించుకోవడానికి యంత్రాంగాలను బలోపేతం చేశాయి.
• కొత్త ICP ల నిర్మాణం: రక్సాల్ మరియు జోగ్‌బని వంటి ప్రాంతాలలో విజయవంతంగా ఇంటిగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్టుల నిర్మాణం పూర్తి చేసి సరిహద్దు వ్యాపారాన్ని సులభతరం చేశారు.

Static GK Connection

• సరిహద్దు రాష్ట్రాలు: భారతదేశంలోని 5 రాష్ట్రాలు (ఉత్తరాఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు సిక్కిం) నేపాల్‌తో సరిహద్దును కలిగి ఉన్నాయి.
• శస్త్ర సీమా బల్ (SSB): భారత హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని SSB దళాలకు భారత్-నేపాల్ సరిహద్దుకు కాపలా కాసే కీలక బాధ్యత అప్పగించబడింది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యంత స్వేచ్ఛా సరిహద్దు (Open Border) కలిగిన దేశాల జాబితాలో ఐరోపాలోని స్కెంజెన్ ప్రాంతం (Schengen Area) తర్వాత, దక్షిణాసియాలో భారత్-నేపాల్ సరిహద్దు ప్రత్యేకమైనది. ఇరు దేశాల ప్రజలు ఒకరి దేశంలో మరొకరు స్వేచ్ఛగా నివసించే మరియు పనిచేసే అవకాశం ప్రపంచ భౌగోళిక రాజకీయాల్లో అరుదు.

Future Impact

• తదుపరి సమావేశం: 15వ జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWG) సమావేశాన్ని రాబోయే రోజుల్లో నేపాల్‌లో నిర్వహించనున్నారు.
• సామర్థ్య పెంపు: భవిష్యత్తులో బోర్డర్ సెక్యూరిటీ ఫోర్సెస్ మధ్య సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మరియు సమాచార వినియోగంలో సంయుక్త శిక్షణ (Capacity Building) పెరుగుతుంది.
• అడ్డంకులు లేని వాణిజ్యం: మౌలిక సదుపాయాల వేగవంతమైన అభివృద్ధితో రాబోయే ఐదేళ్లలో ఇరు దేశాల మధ్య సరుకు రవాణా ఖర్చులు భారీగా తగ్గే అవకాశం ఉంది.

2026 ఆగస్టు 22న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నంలో బ్రిక్స్ (BRICS) యూత్ మినిస్టర్స్ మీటింగ్ 2026 విజయవంతంగా ముగిసింది. సమావేశానికి కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల శాఖ మంత్రి డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవీయ అధ్యక్షత వహించారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని భారత ప్రభుత్వ యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించింది. 2026 బ్రిక్స్ చైర్‌షిప్‌ను భారతదేశం నిర్వహిస్తోంది, దీని థీమ్ “స్థాపకత, ఆవిష్కరణ, సహకారం మరియు స్థిరత్వం కోసం నిర్మాణం(Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability). దీనికి ముందు ఆగస్టు 19-20 తేదీలలో గుజరాత్‌లోని గాంధీనగర్‌లో బ్రిక్స్ యూత్ సమ్మిట్ మరియు యూత్ కౌన్సిల్ మీటింగ్ జరిగాయి.

దేశ స్వాతంత్ర్య శతాబ్ది (2047) నాటికి 1,00,000 మంది రాజకీయ నేపథ్యం లేని యువ నాయకులను తయారు చేయాలని ప్రధానమంత్రి పిలుపునిచ్చారు. వాలంటీరింగ్ మరియు నాయకత్వ లక్షణాల కోసం ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన 'మై భారత్' (MY Bharat) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో 25 మిలియన్ల (2.5 కోట్ల) మంది యువత నమోదయ్యారు. సమావేశం సందర్భంగా బ్రిక్స్ దేశాల ప్రతినిధులు 'ఏక్ పేడ్ మా కే నామ్' (Ek Ped Maa Ke Naam) అనే మొక్కలు నాటే కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.

ప్రతినిధులు విశాఖపట్నం సమీపంలోని చారిత్రక 'తొట్లకొండ బౌద్ధ ఆరామాన్ని' (Totlakonda Buddhist Monastery) సందర్శించారు. యువత భాగస్వామ్యం మరియు అభివృద్ధి లక్ష్యాలను బలోపేతం చేస్తూ బ్రిక్స్ యూత్ మినిస్టర్స్ జాయింట్ స్టేట్‌మెంట్ (Joint Statement) ఆమోదించబడింది. సమావేశం సందర్భంగా డాక్టర్ మాండవీయ, దక్షిణాఫ్రికా మరియు యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) కౌంటర్ పార్ట్‌లతో ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిపారు. నైపుణ్యాభివృద్ధి, యువ పారిశ్రామికవేత్తల ప్రోత్సాహం మరియు డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల వినియోగం ప్రధాన అజెండాగా ఈ చర్చలు సాగాయి.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నంలో జరిగిన బ్రిక్స్ (BRICS) యూత్ మినిస్టర్స్ మీటింగ్ 2026 విజయవంతంగా ముగిసింది. ఈ సమావేశంలో బ్రిక్స్ సభ్య దేశాల మంత్రులు మరియు ఉన్నతాధికారులు పాల్గొని యువత విధానాలపై చర్చించారు. యువత సాధికారత, నైపుణ్యాభివృద్ధి, మరియు నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియలో యువత భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంపై ఒక ఉమ్మడి తీర్మానాన్ని (Joint Statement) ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ: కార్యక్రమ నిర్వాహకులు.
• డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవీయ: కేంద్ర మంత్రి, సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు.
• శ్రీమతి రక్షా నిఖిల్ ఖడ్సే: యువజన వ్యవహారాల సహాయ మంత్రి (MoS).
• శ్రీ సునీల్ పలివాల్: యువజన వ్యవహారాల శాఖ కార్యదర్శి.

---

• బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలు మరియు భాగస్వామ్య దేశాలు: మంత్రులు మరియు ఉన్నతాధికారులు.
• దక్షిణాఫ్రికా & యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE): ఈ రెండు దేశాలతో భారతదేశం ప్రత్యేకంగా ద్వైపాక్షిక సమావేశాలను నిర్వహించింది.

How It Works

1. విధానాల మార్పిడి: బ్రిక్స్ దేశాలు తమ తమ దేశాలలో అమలు చేస్తున్న ఉత్తమ యువజన విధానాలను ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా పంచుకున్నాయి.
2. క్షేత్రస్థాయి పర్యటనలు మరియు సాంస్కృతిక సమ్మేళనం: ప్రతినిధులు తొట్లకొండ బౌద్ధ ఆరామాన్ని సందర్శించడం ద్వారా భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని తెలుసుకున్నారు.
3. పర్యావరణ స్పృహ: 'ఏక్ పేడ్ మా కే నామ్' (తల్లి పేరుతో ఒక మొక్క) కార్యక్రమంలో పాల్గొని పర్యావరణ పరిరక్షణకు యువతను భాగస్వామ్యం చేశారు.

4. లక్ష్యాల నిర్దేశం: కేవలం విధానాలను చర్చించడమే కాకుండా, స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్, ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్, మరియు డిజిటల్ ఎంగేజ్‌మెంట్ కోసం కొత్త లక్ష్యాలను రూపొందించారు.

Why It Matters

• అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత: గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలలో యువత జనాభా అత్యధికం. వీరిని సరైన మార్గంలో నడిపించడం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకం.
• పాలన మరియు విధానం (Governance): ఎటువంటి రాజకీయ నేపథ్యం లేని 1,00,000 మంది యువతను నాయకులుగా తీర్చిదిద్దే లక్ష్యం పాలనాపరమైన సంస్కరణలకు పునాది.
• సాంస్కృతిక దౌత్యం (Cultural Diplomacy): విదేశీ ప్రతినిధులకు భారతదేశ చారిత్రక ప్రదేశాలను (తొట్లకొండ) చూపించడం సాఫ్ట్ పవర్‌ను పెంచుతుంది.
• పరీక్షల కోణం: UPSC GS-2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు), GS-1 (కళలు మరియు సంస్కృతి - తొట్లకొండ ప్రాముఖ్యత) వంటి విభాగాలకు ఇది ప్రత్యక్షంగా ముడిపడి ఉంది.

Historical Background

• 2009: రష్యాలోని యెకటెరిన్‌బర్గ్‌లో మొదటి బ్రిక్ (BRIC) శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది.
• 2010: దక్షిణాఫ్రికా చేరికతో ఇది BRICS గా రూపాంతరం చెందింది.
• 2014: బ్రెజిల్‌లో జరిగిన ఫోర్టలేజా సమ్మిట్ ద్వారా బ్రిక్స్ న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (NDB) స్థాపనకు అంగీకారం కుదిరింది.
• 2015: బ్రిక్స్ యువజన వ్యవహారాలపై రష్యాలో మొదటి అధికారిక యూత్ సమ్మిట్ జరిగింది.

Previous Related Events

• 2023: దక్షిణాఫ్రికా అధ్యక్షతన బ్రిక్స్ యూత్ సమ్మిట్ జరిగింది.
• 2024: బ్రిక్స్ కూటమిలోకి కొత్తగా UAE, ఈజిప్ట్, ఇరాన్, ఇథియోపియా దేశాలు అధికారికంగా చేరాయి.
• 2026 (ఆగస్టు 19-20): గుజరాత్‌లోని గాంధీనగర్‌లో బ్రిక్స్ యూత్ సమ్మిట్ మరియు బ్రిక్స్ యూత్ కౌన్సిల్ మీటింగ్ జరిగాయి.

Static GK Connection

1. తొట్లకొండ బౌద్ధ ఆరామం (Totlakonda Buddhist Monastery): విశాఖపట్నం జిల్లాలో సముద్ర తీరానికి సమీపంలో ఉన్న పురాతన బౌద్ధ క్షేత్రం. ఇది సుమారు క్రీ.పూ 2వ శతాబ్దానికి చెందినది మరియు హీనయాన బౌద్ధమతానికి సంబంధించినదిగా భావిస్తారు.
2. మై భారత్ (Mera Yuva Bharat - MY Bharat): ఇది యువత నాయకత్వ వికాసం మరియు వాలంటీరింగ్ కోసం 2023 అక్టోబర్ 31 (జాతీయ ఐక్యతా దినోత్సవం) న ప్రారంభించిన స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థ. ప్రస్తుతం ఇందులో 25 మిలియన్ల యువత ఉన్నారు.

స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ముంబై రీజనల్ సెంటర్ 18 ఆగస్టు 2026న ముంబై ప్రెస్ క్లబ్‌లో పునరుద్ధరించిన ఖేలో ఇండియా పథకంపై సమావేశం నిర్వహించింది. 2026-31 కాలానికి గాను ఈ పునరుద్ధరించబడిన పథకానికి ₹36,441 కోట్లు కేటాయించారు. ఈ కేటాయింపు మునుపటి ఖేలో ఇండియా బడ్జెట్ కేటాయింపులతో పోలిస్తే సుమారు 8 రెట్లు ఎక్కువ. మద్దతు పొందే అథ్లెట్ల సంఖ్యను దాదాపు పది రెట్లు పెంచాలని ఈ పునరుద్ధరించిన పథకం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలు, టాలెంట్ ఐడెంటిఫికేషన్, ఫిట్ ఇండియా మూవ్‌మెంట్ సహా మొత్తం 9 కీలక భాగాలను ఈ పథకం కవర్ చేస్తుంది. మౌలిక సదుపాయాల వ్యూహం ప్రధానంగా 'స్పోర్ట్స్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఫర్ మెడల్ స్ట్రాటజీ' మరియు 'స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్' పై దృష్టి సారిస్తుంది. ప్రతిభను గుర్తించడానికి ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు, ఫీడర్ స్కూల్స్ మరియు ఖేలో ఇండియా సెంటర్లు (KIC) ఏర్పాటు చేయబడతాయి. ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్లు (KIA) మరియు ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్లకు (E-KIA) అన్ని ప్రధాన క్రీడల్లో ఆర్థిక మరియు సాంకేతిక మద్దతు లభిస్తుంది.

ఈ సమావేశంలో SAI రీజనల్ డైరెక్టర్ పాండురంగ్ చటే, అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ అంకిత్ పాటిల్ పాల్గొన్నారు. పారాలింపిక్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్ ప్రమోద్ భగత్, BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ విజేత సుశాంత్ కదమ్, ఆసియా క్రీడల పతక విజేత రుతుజా భోసలే హాజరయ్యారు. ఒలింపిక్, ఆసియా గేమ్స్, కామన్వెల్త్ గేమ్స్ విభాగాలలో ఉన్న మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం పై ప్రధాన దృష్టి సారించారు. స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ ద్వారా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు మరింత పెద్ద బాధ్యతను అప్పగించారు.

What Happened

స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ముంబై రీజనల్ సెంటర్ 18 ఆగస్టు 2026న ముంబైలో 'ఖేలో ఇండియా రివాంప్డ్ స్కీమ్ (2026-31)' పై ఒక ప్రెస్ మీట్ నిర్వహించింది. ఈ పునరుద్ధరించిన పథకం ద్వారా క్రీడా రంగానికి మునుపటి కంటే 8 రెట్లు అధికంగా (₹36,441 కోట్లు) నిధులు కేటాయించారు. గ్రామీణ స్థాయి నుండి అంతర్జాతీయ స్థాయి వరకు అథ్లెట్లకు ఒక స్పష్టమైన పురోగతి మార్గాన్ని సృష్టించడం దీని లక్ష్యం.

When & Where

ఈ సమావేశం 18 ఆగస్టు 2026న మహారాష్ట్రలోని ముంబై ప్రెస్ క్లబ్‌లో జరిగింది. ఈ ప్రాంతం అద్భుతమైన క్రీడా సంస్కృతిని కలిగి ఉన్న మహారాష్ట్ర క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం అనే ప్రధాన ఉద్దేశంతో ఈ కార్యక్రమాన్ని ఇక్కడ నిర్వహించారు.

Who Is Involved

• స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) ముంబై రీజనల్ సెంటర్
• యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం
• పాండురంగ్ చటే (SAI రీజనల్ డైరెక్టర్) మరియు అంకిత్ పాటిల్ (అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్)
• ప్రమోద్ భగత్ (పారాలింపిక్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్), సుశాంత్ కదమ్ (BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్), రుతుజా భోసలే (ఆసియా క్రీడల గోల్డ్ మెడలిస్ట్)

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల గుర్తింపు మరియు నవీకరణ: ఒలింపిక్, ఆసియా మరియు కామన్వెల్త్ గేమ్స్ విభాగాలలో ఉన్న ప్రస్తుత క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలను మ్యాపింగ్ చేసి, వాటిలో ఉన్న లోపాలను గుర్తిస్తారు.
2. రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం: స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో కీలక బాధ్యత ఇస్తారు.
3. కొత్త విద్యా కేంద్రాలు: ఖేలో ఇండియా ఉత్కృష్ట విద్యాలయాలు మరియు ఫీడర్ స్కూల్స్ స్థాపించడం ద్వారా చిన్న వయస్సులోనే ప్రతిభను గుర్తిస్తారు.
4. అథ్లెట్ల మద్దతు: ప్రతిభ కనబరిచిన వారిని ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్లు (KIA), ఎమర్జింగ్ ఖేలో ఇండియా అథ్లెట్లు (E-KIA) గా వర్గీకరించి, వారికి ఆర్థిక మద్దతు, మెరుగైన కోచింగ్ మరియు స్పోర్ట్స్ సైన్స్ సదుపాయాలను అందిస్తారు.

Why It Matters

• పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య మెరుగైన సమన్వయంతో క్రీడా విధానాల అమలు
• సామాజిక ప్రభావం: గ్రామీణ యువతకు జాతీయ స్థాయి అవకాశాలు లభించడం మరియు ఫిట్ ఇండియా మూవ్‌మెంట్ ద్వారా ప్రజల ఆరోగ్యం మెరుగుపడటం.
• ఆర్థిక కోణం: ₹36,441 కోట్ల భారీ పెట్టుబడి వల్ల స్పోర్ట్స్ టెక్నాలజీ, కోచింగ్ మరియు ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ రంగాల్లో కొత్త ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.

Historical Background

• 2018: న్యూఢిల్లీలో తొలిసారిగా ఖేలో ఇండియా స్కూల్ గేమ్స్‌ను ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించారు.
• 2020: ఖేలో ఇండియా యూనివర్సిటీ గేమ్స్ ఒడిశాలో ప్రారంభమయ్యాయి, తద్వారా కళాశాల స్థాయి క్రీడాకారులకు అవకాశం లభించింది.
• 2021-22: 'ఖేలో ఇండియా వింటర్ గేమ్స్' జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో నిర్వహించడం ద్వారా క్రీడలకు భౌగోళిక విస్తరణ జరిగింది.

Previous Related Events

• 2023: స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) అథ్లెట్ల ప్రతిభను డిజిటల్‌గా ట్రాక్ చేయడానికి ఖేలో ఇండియా యాప్‌ను ప్రారంభించింది.
• 2024: దేశవ్యాప్తంగా 1000 ఖేలో ఇండియా కేంద్రాలను (KIC) ఏర్పాటు చేసే లక్ష్యాన్ని ప్రభుత్వం విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది.
• 2025: ఫిట్ ఇండియా మూవ్‌మెంట్ కార్యక్రమాన్ని పాఠశాలల పాఠ్యాంశాలతో అనుసంధానం చేస్తూ జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) కింద కొత్త మార్గదర్శకాలు విడుదలయ్యాయి.

Static GK Connection

• క్రీడలు - రాష్ట్ర జాబితా: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 33) కిందకు వస్తాయి. అందుకే కేంద్రం స్టేట్ యాక్షన్ ప్లాన్ ద్వారా రాష్ట్రాల సహాయం తీసుకుంటుంది.
• ఆదేశిక సూత్రాలు (Article 47): ప్రజల పోషకాహార స్థాయిని, జీవన ప్రమాణాలను పెంచడం మరియు ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం రాజ్య బాధ్యత. ఫిట్ ఇండియా మరియు ఖేలో ఇండియా పరోక్షంగా దీనికి తోడ్పడతాయి.

బాక్సర్ నరేందర్ బెర్వాల్ ప్రతిష్టాత్మక అర్జున అవార్డు 2026కి ఎంపికయ్యారు. నరేందర్ బెర్వాల్ హర్యానా రాష్ట్రం హాన్సీ పరిధిలోని సోర్ఖి గ్రామానికి చెందినవారు. ఈయన 2009 సంవత్సరంలో బాక్సింగ్ క్రీడా ప్రస్థానాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు. అర్జున అవార్డు విజేతకు కాంస్య విగ్రహం, ప్రశంసా పత్రం, రూ. 15 లక్షల నగదు బహుమతి లభిస్తాయి. అర్జున అవార్డులను భారత ప్రభుత్వం 1961 సంవత్సరంలో ప్రారంభించింది.

క్రీడా పురస్కారాలను కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'క్రీడలు' అనేది రాష్ట్ర జాబితా పరిధిలోకి వస్తుంది. అర్జున పురస్కారానికి గత నాలుగేళ్ల అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనతో పాటు క్రమశిక్షణను ప్రామాణికంగా తీసుకుంటారు. భారతదేశంలో అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారం మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్ ఖేల్ రత్న అవార్డు (1991-92). బాక్సింగ్ క్రీడను ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంటర్నేషనల్ బాక్సింగ్ అసోసియేషన్ (IBA) నిర్వహిస్తుంది . పదవీ విరమణ చేసిన సుప్రీం కోర్టు లేదా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలోని కమిటీ విజేతలను ఎంపిక చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 29న జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం సందర్భంగా రాష్ట్రపతి భవన్‌లో పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తారు.

What Happened

హర్యానాకు చెందిన అంతర్జాతీయ బాక్సర్ నరేందర్ బెర్వాల్ దేశ అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారాలలో ఒకటైన 'అర్జున అవార్డు 2026'కి ఎంపికయ్యారు. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆయన కనబరిచిన అద్భుత ప్రదర్శనకు గుర్తింపుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ గౌరవాన్ని ప్రకటించింది. 2009 నుండి రింగ్‌లో నిలకడగా రాణిస్తూ దేశానికి పలు పతకాలు సాధించినందుకు ఈ పురస్కారం దక్కింది.

When & Where

ఈ ఎంపిక 2026 సంవత్సరానికి గాను న్యూఢిల్లీలోని కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా జరిగింది. నరేందర్ బెర్వాల్ స్వస్థలం హర్యానా రాష్ట్రం, హిసార్/హాన్సీ జిల్లాలోని సోర్ఖి గ్రామం. హర్యానా రాష్ట్రం భారతదేశానికి బాక్సింగ్ మరియు కుస్తీ క్రీడల్లో అత్యధిక పతకాలను అందించే కేంద్రంగా నిలుస్తోంది.

Who Is Involved

• నరేందర్ బెర్వాల్: భారత అంతర్జాతీయ బాక్సర్, 2026 అర్జున అవార్డు గ్రహీత.
• కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ (MYAS): జాతీయ క్రీడా పురస్కారాలను నిర్వహించే మరియు నోటిఫై చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• భారత రాష్ట్రపతి: రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగే అధికారిక కార్యక్రమంలో ఈ అవార్డును ప్రదానం చేసే అత్యున్నత అధిపతి.
• బాక్సింగ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BFI): దేశంలో బాక్సింగ్ క్రీడను నియంత్రించే మరియు నామినేషన్లు పంపే జాతీయ సమాఖ్య.

---

How It Works

• నామినేషన్ల స్వీకరణ: జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలు, ఐవోఏ (IOA), రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుంచి అర్హులైన క్రీడాకారుల పేర్లను క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ ఆహ్వానిస్తుంది.
• అర్హత నిబంధనలు: గత 4 సంవత్సరాల కాలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో సాధించిన స్థిరమైన విజయాలు, నాయకత్వ లక్షణాలు, క్రీడాస్ఫూర్తిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
• ఎంపిక కమిటీ పరిశీలన: సుప్రీం కోర్టు లేదా హైకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తి అధ్యక్షతన ప్రముఖ క్రీడాకారులు, జర్నలిస్టులతో కూడిన కమిటీ దరఖాస్తులను పరిశీలిస్తుంది.
• తుది ఆమోదం & పురస్కార ప్రదానం: కేంద్ర క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదం తర్వాత, భారత రాష్ట్రపతి ద్వారా కాంస్య విగ్రహం, ప్రశంసా పత్రం మరియు రూ. 15 లక్షల నగదుతో సత్కరిస్తారు.

Historical Background

• 1961: భారతదేశంలో అత్యుత్తమ క్రీడాకారులను గౌరవించేందుకు అర్జున అవార్డును అధికారికంగా ప్రారంభించారు.
• 1991-92: అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారంగా రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న (ప్రస్తుతం మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్ ఖేల్ రత్న) అవార్డును ప్రవేశపెట్టారు, దాంతో అర్జున రెండవ అత్యున్నత పురస్కారంగా మారింది.
• 2020: కేంద్ర ప్రభుత్వం అర్జున అవార్డు నగదు బహుమతిని రూ. 5 లక్షల నుండి రూ. 15 లక్షలకు పెంచింది.

Previous Related Events

• 2023: హాంగ్జౌ ఆసియా క్రీడల్లో భారత బాక్సింగ్ బృందం అద్భుత ప్రతిభ కనబరిచింది, నరేందర్ కాంస్య పతకం గెలుచుకున్నారు.
• 2024: పారిస్ ఒలింపిక్స్ అనంతరం కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ క్రీడా అవార్డుల మార్గదర్శకాలను మరింత పారదర్శకంగా సమీక్షించింది.
• 2026: కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో బాక్సింగ్ విభాగంలో రజత పతకం సాధించి నరేందర్ తన అంతర్జాతీయ స్థాయిని నిరూపించుకున్నారు.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో 'స్పోర్ట్స్' అంశం ఎంట్రీ 33 కింద రాష్ట్ర జాబితాలో (State List) ఉంది.
• భారత జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం: హాకీ దిగ్గజం మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్ జయంతి రోజైన ఆగస్టు 29న ప్రతి సంవత్సరం జాతీయ క్రీడా దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

India & World Comparison

అంతర్జాతీయ బాక్సింగ్‌లో భారత్ ఆసియా స్థాయిలో చైనా, ఉజ్బెకిస్తాన్, కజకిస్తాన్‌లతో గట్టి పోటీని ఎదుర్కొంటోంది. ఒలింపిక్స్ మరియు ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో భారత బాక్సర్లు స్థిరంగా పతకాలు సాధిస్తూ ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో టాప్-10 దేశాల జాబితాలో నిలుస్తున్నారు.

Future Impact

• లాస్ ఏంజెల్స్ ఒలింపిక్స్ 2028: ఈ పురస్కారం అంతర్జాతీయ వేదికలపై రాబోయే ఒలింపిక్ క్వాలిఫైయర్స్‌లో భారత బాక్సర్ల ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంచుతుంది.
• ఖేలో ఇండియా పథకం: గ్రామీణ ప్రతిభను గుర్తించి అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకురావడానికి క్రీడా మౌలిక వసతుల విస్తరణ వేగవంతం కానుంది.
• క్రీడా సమాఖ్యల పారదర్శకత: నేషనల్ స్పోర్ట్స్ గవర్నెన్స్ బిల్లు పరిధిలో అవార్డుల కేటాయింపు ప్రక్రియ మరింత కచ్చితత్వంతో ముందుకు సాగనుంది.

అక్టోబర్ 2026లో అహ్మదాబాద్‌లోని వీర్ సావర్కర్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్‌లో రెండవ కామన్వెల్త్ క్యూ స్పోర్ట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ జరగనున్నాయి. ఈ అంతర్జాతీయ క్రీడా ఈవెంట్‌లో ఇప్పటివరకు 45 దేశాల క్రీడాకారులు ఎంట్రీలు నమోదు చేసుకున్నారు. వరల్డ్ కాన్ఫెడరేషన్ ఆఫ్ బిలియర్డ్స్ స్పోర్ట్స్ (WCBS), బిలియర్డ్స్ & స్నూకర్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BSFI) ఈ పోటీలను సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తున్నాయి. ఈవెంట్‌ను మేనేజ్ చేసే బాధ్యతను అపెక్స్ స్పోర్ట్స్ ప్రమోషన్ (Apex Sports Promotion) సంస్థ తీసుకుంది. మొదటి కామన్వెల్త్ క్యూ స్పోర్ట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ 2025లో మారిషస్‌లో జరిగింది.

ఈ పోటీల్లో 10-బాల్, హేబాల్, బ్లాక్‌బాల్, స్నూకర్, మరియు ఇంగ్లీష్ బిలియర్డ్స్ అనే ఐదు విభాగాలు ఉన్నాయి. పురుషులు మరియు మహిళలకు విడివిడిగా మొత్తం 10 పతకాల ఈవెంట్‌లు నిర్వహించబడతాయి. 10-బాల్, హేబాల్, బ్లాక్‌బాల్, స్నూకర్‌లో ఒక్కో విభాగానికి 16 మంది చొప్పున అథ్లెట్లు పోటీ పడతారు. ఇంగ్లీష్ బిలియర్డ్స్ విభాగంలో ఒక్కో జెండర్ కు 8 మంది అథ్లెట్లు మాత్రమే పాల్గొంటారు. ప్రతి కామన్వెల్త్ దేశానికి ఒక అన్‌ర్యాంక్డ్ (unranked) ఎంట్రీకి గ్యారెంటీ ఉంటుంది, మిగిలినవి ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్ ఆధారంగా భర్తీ చేస్తారు. ఇటీవల పూణేలో 4,00,000 డాలర్ల ప్రైజ్ మనీతో డబ్ల్యూపీఏ (WPA) హేబాల్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ విజయవంతంగా జరిగింది. భారతదేశం 2030 కామన్వెల్త్ గేమ్స్, 2036 ఒలింపిక్ క్రీడలకు (అహ్మదాబాద్ ప్రధాన కేంద్రంగా) బిడ్ వేసే యోచనలో ఉంది.

What Happened

అక్టోబర్ 2026లో గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్ నగరంలో 'కామన్వెల్త్ క్యూ స్పోర్ట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్స్' రెండవ ఎడిషన్ నిర్వహించనున్నట్లు అధికారిక ప్రకటన వెలువడింది. ఈ పోటీలు వీర్ సావర్కర్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్‌లో జరుగుతాయి. వరల్డ్ పూల్-బిలియర్డ్ అసోసియేషన్ (WPA) ప్రెసిడెంట్ ఇషాన్ సింగ్ దీనిపై మాట్లాడుతూ, భారతదేశంలో క్యూ స్పోర్ట్స్‌కు ఉన్న ఆదరణ దృష్ట్యా ఈ టోర్నీకి 45 దేశాల నుంచి ఎంట్రీలు వచ్చాయని స్పష్టం చేశారు.

When & Where

ఈ ప్రతిష్టాత్మక పోటీలు అక్టోబర్ 2026లో జరగనున్నాయి. గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో ఉన్న వీర్ సావర్కర్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్ ఈ పోటీలకు వేదిక కానుంది. అహ్మదాబాద్ నగరం అంతర్జాతీయ క్రీడా కేంద్రంగా ఎదుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ టోర్నీకి ఆతిథ్యం ఇవ్వడం అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Who Is Involved

• వరల్డ్ కాన్ఫెడరేషన్ ఆఫ్ బిలియర్డ్స్ స్పోర్ట్స్ (WCBS): అంతర్జాతీయంగా బిలియర్డ్స్ క్రీడలను పర్యవేక్షించే అత్యున్నత సంస్థ.
• బిలియర్డ్స్ & స్నూకర్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BSFI): భారతదేశంలో క్యూ స్పోర్ట్స్ అభివృద్ధికి బాధ్యత వహించే జాతీయ సమాఖ్య.
• వరల్డ్ పూల్-బిలియర్డ్ అసోసియేషన్ (WPA): దీని అధ్యక్షుడు ఇషాన్ సింగ్ భారత క్యూ స్పోర్ట్స్ వృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
• అపెక్స్ స్పోర్ట్స్ ప్రమోషన్: ఈ ఈవెంట్ యొక్క అధికారిక నిర్వాహక సంస్థ.
• 45 కామన్వెల్త్ దేశాల క్రీడాకారులు: వివిధ ర్యాంకింగ్స్ ఆధారంగా ఈ పోటీల్లో పాల్గొంటున్నారు.

How It Works

1. విభాగాల ఎంపిక: గత ఏడాది నాలుగు విభాగాలే ఉండగా, భారత మార్కెట్ దృష్ట్యా ఈ ఏడాది ఇంగ్లీష్ బిలియర్డ్స్‌ను ఐదవ విభాగంగా చేర్చారు.
2. అథ్లెట్ల కోటా: 10-బాల్, హేబాల్, బ్లాక్‌బాల్, స్నూకర్ విభాగాల్లో 16 మంది పురుషులు, 16 మంది మహిళలు పాల్గొంటారు. ఇంగ్లీష్ బిలియర్డ్స్‌లో 8 మంది చొప్పున మాత్రమే ఉంటారు.
3. ఎంట్రీ విధానం: ప్రతి కామన్వెల్త్ దేశానికి ర్యాంకింగ్ లేకుండా ఒక స్లాట్ కచ్చితంగా కేటాయిస్తారు. మిగిలిన స్లాట్‌లను ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్ ఆధారంగా ఎంపిక చేస్తారు.
4. పతకాల ప్రదానం: ఐదు విభాగాల్లో, పురుషులు మరియు మహిళలకు కలిపి మొత్తం 10 పతకాల (స్వర్ణ) ఈవెంట్లను ఈ టోర్నమెంట్లో నిర్వహిస్తారు.

Why It Matters

• క్రీడా దౌత్యం (Sports Diplomacy): 45 దేశాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం ద్వారా కామన్వెల్త్ దేశాల మధ్య భారత సంబంధాలు మెరుగుపడతాయి.
• భవిష్యత్ బిడ్‌లకు బలం: 2030 కామన్వెల్త్ గేమ్స్, 2036 ఒలింపిక్స్ (అహ్మదాబాద్) కోసం భారత్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలకు ఈ టోర్నీ సన్నద్ధతను నిరూపిస్తుంది.
• ఆర్థిక ప్రోత్సాహం: అంతర్జాతీయ క్రీడా పరికరాల బ్రాండ్లు భారత మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశించడానికి, వాణిజ్య పెట్టుబడులు పెంచడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
• క్రీడా ప్రోత్సాహం: స్థానిక అథ్లెట్లకు ప్రపంచ స్థాయి క్రీడాకారులతో ఆడే అవకాశం, అనుభవం లభిస్తుంది.

Historical Background

• క్యూ స్పోర్ట్స్ పుట్టుక: స్నూకర్ లాంటి క్యూ క్రీడలు 19వ శతాబ్దపు చివరలో భారతదేశంలో (ముఖ్యంగా ఊటీ, జబల్‌పూర్‌లలో) బ్రిటిష్ సైనికుల ద్వారా రూపుదిద్దుకున్నాయి.
• 1926: బిలియర్డ్స్ అండ్ స్నూకర్ కంట్రోల్ కౌన్సిల్ ఏర్పడింది, ఇది ఆ తర్వాత బిలియర్డ్స్ అండ్ స్నూకర్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BSFI) గా మారింది.
• 2025: మొదటి కామన్వెల్త్ క్యూ స్పోర్ట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ మారిషస్‌లో విజయవంతంగా జరిగింది. ఇందులో 4 విభాగాలు మాత్రమే ఉండేవి.

Previous Related Events

• పూణే డబ్ల్యూపీఏ హేబాల్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ (2026): ఇటీవల 4,00,000 డాలర్ల భారీ ప్రైజ్ మనీతో పూణేలో ఈ టోర్నీ జరిగింది.
• అద్వానీ విజయాలు: 2023లో భారత క్రీడాకారుడు పంకజ్ అద్వానీ 26వ ఐబీఎస్ఎఫ్ (IBSF) వరల్డ్ బిలియర్డ్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నారు.
• స్నూకర్ వరల్డ్ కప్: ఆసియా మరియు ప్రపంచ స్థాయిలో భారత్ తరచుగా క్యూ స్పోర్ట్స్ ఈవెంట్లకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం ద్వారా గ్లోబల్ హబ్‌గా మారుతోంది.

Static GK Connection

• క్రీడలు - రాజ్యాంగం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ (State List) లోని ఎంట్రీ 33 కింద క్రీడలు (Sports) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోకి వస్తాయి. అయితే అంతర్జాతీయ ఈవెంట్లకు కేంద్ర క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ అనుమతి అవసరం.
• భౌతిక శాస్త్ర సూత్రాలు (Physics): క్యూ స్పోర్ట్స్ పూర్తిగా 'సాధారణ ఘర్షణ' (Elastic Collision), మొమెంటం పరిరక్షణ (Conservation of Momentum), మరియు భ్రమణ గతి (Spin/Angular Momentum) సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

India & World Comparison

క్యూ స్పోర్ట్స్ చరిత్రలో భారతదేశానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. బ్రిటన్, చైనా దేశాలతో సమానంగా భారతదేశంలో కూడా స్నూకర్ మరియు బిలియర్డ్స్ క్లబ్‌లు విస్తృతంగా ఉన్నాయి. గ్లోబల్ క్యూ స్పోర్ట్స్ ర్యాంకింగ్స్‌లో భారత అథ్లెట్లు ఎప్పటికప్పుడు టాప్ 10లో నిలుస్తుంటారు. ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ టేబుల్స్, మౌలిక సదుపాయాలు ఇప్పుడు భారత్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

Future Impact

• 2036 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్యం: అహ్మదాబాద్‌ను ఒలింపిక్స్ వేదికగా చూపించడానికి ఇటువంటి అంతర్జాతీయ టోర్నీలు ఒక టెస్ట్ ఈవెంట్‌గా పనిచేస్తాయి.
• కొత్త విభాగాల ప్రజాదరణ: భారత్‌లో ఇప్పటివరకు పెద్దగా తెలియని 'హేబాల్', 'బ్లాక్‌బాల్' వంటి క్రీడలకు ఆదరణ పెరుగుతుంది.
• వాణిజ్య ఒప్పందాలు: పూణే టోర్నీ తర్వాత వచ్చిన స్పందన చూసి, మరిన్ని గ్లోబల్ స్పోర్ట్స్ బ్రాండ్లు భారత్‌లో స్పాన్సర్‌షిప్‌లు చేసే అవకాశం ఉంది.

లాండో నోరిస్ మెక్‌లారెన్ జట్టు తరఫున 2026 డచ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ ప్రధాన రేసును గెలుచుకున్నారు. ఈ పోటీ నెదర్లాండ్స్‌లోని చారిత్రాత్మక సర్క్యూట్ జాండ్‌వూర్ట్ ట్రాక్‌పై ఆగస్టు 2026లో అధికారికంగా జరిగింది. లాండో నోరిస్ క్వాలిఫైయింగ్ రౌండ్‌లో పోల్ పొజిషన్ సాధించి ప్రధాన రేసును అగ్రస్థానం నుండి ప్రారంభించారు. ఫెడరేషన్ ఇంటర్నేషనల్ డి ఎల్'ఆటోమొబైల్ (FIA) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఫార్ములా 1 పోటీలను నియంత్రించే అత్యున్నత సంస్థ. ఫార్ములా 1 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ అధికారికంగా 1950లో సిల్వర్‌స్టోన్ సర్క్యూట్‌లో ప్రారంభమైంది.

ఎఫ్1 కార్లలో ఉండే డౌన్‌ఫోర్స్ మరియు డ్రాగ్ రిడక్షన్ సిస్టమ్ (DRS) ఏరోడైనమిక్స్ భౌతికశాస్త్ర సూత్రాలపై పనిచేస్తాయి. డచ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ తొలిసారిగా 1950ల కాలంలో ప్రారంభమై అధికారిక క్యాలెండర్‌లో భాగమైంది. భారత్ 2011 నుండి 2013 వరకు గ్రేటర్ నోయిడాలోని బుద్ధ ఇంటర్నేషనల్ సర్క్యూట్‌లో ఇండియన్ GP నిర్వహించింది. ప్రపంచ మోటార్ స్పోర్ట్స్‌లో భారత్ తరఫున నారాయణ్ కార్తికేయన్, కరుణ్ చందోక్ మాత్రమే ఎఫ్1 రేసర్లుగా ప్రాతినిధ్యం వహించారు. లాండో నోరిస్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (బ్రిటన్) దేశానికి చెందిన ప్రముఖ ప్రొఫెషనల్ మోటార్ రేసింగ్ డ్రైవర్. ఫార్ములా 1 పోటీల్లో భద్రతా ప్రమాణాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి FIA సేఫ్టీ కమిషన్ పనిచేస్తుంది. 2026 సీజన్ ముగింపు నాటికి అత్యధిక పాయింట్లు సాధించిన డ్రైవర్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ ట్రోఫీని గెలుచుకుంటారు.

What Happened

మెక్‌లారెన్ రేసింగ్ డ్రైవర్ లాండో నోరిస్ 2026 డచ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నారు. శనివారం జరిగిన క్వాలిఫైయింగ్ సెషన్‌లో పోల్ పొజిషన్ సాధించిన ఆయన, ఆదివారం నాటి ప్రధాన రేసులో ప్రత్యర్థుల నుంచి ఎదురైన తీవ్రమైన సవాళ్లను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొన్నారు. ఈ కీలక విజయంతో 2026 డ్రైవర్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ పోరులో మెక్‌లారెన్ తన ఆధిక్యాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకుంది.

When & Where

ఈ రేసు ఆగస్టు 2026 లో నెదర్లాండ్స్‌లోని నార్త్ హాలండ్ తీరప్రాంతంలో ఉన్న సర్క్యూట్ జాండ్‌వూర్ట్ (Circuit Zandvoort) వేదికగా జరిగింది. జాండ్‌వూర్ట్ ట్రాక్ దాని సవాలుతో కూడిన బ్యాంక్డ్ మూలమలుపులు మరియు ఇరుకైన లేఅవుట్‌కు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందింది.

Who Is Involved

• లాండో నోరిస్ (Lando Norris): బ్రిటన్‌కు చెందిన మెక్‌లారెన్ ఎఫ్1 ప్రధాన డ్రైవర్, ఈ రేసు విజేత.
• మెక్‌లారెన్ ఎఫ్1 టీమ్ (McLaren F1 Team): బ్రిటన్ ఆధారిత ప్రముఖ రేసింగ్ కన్‌స్ట్రక్టర్ మరియు తయారీదారు.
• ఫెడరేషన్ ఇంటర్నేషనల్ డి ఎల్'ఆటోమొబైల్ (FIA): అంతర్జాతీయ మోటార్ స్పోర్ట్స్ నియంత్రణ మండలి.

---

How It Works

ఫార్ములా 1 గ్రాండ్ ప్రిక్స్ నిర్వహణ మరియు పాయింట్ల కేటాయింపు ప్రక్రియ కింది విధంగా ఉంటుంది:

• క్వాలిఫైయింగ్ రౌండ్లు: ప్రధాన రేసుకు ముందు మూడు దశల (Q1, Q2, Q3) టైమ్ ట్రయల్స్ ద్వారా గ్రిడ్ స్థానాలు నిర్ణయించబడతాయి.
• పోల్ పొజిషన్: అత్యంత వేగవంతమైన ల్యాప్ సమయాన్ని నమోదు చేసిన డ్రైవర్ గ్రిడ్‌లో మొదటి స్థానం (P1) నుండి రేసును ప్రారంభిస్తారు.
• పిట్ స్టాప్ వ్యూహం: టైర్ల అరుగుదల, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తప్పనిసరి పిట్ స్టాప్‌లను అమలు చేస్తారు.
• పాయింట్ల వర్గీకరణ: మొదటి 10 స్థానాల్లో నిలిచిన డ్రైవర్లకు 25-18-15-12-10-8-6-4-2-1 క్రమంలో ఛాంపియన్‌షిప్ పాయింట్లు లభిస్తాయి.

Why It Matters

• క్రీడా ప్రాముఖ్యత: డ్రైవర్స్ మరియు కన్‌స్ట్రక్టర్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ ర్యాంకింగ్స్‌లో సమతుల్యతను మార్చే విజయం.
• ఆటోమోటివ్ ఆవిష్కరణలు: ఎఫ్1 రేసుల్లో ఉపయోగించే హైబ్రిడ్ పవర్‌ట్రెయిన్ మరియు ఏరోడైనమిక్ సాంకేతికతలు సాధారణ ప్రయాణీకుల వాహనాల అభివృద్ధికి దోహదపడతాయి.
• పరీక్షల ప్రాధాన్యత: UPSC, SSC CGL మరియు బ్యాంకింగ్ పరీక్షల్లో అంతర్జాతీయ స్పోర్ట్స్ టైటిల్స్, గ్రాండ్ ప్రిక్స్ విజేతలు తరచుగా అడిగే విభాగం.

Historical Background

• 1950: మొట్టమొదటి అధికారిక ఫార్ములా 1 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ రేసు బ్రిటన్‌లోని సిల్వర్‌స్టోన్‌లో ప్రారంభమైంది.
• 1952: డచ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ అధికారికంగా ఎఫ్1 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ క్యాలెండర్‌లో చేర్చబడింది.
• 2021: దీర్ఘకాలిక విరామం అనంతరం ఆధునీకరించబడిన సర్క్యూట్ జాండ్‌వూర్ట్‌లో డచ్ GP తిరిగి ప్రారంభమైంది.

Previous Related Events

• 2024: డచ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్‌లో లాండో నోరిస్ ప్రత్యర్థి మాక్స్ వెర్‌స్టాపెన్‌పై ఘన విజయం సాధించి మెక్‌లారెన్ సత్తా చాటారు.
• 2024-2025: మెక్‌లారెన్ జట్టు తన కారు ఏరోడైనమిక్స్‌ను గణనీయంగా మెరుగుపరిచి రెడ్‌బుల్ మరియు ఫెరారీ జట్లకు బలమైన పోటీని ఇచ్చింది.
• 2025: డ్రైవర్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ టైటిల్ రేసు చివరి రౌండ్ల వరకు తీవ్ర ఉత్కంఠగా సాగింది.

Static GK Connection

• భౌతికశాస్త్ర సూత్రాలు: బెర్నౌలీ సూత్రం (Bernoulli's Principle) మరియు డౌన్‌ఫోర్స్ ఆధారంగా రేసింగ్ కార్ల వింగ్స్ గరిష్ట వేగం వద్ద కూడా రోడ్డుపై స్థిరంగా ఉండేలా చేస్తాయి.
• భౌగోళిక అంశం: సర్క్యూట్ జాండ్‌వూర్ట్ ఉత్తర సముద్ర (North Sea) తీర ఇసుక దిబ్బల మధ్య ఉంది, దీనివల్ల ట్రాక్‌పైకి వీచే గాలులు మరియు ఇసుక రేసింగ్ పరిస్థితులను ప్రభావితం చేస్తాయి.

India & World Comparison

• గ్లోబల్ హోదా: ఎఫ్1 అత్యంత ఖరీదైన మరియు సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందిన అంతర్జాతీయ మోటార్ రేసింగ్ సిరీస్.
• భారతదేశ ట్రాక్ రికార్డ్: భారతదేశంలో 2011 నుండి 2013 వరకు మూడు సంవత్సరాల పాటు 'ఇండియన్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్' విజయవంతంగా నిర్వహించబడింది.
• భారతీయ డ్రైవర్లు: నారాయణ్ కార్తికేయన్ (2005 లో జోర్డాన్ జట్టు) మరియు కరుణ్ చందోక్ (2010 లో హిస్పానియా జట్టు) ఎఫ్1 లో భారత్ తరఫున పోటీపడ్డారు.

ఆగస్టు 22, 2026న న్యూఢిల్లీలో త్రీసా జాలీ, గాయత్రి గోపీచంద్ BWF ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో కాంస్య పతకం గెలిచారు ప్రపంచ 39వ ర్యాంకులో ఉన్న ఈ భారత అన్‌సీడెడ్ జోడీ టోర్నమెంట్‌లో ముగ్గురు సీడెడ్ క్రీడాకారిణులను ఓడించి చరిత్ర సృష్టించింది. బ్యాడ్మింటన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా మరియు భారత క్రీడా ప్రాధికార సంస్థ సంయుక్తంగా ఈ ప్రతిష్టాత్మక మెగా టోర్నీని నిర్వహించాయి.

భారత రాజ్యాంగం ఏడవ షెడ్యూల్‌లోని రాష్ట్ర జాబితాలో ఎంట్రీ 33 కింద క్రీడలు చేర్చబడ్డాయి. BWF ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్స్ 1977లో మాల్మో (స్వీడన్) వేదికగా తొలిసారిగా నిర్వహించబడింది. క్రీడల పాలన, జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యల పర్యవేక్షణ కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తాయి. భారత ఒలింపిక్ అసోసియేషన్ మరియు జాతీయ స్పోర్ట్స్ డెవలప్‌మెంట్ కోడ్ 2011 నిబంధనల ప్రకారం ఫెడరేషన్లు పనిచేస్తాయి.

BWF ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో చైనా, కొరియా అగ్రస్థానాల్లో ఉండగా భారత్ ఈ మెగా ఈవెంట్‌లో అత్యుత్తమ స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంది. ఈ కాంస్యంతో BWF ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ చరిత్రలో భారత మొత్తం పతకాల సంఖ్య 16కు చేరింది. ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ ఆల్-టైమ్ పతకాల పట్టికలో భారతదేశం 1 స్వర్ణం, 4 రజతాలు, 11 కాంస్యాలు సాధించింది. జాతీయ క్రీడా పాలన సంస్కరణల కోసం జస్టిస్ ముకుల్ ముద్గల్ కమిటీ మరియు లోధా కమిటీ మార్గదర్శకాలు ఆధారంగా నిలిచాయి. తదుపరి అంతర్జాతీయ లక్ష్యంగా ఈ జోడీ సెప్టెంబర్ 2026లో జపాన్‌లోని ఐచి-నగోయాలో జరిగే ఆసియా క్రీడలలో పాల్గొననుంది.

What Happened

భారత యువ మహిళల బ్యాడ్మింటన్ డబుల్స్ జోడీ త్రీసా జాలీ మరియు గాయత్రి గోపీచంద్ BWF ప్రపంచ బ్యాడ్మింటన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ 2026లో కాంస్య పతకాన్ని కైవసం చేసుకున్నారు. సెమీఫైనల్ పోరులో ప్రపంచ నంబర్ 1 చైనా జోడీ లియు షెంగ్ షూ, టాన్ నింగ్‌లతో తలపడిన భారత ద్వయం మొదటి గేమ్‌ను 21-18తో గెలుచుకున్నప్పటికీ, తర్వాతి రెండు గేమ్‌లను 13-21, 8-21తో కోల్పోయి కాంస్యంతో సరిపెట్టుకుంది. ఈ పోరాటంతో వారు 15 ఏళ్ల తర్వాత మహిళల డబుల్స్‌లో భారత్‌కు తొలి పతకాన్ని అందించారు.

When & Where

ఈ చారిత్రక ఘట్టం 2026 ఆగస్టు 22న న్యూఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ ఇండోర్ స్టేడియంలో చోటుచేసుకుంది. భారతదేశం BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌కు ఆతిథ్యమివ్వడం ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రీడా వేదికపై తన నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని చాటుకుంది.

Who Is Involved

• త్రీసా జాలీ & గాయత్రి గోపీచంద్: భారత మహిళల డబుల్స్ క్రీడాకారిణులు (కాంస్య పతక విజేతలు).
• లియు షెంగ్ షూ & టాన్ నింగ్: చైనాకు చెందిన డిఫెండింగ్ ప్రపంచ ఛాంపియన్లు మరియు ప్రపంచ నంబర్ 1 జోడీ.

---

• పుల్లెల గోపీచంద్: భారత బ్యాడ్మింటన్ చీఫ్ నేషనల్ కోచ్.
• బ్యాడ్మింటన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BAI) & SAI: భారత క్రీడా ప్రాధికార సంస్థ మరియు జాతీయ సమాఖ్య.

How It Works

• నాకౌట్ ఫార్మాట్: ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ సింగిల్ ఎలిమినేషన్ విధానంలో జరుగుతుంది. సెమీఫైనల్ చేరిన ఇరు జట్లకు కనీసం కాంస్య పతకం ఖరారవుతుంది.
• సీడింగ్స్ అధిగమించడం: అన్‌సీడెడ్ భారత జోడీ 16వ సీడ్ అమెరికా, 7వ సీడ్ జపాన్, మరియు క్వార్టర్స్‌లో 4వ సీడ్ చైనా జోడీలను వరుసగా ఓడించింది.
• టాక్టికల్ గేమ్ ప్లే: డిఫెన్సివ్ ర్యాలీలు, సర్వీస్ వేరియేషన్లు మరియు వేగవంతమైన స్మాష్‌లతో మ్యాచ్‌లను నియంత్రించారు.
• మెడికల్ రిహాబిలిటేషన్: గాయాల నుంచి కోలుకుని టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) మద్దతుతో తిరిగి ఫామ్‌ను అందుకున్నారు.

Why It Matters

• క్రీడా పరిపాలన & విధానం: జాతీయ క్రీడా విధానం, ఖేలో ఇండియా, TOPS పథకాల ద్వారా లభించిన నిధులు మరియు ఆధునిక శిక్షణ సామర్థ్యాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది (UPSC GS-2: పాలన, సంక్షేమ పథకాలు).
• మహిళా సాధికారత: పురుషాధిక్య లేదా సింగిల్స్ ఆధారిత క్రీడారంగంలో డబుల్స్ కేటగిరీలో భారతీయ మహిళలు ప్రపంచ స్థాయిలో నిలదొక్కుకోవడం సామాజిక మార్పుకు చిహ్నం (UPSC GS-1: సొసైటీ).
• సాఫ్ట్ పవర్ & అంతర్జాతీయ హోదా: ప్రపంచ స్థాయి ఈవెంట్ల నిర్వహణ మరియు స్థిరమైన పతకాల సాధన అంతర్జాతీయంగా భారత ఖ్యాతిని పెంచుతాయి (UPSC GS-2: అంతర్జాతీయ సంబంధాలు).

Historical Background

• 1977: స్వీడన్‌లోని మాల్మోలో తొలి BWF ప్రపంచ బ్యాడ్మింటన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ నిర్వహణ.
• 1983: ప్రకాష్ పదుకొనె మెన్స్ సింగిల్స్‌లో కాంస్యం సాధించి ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ పతకం గెలిచిన తొలి భారతీయుడిగా రికార్డు.
• 2011: లండన్ వేదికగా జ్వాలా గుత్తా - అశ్విని పొన్నప్ప జోడీ మహిళల డబుల్స్‌లో కాంస్యం సాధించి భారత్‌కు చారిత్రక డబుల్స్ పతకం అందించారు.

Previous Related Events

• 2019: బాసెల్ (స్విట్జర్లాండ్) ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో పీవీ సింధు స్వర్ణ పతకం సాధించి ఏకైక భారత ప్రపంచ ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది.
• 2022: బర్మింగ్‌హామ్ కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌లో త్రీసా జాలీ - గాయత్రి గోపీచంద్ కాంస్య పతకాన్ని సాధించారు.
• 2022: థామస్ కప్ పురుషుల టీమ్ ఈవెంట్‌లో భారత్ తొలిసారిగా చారిత్రక స్వర్ణ పతకాన్ని కైవసం చేసుకుంది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక: భారత రాజ్యాంగం 7వ షెడ్యూల్‌లోని రాష్ట్ర జాబితా (ఎంట్రీ 33) కింద క్రీడలు, వినోదం మరియు నాటక రంగాలు వస్తాయి.
• క్రీడా కోడ్ (National Sports Development Code, 2011): జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు వయో-పదవీకాల పరిమితులను నిర్దేశించే న్యాయ నియమావళి.

India & World Comparison

ప్రపంచ బ్యాడ్మింటన్‌లో చైనా, ఇండోనేషియా, జపాన్ దేశాలు దశాబ్దాలుగా ఆధిపత్యాన్ని చెలాయిస్తున్నాయి. భారత్ ఈ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో ఇప్పటివరకు మొత్తం 16 పతకాలు (1 స్వర్ణం, 4 రజతాలు, 11 కాంస్యాలు) సాధించింది. 2011 నుండి భారత్ ప్రతి ఎడిషన్‌లోనూ కనీసం ఒక పతకాన్ని సాధిస్తూ అగ్రశ్రేణి దేశాల సరసన నిలుస్తోంది.

ఆగస్టు 2026లో పార్లమెంటు గనులు మరియు ఖనిజాల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) సవరణ బిల్లును ఆమోదించింది. ఈ సవరణ బిల్లు 1957 నాటి ప్రధాన MMDR చట్టానికి సవరణలు చేసింది. చట్టంలో కొత్తగా చేర్చబడిన 'సెక్షన్ 9D' ప్రకారం, కేంద్రం విధించిన షరతులకు లోబడి మాత్రమే రాష్ట్రాలు ఖనిజాలపై పన్నులు విధించాలి.

రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్, స్టేట్ లిస్ట్ ఎంట్రీ 50 ప్రకారం ఖనిజాలపై పన్నులు వేసే అధికారం రాష్ట్రాలకు ఉంటుంది. సుప్రీంకోర్టు 9 మంది న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం జూలై 2024లో (మినరల్ ఏరియా డెవలప్మెంట్ అథారిటీ కేసులో) ఖనిజాలపై రాష్ట్రాల పన్నుల అధికారాన్ని సమర్థించింది. యూనియన్ లిస్ట్ లోని ఎంట్రీ 54 ద్వారా గనుల నియంత్రణ మరియు అభివృద్ధిపై పార్లమెంటుకు చట్టాలు చేసే అధికారం ఉంటుంది. ఈ బిల్లు సెక్షన్ 2 ను సవరించి 'ఖనిజాలు కలిగిన భూములను' కూడా కేంద్ర నియంత్రణ పరిధిలోకి తెచ్చింది. ఈ సవరణకు ముందు రాష్ట్రాలు విధించిన పన్నుల్లో చెల్లించని బకాయిలను (సుమారు రూ. 2 లక్షల కోట్లు) రద్దు చేస్తారు, కానీ ఇప్పటికే కట్టినవి వాపసు చేయరు.

కేంద్ర గనులు మరియు బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ ఈ నూతన చట్ట నిబంధనల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది. ఈ చట్టం వల్ల ఉక్కు, విద్యుత్, మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటి రంగాలలో ముడిసరుకు ఉత్పత్తి వ్యయం తగ్గుతుంది. రాయల్టీ, ఆక్షన్ ప్రీమియం, DMF మరియు NMET వంటి రాష్ట్రాలకు లభించే సాధారణ ఆదాయ వనరులు యథాతథంగా కొనసాగుతాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని బాక్సైట్, సున్నపురాయి మరియు తెలంగాణలోని సింగరేణి బొగ్గు గనులపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు విధించే స్థానిక సెస్సుల నియంత్రణకు ఇది వర్తిస్తుంది.

What Happened

ఆగస్టు 2026లో భారత పార్లమెంటు "గనులు మరియు ఖనిజాల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) సవరణ బిల్లు, 2026" (MMDR Amendment Bill, 2026) ను ఆమోదించింది. ఖనిజ హక్కులు మరియు ఖనిజాలు ఉన్న భూములపై ఏకపక్షంగా పన్నులు, సెస్సులు విధించే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అధికారాన్ని పరిమితం చేయడం ఈ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశం. ఇందుకోసం చట్టంలో కొత్తగా సెక్షన్ 9D ని చేర్చారు.

When & Where

ఈ బిల్లును 2026 ఆగస్టు నెలలో న్యూఢిల్లీలోని పార్లమెంటు ఉభయ సభలు ఆమోదించాయి. జార్ఖండ్, ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, మరియు తెలంగాణ వంటి ఖనిజ సమృద్ధి గల రాష్ట్రాల్లో దీని ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. జాతీయ స్థాయి ఖనిజ మార్కెట్ ఏకీకరణలో ఇది కీలకమైన అడుగు.

Who Is Involved

• కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు: బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ మరియు గనుల మంత్రిత్వ శాఖ.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: ఖనిజాలు అధికంగా ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రాలు (ఉదాహరణకు జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రి హేమంత్ సోరెన్ దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు).
• మైనింగ్ కంపెనీలు: స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAIL), కోల్ ఇండియా (CIL) మరియు ప్రైవేట్ మైనింగ్ కంపెనీలు.
• న్యాయవ్యవస్థ: 2024లో మైనింగ్ పన్నులపై చారిత్రాత్మక తీర్పు ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు 9 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం.

How It Works

1. సెక్షన్ 9D చేరిక: చట్టంలో కొత్తగా సెక్షన్ 9D ని చేర్చారు. దీని ప్రకారం రాష్ట్రాలు ఖనిజ హక్కులపై కేంద్రం నిర్దేశించిన నియమాలకు లోబడి మాత్రమే కొత్త పన్నులు విధించాలి.
2. భూమి నియంత్రణ (సెక్షన్ 2 సవరణ): కేవలం గనులనే కాకుండా "ఖనిజాలు ఉండే భూములను" (mineral-bearing lands) కూడా యూనియన్ నియంత్రణ పరిధిలోకి తెచ్చారు.
3. పాత బకాయిల రద్దు: ఈ చట్టం అమలులోకి రావడానికి ముందు రాష్ట్రాలు విధించిన పన్నుల్లో కంపెనీలు చెల్లించని బకాయిలను కేంద్రం చెల్లనివిగా ప్రకటిస్తుంది.
4. రూల్-మేకింగ్ పవర్ (సెక్షన్ 13 సవరణ): ఏయే షరతులతో రాష్ట్రాలు పన్నులు విధించవచ్చో నిబంధనలు రూపొందించే అధికారాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం తన ఆధీనంలో ఉంచుకుంది.

Why It Matters

• పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Governance): ఇది కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న ఫెడరల్ నిర్మాణాన్ని (Fiscal Federalism) ప్రభావితం చేస్తుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం (Economy): వేర్వేరు రాష్ట్రాల్లో ఉన్న వేర్వేరు పన్నుల విధానం వల్ల మైనింగ్ ఖర్చు విపరీతంగా పెరిగింది. ఏకరూపత రావడం వల్ల పరిశ్రమలకు ఖర్చులు తగ్గుతాయి.

Historical Background

భారతదేశంలో గనుల నిర్వహణ మొదటి నుండి MMDR చట్టం 1957 ద్వారా జరుగుతోంది.

• 1989 (ఇండియా సిమెంట్స్ కేసు): ఖనిజాలపై చెల్లించే రాయల్టీయే ఒక పన్ను అని 7 జడ్జిల ధర్మాసనం తీర్పునిచ్చింది. దీంతో రాష్ట్రాలు అదనపు పన్నులు వేయలేకపోయాయి.
• 2004 (కేసోరామ్ ఇండస్ట్రీస్ కేసు): రాయల్టీ పన్ను కాదు అని 5 జడ్జిల బెంచ్ చెప్పింది. ఇది గందరగోళానికి దారితీసింది.
• 2015 MMDR సవరణ: గనుల కేటాయింపులో వేలం (Auction) విధానాన్ని మరియు డిస్ట్రిక్ట్ మినరల్ ఫౌండేషన్ (DMF) ను ప్రవేశపెట్టారు.

Previous Related Events

• మార్చి 2021: MMDR చట్టానికి సవరణ చేసి క్యాప్టివ్, నాన్-క్యాప్టివ్ గనుల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని తొలగించారు.
• ఆగస్టు 2023: దేశ భద్రతకు అవసరమైన 6 క్రిటికల్ మినరల్స్ ను ప్రైవేట్ సంస్థలు తవ్వడానికి అనుమతిస్తూ చట్టసవరణ జరిగింది.
• జూలై 25, 2024 (సుప్రీంకోర్టు తీర్పు): 8:1 మెజారిటీతో 9 మంది జడ్జిల బెంచ్, స్టేట్ లిస్ట్ లోని ఎంట్రీ 50 ప్రకారం రాష్ట్రాలకు ఖనిజాలపై పన్ను వేసే పూర్తి అధికారం ఉందని తీర్పు ఇచ్చింది. దీన్ని అధిగమించడానికే కేంద్రం ప్రస్తుత 2026 సవరణను తెచ్చింది.

Static GK Connection

• ఎంట్రీ 50 (స్టేట్ లిస్ట్): ఖనిజ హక్కులపై పన్నులు వేసే అధికారం రాష్ట్రాలకు ఉంటుంది, అయితే ఇది పార్లమెంటు చేసే చట్టాలకు లోబడి ఉండాలి.
• ఎంట్రీ 54 (యూనియన్ లిస్ట్): జాతీయ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా గనులు మరియు ఖనిజాల అభివృద్ధిని నియంత్రించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉంటుంది.

Future Impact

• రాష్ట్రాల ఆదాయం: జార్ఖండ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాలు తమ స్థానిక సెస్సుల ఆదాయాన్ని కోల్పోతాయి (సుమారు రూ. 11,000 కోట్లు వార్షిక నష్టం వాటిల్లుతుందని జార్ఖండ్ అంచనా).
• కోర్టు కేసులు: ఈ కొత్త చట్ట సవరణను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మళ్లీ సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేసే అవకాశం ఉంది, ఎందుకంటే ఇది తమ ప్రాథమిక రాజ్యాంగ హక్కుల ఉల్లంఘన అని వారు భావిస్తున్నారు.
• పెట్టుబడులు: దేశంలో మైనింగ్ రంగంలో పన్నుల స్పష్టత రావడం వల్ల విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో 2026 ఆగస్టు 20-21 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలో ఎంపీఓల జాతీయ సదస్సు జరిగింది. ఈ సదస్సులో ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ పరిధిలోని మొత్తం 140 సంస్థల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. ట్రైనింగ్ డివిజన్ (DoHFW), NIHFW, కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్ (CBC), కర్మయోగి భారత్ సంయుక్తంగా దీనిని నిర్వహించాయి. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309, 312 కేంద్ర పబ్లిక్ సర్వీసులు మరియు సివిల్ సర్వెంట్ల నియంత్రణకు చట్టపరమైన ప్రాతిపదికను కల్పిస్తాయి.

సివిల్ సర్వీసెస్ సామర్థ్య పెంపు కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2020 సెప్టెంబర్‌లో మిషన్ కర్మయోగిని ప్రారంభించింది. ఈ కార్యక్రమం అధికార కేంద్రీకృత శిక్షణ (Rules-based) నుంచి బాధ్యతాయుతమైన (Roles-based) శిక్షణ విధానానికి మారే సూత్రంపై ఆధారపడింది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు డిజిటల్ లెర్నింగ్ అందించడానికి iGOT కర్మయోగి (Integrated Government Online Training) ప్లాట్‌ఫామ్ పనిచేస్తోంది.

గ్లోబల్ సివిల్ సర్వీస్ ఎఫెక్టివ్‌నెస్ ఇండెక్స్‌లో మెరుగైన పాలన అందించే దేశాల వరుసలో భారత్ పోటీపడుతోంది. సాధన సప్తాహ్ కార్యక్రమంలో 50,000 కంటే ఎక్కువ ఉద్యోగుల విభాగంలో ఆరోగ్య కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మూడో స్థానం సాధించింది. ప్రపంచ బ్యాంకు గ్లోబల్ గవర్నెన్స్ ఇండికేటర్స్‌లో ప్రభుత్వ ప్రభావశీలత ర్యాంకింగ్‌ను పెంచడానికి మిషన్ కర్మయోగి సహాయపడుతుంది. కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్ (CBC) సభ్యురాలు డాక్టర్ అల్కా మిట్టల్ ప్రారంభ సమావేశంలో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. అన్ని సంస్థలు తమ వార్షిక సామర్థ్య నిర్మాణ ప్రణాళిక (ACBP) 2026–27ను ఖరారు చేయాలని లక్ష్యంగా నిర్ణయించారు.

What Happened

కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW) ఆధ్వర్యంలోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ ఫ్యామిలీ వెల్ఫేర్ (DoHFW), తమ శాఖ పరిధిలోని సంస్థల (MDOs) కోసం రెండు రోజుల జాతీయ సదస్సును నిర్వహించింది. మిషన్ కర్మయోగిని విస్తృతంగా క్షేత్రస్థాయికి తీసుకెళ్లడం, విభాగాలు వేర్వేరుగా పనిచేయకుండా 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్' విధానాన్ని అమలు చేయడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ సందర్భంగా 'సాధన సప్తాహ్' లో విశేష ప్రతిభ కనబరిచిన సంస్థలను సత్కరించారు.

When & Where

ఈ సదస్సు 2026 ఆగస్టు 20 మరియు 21 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ ఫ్యామిలీ వెల్ఫేర్ (NIHFW) ప్రాంగణంలో జరిగింది. జాతీయ రాజధాని పరిధిలో పాలనా విధానాలను సమీక్షించే కీలక కేంద్రంగా ఈ సదస్సు నిలిచింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (DoHFW): శిక్షణా విభాగం ద్వారా కార్యక్రమ సమన్వయం చేసింది.
• డాక్టర్ అల్కా మిట్టల్: కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్ (CBC) సభ్యురాలు, ప్రారంభ సమావేశానికి ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు.
• శ్రీ రాకేష్ వర్మ: కర్మయోగి భారత్ చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్ (COO)గా ప్రారంభ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.
• డాక్టర్ వినోద్ కొత్వాల్: అడిషనల్ సెక్రటరీ (ట్రైనింగ్), MoHFW, రెండో రోజు సదస్సులో పాల్గొని మార్గదర్శనం చేశారు.
• 140 అనుబంధ సంస్థలు: DoHFW పరిధిలోని ఎయిమ్స్, పరిశోధనా సంస్థలు మరియు వివిధ ఆరోగ్య కేంద్రాల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

---

How It Works

• నాలెడ్జ్ షేరింగ్ మరియు నెట్‌వర్కింగ్: విభాగాలు విడివిడిగా కాకుండా కలిసి పనిచేసేలా ఉమ్మడి వేదికను ఏర్పాటు చేశారు.
• కోర్సుల రూపకల్పన: కేర్‌గివర్లు, నర్సింగ్, అనుబంధ ఆరోగ్య నిపుణులు, వృద్ధుల సంరక్షణ (Geriatric care) పై ప్రత్యేక హెల్త్ డొమైన్ కోర్సులను రూపొందించడం.
• కెపాసిటీ బిల్డింగ్ యూనిట్లు (CBUs): ప్రతి సంస్థలో అంతర్గత శిక్షణా సామర్థ్యాన్ని పర్యవేక్షించే విభాగాలను బలోపేతం చేయడం.
• వార్షిక ప్రణాళిక (ACBP 2026–27): ప్రతి విభాగం తమ ఉద్యోగుల వార్షిక నైపుణ్యాభివృద్ధి ప్రణాళికను రూపొందించి సమర్పించడం.

Historical Background

భారతదేశంలో సివిల్ సర్వీస్ సంస్కరణల చరిత్ర ఎంతో పురాతనమైనది.

• 1954: పాల్ హెచ్. ఆపిల్‌బై నివేదిక భారత ప్రభుత్వ పాలనా సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి మార్గదర్శకాలను సూచించింది.
• 2005: రెండవ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ రిఫార్మ్స్ కమిషన్ (2nd ARC) సివిల్ సర్వెంట్ల నిరంతర నైపుణ్యాభివృద్ధికి బలమైన సిఫార్సులు చేసింది.
• 2020: కేంద్ర మంత్రివర్గం 'నేషనల్ ప్రోగ్రామ్ ఫర్ సివిల్ సర్వీసెస్ కెపాసిటీ బిల్డింగ్' (NPCSCB) లేదా 'మిషన్ కర్మయోగి'ని అధికారికంగా ఆమోదించింది.

Previous Related Events

• 2021: మిషన్ కర్మయోగి పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి 'కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్' (CBC) అధికారికంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.
• 2023: ప్రభుత్వ ఉద్యోగులందరికీ ఆన్‌లైన్ లెర్నింగ్ అందుబాటులో ఉంచడానికి 'iGOT కర్మయోగి' వేదికను దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించారు.
• 2024–2025: వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల్లో వార్షిక సామర్థ్య నిర్మాణ ప్రణాళికలను (ACBP) ప్రవేశపెట్టి ఉద్యోగుల అభ్యసనాన్ని ప్రోత్సహించడానికి 'సాధన సప్తాహ్' వంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ నిబంధనలు: భారత రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ XIV లోని ఆర్టికల్ 308 నుండి 323 వరకు గల అధికరణలు యూనియన్ మరియు రాష్ట్ర సర్వీసుల నిర్మాణం, రక్షణల గురించి వివరిస్తాయి.
• పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ భావన (Silos vs Whole-of-Government): విభాగాలు విడివిడిగా (Silos) పనిచేసే సంస్కృతిని తొలగించి, సమగ్ర ప్రభుత్వ విధానాన్ని (Whole-of-Government approach) అమలు చేయడం సుపరిపాలన (Good Governance) కు మూలస్తంభం.

Future Impact

• హెల్త్ కేర్ డెలివరీలో నాణ్యత: ప్రత్యేక కోర్సుల ద్వారా నర్సింగ్, వృద్ధుల సంరక్షణ విభాగాల్లో సేవల నాణ్యత పెరుగుతుంది.
• ACBP 2026–27 అమలు: అన్ని మంత్రిత్వ శాఖలు తమ వార్షిక లక్ష్యాలను పూర్తిచేసి పనితీరు ఆధారిత మూల్యాంకనానికి మారుతాయి.
• డిజిటల్ పరిపాలన విస్తరణ: 100% ఉద్యోగులు డిజిటల్ శిక్షణ పూర్తిచేసేలా చర్యలు ముమ్మరమవుతాయి.

17 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కార్యక్రమంలో MeitY, ECMS కింద 31 కొత్త ఎలక్ట్రానిక్ తయారీ ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం తెలిపింది. తాజాగా ఆమోదించిన 31 ప్రాజెక్టుల ద్వారా ₹6,844 కోట్ల అదనపు పెట్టుబడులు మరియు 9,588 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు రానున్నాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తోంది. ఈ ఆమోదాలతో కలిపి ECMS కింద ఇప్పటివరకు ఆమోదించబడిన మొత్తం ప్రాజెక్టుల సంఖ్య 106 కి చేరుకుంది, ఇవి 15 రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి.

మొత్తం 106 ప్రాజెక్టుల ద్వారా ₹69,548 కోట్ల పెట్టుబడి, ₹5,34,101 కోట్ల ఉత్పత్తి, మరియు 74,628 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు అంచనా వేయబడ్డాయి. భారతదేశంలో తొలిసారిగా ఫిల్టర్లు, కాయిల్స్, స్పీకర్లు, ఎసిటిలీన్ బ్లాక్ మరియు ఎలక్ట్రోలైట్ సంకలితాల (Additives) స్థానిక తయారీ ఈ పథకం కింద జరగనుంది. ఎలక్ట్రానిక్స్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ స్కీమ్ (ECMS) ఏప్రిల్ 2025 లో భారత ప్రభుత్వంచే ప్రారంభించబడింది .

ఈ పథకం కింద ఆమోదించబడిన 106 ప్రాజెక్టులలో 38 ప్లాంట్లు ఇప్పటికే ఉత్పత్తులను ప్రారంభించగా, మరో 16 ప్లాంట్లు అధునాతన నిర్మాణ దశలో ఉన్నాయి. దేశీయ డిమాండ్‌ను మించి ఆనోడ్ మెటీరియల్ (~110%), ఆప్టికల్ ట్రాన్స్‌సీవర్-SFP (350%), మరియు రిలేస్ (200%) తయారీ సామర్థ్యాన్ని భారత్ సాధించింది. ఈ పథకం యొక్క మంజూరు కార్యక్రమం Electronic Industries Association of India (ELCINA) భాగస్వామ్యంతో నిర్వహించబడింది. ECMS పథకం యొక్క కాలపరిమితి 6 సంవత్సరాలుగా నిర్ణయించబడింది. 2030-31 నాటికి $500 బిలియన్ల దేశీయ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

What Happened

ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఎలక్ట్రానిక్స్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ స్కీమ్ (ECMS) కింద 31 కొత్త ప్రాజెక్ట్ ప్రతిపాదనలను అధికారికంగా ఆమోదించింది. ఈ కొత్త ప్రాజెక్టుల వల్ల ₹6,844 కోట్ల పెట్టుబడులు దేశంలోకి రానున్నాయి. ఈ ఆమోదాల పంపిణీ కార్యక్రమం ఆగస్టు 17, 2026న కేంద్ర ఐటీ శాఖ మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ సమక్షంలో జరిగింది. కొత్తగా ఇచ్చిన ఈ ఆమోదాలతో దేశంలో ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాల తయారీ దిశగా చారిత్రాత్మక ముందడుగు పడింది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 17 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. ఈ పథకం కింద ఆమోదించబడిన మొత్తం 106 ప్రాజెక్టులు భారతదేశంలోని 15 వివిధ రాష్ట్రాలలో తమ కార్యకలాపాలను నిర్వహించనున్నాయి. ఇది ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ పరిశ్రమ కేవలం ఒకట్రెండు రాష్ట్రాలకే పరిమితం కాకుండా పాన్-ఇండియా వ్యాప్తి చెందుతోందని సూచిస్తుంది.

Who Is Involved

• మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ IT (MeitY): ఈ పథకం అమలుకు బాధ్యత వహించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ. మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్, సహాయ మంత్రి జితిన్ ప్రసాద, సెక్రటరీ ఎస్. కృష్ణన్ ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
• ELCINA: ఎలక్ట్రానిక్ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రభుత్వంతో కలిసి నిర్వహించింది (దీని ప్రెసిడెంట్ శశికుమార్ గంధం).
• కీలక సంస్థలు: Minda Instrument Ltd, SkyQuad Electronics (కెమెరా మాడ్యూల్స్), Epsilon C2GR (ఆనోడ్ మెటీరియల్), PCBL Chemical (ఎసిటిలీన్ బ్లాక్) మరియు మరికొన్ని సంస్థలు ఉత్పత్తి ఆమోదాలు పొందాయి.

How It Works

1. లక్ష్య విభాగాల ఎంపిక: దేశీయంగా డిమాండ్ అధికంగా ఉండి, దిగుమతులపై ఆధారపడుతున్న 20 కీలక ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాలు, సబ్-అసెంబ్లీలు మరియు ముడి సరుకులను ఎంపిక చేస్తారు.
2. ప్రతిపాదనల స్వీకరణ: కంపెనీలు తమ తయారీ ప్లాంట్లు, పెట్టుబడులు మరియు ఉపాధి సృష్టికి సంబంధించిన సమగ్ర నివేదికను MeitY కి సమర్పిస్తాయి.
3. ఆమోదం మరియు ప్రోత్సాహకాలు: ఆమోదం పొందిన సంస్థలు నిర్ణీత మూలధన పెట్టుబడి (Capex) మరియు అమ్మకాల టర్నోవర్ ఆధారంగా ప్రభుత్వం నుండి ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను అందుకుంటాయి.

4. స్వదేశీ విలువ శృంఖల: కేవలం విదేశీ భాగాలను కలిపే (Assembling) స్థాయికి మించి, బ్యాటరీలకు అవసరమైన 'ఆనోడ్ మెటీరియల్', కెమెరా మాడ్యూల్స్ వంటి ప్రాథమిక విడిభాగాల (Components) స్వదేశీ ఉత్పత్తిని ప్రారంభిస్తారు.

Historical Background

• 2019: భారత ప్రభుత్వం 'నేషనల్ పాలసీ ఆన్ ఎలక్ట్రానిక్స్' (NPE 2019) ను ప్రవేశపెట్టి, దేశాన్ని గ్లోబల్ డిజైన్ అండ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ హబ్‌గా మార్చాలని నిర్ణయించింది.
• 2020: పెద్ద ఎత్తున మొబైల్ తయారీ కోసం PLI పథకాన్ని మరియు విడిభాగాల తయారీ కోసం SPECS పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• ఏప్రిల్ 2025: మారుతున్న గ్లోబల్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ప్రత్యేకంగా ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాల కోసమే 'ఎలక్ట్రానిక్స్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ స్కీమ్' (ECMS) నోటిఫై చేయబడింది.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 2025: ECMS పథకాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా నోటిఫై చేసింది.
• డిసెంబర్ 2025: ఈ పథకం కోసం పెట్టుబడిదారుల నుండి విశేష స్పందన వచ్చి, పెట్టుబడి హామీలు ₹1.15 లక్షల కోట్లకు చేరాయి.
• ఫిబ్రవరి 2026: 2026-27 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఆర్థిక మంత్రి ఈ ECMS పథకం యొక్క బడ్జెట్ కేటాయింపులను ₹40,000 కోట్లకు పెంచారు.

Static GK Connection

• దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయం (Import Substitution): దేశంలోకి దిగుమతి అవుతున్న ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను స్థానికంగానే తయారు చేయడం. దీని ద్వారా దేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) ఆదా అవుతాయి మరియు కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) తగ్గుతుంది.
• లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీ విడిభాగాలు: ఈ పథకంలో 'ఆనోడ్ మెటీరియల్' తయారీకి ఆమోదం తెలిపారు. బ్యాటరీలలో ఆనోడ్ ప్రతికూల (negative) ఎలక్ట్రోడ్‌గా పనిచేస్తుంది. దీని స్వదేశీ ఉత్పత్తి ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) రంగానికి కూడా మేలు చేస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీలో చైనా, తైవాన్, దక్షిణ కొరియా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. కోవిడ్ తర్వాత గ్లోబల్ కంపెనీలు అవలంబిస్తున్న "చైనా ప్లస్ వన్" వ్యూహాన్ని భారత్ ఈ ECMS ద్వారా అందిపుచ్చుకుంటోంది. ప్రస్తుతం భారత్ ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద మొబైల్ తయారీ దేశంగా ఉన్నప్పటికీ, విడిభాగాలకు దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. ఈ అంతరాన్ని పూడ్చడంలో ECMS కీలకం.

Future Impact

• రాబోయే కొద్ది నెలల్లో మిగిలిన ప్లాంట్లు కూడా నిర్మాణ దశను పూర్తి చేసుకొని వాణిజ్య ఉత్పత్తిని ప్రారంభిస్తాయి.
• 2030 నాటికి $500 బిలియన్ల ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ వ్యవస్థను నిర్మించాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యం సులభంగా నెరవేరుతుంది.
• భవిష్యత్తులో ఈ స్థానిక విడిభాగాలను విదేశాలకు ఎగుమతి చేసి, భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ విడిభాగాల ఎగుమతిదారుగా మారుతుంది.

వాణిజ్య విభాగం మరియు GJEPC సంయుక్తంగా రత్నాలు మరియు ఆభరణాల కోసం 'చింతన్ శివిర్ - 2040 రోడ్‌మ్యాప్'ను నిర్వహించాయి. 2040 నాటికి రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు పెంచాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా నిర్దేశించింది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ రంగం యొక్క ప్రస్తుత ఎగుమతులు సుమారు 28 బిలియన్ డాలర్లుగా నమోదయ్యాయి. 2040 నాటికి ఈ రంగం భారతదేశ GDPకి 1.2 శాతం సహకారం అందించాలని అంచనా వేయబడింది. 2040 నాటికి దేశం యొక్క మొత్తం సరుకుల ఎగుమతులలో (merchandise exports) ఈ రంగం వాటా 14 శాతానికి చేరాలని లక్ష్యం. ఈ రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలను రెట్టింపు చేసి 1 కోటికి పెంచాలని చింతన్ శివిర్ సమావేశం తీర్మానించింది.

భారతదేశ రత్నాలు మరియు ఆభరణాల రంగాన్ని OEM (ఒరిజినల్ ఎక్విప్‌మెంట్ మ్యానుఫ్యాక్చరర్) నుండి గ్లోబల్ ODM (ఒరిజినల్ డిజైన్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్) గా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ రంగానికి సంబంధించిన మొత్తం ఆర్థిక విలువను ప్రస్తుత ₹15 లక్షల కోట్ల నుండి సుమారు ₹60 లక్షల కోట్లకు విస్తరించాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు.

వాణిజ్య శాఖ కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ ఈ విజన్ 2040 రోడ్‌మ్యాప్‌ను అధికారికంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ సదస్సు కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి శ్రీ పీయూష్ గోయల్ మార్గదర్శకత్వంలో జరిగింది. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఈ రంగంలో వినియోగించాలని సూచించారు. GJEPC: 1966లో స్థాపించబడింది. మరియు ఇది వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.

What Happened

వాణిజ్య విభాగం మరియు జెమ్ అండ్ జ్యువెలరీ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ కౌన్సిల్ (GJEPC) సంయుక్తంగా 'చింతన్ శివిర్' అనే ఉన్నతస్థాయి సమావేశాన్ని నిర్వహించాయి. ఈ సందర్భంగా వాణిజ్య కార్యదర్శి రాజేష్ అగర్వాల్ 2040 నాటికి రత్నాలు, ఆభరణాల ఎగుమతులను 100 బిలియన్ డాలర్లకు పెంచే రోడ్‌మ్యాప్‌ను ఆవిష్కరించారు. పరిశ్రమను ఒక ప్రాథమిక తయారీ (OEM) స్థాయి నుండి డిజైన్ మరియు బ్రాండ్ ఆధారిత (ODM) స్థాయికి తీసుకువెళ్లడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

When & Where

ఈ సమావేశం 19 ఆగస్టు 2026న ముంబై/న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా పీఐబీ ద్వారా నివేదించబడింది. జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో భారతీయ ఉత్పత్తుల ఉనికిని పెంచడానికి మరియు గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్‌లో దేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఈ వేదికను ఉపయోగించారు.

Who Is Involved

• వాణిజ్య విభాగం, భారత ప్రభుత్వం: విధాన రూపకల్పన మరియు రోడ్‌మ్యాప్ అమలు కోసం.
• శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్: వాణిజ్య శాఖ కార్యదర్శి, రోడ్‌మ్యాప్‌ను ఆవిష్కరించారు.
• శ్రీ పీయూష్ గోయల్: వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి, వీరి మార్గదర్శకత్వంలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.
• శ్రీ లవ్ అగర్వాల్: డైరెక్టర్ జనరల్, DGFT, ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.

How It Works

1. సాంకేతికత వినియోగం: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి సాంకేతికతలను డిజైన్ మరియు తయారీలో అమలు చేయడం.
2. వాల్యూ అడిషన్: కేవలం ముడి పదార్థాల తవ్వకం లేదా ప్రాసెసింగ్ కాకుండా, ఆభరణాలకు డిజైన్ మరియు గ్లోబల్ బ్రాండింగ్ ద్వారా విలువ జోడించడం (OEM నుండి ODM కి మార్పు).
3. నైపుణ్యాభివృద్ధి: కళాకారుల నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడం మరియు మానవ మూలధనంలో పెట్టుబడులు పెట్టడం ద్వారా వృత్తిని ఆకర్షణీయంగా మార్చడం.
4. సంస్థాగత సమన్వయం: ప్రభుత్వ సంస్థలు (DGFT, SEEPZ, MSME) మరియు పరిశ్రమల ప్రతినిధుల మధ్య 5 ప్రాధాన్యత మిషన్ల ద్వారా కార్యాచరణను రూపొందించడం.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact): ఉపాధి అవకాశాలు 1 కోటికి పెరగడం వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడుతుంది (UPSC GS Paper 3 - Economy).
• ఎగుమతుల వృద్ధి: మొత్తం సరుకుల ఎగుమతుల్లో 14 శాతం వాటాతో ఇది భారతదేశ వాణిజ్య లోటును తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.
• సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (Soft Power): భారతీయ చరిత్ర, సంస్కృతిని ఆభరణాల డిజైన్లలో మేళవించడం ద్వారా ప్రపంచ వేదికపై భారతదేశ సాఫ్ట్ పవర్ పెరుగుతుంది.

Historical Background

• 1966లో భారత ప్రభుత్వ వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ మద్దతుతో GJEPC స్థాపించబడింది. ఇది రత్నాలు మరియు ఆభరణాల ఎగుమతుల ప్రోత్సాహానికి మొదటి అడుగు.
• ఆర్థిక సరళీకరణ (1991) తరువాత భారతీయ కట్టింగ్ అండ్ పాలిషింగ్ ఇండస్ట్రీ (ముఖ్యంగా సూరత్ డైమండ్ ఇండస్ట్రీ) ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద హబ్‌గా ఎదిగింది.
• ముడి వజ్రాల దిగుమతులపై పన్నులు తగ్గించడం మరియు SEEPZ (శాంతాక్రజ్ ఎలక్ట్రానిక్ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రాసెసింగ్ జోన్) లాంటి స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్ల ఏర్పాటు ఈ రంగానికి చారిత్రాత్మక ఊతం ఇచ్చాయి.

Previous Related Events

• బడ్జెట్ 2023-24: ల్యాబ్ గ్రోన్ డైమండ్స్ (LGD) పరిశ్రమను ప్రోత్సహించడానికి IIT మద్రాస్‌కు ఐదేళ్ల పరిశోధనా గ్రాంట్‌ను ప్రకటించారు.
• గోల్డ్ హాల్‌మార్కింగ్ (2021): దేశవ్యాప్తంగా బంగారు ఆభరణాలకు BIS హాల్‌మార్కింగ్‌ను తప్పనిసరి చేస్తూ నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచారు.
• CEPA ఒప్పందం (2022): భారత్ - UAE మధ్య కుదిరిన సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం ద్వారా భారతీయ ఆభరణాలకు సుంకం లేని ప్రాప్యత లభించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 301 (Article 301): భారత రాజ్యాంగంలోని ఈ నిబంధన దేశవ్యాప్తంగా వాణిజ్యం, వ్యాపారం మరియు పరస్పర సంబంధాల స్వేచ్ఛను (Freedom of trade and commerce) నిర్ధారిస్తుంది. ఎగుమతుల ప్రోత్సాహం పరోక్షంగా ఈ ఆర్థిక స్వేచ్ఛ పరిధిలో అభివృద్ధి చెందుతుంది.
• OEM మరియు ODM మోడల్స్: OEM (Original Equipment Manufacturer) అంటే ఇతరుల బ్రాండ్స్ కోసం ఉత్పత్తులు తయారుచేయడం; ODM (Original Design Manufacturer) అంటే సొంతంగా డిజైన్ చేసి బ్రాండ్ సృష్టించడం. ఈ మార్పే ఇప్పుడు భారత్ లక్ష్యం.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక వజ్రాలను పాలిష్ చేసే దేశం భారతదేశం (ప్రపంచ వాటాలో దాదాపు 90% పైగా భారత్‌లోనే పాలిష్ అవుతాయి). అయితే, బ్రాండింగ్ మరియు రిటైల్ మార్కెట్ విషయంలో చైనా మరియు అమెరికా వంటి దేశాలు ముందున్నాయి. అందుకే భారత్ ఇప్పుడు ODM గా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• 2040 నాటికి ఈ రంగం మొత్తం ఎగుమతులు 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకునే దిశగా పనులు వేగవంతం అవుతాయి.
• సాంప్రదాయ తయారీ నుండి AI మరియు 3D ఆధారిత డిజైన్ల వైపు భారీ మార్పు రాబోతోంది.
• LGD (Lab Grown Diamonds) పర్యావరణ వ్యవస్థను మరియు దేశీయంగా గోల్డ్ రిఫైనింగ్ సామర్థ్యాన్ని విస్తరించే అవకాశం ఉంది.

ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) ఆగస్టు 2026లో నాలుగు రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం తెలిపింది. ఈ నాలుగు ప్రాజెక్టుల మొత్తం అంచనా వ్యయం రూ.9,450 కోట్లు కాగా, వీటిని 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్, మరియు తమిళనాడు రాష్ట్రాల్లోని 8 జిల్లాలను కవర్ చేస్తూ సుమారు 410 కిలోమీటర్ల మేర రైల్వే నెట్‌వర్క్ విస్తరించబడుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులు ప్రధాని యొక్క అత్యున్నత మౌలిక సదుపాయాల కార్యక్రమమైన 'పీఎం-గతి శక్తి (PM-Gati Shakti) నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్' కింద రూపుదిద్దుకున్నాయి.

మొదటి ప్రాజెక్ట్: పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశా రాష్ట్రాల పరిధిలో ఖరగ్‌పూర్ – భద్రక్ (రాణితాల్) మధ్య 173 కి.మీ మేర 4వ లైన్ నిర్మాణం. రెండవ ప్రాజెక్ట్: ఒడిశా రాష్ట్రంలో భద్రక్ – హరిదాస్‌పూర్ మధ్య 75 కి.మీ మేర 4వ లైన్ నిర్మాణం. మూడవ ప్రాజెక్ట్: ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తమిళనాడు రాష్ట్రాల పరిధిలో గుమ్మిడిపూండి – గూడూరు మధ్య 90 కి.మీ మేర 3వ మరియు 4వ లైన్ల నిర్మాణం. నాల్గవ ప్రాజెక్ట్: ఒడిశాలోని కటక్ – పారాదీప్ (బడబంద) మధ్య 72 కి.మీ మేర 3వ మరియు 4వ లైన్ల నిర్మాణం. ఈ రైల్వే సామర్థ్య పెంపుదల వల్ల ప్రతి సంవత్సరం రైల్వేల ద్వారా అదనంగా 76 మిలియన్ టన్నుల (76 MTPA) సరుకు రవాణా సాధ్యమవుతుంది.

ఈ ప్రాజెక్టుల వలన దేశ చమురు దిగుమతులు సుమారు 13 కోట్ల లీటర్ల మేర తగ్గుతాయని రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ అంచనా వేసింది. పర్యావరణ కోణంలో, ఈ రైల్వే లైన్ల విస్తరణ ద్వారా 65 కోట్ల కేజీల కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి, ఇది 2.6 కోట్ల వృక్షాలను నాటడంతో సమానం. ఈ మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులు సుమారు 60 లక్షల జనాభా ఉన్న 6,448 గ్రామాలకు రవాణా కనెక్టివిటీని మెరుగుపరుస్తాయి.

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం కోసం, ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) ద్వారా మొత్తం నాలుగు రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులను ఆమోదించింది. రూ.9,450 కోట్ల వ్యయంతో ఈ ప్రాజెక్టులు చేపట్టనున్నారు. ప్రయాణికులు, సరుకు రవాణా సులభతరం చేసే ఉద్దేశ్యంతో భారతీయ రైల్వే నెట్‌వర్క్‌ను సుమారు 410 కి.మీ మేర విస్తరించే ఈ ప్రతిపాదనకు ఆమోదముద్ర పడింది.

When & Where

ఆగస్టు 2026లో ఈ ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన నిర్ణయం కేంద్ర క్యాబినెట్ ద్వారా వెలువడింది. ఈ ప్రాజెక్టులు దేశ తూర్పు మరియు దక్షిణ తీరప్రాంతాలను కలుపుతూ పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తమిళనాడు రాష్ట్రాల్లోని ఎనిమిది జిల్లాల పరిధిలో అమలు చేయబడతాయి. ముఖ్యంగా తూర్పు కారిడార్‌లో సరుకు రవాణా రద్దీని తగ్గించడానికి ఇవి ఉపయోగపడతాయి.

Who Is Involved

• ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA): ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన ఈ ప్రాజెక్టులకు తుది ఆమోదం తెలిపింది.
• భారతీయ రైల్వే శాఖ: ప్రాజెక్ట్ రూపకల్పన, అమూలు మరియు పర్యవేక్షణ బాధ్యతలను తీసుకుంటుంది.

How It Works

• దశ 1 (ప్రణాళిక & సమన్వయం): PM గతిశక్తి నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్ ఆధారంగా, వివిధ శాఖల (పోర్టులు, బొగ్గు గనులు, ఉక్కు కర్మాగారాలు) మధ్య ఇంటిగ్రేటెడ్ ప్లానింగ్ ద్వారా ఈ మార్గాలను ఎంపిక చేశారు.
• దశ 2 (మౌలిక వనరుల విస్తరణ): ఇప్పటికే ఉన్న సింగిల్/డబుల్ లైన్లకు అదనంగా 3వ లేదా 4వ లైన్‌ను జోడిస్తారు. (ఉదా: గుమ్మిడిపూండి-గూడూరు మధ్య 3వ & 4వ లైన్).
• దశ 3 (సరుకు రవాణా పెంపు): బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజం, సిమెంట్, ఉక్కు, ఆహార ధాన్యాలు మరియు కంటైనర్ల రవాణాకు ప్రత్యేకమైన కారిడార్లుగా ఈ అదనపు లైన్లు పనిచేస్తాయి.
• దశ 4 (పర్యావరణ పరిరక్షణ): రోడ్డు రవాణా నుండి రైలు రవాణాకు మారడం వల్ల ఇంధన ఆదా జరిగి కార్బన్ ఉద్గారాలు గణనీయంగా తగ్గుతాయి.

---

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: రైల్వే సరుకు రవాణా సామర్థ్యాన్ని 76 MTPA పెంచడం ద్వారా లాజిస్టిక్స్ వ్యయం తగ్గుతుంది. ఇది భారత ఉత్పత్తుల ప్రపంచ స్థాయి పోటీతత్వాన్ని పెంచుతుంది.
• పర్యావరణ ప్రభావం: రైల్వే అనేది పర్యావరణ హిత రవాణా వ్యవస్థ. ఈ ప్రాజెక్ట్ వల్ల 65 కోట్ల కేజీల CO2 ఉద్గారాలు మరియు 13 కోట్ల లీటర్ల చమురు దిగుమతులు తగ్గుతాయి. వాతావరణ మార్పులపై భారత లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ఇది దోహదపడుతుంది.
• పర్యాటక మరియు సామాజిక అభివృద్ధి: భిత్తర్‌కనికా నేషనల్ పార్క్, పులికాట్ సరస్సు, నేలపట్టు బర్డ్ శాంక్చురీ వంటి పర్యాటక ప్రదేశాలకు కనెక్టివిటీ పెరుగుతుంది. సుమారు 60 లక్షల మంది గ్రామీణ ప్రజలకు మెరుగైన ప్రయాణ సౌకర్యాలు అందుతాయి.

Historical Background

• 2014-2015: భారతీయ రైల్వేలలో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు నిధుల కొరత తీర్చడానికి అదనపు బడ్జెట్ వనరులను సమకూర్చుకోవడం ప్రారంభమైంది.
• 2021 అక్టోబర్: వివిధ శాఖల మధ్య సమన్వయం లేకుండా జరిగే నిర్మాణాలను నివారించడానికి 'పీఎం గతిశక్తి నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్' ను ప్రారంభించారు.
• 2023-2024: సరుకు రవాణాలో రైల్వే వాటాను 45% కి పెంచాలన్న జాతీయ రైల్వే ప్రణాళిక (National Rail Plan - 2030) లక్ష్యానికి అనుగుణంగా అనేక మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులకు కేంద్రం ఆమోదం తెలుపుతూ వస్తోంది.

Previous Related Events

• ఆగస్టు 2023: దేశవ్యాప్తంగా వివిధ రాష్ట్రాల్లో కనెక్టివిటీని పెంచడానికి కేంద్ర క్యాబినెట్ రూ.32,500 కోట్ల విలువైన ఏడు కీలక రైల్వే ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం తెలిపింది.
• ఫిబ్రవరి 2024: తాజా బడ్జెట్‌లో మూడు ప్రధాన ఆర్థిక కారిడార్లను (ఎనర్జీ, మినరల్ మరియు సిమెంట్ కారిడార్, పోర్ట్ కనెక్టివిటీ కారిడార్) ప్రకటించారు. ప్రస్తుత ఆమోదాలు ఆ కారిడార్ల విస్తరణలో భాగమే.
• జూన్ 2024: పశ్చిమ తీరంలో పోర్టు కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడానికి డెడికేటెడ్ ఫ్రైట్ కారిడార్ (DFC) నెట్‌వర్క్ పనులను వేగవంతం చేశారు.

Static GK Connection

• PM Gati Shakti: మల్టీ-మోడల్ కనెక్టివిటీ కొరకు ప్రధాని ప్రారంభించిన 100 లక్షల కోట్ల జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్. ఇది మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల డిజైన్ మరియు అమలుకు ఒక డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను అందిస్తుంది.
• భౌగోళిక అంశాలు (Geography): పులికాట్ సరస్సు (ఆంధ్రప్రదేశ్-తమిళనాడు సరిహద్దులోని ఉప్పునీటి సరస్సు), నేలపట్టు పక్షి సంరక్షణ కేంద్రం (ఆంధ్రప్రదేశ్), భిత్తర్‌కనికా నేషనల్ పార్క్ (ఒడిశా - మడ అడవులు) ఈ రైల్వే లైన్ల సమీపంలో ఉన్న కీలక పర్యావరణ ప్రదేశాలు.

India & World Comparison

భారతదేశ లాజిస్టిక్స్ వ్యయం ప్రస్తుతం GDP లో సుమారు 13-14% గా ఉంది, అయితే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో (అమెరికా, యూరప్) ఇది కేవలం 8-9% మాత్రమే. లాజిస్టిక్స్ పెర్ఫార్మెన్స్ ఇండెక్స్ (World Bank) లో భారతదేశ ర్యాంకును మరింత మెరుగుపరచడానికి (2023లో 38వ స్థానం) ఇటువంటి మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులు అత్యవసరం.

Future Impact

• 2030-31 నాటికి పూర్తి: ఈ నాలుగు ప్రాజెక్టులు పూర్తయితే తూర్పు తీరంలో పారిశ్రామిక కేంద్రాలకు మరియు పోర్టులకు ఎండ్-టు-ఎండ్ కనెక్టివిటీ ఏర్పడుతుంది.
• రైల్వే ఫ్రైట్ ట్రాఫిక్: 2030 నాటికి దేశ మొత్తం సరుకు రవాణాలో రైల్వేల వాటాను పెంచాలనే లక్ష్యాన్ని ఇది వేగవంతం చేస్తుంది.
• ఉపాధి అవకాశాలు: ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ సమయంలో మరియు పూర్తయిన తర్వాత లాజిస్టిక్స్ రంగంలో ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉపాధి భారీగా పెరుగుతుంది.

కోర్ ఈవెంట్: దివ్యాంగులకు ఆర్థిక సేవల అందుబాటును మెరుగుపరచడంపై రెండు రోజుల వర్క్‌షాప్ 20-21 ఆగస్టు 2026 న బెంగళూరులో ముగిసింది. భాగస్వాములు: ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ (DFS), యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా సంయుక్తంగా దీనిని నిర్వహించాయి. లక్ష్యం: ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు (PSBs), బీమా సంస్థలు (PSICs), పబ్లిక్ ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్ (PFIs)లో దివ్యాంగులకు సేవలను సులభతరం చేయడం. పాల్గొన్నవారు: మొత్తం 12 ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు, 7 పబ్లిక్ సెక్టార్ బీమా కంపెనీలు, 7 పబ్లిక్ ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్ ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

రెగ్యులేటరీ సంస్థలు: ఇన్సూరెన్స్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (IRDAI), పెన్షన్ ఫండ్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (PFRDA) అధికారులు హాజరయ్యారు. సంబంధిత పథకం: ఈ వర్క్‌షాప్‌లో కేంద్ర ప్రభుత్వ 'సుగమ్య భారత్ అభియాన్' (Accessible India) మార్గదర్శకాల అమలుపై ప్రత్యేక అవగాహన సదస్సు నిర్వహించారు. చట్టపరమైన అంశం: దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం (RPWD Act) 2016 ప్రకారం యాక్సెసిబిలిటీ ప్రమాణాల అమలుపై రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం జరిగింది. రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 (చట్టం ముందు సమానత్వం), ఆర్టికల్ 15 (వివక్ష నిషేధం) దివ్యాంగుల సాధికారతకు రక్షణ కల్పిస్తాయి .

What Happened

కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ (DFS), యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాతో కలసి 'దివ్యాంగులకు ఆర్థిక సేవల అందుబాటు పెంపు' (Enhancing Accessibility of Financial Services for Divyangjans) అనే అంశంపై రెండు రోజుల వర్క్‌షాప్‌ను విజయవంతంగా నిర్వహించింది. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ ఆర్థిక సంస్థలలో దివ్యాంగులకు ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా సులభంగా సేవలు అందించేందుకు తీసుకోవాల్సిన కచ్చితమైన చర్యలపై ప్రధానంగా చర్చించారు.

When & Where

ఈ రెండు రోజుల ఉన్నత స్థాయి సమావేశం 20-21 ఆగస్టు 2026 తేదీలలో కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగింది. దేశ ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని మార్చే విధానపరమైన నిర్ణయాలకు ఈ సదస్సు వేదికగా నిలిచింది.

Who Is Involved

• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ (DFS): ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని బ్యాంకింగ్, బీమా రంగాల నోడల్ విభాగం.
• యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా: ఈ కార్యక్రమానికి సహ-నిర్వాహకుడిగా వ్యవహరించింది.
• పాల్గొన్న ఆర్థిక సంస్థలు: దేశంలోని 12 పబ్లిక్ సెక్టార్ బ్యాంకులు, 7 ప్రభుత్వ బీమా సంస్థలు, 7 ప్రభుత్వ ఆర్థిక సంస్థల (PFIs) హెచ్‌ఆర్ విభాగపు ఉన్నతాధికారులు.
• రెగ్యులేటరీ సంస్థలు: IRDAI, PFRDA వంటి రంగాల వారీ నియంత్రణ సంస్థల ప్రతినిధులు.

---

How It Works

• సమస్యల గుర్తింపు: మొదటగా, ఆర్థిక సంస్థలలో దివ్యాంగులు క్షేత్రస్థాయిలో ఎదుర్కొంటున్న భౌతిక (ఉదా: ర్యాంపులు, వీల్‌చైర్ సదుపాయాలు) మరియు సంస్థాగత అవరోధాలను గుర్తించారు.
• సుగమ్య భారత్ సెన్సిటైజేషన్: 'సుగమ్య భారత్ అభియాన్' ప్రమాణాలు మరియు చట్టపరమైన నిబంధనల అమలుపై అధికారులకు శిక్షణ తరగతులు నిర్వహించారు.
• రౌండ్ టేబుల్ చర్చ: చట్టపరమైన అంచనాలకు, క్షేత్రస్థాయి వాస్తవ పరిస్థితులకు మధ్య ఉన్న అంతరంపై నిపుణులు, దివ్యాంగులైన ఉద్యోగులు తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు.
• కార్యాచరణ ప్రణాళిక: క్యూ అండ్ ఏ (Q&A) సెషన్‌లో ఆపరేషనల్ సవాళ్లను ఎలా అధిగమించాలనే విషయమై భాగస్వాముల మధ్య ఏకాభిప్రాయం సాధించి భవిష్యత్తు కార్యాచరణను రూపొందించారు.

Why It Matters

• సామాజిక సాధికారత: దివ్యాంగులకు ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కల్పించడం వారి జీవన ప్రమాణాలను నేరుగా మెరుగుపరుస్తుంది.
• ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion): కేవలం అన్‌బ్యాంక్డ్ వర్గాలకే కాకుండా, శారీరక సవాళ్లు ఎదుర్కొంటున్న వారికి కూడా బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థను చేరువ చేయడమే అసలైన ఆర్థిక సమ్మిళితం.
• యూపీఎస్సీ సిలబస్ లింక్: ఇది GS Paper 2 (సామాజిక న్యాయం, దుర్బల వర్గాల రక్షణ యంత్రాంగాలు) మరియు GS Paper 3 (ఆర్థిక సమ్మిళితం) కింద అత్యంత కీలకమైన అంశం.

Historical Background

• 1995: మొదటిసారిగా భారతదేశంలో వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తుల కోసం PwD Act, 1995 ను చట్టంగా తీసుకువచ్చారు.
• 2015: దివ్యాంగులకు అవరోధాలు లేని వాతావరణం కల్పించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన 'సుగమ్య భారత్ అభియాన్' (Accessible India Campaign)ను ప్రారంభించింది.
• 2016: 1995 చట్టాన్ని భర్తీ చేస్తూ, 21 రకాల వైకల్యాలను గుర్తిస్తూ మరింత పటిష్టమైన 'Rights of Persons with Disabilities (RPWD) Act, 2016' పార్లమెంటులో ఆమోదించబడింది.

Previous Related Events

• 2023 మే: రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) బ్యాంకింగ్ సేవలు అందరికీ సులభంగా అందుబాటులో ఉండాలని, ఏటీఎంలు మరియు వెబ్‌సైట్లు వైకల్య-స్నేహపూర్వకంగా ఉండాలని సర్క్యులర్ జారీ చేసింది.
• 2023 డిసెంబర్: కేంద్ర సామాజిక న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ సుగమ్య భారత్ యాప్‌లో ఉన్న ఫిర్యాదులను వేగంగా పరిష్కరించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.
• 2024 ఏప్రిల్: ఐఆర్‌డీఏఐ (IRDAI) బీమా రంగంలో దివ్యాంగుల కోసం ప్రత్యేకమైన, ఎటువంటి వివక్ష లేని హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ ప్రోడక్ట్‌లను తప్పనిసరి చేసింది.

Static GK Connection

• సుగమ్య భారత్ అభియాన్: ఇది ప్రధానంగా మూడు స్తంభాలపై నిలుస్తుంది - Built Environment, Transportation, మరియు Information & Communication Ecosystems.
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ (DFS): ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఈ విభాగం, ప్రభుత్వ బ్యాంకులు, ఆర్థిక సంస్థలు, బీమా కంపెనీల పనితీరు మరియు నేషనల్ పెన్షన్ సిస్టమ్ (NPS) ను పర్యవేక్షిస్తుంది.

కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఈపీఎఫ్‌ఓ (EPFO) ఎంప్లాయీస్ ఎన్‌రోల్‌మెంట్ క్యాంపెయిన్, 2026 (EEC 2026)ను ప్రారంభించింది. ఏప్రిల్ 1, 2009 మరియు మార్చి 31, 2026 మధ్య కాలంలో EPF కవరేజ్ పొందని ఉద్యోగులకు ఇది ఉద్దేశించబడింది. అర్హులైన ఉద్యోగుల నమోదు కోసం అక్టోబర్ 31, 2026ను తుది గడువుగా నిర్ణయించారు. ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ (Face Authentication) ఆధారిత యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) జనరేషన్ కోసం ఉమంగ్ (UMANG) యాప్‌ను వినియోగిస్తున్నారు.

యాజమాన్యాలు ఎలక్ట్రానిక్ చలాన్-కమ్-రిటర్న్ (ECR) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో మాత్రమే చందాలు చెల్లించాలి. ఈ క్యాంపెయిన్ కోసం అధికారిక నోటిఫికేషన్ మొట్టమొదటిసారిగా జూన్ 29, 2026న జారీ చేయబడింది. గతంలో ఉద్యోగి వాటా మినహాయించబడకపోతే, దాన్ని చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకుండా యజమానులకు ప్రత్యేక మినహాయింపు (waiver) ఇస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం సజీవంగా ఉండి, అదే సంస్థలో పని కొనసాగిస్తున్న ఉద్యోగులకు మాత్రమే ఈ సదుపాయం వర్తిస్తుంది. ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్స్ అండ్ మిస్సెలేనియస్ ప్రొవిజన్స్ యాక్ట్, 1952 (EPF చట్టం) కింద వీరికి సామాజిక భద్రత లభిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 (పని చేసే హక్కు, వృద్ధాప్య భద్రత)కు ఇది అనుగుణంగా ఉంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs) తమ కాంట్రాక్టర్ల ద్వారా కూడా దీనిని అమలు చేయాలని ఆదేశించారు. భవిష్యత్తులో దేశంలోని అసంఘటిత కార్మికులను ఫార్మల్ ఎకానమీ (వ్యవస్థీకృత రంగం) లోకి తీసుకురావడానికి ఇది ఒక కీలక అడుగు.

What Happened

ఈపీఎఫ్‌ఓ (EPFO) దేశవ్యాప్తంగా ఎంప్లాయీస్ ఎన్‌రోల్‌మెంట్ క్యాంపెయిన్ 2026 (EEC 2026) అమలును వేగవంతం చేయాలని యాజమాన్యాలను కోరింది. 2009 నుండి 2026 మధ్య కాలంలో ఈపీఎఫ్ కవరేజ్ పొందని అర్హులైన ఉద్యోగులను ఈ పథకం ద్వారా నమోదు చేయవచ్చు. గతంలో ఉద్యోగి వాటా (employee share) కత్తిరించకపోయి ఉంటే, దాన్ని తిరిగి చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకుండానే యజమానులకు రికార్డులను క్రమబద్ధీకరించుకునే వెసులుబాటును ప్రభుత్వం కల్పించింది.

When & Where

ఈ క్యాంపెయిన్ కోసం నోటిఫికేషన్ జూన్ 29, 2026న జారీ చేయబడింది. నమోదు ప్రక్రియ అక్టోబర్ 31, 2026తో ముగుస్తుంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని పబ్లిక్, ప్రైవేట్, స్వయంప్రతిపత్త మరియు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విభాగాల పరిధిలోని కాంట్రాక్ట్ సిబ్బందికి వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Labour & Employment): ఈ పథకానికి పర్యవేక్షక మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఉద్యోగుల భవిష్య నిధి సంస్థ (EPFO): పథక మార్గదర్శకాలను అమలు చేసే ప్రధాన చట్టబద్ధ సంస్థ.
• యాజమాన్యాలు (Employers): తమ రికార్డులను సమీక్షించి, అర్హులైన ఉద్యోగులను గుర్తించి, దరఖాస్తు చేయాల్సిన బాధ్యత వీరిదే.
• ఉద్యోగులు (Employees): 1 ఏప్రిల్ 2009 నుండి 31 మార్చి 2026 మధ్య కాలంలో విడిచిపెట్టబడిన, ప్రస్తుతం అదే సంస్థలో పనిచేస్తున్న కార్మికులు లబ్ధిదారులు.

How It Works

1. రికార్డుల సమీక్ష: యాజమాన్యాలు తమ ఉద్యోగుల జాబితా మరియు వేతన రికార్డులను సమీక్షించి అర్హులను గుర్తిస్తారు.
2. ఆన్‌లైన్ ప్రక్రియ: ఆఫ్‌లైన్ దరఖాస్తులు లేకుండా, కేవలం ఆన్‌లైన్ విధానంలోనే యజమానులు నమోదు ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలి.
3. ఉమంగ్ యాప్ వినియోగం: ఉమంగ్ (UMANG) యాప్ ద్వారా ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ (ముఖ గుర్తింపు) పద్ధతిలో కొత్త యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) జనరేట్ చేస్తారు.
4. చెల్లింపులు: సంస్థలు తమ వాటాను ఎలక్ట్రానిక్ చలాన్-కమ్-రిటర్న్ (ECR) విధానం ద్వారా డిపాజిట్ చేయాలి.

Why It Matters

• సామాజిక భద్రత (Social Security): ఉద్యోగులకు ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (PF), పెన్షన్ మరియు బీమా కవరేజ్ అందుబాటులోకి వస్తుంది.
• చట్టపరమైన వెసులుబాటు: యజమానులు తమ పాత తప్పులను జరిమానాలు లేకుండా (పెనాల్టీ మినహాయింపులతో) సరిదిద్దుకోవడానికి ఇది ఒక అవకాశంగా పనిచేస్తుంది.
• ఆర్థిక చేరిక (Financial Inclusion): ఎక్కువ మంది శ్రామికులను వ్యవస్థీకృత ఆర్థిక వలయంలోకి తీసుకురావడం ద్వారా వృద్ధాప్య పేదరికాన్ని అరికట్టవచ్చు. ఇది UPSC GS పేపర్ 2 మరియు పేపర్ 3 కి అత్యంత కీలకం.

Historical Background

• 1952: ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్స్ అండ్ మిస్సెలేనియస్ ప్రొవిజన్స్ యాక్ట్ అమలులోకి వచ్చింది.
• 1995: ఈపీఎఫ్ చట్టం కింద ఎంప్లాయీస్ పెన్షన్ స్కీమ్ (EPS) ప్రారంభమైంది, ఇది కార్మికులకు జీవితకాల పెన్షన్ అందిస్తుంది.
• 2014: కార్మికులు తమ పీఎఫ్ ఖాతాలను దేశంలో ఎక్కడికైనా మార్చుకునేందుకు వీలుగా యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) పోర్టల్ ప్రారంభించబడింది.

Previous Related Events

• 2020: కోవిడ్ నేపథ్యంలో, కొత్తగా ఉద్యోగాలు కల్పించే సంస్థలకు పీఎఫ్ సబ్సిడీ ఇవ్వడానికి ఆత్మనిర్భర్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (ABRY) ప్రారంభించబడింది.
• 2021: అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సమగ్ర డేటాబేస్ కోసం ప్రభుత్వం ఈ-శ్రమ్ (e-Shram) పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది.
• 2022: సుప్రీంకోర్టు EPFO పెన్షన్ పథకం (EPS-95) పై కీలక తీర్పు ఇస్తూ, అర్హులైన కార్మికులు అధిక పెన్షన్ ఎంచుకోవడానికి అవకాశం కల్పించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 41 (Article 41): నిరుద్యోగం, వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం వంటి సమయాల్లో పని చేసే హక్కు మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును రాష్ట్రం కల్పించాలని రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తోంది.
• స్టాట్యుటరీ బాడీ (Statutory Body): EPFO అనేది రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు; ఇది 1952 చట్టం ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధమైన సంస్థ.

India & World Comparison

భారతదేశంలో ఫార్మల్ (వ్యవస్థీకృత) శ్రామికశక్తి శాతం కేవలం 10-15% మాత్రమే ఉంది. ఐరోపా, అమెరికా వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో (ఉదా: US సోషల్ సెక్యూరిటీ అడ్మినిస్ట్రేషన్) దాదాపు 80% పైగా శ్రామికులు ప్రభుత్వ సామాజిక భద్రతా వలయంలో ఉంటారు. ఈ అసమానతను తగ్గించి, గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్‌కు చేరుకునేందుకు EEC 2026 ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు.

ఆగస్టు 23, 2026న ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) 'రిబిల్డింగ్ ఫార్మింగ్ సిస్టమ్స్' అనే నివేదికను విడుదల చేసింది. 2026 మార్చి నాటికి, భారతదేశంలో 8.80 లక్షల హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో సహజ వ్యవసాయ (Natural Farming) క్లస్టర్లు ఏర్పాటయ్యాయి. కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో 18.19 లక్షల మంది రైతులు సహజ వ్యవసాయంలో నమోదు చేసుకున్నారు. పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం ముఖ్యంగా ఆరు సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది: మట్టి కదలికలను తగ్గించడం, పచ్చదనం కాపాడటం, పశువులను ఏకీకృతం చేయడం, రసాయనాల వాడకం తగ్గించడం, జీవవైవిధ్యం పెంపొందించడం.

సూక్ష్మ సేద్యం (Micro-irrigation) కింద డ్రిప్పర్లు, స్ప్రింక్లర్లు ద్వారా నీటి వృథాను అరికట్టి నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతారు. రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 48, ఆధునిక మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో వ్యవసాయం, పశుసంవర్ధక రంగాన్ని నిర్వహించాలని నిర్దేశిస్తుంది. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు SDG 2 (జీరో హంగర్), SDG 13 (క్లైమేట్ యాక్షన్) కు అనుగుణంగా ఉంటుంది. మల్చింగ్ (Mulching) పద్ధతి ద్వారా మట్టి ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించి, కలుపు మొక్కలను నివారించి, తేమను నిల్వ చేస్తారు.

స్థిరమైన వ్యవసాయం (Sustainable agriculture) ఉన్న పరిస్థితులను కాపాడుతుంది, కానీ పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం మట్టి ఆరోగ్యాన్ని క్రియాశీలంగా మెరుగుపరుస్తుంది. పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం ద్వారా సింథటిక్ ఎరువులపై ఆధారపడటం తగ్గి, వ్యవసాయ ఉత్పాదక వ్యయం (Input cost) తగ్గుతుంది. మట్టి సేంద్రియ కర్బనం (Soil Organic Carbon) నిల్వలను పెంచడం ద్వారా వ్యవసాయాన్ని వాతావరణ మార్పులకు తట్టుకునేలా చేయవచ్చు. వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF) నివేదికల ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార భద్రతకు పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం అత్యంత ఆవశ్యకం.

What Happened

భారత ప్రభుత్వ సమాచార ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని PIB, 2026 ఆగస్టు 23న 'పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం' (Regenerative Agriculture) గురించి ఒక సమగ్ర నివేదికను విడుదల చేసింది. దేశంలో దీర్ఘకాలిక వ్యవసాయ ఉత్పాదకత కోసం కేవలం రసాయన వ్యవసాయాన్ని తగ్గించడమే కాకుండా, మట్టి స్వభావాన్ని పూర్తిగా పునరుద్ధరించాలని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఇందులో భాగంగా మార్చి 2026 నాటికి సాధించిన లక్ష్యాలను, భవిష్యత్ కార్యాచరణను వివరించింది.

When & Where

ఈ నివేదికను 23 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలోని PIB కేంద్ర కార్యాలయం విడుదల చేసింది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా అమలవుతున్న సహజ వ్యవసాయ పద్ధతులకు, క్లైమేట్ రెసిలియంట్ వ్యవసాయ విధానాలకు సంబంధించిన జాతీయ స్థాయి నివేదిక.

Who Is Involved

• వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేస్తున్న నోడల్ ఏజెన్సీ.
• రైతులు: దేశవ్యాప్తంగా 18.19 లక్షల మంది రైతులు సహజ వ్యవసాయ విధానాలను అవలంబిస్తున్నారు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: జాతీయ పథకాలను తమ రాష్ట్రాల్లో అమలు చేసే భాగస్వామ్య పక్షాలు.
• పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ: జీవవైవిధ్యం మరియు వాతావరణ మార్పుల అంశాల్లో సమన్వయం కోసం.

How It Works

పునరుత్పత్తి వ్యవసాయం ఒక సమగ్ర పద్ధతిలో పనిచేస్తుంది:

1. మట్టి కదలికలను తగ్గించడం (Minimizing Soil Disturbance): అతిగా దున్నడం వల్ల మట్టిలోని సూక్ష్మజీవులు నశిస్తాయి. కాబట్టి కనీస సాగు (Zero Tillage) పద్ధతులను అవలంబిస్తారు.
2. మట్టిని కప్పి ఉంచడం (Maintaining Soil Cover): మల్చింగ్ (Mulching) ద్వారా మట్టిపై ఆచ్ఛాదన కల్పించి, తేమను నిలుపుకుంటారు. ఇది కలుపును నివారిస్తుంది.

3. పశువుల ఏకీకరణ (Integrating Livestock): వ్యవసాయంలో పశువులను అంతర్భాగం చేయడం వల్ల వాటి వ్యర్థాలు సహజ ఎరువులుగా మారి భూసారాన్ని పెంచుతాయి.
4. రసాయనాల తగ్గింపు: కృత్రిమ ఎరువులు, పురుగుమందుల వాడకాన్ని బాగా తగ్గించి, మట్టి జీవశక్తిని కాపాడతారు.

Why It Matters

ఈ విధానం UPSC GS Paper 3 (Agriculture & Environment) కు నేరుగా సంబంధించింది. ఆర్థికంగా చూస్తే, పెట్టుబడి వ్యయం తగ్గి రైతుల నికర ఆదాయం పెరుగుతుంది. పర్యావరణపరంగా, నేలలో కార్బన్ నిల్వలు పెరిగి గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావం తగ్గుతుంది. అలాగే రసాయనాల్లేని ఆహారం వల్ల ప్రజల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.

Historical Background

భారతదేశంలో వ్యవసాయ విధానాలు కాలక్రమేణా మారుతూ వచ్చాయి:

• 1960ల దశకం: హరిత విప్లవం (Green Revolution) ద్వారా రసాయన ఎరువుల వాడకం మొదలై ఉత్పత్తి పెరిగినా, కాలక్రమంలో భూసారం తగ్గింది.
• 2015-16: మట్టి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడేందుకు సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్ (Soil Health Card) పథకం ప్రారంభమైంది.
• 2015: సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడానికి పరంపరాగత్ కృషి వికాస్ యోజన (PKVY) ప్రారంభించబడింది.

Previous Related Events

• 2023: రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించి ప్రత్యామ్నాయ ఎరువులను ప్రోత్సహించేందుకు పీఎం-ప్రణామ్ (PM-PRANAM) పథకం ప్రారంభమైంది.
• 2023 (COP28): వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి సదస్సులో వ్యవసాయ ఉద్గారాల తగ్గింపుపై చర్చలు జరిగాయి.
• 2024-25 బడ్జెట్: కోటి మంది రైతులను ప్రకృతి వ్యవసాయం (Natural Farming) వైపు మళ్లించే లక్ష్యాన్ని ప్రభుత్వం నిర్దేశించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 48 (DPSP): వ్యవసాయం మరియు పశుసంవర్ధక రంగాన్ని ఆధునిక, శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నిర్వహించాలని ఈ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది. ఇది నేరుగా పశువుల ఏకీకరణకు ముడిపడి ఉంది.
• నత్రజని వలయం (Nitrogen Cycle): గాలిలోని నత్రజనిని రైజోబియం వంటి బ్యాక్టీరియా మట్టిలోకి చేర్చుతుంది. రసాయనాల వాడకం తగ్గించడం వల్ల ఈ సహజ ప్రక్రియ బలోపేతం అవుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార భద్రతపై ఐక్యరాజ్యసమితి (FAO) మరియు వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ సంస్థలు ఈ పద్ధతిని ప్రచారం చేస్తున్నాయి. చాలా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు దీనిని ప్రయోగాత్మకంగా చేస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశం ఇప్పటికే 8.80 లక్షల హెక్టార్ల స్థాయికి దీనిని విస్తరించి ముందంజలో ఉంది.

Future Impact

• ఉపాధి కల్పన: టెక్నాలజీ, పర్యావరణ నిర్వహణ, సలహా సేవల రంగాల్లో కొత్త ఉపాధి అవకాశాలు వస్తాయి.
• స్థిరమైన దిగుబడి: వాతావరణ మార్పుల వల్ల వచ్చే కరువులు, వరదలను తట్టుకునే శక్తి వ్యవసాయానికి చేకూరుతుంది.
• లక్ష్యాలు: భవిష్యత్తులో ఈ 18.19 లక్షల రైతుల సంఖ్యను కోటికి పైగా పెంచే అవకాశాలు ఉన్నాయి.

ఐటీ కార్యదర్శి ఎస్ కృష్ణన్ ప్రకటన ప్రకారం 2026 చివరి నాటికి ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ కింద మరో 2-3 ప్లాంట్లు ఉత్పత్తిని ప్రారంభిస్తాయి. సీజీ పవర్, రెనెసాస్ (జపాన్), స్టార్స్ మైక్రోఎలక్ట్రానిక్స్ (థాయ్‌లాండ్) ల జాయింట్ వెంచర్ అయిన 'సీజీ సెమీ' జూలై 4, 2026న గుజరాత్‌లోని సానంద్‌లో ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. సీజీ సెమీ ప్లాంట్ స్థాపనకు ఐదేళ్లలో మొత్తం ₹7,600 కోట్ల పెట్టుబడిని నిర్ణయించారు. ఈ సానంద్ ప్లాంట్ ప్రారంభ సామర్థ్యం ఏటా 200 మిలియన్ చిప్స్ కాగా, గరిష్ట సామర్థ్యం 4.7 బిలియన్ యూనిట్లకు చేరుకుంటుంది.

ఆగస్టు 18, 2026న కేంద్ర మంత్రివర్గం గుజరాత్‌లో క్రిస్టల్ మ్యాట్రిక్స్ మరియు సుచి సెమికాన్ అనే మరో రెండు కొత్త ప్లాంట్లకు ఆమోదం తెలిపింది. కొత్త ఆమోదాలతో కలిపి, ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ కింద ఆమోదించబడిన మొత్తం ప్రాజెక్టుల సంఖ్య 12కి చేరుకుంది. ఆమోదించబడిన 12 ప్రాజెక్టుల ద్వారా దేశంలోకి మొత్తం ₹1.64 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులు రానున్నాయని ప్రభుత్వం తెలిపింది. సెప్టెంబర్ 16, 2026న సెమికాన్ ఇండియా (SEMICON India) సదస్సుకు ముందు ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ గ్లోబల్ సెమీకండక్టర్ సీఈఓలతో సమావేశం కానున్నారు. మైక్రాన్ మరియు కైన్స్ సెమికాన్ తర్వాత, దేశంలో వాణిజ్య ఉత్పత్తిని ప్రారంభించిన మూడవ ప్యాకేజింగ్ ప్లాంట్‌గా సీజీ సెమీ నిలిచింది.

సీజీ సెమీ ప్రాజెక్టుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం అర్హత కలిగిన మూలధన వ్యయంలో 50% వరకు (సుమారు $404 మిలియన్లు) రాయితీని అందజేస్తోంది. సానంద్ ప్లాంట్‌లో ప్యాకేజింగ్ చేయబడిన చిప్స్ స్థానిక అవసరాలతో పాటు అమెరికా, యూరప్ మరియు జపాన్ దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడతాయి. రెండవ దశలో ఐదేళ్ల కాలపరిమితితో ₹1.28 ట్రిలియన్ల బడ్జెట్‌తో 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0' (ISM 2.0) అమలు చేయబడనుందని అంచనా.

What Happened

ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM) అంచనాల మేరకు, 2026 చివరి నాటికి దేశంలో 2-3 సెమీకండక్టర్ తయారీ మరియు అసెంబ్లీ ప్లాంట్లు వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులోకి రానున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, గుజరాత్‌లోని సానంద్‌లో సీజీ సెమీ (CG Semi) సంస్థ జూలై 4, 2026న తన G1 ఔట్ సోర్స్డ్ సెమీకండక్టర్ అసెంబ్లీ అండ్ టెస్ట్ (OSAT) ప్లాంట్‌లో ఉత్పత్తిని అధికారికంగా ప్రారంభించింది. ఈ విజయం భవిష్యత్తులో మరిన్ని గ్లోబల్ పెట్టుబడులకు మార్గం సుగమం చేస్తోంది.

When & Where

ప్రస్తుతం ఉత్పత్తిని ప్రారంభించిన సీజీ సెమీ ప్లాంట్ గుజరాత్‌లోని సానంద్‌లో ఉంది. దేశంలో మొదటి చిప్ ప్యాకేజింగ్ క్లస్టర్‌గా సానంద్ అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఈ పరిణామాలను మరింత వేగవంతం చేసేందుకు సెప్టెంబర్ 16, 2026న న్యూఢిల్లీలో ప్రధాని మోదీ గ్లోబల్ సెమీకండక్టర్ సీఈఓలతో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం నిర్వహించనున్నారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ: సెమీకండక్టర్ విధానాలను అమలు చేయడం, పెట్టుబడులకు రాయితీలు మంజూరు చేయడం.
• సీజీ సెమీ (CG Semi): ముంబైకి చెందిన సీజీ పవర్ (CG Power - 92.3% వాటా), జపాన్‌కు చెందిన రెనెసాస్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు థాయ్‌లాండ్‌కు చెందిన స్టార్స్ మైక్రోఎలక్ట్రానిక్స్ ల ఉమ్మడి సంస్థ.
• ప్రపంచ దిగ్గజాలు: టాటా ఎలక్ట్రానిక్స్, మైక్రాన్, ASML వంటి సంస్థలు రాబోయే సెమికాన్ ఇండియా 2026లో పాలుపంచుకోనున్నాయి.

How It Works

1. సిలికాన్ ఫ్యాబ్రికేషన్ కాకుండా ప్యాకేజింగ్: OSAT ప్లాంట్లు సిలికాన్ వేఫర్లను నేరుగా తయారు చేయవు, కానీ తయారైన చిప్స్‌ను అసెంబ్లీ మరియు టెస్టింగ్ చేస్తాయి.
2. ప్రభుత్వ ఆర్థిక మద్దతు: పెట్టుబడిదారులు పెట్టే మూలధన వ్యయంలో (Capital Expenditure) సగం వరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రాయితీగా అందిస్తుంది.
3. ఉత్పత్తి మరియు సరఫరా: చిప్స్‌ను ఆటోమోటివ్, 5G మరియు పారిశ్రామిక యంత్రాల కోసం డిజైన్ చేసి, కస్టమర్ల అవసరాలకు అనుగుణంగా తయారు చేస్తారు.
4. ఎగుమతులు: స్థానిక మార్కెట్‌తో పాటు జపాన్, యూరప్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన మార్కెట్లకు వీటిని ఎగుమతి చేస్తారు.

Why It Matters

సెమీకండక్టర్ల దిగుమతులపై చైనా, తైవాన్ దేశాలపై ఉన్న ఆధారపడటాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. ఆటోమొబైల్, ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాలకు దేశీయంగా చిప్స్ లభించడం వల్ల 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' లక్ష్యం నెరవేరుతుంది. అదనంగా, సీజీ సెమీ ప్లాంట్ ద్వారా సుమారు 5,000 ప్రత్యక్ష మరియు పరోక్ష ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.

Historical Background

• 2021: భారతదేశంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీని ప్రోత్సహించేందుకు ₹76,000 కోట్ల బడ్జెట్‌తో 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' ప్రారంభమైంది.
• 2023: మైక్రాన్ టెక్నాలజీ గుజరాత్‌లో మొట్టమొదటి భారీ OSAT ఫెసిలిటీని ప్రకటించింది.
• 2024: టాటా ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు పవర్‌చిప్ (తైవాన్) కలిసి ధోలేరాలో దేశపు మొట్టమొదటి సెమీకండక్టర్ ఫ్యాబ్‌ను ప్రారంభించేందుకు అనుమతులు పొందాయి.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2026: మైక్రాన్ సంస్థ గుజరాత్‌లో తన వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది.
• మార్చి 2026: కైన్స్ సెమికాన్ కూడా తన ప్లాంట్‌లో ఉత్పత్తిని మొదలుపెట్టింది.
• ఆగస్టు 18, 2026: కేంద్ర మంత్రివర్గం గుజరాత్‌లో క్రిస్టల్ మ్యాట్రిక్స్ మరియు సుచి సెమికాన్ ప్లాంట్లకు ఆమోదం తెలుపుతూ మొత్తం ప్రాజెక్టుల సంఖ్యను 12కు పెంచింది.

Static GK Connection

• OSAT (Outsourced Semiconductor Assembly and Test): ఫౌండ్రీలలో తయారైన సిలికాన్ చిప్స్‌ను ప్యాకేజింగ్ చేసి, నాణ్యత పరీక్షలు నిర్వహించే ప్రక్రియ.
• FDI in Electronics: ఆటోమేటిక్ రూట్ కింద ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సెమీకండక్టర్ రంగంలో 100% విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులకు అనుమతి ఉంది.

India & World Comparison

ప్రపంచ సెమీకండక్టర్ మార్కెట్‌లో తైవాన్ (TSMC), దక్షిణ కొరియా (Samsung) మరియు అమెరికా అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ప్యాకేజింగ్ (OSAT) రంగంలో మలేషియా ప్రపంచంలో 13% వాటాను కలిగి ఉంది. ప్రస్తుత విధానాల ద్వారా 2030 నాటికి ప్రపంచ సెమీకండక్టర్ మార్కెట్‌లో కనీసం 10% వాటాను సాధించాలని భారతదేశం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

ఈ పెట్టుబడుల ఫలితంగా 2027 మరియు 2028 నాటికి మిగిలిన ఆమోదించబడిన ప్రాజెక్టులు కూడా పూర్తి స్థాయిలో ఉత్పత్తిని ప్రారంభిస్తాయి. త్వరలో ప్రకటించబోయే 'ISM 2.0' స్కీమ్ ద్వారా పరిశోధన మరియు అభివృద్ధికి (R&D) మరింత ఊతం లభించనుంది. భారతదేశం ఒక సాధారణ అసెంబ్లీ కేంద్రంగానే కాకుండా పూర్తిస్థాయి ఫ్యాబ్రికేషన్ హబ్‌గా మారుతుంది.

MeitY మరియు DPIIT ఫోన్‌పే (PhonePe) తో మొబిలిటీ అనలిటిక్స్ వినియోగం కోసం వ్యూహాత్మక ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నాయి. ఫోన్‌పేకు చెందిన 'పల్స్ ప్రో' (PulsePro) జియోస్పేషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఇంజిన్ డేటాను పీఎం గతిశక్తి ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు అనుసంధానిస్తారు. డిజిటల్ లావాదేవీల ద్వారా వినియోగదారుల కదలికలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల సరళిని అంచనా వేయడం ఈ ఒప్పందం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. మల్టీమోడల్ రవాణా నోడ్‌లు, లాజిస్టిక్స్ హబ్‌ల ఏర్పాటుకు కచ్చితమైన స్థల ఎంపికను ఈ డేటా సులభతరం చేస్తుంది. DPIIT (Department for Promotion of Industry and Internal Trade) కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.

పీఎం గతిశక్తి నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్‌ను భారత ప్రభుత్వం అక్టోబర్ 2021లో ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ 16 కు పైగా కేంద్ర మౌలిక సదుపాయాల మంత్రిత్వ శాఖలను ఒకే డిజిటల్ వేదికపైకి తీసుకువచ్చింది. వ్యక్తిగత గోప్యతను కాపాడుతూ కేవలం అనామక (anonymized) డిజిటల్ లావాదేవీల డేటాను మాత్రమే దీనికి ఉపయోగిస్తారు. ఇది భారతదేశపు పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య (PPP) విధానంలో గవర్నెన్స్ మెరుగుదలకు ఒక ఉదాహరణ. BISAG-N (Bhaskaracharya National Institute for Space Applications and Geo-informatics) పీఎం గతిశక్తికి సాంకేతిక మద్దతు ఇస్తోంది. నేషనల్ లాజిస్టిక్స్ పాలసీ 2022 ద్వారా లాజిస్టిక్స్ ఖర్చును జీడీపీలో 8% లోపుకు తగ్గించాలన్న లక్ష్య సాధనకు ఇది తోడ్పడుతుంది. పారిశ్రామిక కారిడార్ల అభివృద్ధి, సప్లై చైన్ నిర్వహణలో భవిష్యత్తులో ఈ డేటా ఎంతో కీలకం కానుంది.

What Happened

కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY), పరిశ్రమల ప్రోత్సాహక విభాగం (DPIIT) సంయుక్తంగా ఫిన్‌టెక్ సంస్థ ఫోన్‌పే (PhonePe) తో ఒక కీలకమైన అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి. దీని ప్రకారం ఫోన్‌పే యాప్ వినియోగదారులు చేసే డిజిటల్ లావాదేవీల ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే అనామక భౌగోళిక (anonymized geospatial) డేటాను పీఎం గతిశక్తి ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు అందిస్తారు. ఫోన్‌పేకి చెందిన 'పల్స్ ప్రో' (PulsePro) ఇంజిన్ ఈ విశ్లేషణను చేస్తుంది.

When & Where

కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలైన MeitY మరియు వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖల ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలో ఈ భాగస్వామ్యం ఖరారైంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు, ముఖ్యంగా మల్టీమోడల్ రవాణా కారిడార్లకు వర్తిస్తుంది. పీఎం గతిశక్తి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ ఆపరేషన్స్ అంతటా ఈ డిజిటల్ ఇంటిగ్రేషన్ జరుగుతుంది.

Who Is Involved

• MeitY: సాంకేతిక మరియు డిజిటల్ అనుసంధానానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• DPIIT (వాణిజ్య & పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ): పీఎం గతిశక్తి ప్లాన్‌కు ప్రధాన అమలుదారు మరియు పర్యవేక్షక సంస్థ.
• PhonePe: భారతదేశపు అగ్రగామి డిజిటల్ చెల్లింపుల యాప్. దీని డేటా ఇంజిన్ 'PulsePro' ఇందులో కీలకం.
• కేంద్ర, రాష్ట్ర మౌలిక సదుపాయాల మంత్రిత్వ శాఖలు: ఈ డేటా ఆధారంగా ప్రణాళికలు రూపొందించే వినియోగదారులు.

How It Works

1. వినియోగదారులు ఫోన్‌పే ద్వారా చేసే కోట్లాది రోజువారీ లావాదేవీలను 'పల్స్ ప్రో' ప్లాట్‌ఫారమ్ సేకరిస్తుంది.
2. ఈ డేటాలో ఎవరి వ్యక్తిగత వివరాలు ఉండవు (anonymized), కేవలం ఏ ప్రదేశంలో ఎంత ఆర్థిక లేదా వ్యాపార కార్యకలాపం జరుగుతుందో గుర్తిస్తుంది.
3. ఈ సమాచారాన్ని పీఎం గతిశక్తి యొక్క GIS (Geographic Information System) ఆధారిత మాస్టర్ ప్లాన్‌కు లింక్ చేస్తారు.
4. మల్టీమోడల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ నోడ్‌లు లేదా లాజిస్టిక్స్ పార్కులను ఎక్కడ నిర్మిస్తే ఎక్కువ మందికి లేదా పరిశ్రమలకు ఉపయోగపడుతుందో ఈ డేటా మ్యాపింగ్ ద్వారా అధికారులు కచ్చితంగా గుర్తిస్తారు.

Why It Matters

(మౌలిక సదుపాయాలు మరియు పెట్టుబడుల నమూనాలు) దృష్ట్యా ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. గతంలో ప్రభుత్వ విభాగాలు తమ సొంత డేటాతో విడివిడిగా (in silos) పనిచేసేవి. ఇప్పుడు ప్రైవేట్ సంస్థల (PhonePe) రియల్-టైమ్ ఆర్థిక కార్యకలాపాల డేటాను వాడుకోవడం వల్ల ప్రాజెక్టుల స్థల ఎంపికలో శాస్త్రీయత పెరుగుతుంది. దీనివల్ల ప్రాజెక్టుల వ్యయం తగ్గడంతో పాటు, సరఫరా గొలుసు (supply chain) సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.

Historical Background

• అక్టోబర్ 2021: 16 మంత్రిత్వ శాఖలను సమన్వయం చేస్తూ 100 లక్షల కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో మౌలిక సదుపాయాల కల్పన కోసం 'పీఎం గతిశక్తి' ప్రారంభమైంది.
• సెప్టెంబర్ 2022: వస్తువుల రవాణా ఖర్చును తగ్గించే లక్ష్యంతో జాతీయ లాజిస్టిక్స్ విధానం (National Logistics Policy) అమలులోకి వచ్చింది.
• ఇప్పుడు పీఎం గతిశక్తిలోకి ప్రైవేట్ ఫిన్‌టెక్ డేటాను చేర్చడం అనేది ప్రభుత్వ పాలనలో తదుపరి తరం డిజిటల్ సంస్కరణగా చెప్పవచ్చు.

Previous Related Events

• లాజిస్టిక్స్ ప్లానింగ్ కోసం BISAG-N (గుజరాత్) అభివృద్ధి చేసిన 3D మ్యాపింగ్ టెక్నాలజీని గతిశక్తిలో వాడటం.
• ఏకీకృత లాజిస్టిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ ప్లాట్‌ఫారమ్ (ULIP) ను ప్రవేశపెట్టి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రవాణా డేటాను ఏకం చేయడం.
• రైల్వేలు, రోడ్లు మరియు పోర్టుల అనుసంధానానికి గతిశక్తి ద్వారా ఇప్పటికే 100కు పైగా మల్టీమోడల్ ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు ఇవ్వడం.

Static GK Connection

• Geographic Information System (GIS): భూమి ఉపరితలంపై ఉన్న స్థానాలకు సంబంధించిన డేటాను సేకరించడానికి, నిల్వ చేయడానికి మరియు విశ్లేషించడానికి ఉపయోగించే కంప్యూటర్ ఆధారిత సాధనం.
• మల్టీమోడల్ రవాణా (Multimodal Transport): వస్తువులను ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి చేర్చడానికి కనీసం రెండు వేర్వేరు రవాణా మార్గాలను (ఉదా: రైలు మరియు నౌక) ఉపయోగించడం.

India & World Comparison

ప్రపంచ బ్యాంక్ విడుదల చేసే 'లాజిస్టిక్స్ పెర్ఫార్మెన్స్ ఇండెక్స్ (LPI) - 2023' లో భారతదేశం 38వ స్థానంలో ఉంది. పీఎం గతిశక్తి మరియు ఇటువంటి డేటా ఇంటిగ్రేషన్ కార్యక్రమాల వల్ల సింగపూర్, జర్మనీ దేశాల తరహాలో భారత్ కూడా లాజిస్టిక్స్ విభాగంలో గ్లోబల్ లీడర్‌గా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

చంద్రయాన్-3 చంద్రునిపై ల్యాండ్ అయిన ఆగస్టు 23న 'జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం'గా భారత ప్రభుత్వం జరుపుకుంది. మొహాలీలోని సెమీకండక్టర్ లాబొరేటరీ (SCL) ఉపగ్రహాలు, లాంచ్ వెహికల్స్ కోసం ఫ్లైట్-గ్రేడ్ చిప్‌లను దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసింది. చంద్రయాన్-3 ల్యాండర్‌లోని ఇమేజింగ్ కెమెరా వ్యవస్థలకు SCL మొహాలీ తయారు చేసిన దేశీయ CMOS కెమెరా చిప్‌ను ఉపయోగించారు. సూర్యుడి అధ్యయనం కోసం ప్రయోగించిన ఆదిత్య-L1 మిషన్‌లో రేడియేషన్-హార్డెన్డ్ అనలాగ్-టు-డిజిటల్ కన్వర్టర్ (ADC) చిప్‌లను వాడారు.

ఇస్రో ప్రయోగించే రాకెట్లు, లాంచ్ వెహికల్స్‌లో ఆన్‌బోర్డ్ కంప్యూటింగ్ కోసం దేశీయ 'విక్రమ్-3201' ప్రాసెసర్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు. అంతరిక్షంలో ఉండే తీవ్రమైన రేడియేషన్, ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకునేలా SCL ఈ సెన్సార్లు మరియు కస్టమ్ ASICs లను డిజైన్ చేసింది. ఈ స్వదేశీ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ ప్రధానమంత్రి మోదీ కలల ప్రాజెక్టు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'లో కీలక భాగం.", 2024 జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం థీమ్: 'Touching Lives while Touching the Moon: India’s Space Saga'.",

ఈ స్వదేశీ చిప్‌ల తయారీకి 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM)' ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తోంది.", చంద్రయాన్-3 విజయంతో, చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువం సమీపంలో సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేసిన తొలి దేశంగా భారత్ అవతరించింది.", సెమీకండక్టర్ల కోసం తైవాన్, దక్షిణ కొరియా లాంటి దేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి వ్యూహాత్మక భద్రతను భారత్ పెంచుకుంటోంది.", భవిష్యత్తులో గగన్‌యాన్ మరియు 2035 నాటికి భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం ఏర్పాటులో ఈ స్వదేశీ చిప్‌ల పాత్ర అత్యంత కీలకం కానుంది.

What Happened

జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం సందర్భంగా, భారత ప్రభుత్వ ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) దేశీయ సెమీకండక్టర్ టెక్నాలజీ గురించి ఒక కీలక ప్రకటన చేసింది. చంద్రయాన్-3 మరియు ఆదిత్య-L1 వంటి చారిత్రాత్మక మిషన్లు విజయవంతం కావడంలో మొహాలీలోని సెమీకండక్టర్ లాబొరేటరీ (SCL) అభివృద్ధి చేసిన 'మేడ్ ఇన్ ఇండియా' చిప్‌లు ప్రధాన పాత్ర పోషించాయని వెల్లడించింది. అంతరిక్ష వాతావరణాన్ని తట్టుకునే ఈ ఫ్లైట్-గ్రేడ్ చిప్‌లు భారత సాంకేతిక స్వయంసమృద్ధికి నిదర్శనంగా నిలిచాయి.

When & Where

ఈ ప్రకటన 2026 ఆగస్టు 23న జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని విడుదలైంది. అంతరిక్ష ప్రయోగాలకు కేంద్రమైన ISRO కార్యకలాపాలు దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతుండగా, ఈ కీలకమైన చిప్‌ల రూపకల్పన మరియు తయారీ పంజాబ్‌లోని మొహాలీలో ఉన్న SCL (Semiconductor Laboratory) వద్ద జరిగింది.

Who Is Involved

• సెమీకండక్టర్ లాబొరేటరీ (SCL), మొహాలీ: అంతరిక్ష ప్రయోగాలకు అవసరమైన క్లిష్టమైన మరియు రేడియేషన్-హార్డెన్డ్ చిప్‌లను తయారు చేసే సంస్థ.
• ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (ISRO): దేశీయ చిప్‌లను ఉపయోగించి చంద్రయాన్-3, ఆదిత్య-L1 వంటి సంక్లిష్టమైన మిషన్లను విజయవంతంగా చేపట్టిన సంస్థ.
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ (DoS): అంతరిక్ష సంబంధిత కార్యకలాపాలను, ఇస్రోను పర్యవేక్షించే భారత ప్రభుత్వ విభాగం.
• కేంద్ర ప్రభుత్వం: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ విజన్ ద్వారా దేశంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సెమీకండక్టర్ రంగానికి భారీ ఆర్థిక ఊతాన్ని అందిస్తోంది.

How It Works

• డిజైన్ & ఆర్కిటెక్చర్: అంతరిక్షంలో ఉండే విపరీతమైన కాస్మిక్ రేడియేషన్, ఉష్ణోగ్రత మార్పుల వల్ల ఎలక్ట్రానిక్స్ కాలిపోకుండా, SCL శాస్త్రవేత్తలు 'రేడియేషన్-హార్డెన్డ్' (Radiation-hardened) డిజైన్లను రూపొందిస్తారు.
• ప్రత్యేక కెమెరాలు: చంద్రయాన్-3 ల్యాండర్‌లో అమర్చిన కస్టమ్ మేడ్ CMOS కెమెరా చిప్ చంద్రుని ఉపరితలం గురించి ఖచ్చితమైన విజువల్స్ మరియు సమాచారాన్ని భూమికి చేరవేసింది.

---

• సౌర అధ్యయనం: ఆదిత్య-L1 మిషన్‌లో ఉన్న అనలాగ్-టు-డిజిటల్ కన్వర్టర్ (ADC) చిప్‌లు, సూర్యుని నుండి వచ్చే సంక్లిష్టమైన అనలాగ్ సంకేతాలను ప్రాసెస్ చేసి డిజిటల్ డేటాగా మారుస్తాయి.
• ఆన్‌బోర్డ్ ప్రాసెసింగ్: రాకెట్లు మరియు లాంచ్ వెహికల్స్‌లో గమనాన్ని నియంత్రించడానికి మరియు సెన్సార్ డేటాను విశ్లేషించడానికి SCL అభివృద్ధి చేసిన 'విక్రమ్' (Vikram) ప్రాసెసర్‌ను ఉపయోగిస్తారు.

Why It Matters

• వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి (Strategic Autonomy): రక్షణ, అంతరిక్ష రంగాలకు వాడే కీలక ఎలక్ట్రానిక్స్ కోసం ఇతర దేశాలపై ఆధారపడటం జాతీయ భద్రతకు అత్యంత ప్రమాదకరం. స్వదేశీ చిప్‌లు ఈ రిస్క్‌ను తగ్గిస్తాయి.
• సాంకేతిక ఆధిపత్యం (Technology Sovereignty): చంద్రుని నుండి సూర్యుని వరకు ప్రయోగాలు చేయగల అతికొద్ది దేశాల సరసన భారత్ చేరడానికి ఈ దేశీయ పరిజ్ఞానం వెన్నెముకగా నిలిచింది (UPSC GS Paper 3 - S&T).
• ఆర్థిక ప్రయోజనాలు: విదేశాల నుండి ఖరీదైన హార్డ్‌వేర్ దిగుమతులను నివారించడం ద్వారా ప్రాజెక్టు వ్యయం తగ్గుతుంది మరియు దేశంలో హై-ఎండ్ ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.

Historical Background

• 1972: భారతదేశంలో మైక్రో-ఎలక్ట్రానిక్స్ అభివృద్ధి కోసం సెమీకండక్టర్ లాబొరేటరీ (SCL)ని స్థాపించారు. ఇది మొదట్లో వాణిజ్య చిప్‌లను కూడా తయారు చేసేది.
• 1989-1997: ఒక భారీ అగ్నిప్రమాదంలో SCL దెబ్బతిన్నప్పటికీ, 1997 నాటికి తిరిగి కోలుకుని ఇస్రో అవసరాల కోసం చిప్‌ల తయారీని ప్రారంభించింది.
• 2023: ఆగస్టు 23న చంద్రయాన్-3 విక్రమ్ ల్యాండర్ చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువం వద్ద విజయవంతంగా ల్యాండ్ అయింది, ఈ చారిత్రక ఘట్టాన్ని జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవంగా ప్రకటించారు.

Previous Related Events

• సెప్టెంబర్ 2023: లాగ్రాంజ్ పాయింట్ 1 (L1) నుండి సూర్యుని కరోనా మరియు సౌర గాలులను అధ్యయనం చేయడానికి ఇస్రో ఆదిత్య-L1 మిషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది.
• డిసెంబర్ 2021: సెమీకండక్టర్లు మరియు డిస్‌ప్లేల తయారీని దేశంలో ప్రోత్సహించడానికి రూ.76,000 కోట్లతో 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM)' కు కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.
• ఫిబ్రవరి 2026: దేశీయ ఐపీ మరియు ఆధునిక చిప్‌ల తయారీని మరింత వేగవంతం చేయడానికి కేంద్ర బడ్జెట్‌లో 1,000 కోట్ల రూపాయలతో ISM 2.0ను ప్రకటించారు.

Static GK Connection

• లగ్రాంజ్ పాయింట్ 1 (L1): ఇది భూమి మరియు సూర్యుని మధ్య గురుత్వాకర్షణ శక్తులు బ్యాలెన్స్ అయ్యే ప్రదేశం. ఇక్కడ ఆదిత్య-L1 ఉండటం వల్ల, గ్రహణాల ప్రభావం లేకుండా 24 గంటలూ సూర్యుడిని అబ్జర్వ్ చేయవచ్చు.
• చంద్రయాన్-3 ల్యాండింగ్ సైట్: చంద్రయాన్-3 ల్యాండర్ దిగిన ప్రదేశాన్ని అధికారికంగా 'శివ్ శక్తి పాయింట్' (Statio Shiv Shakti) అని పిలుస్తారు.

Future Impact

• భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం: 2035 నాటికి రోదసిలో భారతదేశం స్వంతంగా నిర్మించతలపెట్టిన 'భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం' (Bhartiya Antariksha Station) నిర్మాణంలో ఈ స్వదేశీ రేడియేషన్-హార్డెన్డ్ చిప్‌లు చాలా కీలకం.
• గగన్‌యాన్ (Gaganyaan): భారతీయులను అంతరిక్షంలోకి పంపే ప్రయోగంలో ఆస్ట్రోనాట్ల ప్రాణ రక్షణ వ్యవస్థలను (Life Support Systems) నడిపించడానికి ఖచ్చితమైన దేశీయ సెన్సార్లు, ప్రాసెసర్లు అవసరం.
• సెమీకండక్టర్ హబ్: ప్రభుత్వం చేపట్టిన ISM 2.0 ద్వారా 2030 నాటికి దేశీయ అవసరాల్లో 70% చిప్‌లను సొంతంగా తయారుచేసుకునే దిశగా భారత్ అడుగులు వేస్తోంది.

What Happened

17 ఆగస్టు 2026న మంగోలియాలో జరుగుతున్న UNCCD COP17 సదస్సులో భారతదేశం "గైడ్ టు గ్రాస్‌ల్యాండ్స్ అండ్ అదర్ ఓపెన్ నేచురల్ ఎకోసిస్టమ్స్ (ONEs)"ను విడుదల చేసింది. అడవులకే కాకుండా గడ్డిభూములు, ఎడారులు, రాతి పీఠభూములు వంటి పర్యావరణ వ్యవస్థలకు కూడా సమాన ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ మార్గదర్శక పత్రాన్ని రూపొందించారు. భూమి క్షీణతను నివారించే ప్రపంచ పోరాటంలో భారతదేశం తీసుకున్న అత్యంత కీలకమైన అడుగు ఇది.

When & Where

• తేదీ: 17 ఆగస్టు 2026.
• ప్రదేశం: ఉలాన్‌బాటర్ (Ulaanbaatar), మంగోలియా.
• నేపథ్యం: UNCCD (ఎడారీకరణపై పోరాడే ఐక్యరాజ్యసమితి సదస్సు) యొక్క 17వ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ పార్టీస్ (COP17) సమావేశం ఇక్కడ జరుగుతోంది.

Who Is Involved

• MoEF&CC (మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్, ఫారెస్ట్ అండ్ క్లైమేట్ చేంజ్): కేంద్ర మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ నేతృత్వంలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.
• ATREE (Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment): ఈ గైడ్‌ను ప్రచురించిన మరియు ఈవెంట్‌ను నిర్వహించిన ప్రధాన సంస్థ.
• IUCN (ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్): గైడ్ తయారీలో సహకరించిన అంతర్జాతీయ సంస్థ.
• CoE-SLM (సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఆన్ సస్టైనబుల్ ల్యాండ్ మేనేజ్‌మెంట్) & ICFRE (ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్రీ రీసెర్చ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్): పరిశోధనాత్మక సహకారం అందించిన సంస్థలు.

How It Works

• గుర్తింపు మరియు వర్గీకరణ: దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఓపెన్ పర్యావరణ వ్యవస్థలను (ఉదా: తెరాయ్, బన్నీ, దక్కన్ సవన్నాలు) భౌగోళికంగా మరియు పర్యావరణ పరంగా మ్యాపింగ్ చేయడం.
• జీవవైవిధ్య డాక్యుమెంటేషన్: ఆయా ప్రాంతాల్లో ఉండే వృక్ష, జంతు జాతులు మరియు స్థానిక గిరిజన సంఘాల (పాస్టోరలిజం) జీవన విధానాలను నమోదు చేయడం.
• శాస్త్రీయ నిర్వహణ (Science-based Management): ఫైర్ ఎకాలజీ మరియు కార్బన్ సీక్వెస్ట్రేషన్ (కార్బన్‌ను గ్రహించడం) విధానాలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా పర్యావరణ క్షీణతను అడ్డుకోవడం.
• పాలసీ రూపకల్పన: కేవలం "వేస్ట్‌ల్యాండ్స్" (బంజరు భూములు)గా భావించే ఈ ప్రాంతాలను పర్యావరణ వ్యవస్థలుగా గుర్తించి విధానపరమైన మార్పులు తీసుకురావడం.

Historical Background

• 1994: UNCCD (United Nations Convention to Combat Desertification) స్థాపన జరిగింది. ఇది రియో ఎర్త్ సమ్మిట్ (1992) నుండి ఉద్భవించిన మూడు ప్రధాన ఒప్పందాలలో ఒకటి.
• 2019: భారతదేశం న్యూఢిల్లీలో UNCCD COP14 కి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఇందులో 'న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్'ను ఆమోదించారు.
• 2021: ఐక్యరాజ్యసమితి దశాబ్దం ఫర్ ఎకోసిస్టమ్ రెస్టోరేషన్ (2021-2030) ప్రారంభమైంది, ఇందులో ఓపెన్ ఎకోసిస్టమ్స్ రక్షణ ఒక ముఖ్య భాగం.

---

Previous Related Events

• మే 2022: ఐవరీ కోస్ట్‌లోని అబిడ్జాన్‌లో UNCCD COP15 జరిగింది, ఇందులో భూమి పునరుద్ధరణ (Land Restoration) ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పారు.
• 2019 (COP14): 2030 నాటికి 26 మిలియన్ హెక్టార్ల క్షీణించిన భూమిని పునరుద్ధరిస్తామని భారతదేశం తన లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది.
• డిసెంబర్ 2023: దుబాయ్‌లో జరిగిన UNFCCC COP28 లో నేచర్-బేస్డ్ సొల్యూషన్స్ (NbS) కింద గడ్డిభూముల పరిరక్షణ గురించి చర్చించారు.

Static GK Connection

• బన్నీ గ్రాస్‌ల్యాండ్స్ (Banni Grasslands): గుజరాత్‌లోని కచ్ ప్రాంతంలో ఉండే ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గడ్డిభూములలో ఒకటి. ఇక్కడ మల్ధారి (Maldhari) గిరిజనులు నివసిస్తారు.
• ఆర్టికల్ 48A: రాజ్యాంగంలోని డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపుల్స్ (DPSP) కింద పర్యావరణం మరియు వన్యప్రాణుల రక్షణ గురించి ఈ ఆర్టికల్ స్పష్టం చేస్తుంది.
• తెరాయ్ ప్రాంతం (Terai): హిమాలయాల పాదాల వద్ద విస్తరించి ఉన్న తడి మరియు దట్టమైన గడ్డిభూములు, ఖడ్గమృగాలకు ప్రసిద్ధి.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా డెసర్టిఫికేషన్ సమస్య ఎక్కువగా ఆఫ్రికాలోని సహేల్ (Sahel) ప్రాంతంలో కనిపిస్తుంది. కానీ, గ్లోబల్ ల్యాండ్ ఔట్‌లుక్ నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలోని 30% భూభాగం ఏదో ఒక రకమైన క్షీణతకు గురవుతోంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల తరఫున భూమి పునరుద్ధరణ (LDN) టార్గెట్స్ నిర్దేశించుకున్న ప్రధాన దేశాల్లో భారత్ అగ్రగామిగా ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

• భారతదేశం తన మొదటి ONE (ఓపెన్ నేచురల్ ఎకోసిస్టమ్స్) గైడ్‌ను మంగోలియా (ఉలాన్‌బాటర్) లో జరిగిన UNCCD COP17 లో విడుదల చేసింది (17 ఆగస్టు 2026).
• ఈ గైడ్‌ను కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ ఆవిష్కరించారు.
• అటవీ భూములకు మాత్రమే కాకుండా పచ్చికబయళ్లు, రాతి పీఠభూములు మరియు ఎడారులకు ఈ గైడ్ ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.
• ఈ గైడ్ తయారీలో ATREE, IUCN, ICFRE, CoE-SLM సంస్థల భాగస్వామ్యం ఉంది.
• పర్యావరణ పరిరక్షణను నిర్దేశించే భారత రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 48A కు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.
• రాజస్థాన్‌లోని 'ఓరన్' లేదా 'గౌచర్' స్థానిక పరిరక్షణ భూములకు ఉదాహరణలు.
• భారతదేశ భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో హిమాలయన్ తెరాయ్, గుజరాత్ లోని బన్నీ గడ్డిభూములు మరియు దక్కన్ సవన్నాలు కీలకం.
• ల్యాండ్ డీగ్రేడేషన్ న్యూట్రాలిటీ (LDN) అనగా భూమి క్షీణతను సున్నాకి తీసుకురావడం.
• 2030 నాటికి 26 మిలియన్ హెక్టార్ల (Mha) భూమిని పునరుద్ధరించడం భారతదేశ లక్ష్యం (COP14 లో ప్రకటించారు).
• UNCCD అనేది డెసర్టిఫికేషన్‌ను నివారించడానికి ఉద్దేశించిన ఏకైక న్యాయపరమైన అంతర్జాతీయ ఒప్పందం (1994లో ఏర్పాటు).
• పాస్టోరలిజం (పశువుల పెంపకం) మరియు జీవనోపాధి ONE ప్రాంతాలపై తీవ్రంగా ఆధారపడి ఉంటాయి.
• గడ్డిభూములు అత్యుత్తమ కార్బన్ సింక్‌లుగా (కార్బన్ సీక్వెస్ట్రేషన్) పనిచేస్తాయి.
• వేస్ట్‌ల్యాండ్‌లుగా పిలువబడే ప్రాంతాలను సైన్స్ ఆధారిత పర్యావరణ వ్యవస్థలుగా మార్చడం దీని ఉద్దేశ్యం.
• బన్నీ గడ్డిభూములు (గుజరాత్) మల్ధారి కమ్యూనిటీ జీవనానికి ఆధారం.
• వాతావరణ మార్పులను అడ్డుకోవడంలో మరియు సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను (SDG 15 - Life on Land) సాధించడంలో ఇది కీలకం.

కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ఆగస్టు 17, 2026న స్మైల్ (SMILE) పథకం తాజా పురోగతి నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ పథకం యొక్క భిక్షాటన పునరావాస ఉప-పథకం (Sub-scheme) అధికారికంగా ఫిబ్రవరి 12, 2022న ప్రారంభించబడింది. స్మైల్ (SMILE) పూర్తి పేరు: Support for Marginalized Individuals for Livelihood and Enterprise. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే 'సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్' (Central Sector Scheme). దేశాన్ని భిక్షాటన రహితంగా మార్చేందుకు “భిక్షావృత్తి ముక్త్ భారత్” (BhikshaVrittiMukt Bharat) లక్ష్యంతో ఈ పథకం పనిచేస్తుంది. ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఆశ్రయం కల్పించేందుకు దేశవ్యాప్తంగా 17 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 23 గరిమా గృహాలను (Garima Grehs) ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.

గత మూడేళ్లలో గరిమా గృహాల ద్వారా మొత్తం 1,041 మంది ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ప్రభుత్వం విజయవంతంగా పునరావాసం కల్పించింది. నేషనల్ పోర్టల్ ఫర్ ట్రాన్స్‌జెండర్ పర్సన్స్ ద్వారా ఇప్పటివరకు 33,303 అధికారిక గుర్తింపు కార్డులు జారీ చేయబడ్డాయి. ఆయుష్మాన్ భారత్ కింద ఆరోగ్య బీమా కల్పించేందుకు నేషనల్ హెల్త్ అథారిటీ (NHA)తో ఒప్పందం కుదుర్చుకోగా, 147 PM-JAY కార్డులు జారీ అయ్యాయి.

స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ కింద 725 మంది ట్రాన్స్‌జెండర్లకు, ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ ప్రోగ్రామ్ కింద 150 మందికి శిక్షణ అందించారు. హైదరాబాద్‌లోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ పంచాయతీ రాజ్ (NIRDPR) సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ 2025లో ఈ పథకంపై థర్డ్-పార్టీ మూల్యాంకనం చేసింది. NIRDPR సిఫార్సుల మేరకు స్మైల్ పథకాన్ని 16వ ఆర్థిక సంఘం వ్యవధి (2026-27 నుండి 2030-31 వరకు) కొనసాగించేలా మార్గదర్శకాలు సవరించబడ్డాయి.

What Happened

కేంద్ర సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ఉపాంత వర్గాల సాధికారత కోసం ఉద్దేశించిన స్మైల్ (SMILE) పథకం అమలు తీరు, విజయాలను ఆగస్టు 17, 2026న ఒక పత్రికా ప్రకటన ద్వారా వివరించింది. యాచకులు, ట్రాన్స్‌జెండర్ల పునరావాసంలో ప్రభుత్వం సాధించిన ప్రగతిని ప్రస్తావించడంతో పాటు, పథకాన్ని 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సుల మేరకు 2030-31 వరకు పొడిగిస్తున్నట్లు అధికారికంగా ప్రకటించింది.

When & Where

ఈ సమాచారాన్ని భారత ప్రభుత్వ ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ఆగస్టు 17, 2026న న్యూఢిల్లీ నుండి విడుదల చేసింది. ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా అమలవుతోంది, ప్రత్యేకించి 17 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ట్రాన్స్‌జెండర్ల కోసం ఏర్పాటు చేసిన గరిమా గృహాలు (Garima Grehs) క్రియాశీలకంగా పనిచేస్తున్నాయి.

Who Is Involved

• సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (MoSJE): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ. నిధులు మరియు సమగ్ర ప్రణాళికను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• నేషనల్ హెల్త్ అథారిటీ (NHA): ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఆయుష్మాన్ భారత్ (PM-JAY) కార్డులు అందించేందుకు MoSJE తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రభుత్వాలు మరియు స్థానిక సంస్థలు (ULBs): క్షేత్రస్థాయిలో భిక్షాటన చేసేవారిని గుర్తించి పునరావాసం కల్పించడంలో అమలు సంస్థలుగా పనిచేస్తున్నాయి.
• NIRDPR, హైదరాబాద్: పథకం అమలుపై సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ 2025లో స్వతంత్ర మూల్యాంకనం చేసిన సంస్థ.

How It Works

• దశ 1 (గుర్తింపు): స్థానిక సంస్థలు మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థల (NGOs) సహాయంతో భిక్షాటన చేసేవారిని, నిరాశ్రయులైన ట్రాన్స్‌జెండర్లను గుర్తిస్తారు.

• దశ 2 (ప్రాథమిక సహాయం): వీరికి గరిమా గృహాలు లేదా పునరావాస కేంద్రాలలో ఆశ్రయం, వైద్య సదుపాయాలు మరియు కౌన్సెలింగ్ అందిస్తారు.

• దశ 3 (సాధికారత): నేషనల్ పోర్టల్ ద్వారా ట్రాన్స్‌జెండర్లకు గుర్తింపు కార్డులు జారీ చేస్తారు. ఆయుష్మాన్ భారత్ ద్వారా ఆరోగ్య రక్షణ కల్పిస్తారు.

• దశ 4 (స్వయం ఉపాధి): లబ్ధిదారులకు వృత్తి నైపుణ్య (Skill Development) శిక్షణ మరియు ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ శిక్షణ అందించి, వారు సమాజంలో గౌరవప్రదంగా జీవించేలా జీవనోపాధి కల్పిస్తారు.

Why It Matters

ఈ పథకం పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా చాలా ముఖ్యం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 హామీ ఇస్తున్న "గౌరవప్రదంగా జీవించే హక్కు"ను ఉపాంత వర్గాలకు అందించడం ఈ పథకం ఉద్దేశం. అట్టడుగున ఉన్న ట్రాన్స్‌జెండర్లు, యాచకులను ప్రధాన స్రవంతిలో కలపడం ద్వారా సమ్మిళిత అభివృద్ధిని (Inclusive Growth) సాధించవచ్చు.

Historical Background

• 2014: NALSA vs Union of India కేసులో సుప్రీంకోర్టు ట్రాన్స్‌జెండర్లను 'మూడవ లింగం' (Third Gender) గా గుర్తించింది.
• 2019: ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల (హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టం, 2019 ఆమోదించబడింది.
• 2021: యాచకులు మరియు ట్రాన్స్‌జెండర్ల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం స్మైల్ (SMILE) పథకాన్ని ప్రతిపాదించింది.

Previous Related Events

• నవంబర్ 2020: ట్రాన్స్‌జెండర్ల కోసం 'నేషనల్ పోర్టల్ ఫర్ ట్రాన్స్‌జెండర్ పర్సన్స్' ను ప్రభుత్వం ఆవిష్కరించింది.
• ఆగస్టు 2022: ఆయుష్మాన్ భారత్ యోజన (AB PM-JAY) కింద ట్రాన్స్‌జెండర్లకు సమగ్ర ఆరోగ్య బీమా అందించే ప్యాకేజీ ప్రారంభించబడింది.
• అక్టోబర్ 2025: హైదరాబాద్ లోని NIRDPR స్మైల్ పథకం పనితీరుపై సమగ్ర మూల్యాంకన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 14 & 15: చట్టం ముందు అందరూ సమానులే మరియు లింగం ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదు (ట్రాన్స్‌జెండర్లకు రక్షణ).
• ఆదేశిక సూత్రాలు (ఆర్టికల్ 39): పౌరులందరికీ తగిన జీవనోపాధి సాధించే హక్కును రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తోంది. స్మైల్ పథకం దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.

నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE) 17 ఆగస్టు 2026న కొలకత్తాలో 'కౌశల్ మంథన్' సదస్సును నిర్వహించింది. ఈ సదస్సుకు కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర హోదా) శ్రీ జయంత్ చౌదరి అధ్యక్షత వహించారు. పశ్చిమ బెంగాల్, గుజరాత్, ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా సహా పలు రాష్ట్రాల మంత్రులు ఇందులో పాల్గొన్నారు. ITIల ఆధునికీకరణ కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 'PM-SETU' (Pradhan Mantri Skilling and Employability Transformation through Upgraded ITIs) పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

PM-SETU పథకం కింద నైపుణ్య కేంద్రాలను హబ్-అండ్-స్పోక్ (Hub and Spoke) విధానంలో అభివృద్ధి చేయనున్నారు. AI నైపుణ్యాల కోసం ఉద్దేశించిన SOAR (Skilling for AI Readiness) కింద 16 జూలై 2026 నాటికి 2.10 లక్షల మంది యువత నమోదు చేసుకున్నారు.ఈ విదేశీ శిక్షణా కార్యక్రమానికి దేశంలోనే తొలిసారిగా సోషల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (Social Stock Exchange) ద్వారా నిధులు సమకూరుస్తారు.

నైపుణ్యాభివృద్ధి విధానాలు ఉమ్మడి జాతీయ ప్రమాణాలతో ఉండాలని మంత్రులు తీర్మానించారు. జిల్లా స్థాయి నైపుణ్య కమిటీల (District Skill Committees) ద్వారా వికేంద్రీకృత ప్రణాళికను అమలు చేయాలని నిర్ణయించారు. వోకేషనల్ విద్య మరియు ప్రధాన స్రవంతి విద్యను ఏకీకృతం చేయడం ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు పెంచాలని నొక్కి చెప్పారు. అంతర్జాతీయ వలసల కోసం నైపుణ్యం మరియు పోస్ట్-ప్లేస్‌మెంట్ మద్దతు కోసం ఏకీకృత ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ప్రతిపాదించారు.

What Happened

కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE) ఆధ్వర్యంలో 17 ఆగస్టు 2026న కొలకత్తాలో 'కౌశల్ మంథన్' అనే ప్రాంతీయ సదస్సు జరిగింది. పారిశ్రామిక అవసరాలకు అనుగుణంగా యువతకు నైపుణ్యాలు అందించేందుకు కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయాన్ని మెరుగుపరచడమే ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం. PM-SETU పథకం అమలు, ఐటీఐల మార్పు, విదేశీ ఉపాధి అవకాశాలు ఇందులో ప్రధాన చర్చనీయాంశాలు.

When & Where

ఈ సదస్సు 17 ఆగస్టు 2026 తేదీన పశ్చిమ బెంగాల్ రాజధాని కొలకత్తాలో జరిగింది. తూర్పు మరియు పశ్చిమ భారత రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యంతో ప్రాంతీయ స్థాయిలో ఈ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

Who Is Involved

• శ్రీ జయంత్ చౌదరి: కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు విద్యా శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర హోదా), సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు.
• రాష్ట్రాల మంత్రులు: పశ్చిమ బెంగాల్, గుజరాత్, ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా, గోవా, జార్ఖండ్ రాష్ట్రాలకు చెందిన నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రులు.

---

How It Works

• హబ్-అండ్-స్పోక్ మోడల్: PM-SETU పథకం ద్వారా ప్రధాన ITIలను 'హబ్'లుగా మరియు చిన్న ITIలను 'స్పోక్స్'గా విభజించి, అత్యాధునిక ల్యాబ్‌లు మరియు శిక్షకులను పంచుకుంటారు.
• బ్లెండెడ్ ఫైనాన్సింగ్: మధ్యప్రదేశ్ ప్రాజెక్టుకు లబ్ధిదారుల వాటా, సోషల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ద్వారా సమీకరించిన గ్రాంట్లు మరియు ప్రభుత్వ నిధులను కలిపి ఉపయోగిస్తారు.
• జిల్లా స్థాయి ప్రణాళిక: జిల్లా నైపుణ్యాభివృద్ధి కమిటీలు (DSCలు) స్థానిక పరిశ్రమల డిమాండ్ మరియు ఉద్యోగ అవకాశాలకు అనుగుణంగా యాక్షన్ ప్లాన్‌లను రూపొందిస్తాయి.
• విదేశీ వలసల ఫ్రేమ్‌వర్క్: జర్మనీ, జపాన్ వంటి దేశాల కోసం భాషా శిక్షణ, నైతిక నియామక ప్రక్రియ మరియు పోస్ట్-ప్లేస్‌మెంట్ మద్దతు కోసం కచ్చితమైన ప్రణాళికను అమలు చేస్తారు.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం: MSME క్లస్టర్లు మరియు ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్లలో యువతకు ఉపాధి కల్పించడం ద్వారా ఆర్థిక వృద్ధి రేటు పెరుగుతుంది.
• విధాన ప్రాముఖ్యత: ప్రధాన స్రవంతి విద్యా విధానాన్ని, వృత్తి విద్యా (Vocational Education) విధానాన్ని ఏకీకృతం చేయడం జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) లక్ష్యాలను సాధించడానికి కీలకం.
• సామాజిక ప్రభావం: వెనుకబడిన వర్గాలకు, గ్రామీణ యువతకు గ్లోబల్ అవకాశాలను (జపాన్, జర్మనీ లాంటి దేశాల్లో) కల్పించడం వారి జీవన ప్రమాణాలను పెంచుతుంది.

Historical Background

• 📌 1950లో దేశంలో పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థల (ITIs) స్థాపన కోసం క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) ప్రారంభమైంది.
• 📌 2008లో నేషనల్ స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (NSDC) ని పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో స్థాపించారు.
• 📌 2015లో ప్రతిష్టాత్మక 'స్కిల్ ఇండియా మిషన్' ప్రారంభించబడింది, యువత నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం దీని లక్ష్యం.

Previous Related Events

• 📌 జూలై 2023లో ప్రధాని మోదీ చేతుల మీదుగా సాంప్రదాయ చేతివృత్తుల వారి కోసం 'పీఎం విశ్వకర్మ పథకం' ప్రారంభమైంది.
• 📌 కేంద్ర బడ్జెట్ 2024-25లో యువత ఉపాధి కోసం ఐదు ప్రత్యేక స్కీమ్‌లను (PM's package for employment) కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
• 📌 జూలై 15, 2026న ప్రపంచ యువజన నైపుణ్య దినోత్సవం సందర్భంగా నైపుణ్యాభివృద్ధిలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) పాత్రపై దేశవ్యాప్తంగా కార్యక్రమాలు జరిగాయి.

Static GK Connection

• ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List): భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో 'వృత్తి శిక్షణ మరియు సాంకేతిక విద్య' ఉమ్మడి జాబితా (ఎంట్రీ 25) పరిధిలోకి వస్తాయి, అందుకే కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల సమన్వయం అవసరం.
• ఆర్టికల్ 41 (DPSP): పని హక్కు మరియు విద్య హక్కును కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత అని ఆదేశిక సూత్రాలు తెలుపుతున్నాయి, దీనికి నైపుణ్యాభివృద్ధి పథకాలు మద్దతు ఇస్తాయి.

India & World Comparison

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ జనాభాను (Demographic Dividend) కలిగి ఉంది, కానీ నైపుణ్యం కలిగిన వర్క్‌ఫోర్స్ కేవలం 5-10% మాత్రమే ఉండగా, దక్షిణ కొరియా (96%), జపాన్ (80%), జర్మనీ (75%) వంటి దేశాలు చాలా ముందున్నాయి. దీనిని అధిగమించడానికే జర్మనీ, జపాన్ వంటి దేశాలకు స్కిల్డ్ వర్కర్లను పంపే అంతర్జాతీయ కదలిక (Global Mobility) విధానాలపై భారత్ దృష్టి సారించింది.

కేంద్ర మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ అధికారులతో 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞను చేయించారు. ఈ కార్యక్రమం ఆగస్టు 18, 2026న న్యూఢిల్లీలోని పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI) లో జరిగింది. వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. వికసిత్ భారత్ 2047 దిశగా వ్యవసాయ, గ్రామీణాభివృద్ధి రంగాలకు రోడ్‌మ్యాప్ రూపొందించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారత కోసం ఉద్దేశించిన 'లఖ్‌పతి దీదీ' కార్యక్రమం విస్తరణపై ఇందులో ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు.

ప్రగతిశీల రైతులు, లఖ్‌పతి దీదీలు, వ్యవసాయ ఎగుమతిదారులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసర్లు ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములయ్యారు. రైతులు మరియు గ్రామీణ వర్గాల ప్రయోజనాలకు సంబంధించి కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోవడం ఈ కార్యక్రమ అజెండాలో భాగం. కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన (DAY-NRLM) కింద లఖ్‌పతి దీదీ పథకాన్ని అమలు చేస్తోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (రాష్ట్ర జాబితా, ఎంట్రీ 14) ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని అంశం. వికసిత్ భారత్ 2047 అనేది భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి 100 సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే నాటికి దేశాన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా మార్చే లక్ష్యం.

గ్రామీణ మహిళలు స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా సంవత్సరానికి కనీసం రూ.1 లక్ష ఆదాయం సంపాదించేలా చేయడం లఖ్‌పతి దీదీ పథకం లక్ష్యం. వ్యవసాయ ఆధారిత ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడానికి మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రభుత్వం ఈ కార్యక్రమం ద్వారా నిర్ణయించింది.

What Happened

కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' పేరుతో ఒక ప్రతిజ్ఞ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమంలో వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల ఉన్నతాధికారులు పాల్గొన్నారు. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత లాభసాటిగా మార్చడానికి మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి అధికారులంతా చిత్తశుద్ధితో పనిచేయాలని ఈ సందర్భంగా ప్రతిజ్ఞ చేశారు. రైతులు, మహిళల అభ్యున్నతే ధ్యేయంగా ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 ఆగస్టు 18 (మంగళవారం) మధ్యాహ్నం 2:30 గంటలకు న్యూఢిల్లీలోని పూసా క్యాంపస్ (ICAR-IARI) లో జరిగింది. పూసా క్యాంపస్ భారతదేశంలోనే అత్యున్నత వ్యవసాయ పరిశోధనా సంస్థలకు కేంద్రంగా ఉంది, కాబట్టి ఈ వేదికను ఎంచుకోవడం వ్యవసాయాభివృద్ధి పట్ల ప్రభుత్వ దృష్టిని సూచిస్తుంది.

Who Is Involved

• శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్: కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి (కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించారు).
• వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు: వ్యవసాయ రంగ విధానాల రూపకల్పన మరియు అమలు కోసం.
• గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు: లఖ్‌పతి దీదీ లాంటి గ్రామీణ పథకాల సమన్వయం కోసం.
• లఖ్‌పతి దీదీలు: స్వయం సహాయక బృందాల ద్వారా ఆర్థిక స్వావలంబన సాధించిన గ్రామీణ మహిళలు.

How It Works

• ముందుగా, కేంద్ర మంత్రి ఆధ్వర్యంలో రెండు మంత్రిత్వ శాఖల అధికారులు కలిసికట్టుగా పనిచేయడానికి 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
• వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్య సాధన కోసం వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి రంగాలకు ఒక స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్‌ను రూపొందించడంపై చర్చలు జరిగాయి.
• లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమాన్ని దేశవ్యాప్తంగా మరింత మంది మహిళలకు విస్తరించడానికి అవసరమైన కార్యాచరణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు.

---

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: వ్యవసాయం మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాల అనుసంధానం ద్వారా రైతుల ఆదాయం పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తుంది.
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత: లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం విస్తరణ ద్వారా గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారత సాధ్యమవుతుంది, ఇది యూపీఎస్సీ (GS Paper 2 - Social Justice) సిలబస్‌కు నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
• విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం పెరగడం వల్ల ప్రభుత్వ పథకాల అమలు క్షేత్రస్థాయిలో మరింత సమర్థవంతంగా జరుగుతుంది.

Historical Background

• 2014-2015: గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారత కోసం దీన్‌దయాల్ అంత్యోదయ యోజన-జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (DAY-NRLM) ప్రారంభించబడింది.
• 2023: స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా 2 కోట్ల మంది మహిళలను సంవత్సరానికి కనీసం లక్ష రూపాయలు సంపాదించేలా చేయడానికి 'లఖ్‌పతి దీదీ' పథకాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు.
• 2024: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో లఖ్‌పతి దీదీ లక్ష్యాన్ని 2 కోట్ల నుండి 3 కోట్లకు పెంచుతూ ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకుంది.

Previous Related Events

• ఆగస్టు 2023: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో ప్రధానమంత్రి మొదటిసారిగా లఖ్‌పతి దీదీ పథకాన్ని దేశానికి పరిచయం చేశారు.
• ఫిబ్రవరి 2024: మధ్యంతర బడ్జెట్‌లో మహిళా సాధికారత, వ్యవసాయ రంగాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రభుత్వం అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.
• జూన్ 2024: కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత, వ్యవసాయ రంగంపై తొలి క్యాబినెట్ నిర్ణయాలు తీసుకుని, రైతుల సంక్షేమానికి పెద్దపీట వేశారు.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 14) లో ఉంది. అయితే, గ్రామీణాభివృద్ధి కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 282 కింద రాష్ట్రాలకు నిధులు మంజూరు చేస్తుంది.
• ఆర్థిక భావన: 'ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్' (Food Processing) అనేది ఫార్వర్డ్ మరియు బ్యాక్‌వర్డ్ లింకేజీలను మెరుగుపరిచి వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువను పెంచే (Value Addition) ఒక కీలకమైన ఆర్థిక ప్రక్రియ.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక వ్యవసాయ భూమి ఉన్న దేశాల్లో భారతదేశం ఒకటి. కానీ ఉత్పాదకత, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ స్థాయిలలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే వెనుకబడి ఉంది (భారత్‌లో కేవలం 10% లోపే వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ప్రాసెస్ చేయబడుతున్నాయి). అమెరికా, యూరప్ దేశాల్లో వ్యవసాయ ఎగుమతులు మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ స్థాయిలు 60-70% పైగా ఉన్నాయి. వికసిత్ భారత్ 2047 ద్వారా ఆ స్థాయికి చేరుకోవాలని భారత్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• రాబోయే సంవత్సరాల్లో 3 కోట్ల మంది మహిళలు 'లఖ్‌పతి దీదీ'లుగా మారే ప్రక్రియ వేగవంతం అవుతుంది.
• 'సప్త ధారా ఆఫ్ శక్తి' ద్వారా రెండు కీలక మంత్రిత్వ శాఖల (వ్యవసాయ, గ్రామీణాభివృద్ధి) మధ్య విధానపరమైన సమన్వయం పెరుగుతుంది.
• వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు పెరగడంతో పాటు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగంలో కొత్త పెట్టుబడులు వస్తాయి, ఇది గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరుస్తుంది.

ఆగస్టు 20, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి కె. అచ్చెన్నాయుడు అన్నదాత సుఖీభవ పథకం నిధుల విడుదలను ప్రకటించారు. అన్నదాత సుఖీభవ-పీఎం కిసాన్ పథకం కింద రైతుల ఖాతాల్లో మొత్తం రూ. 14,664 కోట్లు జమ అయ్యాయి. ఈ మొత్తం నిధుల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వాటా రూ. 8,903 కోట్లుగా ఉంది. ఈ నిధుల్లో కేంద్ర ప్రభుత్వ వాటా (పీఎం కిసాన్ కింద) రూ. 5,761 కోట్లు.

అన్నదాత సుఖీభవ-పీఎం కిసాన్ పథకం కింద అర్హులైన ప్రతి రైతుకు సంవత్సరానికి రూ. 20,000 ఆర్థిక సాయం అందుతుంది. ఈ పథకం కింద రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సుమారు 47 లక్షల మంది రైతులకు లబ్ధి చేకూరుతోందని ప్రభుత్వం తెలిపింది. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం (Agriculture) రాష్ట్ర జాబితా (State List)లోని అంశం. ఏపీలో మొత్తం 1,231 ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు (PHC) ఉండగా, వాటిలో 1,143 సొంత భవనాల్లో పనిచేస్తున్నట్లు ఆరోగ్య మంత్రి సత్య కుమార్ యాదవ్ తెలిపారు.

రాష్ట్రంలోని 560 పట్టణ ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల్లో (UPHC) 175 కేంద్రాలు ప్రభుత్వ భవనాల్లో నడుస్తున్నాయి. బీసీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి ఎస్. సవిత తెలిపిన ప్రకారం, గత రెండేళ్లలో కాపు కార్పొరేషన్ ద్వారా 56.5 లక్షల మందికి రూ. 11,286 కోట్లు అందించారు. కొత్త పీపీపీ (PPP) మార్గదర్శకాల కింద నూతన జిల్లా కలెక్టరేట్ల నిర్మాణ డిజైన్లను ప్రభుత్వం సమీక్షిస్తోందని ఆర్ అండ్ బీ మంత్రి బి.సి. జనార్దన్ రెడ్డి తెలిపారు. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా భీమవరం కలెక్టరేట్ భవన నిర్మాణ ప్రణాళిక సిద్ధమైందని సభలో ప్రకటించారు. నాలుగు రోజుల ఏపీ అసెంబ్లీ సమావేశాల్లో మొత్తం 12 బిల్లులు ప్రవేశపెట్టగా, అవన్నీ ఏకగ్రీవంగా ఆమోదం పొందాయి.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సమావేశాల్లో రాష్ట్ర మంత్రులు వివిధ శాఖల పురోగతిని, సంక్షేమ పథకాల అమలును వివరించారు. ప్రధానంగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి కె. అచ్చెన్నాయుడు మాట్లాడుతూ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 'అన్నదాత సుఖీభవ-పీఎం కిసాన్' పథకం కింద రైతుల అకౌంట్లలో రూ. 14,664 కోట్లను నేరుగా జమ చేసినట్లు స్పష్టం చేశారు. అలాగే ఆరోగ్య, బీసీ సంక్షేమ, మరియు ఆర్ అండ్ బీ మంత్రులు తమ శాఖలకు సంబంధించిన అభివృద్ధి పనుల గణాంకాలను సభ ముందు ఉంచారు.

When & Where

ఈ ప్రకటనలు 2026 ఆగస్టు 20న అమరావతిలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ (Assembly) సమావేశాల్లో జరిగాయి. నాలుగు రోజుల పాటు జరిగిన ఈ అసెంబ్లీ వర్షాకాల సమావేశాలను స్పీకర్ సి. అయ్యన్నపాత్రుడు నిరవధికంగా వాయిదా వేశారు.

Who Is Involved

• కె. అచ్చెన్నాయుడు: ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి (అన్నదాత సుఖీభవ నిధుల వివరాలు వెల్లడించారు).
• బి.సి. జనార్దన్ రెడ్డి: రోడ్లు మరియు భవనాల శాఖ మంత్రి (కొత్త కలెక్టరేట్ల నిర్మాణ డిజైన్ల గురించి మాట్లాడారు).
• సి. అయ్యన్నపాత్రుడు: ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ (బిల్లుల ఆమోదంపై ప్రకటన చేశారు).
• లబ్ధిదారులు: 47 లక్షల మంది రైతులు మరియు 56.5 లక్షల మంది కాపు కార్పొరేషన్ లబ్ధిదారులు.

How It Works

1. లబ్ధిదారుల గుర్తింపు: భూమి రికార్డుల ఆధారంగా అర్హులైన రైతులను రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ గుర్తిస్తుంది.
2. కేంద్ర - రాష్ట్ర భాగస్వామ్యం: పీఎం-కిసాన్ కింద కేంద్రం అందించే నిధులకు (రూ. 6,000), రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన వంతు నిధులను (రూ. 14,000) జత చేసి మొత్తం రూ. 20,000 ను నిర్ధారిస్తుంది.
3. డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): గుర్తించిన లబ్ధిదారుల ఆధార్ అనుసంధానిత బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి నేరుగా (DBT పద్ధతిలో) నిధులను బదిలీ చేస్తారు. ఇక్కడ మధ్యవర్తుల ప్రమేయం ఉండదు.
4. విడతల వారీ పంపిణీ: ఈ మొత్తం ఒకేసారి కాకుండా పంట కాలాల అవసరాలకనుగుణంగా విడతల వారీగా రైతుల ఖాతాల్లో జమ చేయబడుతుంది.

Why It Matters

• ఎకనామిక్ ఇంపాక్ట్: రైతులకు పెట్టుబడి సాయం అందడం వల్ల వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది, మరియు రైతుల రుణాలు, ప్రైవేటు వడ్డీ వ్యాపారులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
• గవర్నెన్స్ (GS Paper 2): పారదర్శకమైన DBT విధానం ద్వారా రూ. 14,664 కోట్లను పంపిణీ చేయడం సుపరిపాలనకు (Good Governance) నిదర్శనం.
• రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ స్టేట్ పాలసీ (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 48 ప్రకారం వ్యవసాయాన్ని ఆధునీకరించి అభివృద్ధి చేయడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. ఆర్టికల్ 38 ప్రకారం ప్రజల సంక్షేమాన్ని పెంపొందించడం కూడా ఇందులో భాగం.

Historical Background

• 2019: కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ప్రధానమంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి (PM-KISAN)'ను ప్రారంభించింది, దీని ద్వారా ఏడాదికి రూ. 6,000 ఇస్తున్నారు.
• 2019 కి ముందు: ఆంధ్రప్రదేశ్ లో గత టీడీపీ ప్రభుత్వం 'అన్నదాత సుఖీభవ' పేరిట రైతులకు ఆర్థిక సాయం అందించింది.
• 2019-2024 మధ్య: వైసీపీ ప్రభుత్వం 'వైఎస్సార్ రైతు భరోసా-పీఎం కిసాన్' పేరుతో సంవత్సరానికి రూ. 13,500 అందించింది.
• ప్రస్తుతం: 2024 ఎన్నికల మేనిఫెస్టో (సూపర్ సిక్స్) హామీ మేరకు టీడీపీ కూటమి ప్రభుత్వం తిరిగి 'అన్నదాత సుఖీభవ-పీఎం కిసాన్' కింద సంవత్సరానికి రూ. 20,000 కు పెంచి ఇస్తోంది.

Previous Related Events

• జూన్ 2026: ఏపీ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు ఖరీఫ్ సీజన్ కు సంబంధించి రూ. 3,125 కోట్లను తొలి విడతగా (ఒక్కో రైతుకు రూ. 7,000) విడుదల చేశారు.
• జులై 2025: పీఎం కిసాన్-అన్నదాత సుఖీభవ నిధులను పంపిణీ చేయడానికి రైతులు ఈ-కేవైసీ (e-KYC) పూర్తి చేసుకోవాలని ప్రభుత్వం మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది.

Static GK Connection

• పీఎం-కిసాన్ (PM-KISAN): ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ (Central Sector Scheme). కానీ అన్నదాత సుఖీభవ అనేది సెంట్రల్+స్టేట్ ఫండ్స్ కలిపి ఇచ్చే ఉమ్మడి మోడల్.
• DBT (Direct Benefit Transfer): కేంద్ర ప్రభుత్వ సబ్సిడీలను లబ్ధిదారుల ఖాతాలకు నేరుగా చేరవేసే విధానం. దీనిని మొదట 2013 జనవరి 1న ప్రవేశపెట్టారు. JAM త్రయం (Jan Dhan, Aadhaar, Mobile) దీనికి పునాది.

India & World Comparison

భారతదేశంలో వ్యవసాయం ఎక్కువగా వర్షాధారమైనది మరియు సన్నకారు రైతులు ఎక్కువగా ఉన్నందున డైరెక్ట్ ఇన్కమ్ సపోర్ట్ (Direct Income Support) పథకాలు (తెలంగాణలో రైతుబంధు, ఏపీలో అన్నదాత సుఖీభవ, కేంద్రంలో పీఎం కిసాన్) అత్యంత కీలకం. అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్ దేశాలలో వ్యవసాయ రాయితీలను మార్కెట్ ధరల స్థిరీకరణ రూపంలో ఇస్తారు, కానీ భారత్ లో పెట్టుబడి సాయం రూపంలో ఇస్తున్నారు.

Future Impact

• డిజిటలైజేషన్: ప్రతి రైతు ఈ-కేవైసీ చేసుకోవడం వల్ల భవిష్యత్తులో నకిలీ లబ్ధిదారుల ఏరివేత మరింత పకడ్బందీగా జరుగుతుంది.
• మౌలిక సదుపాయాలు: ఆరోగ్య శాఖ చెబుతున్నట్లుగా పీహెచ్‌సీల భవన నిర్మాణాలు పూర్తయితే గ్రామీణ ఆరోగ్య సూచికలు (MMR, IMR) మెరుగుపడతాయి.
• కొత్త కలెక్టరేట్లు: పీపీపీ విధానంలో నూతన కలెక్టరేట్ల నిర్మాణాలు పూర్తయితే జిల్లా పరిపాలన మరింత పారదర్శకంగా, వేగవంతంగా మారుతుంది.

ఆగస్టు 2026లో 123 పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో మౌలిక వసతుల కోసం AP ప్రభుత్వం ₹7,469.46 కోట్ల HAM ప్రాజెక్టును ఆమోదించింది. మొత్తం నిధుల్లో ₹4,655.82 కోట్లను ప్రత్యేకంగా పట్టణ రహదారులు మరియు మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థల కోసమే కేటాయించారు. రాష్ట్ర మున్సిపల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అండ్ అర్బన్ డెవలప్‌మెంట్ (MA&UD) శాఖ ఈ బృహత్తర ప్రాజెక్టుకు నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది. ఈ ప్రాజెక్టు రాజ్యాంగంలోని 74వ సవరణ చట్టం (ఆర్టికల్ 243W) కింద పట్టణ స్థానిక సంస్థల అభివృద్ధిని ప్రతిబింబిస్తుంది. హైబ్రిడ్ యాన్యుటీ మోడల్ (HAM) విధానాన్ని మొదటిసారిగా 2016లో జాతీయ రహదారుల ప్రాజెక్టుల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.

పట్టణ స్థానిక సంస్థల (ULBs) విధులు మరియు అధికారాలు భారత రాజ్యాంగంలోని 12వ షెడ్యూల్ కింద పొందుపరచబడ్డాయి. ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదించిన 'స్వర్ణాంధ్ర 2047' విజన్‌లో భాగంగా ఈ ₹40,743 కోట్ల భారీ పట్టణ అభివృద్ధి ప్రణాళిక రూపొందించబడింది. పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో (SDG 11 - Sustainable Cities) భారత్ ప్రపంచ స్థాయి ప్రమాణాలను చేరుకునే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.

గ్యాప్ అసెస్‌మెంట్ నివేదికల ప్రకారం ఈ ప్రాజెక్టు కింద రాష్ట్రంలో 4,388 కిలోమీటర్ల పొడవైన రహదారుల గ్యాప్‌ను పూరించనున్నారు. అమృత్ 2.0 (AMRUT 2.0), AIIB మరియు UIDF నిధుల ద్వారా కూడా ఈ సమీకృత మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూరుస్తున్నారు. కాపిటల్ వర్క్స్ కోసం ₹5,500 కోట్లు మరియు 10 సంవత్సరాల వడ్డీ చెల్లింపు కోసం ₹1,969.46 కోట్లు క్యాబినెట్ ఆమోదించింది.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ ఆగస్టు 19, 2026న G.O.Rt.No.1067 ద్వారా ₹7,469.46 కోట్ల భారీ పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుకు అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపింది. ఈ ప్రాజెక్టు హైబ్రిడ్ యాన్యుటీ మోడల్ (HAM) విధానంలో అమలు చేయబడుతుంది. దీని కింద రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న 123 పట్టణ స్థానిక సంస్థలలో (ULBs) రోడ్లు, అండర్ గ్రౌండ్ డ్రైనేజీలు, పార్కులు, సెంట్రల్ మీడియన్లు మరియు వీధి దీపాలను అభివృద్ధి చేయనున్నారు.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు ఆమోదం ఆగస్టు 2026లో అమరావతిలో జరిగింది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని మొత్తం 123 పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు (మున్సిపాలిటీలు మరియు కార్పొరేషన్లు) వర్తిస్తుంది, అయితే CRDA పరిధిలో జరుగుతున్న ₹80,000 కోట్ల ప్రాజెక్టులు ఇందులో చేర్చబడలేదు.

Who Is Involved

• ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: నిధుల ఆమోదం మరియు 'స్వర్ణాంధ్ర 2047' లక్ష్యాల నిర్దేశం.
• మున్సిపల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అండ్ అర్బన్ డెవలప్‌మెంట్ (MA&UD): మంత్రి పి. నారాయణ మరియు ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ ఎస్. సురేష్ కుమార్ ఆధ్వర్యంలో ప్రాజెక్టు పర్యవేక్షణ మరియు అమలు.
• ప్రైవేట్ కన్సెషనర్లు: HAM మోడల్ కింద 60% నిధులను సమకూర్చి, పదేళ్ల పాటు నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టే సంస్థలు.
• డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ టౌన్ అండ్ కంట్రీ ప్లానింగ్: 40% ప్రాథమిక నిధులను LRS/BPS ద్వారా అందించే సంస్థ.

How It Works

1. నిధుల పంపిణీ: క్యాపిటల్ ఖర్చుగా ఉన్న ₹5,500 కోట్లలో 40% (₹2,200 కోట్లు) ప్రభుత్వం LRS/BPS నిధుల ద్వారా ముందుగా చెల్లిస్తుంది.
2. ప్రైవేట్ పెట్టుబడి: మిగిలిన 60% (₹3,300 కోట్లు) ప్రైవేట్ కన్సెషనర్ సమకూరుస్తాడు.
3. తిరిగి చెల్లింపు విధానం: కన్సెషనర్ పెట్టిన పెట్టుబడికి ప్రభుత్వం 10 సంవత్సరాల పాటు 40 త్రైమాసిక వాయిదాలలో (వడ్డీతో కలిపి) చెల్లింపులు చేస్తుంది. దీనికోసం ప్రత్యేక ఎస్క్రో ఖాతాను నిర్వహిస్తారు.
4. నిర్వహణ: నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత ఆస్తుల ఆపరేషన్ మరియు నిర్వహణ (O&M) బాధ్యత కూడా 10 సంవత్సరాల పాటు కన్సెషనర్‌దే ఉంటుంది.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: HAM మోడల్ వాడటం వల్ల ప్రభుత్వ ఖజానాపై తక్షణ ఆర్థిక భారం పడదు, మరియు ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు ప్రోత్సహించబడతాయి.
• సామాజిక మరియు పట్టణ అభివృద్ధి: సమగ్ర ప్రణాళిక ద్వారా (రోడ్లు, డ్రైనేజ్ కలిపి నిర్మించడం వల్ల) ప్రజలకు మెరుగైన జీవన ప్రమాణాలు, పరిశుభ్రత లభిస్తాయి. (GS Paper 2 మరియు 3).
• పాలనా ప్రాముఖ్యత: 'స్వర్ణాంధ్ర 2047' కు అనుగుణంగా ఆధునిక పట్టణీకరణ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి మరియు భవిష్యత్ అవసరాలకు నగరాలను సిద్ధం చేయడానికి ఇది కీలకం.

Historical Background

• 1992: 74వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు (ULBs) రాజ్యాంగబద్ధమైన హోదా లభించింది. 12వ షెడ్యూల్ చేర్చబడింది.
• 2015: స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ మరియు అమృత్ (AMRUT) పథకాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది, దీని ద్వారా పట్టణ మౌలిక వసతుల కల్పనపై జాతీయ స్థాయిలో దృష్టి కేంద్రీకరించారు.
• 2016: జాతీయ రహదారుల నిర్మాణంలో ఎదురవుతున్న ఆర్థిక లోపాలను అధిగమించేందుకు భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా హైబ్రిడ్ యాన్యుటీ మోడల్ (HAM) ను ప్రవేశపెట్టింది.

Previous Related Events

• అక్టోబర్ 2021: కేంద్ర ప్రభుత్వం అమృత్ 2.0 (AMRUT 2.0) ను ప్రారంభించింది, దీని కింద APలో అనేక నీటి పారుదల మరియు డ్రైనేజీ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి.
• 2024 ఆరంభం: లేఅవుట్ రెగ్యులరైజేషన్ స్కీమ్ (LRS) మరియు బిల్డింగ్ పీనలైజేషన్ స్కీమ్ (BPS) ద్వారా ఏపీ ప్రభుత్వం ₹1,176 కోట్ల పనులను స్థానిక సంస్థల్లో చేపట్టింది.
• జూలై 2026: స్విస్ ఛాలెంజ్ మరియు ఇతర PPP మోడల్స్‌ను అధిగమిస్తూ పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల కోసం HAM ని రాష్ట్ర స్థాయిలో విస్తృతంగా ఉపయోగించాలన్న నిర్ణయం ఏపీ కేబినెట్‌లో చర్చకు వచ్చింది.

Static GK Connection

• 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం: ఇది మున్సిపాలిటీల నిర్మాణం, అధికారాలు (ఆర్టికల్ 243W), మరియు 12వ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న 18 విధులకు చట్టబద్ధమైన ఆధారాన్ని కల్పిస్తుంది.
• పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ (PPP): హైబ్రిడ్ యాన్యుటీ మోడల్ అనేది EPC (Engineering, Procurement, Construction) మరియు BOT-Annuity మోడల్స్ కలయిక, ఇది ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగాల మధ్య రిస్క్ షేరింగ్‌ను సమతుల్యం చేస్తుంది.

Future Impact

• 2029 నాటికి అవసరమయ్యే మౌలిక వసతులను ముందుగానే అంచనా వేయడం వల్ల (Gap Assessment) రాబోయే 5 ఏళ్లలో పట్టణ ప్రాంతాల్లో పెట్టుబడులకు అనువైన వాతావరణం ఏర్పడుతుంది.
• హరితాంధ్ర (Haritha-Andhra) కింద నగరాల్లో 58 కొత్త పార్కుల నిర్మాణం మరియు పచ్చదనం పెంచడం ద్వారా స్థానికంగా వాతావరణ కాలుష్యం తగ్గుతుంది.
• ఎస్క్రో ఖాతాల ద్వారా 10 సంవత్సరాల పటిష్టమైన ఫైనాన్సింగ్ మెకానిజం ఉండటం వల్ల, ప్రాజెక్టు మధ్యలో ఆగిపోయే ప్రమాదం తప్పుతుంది మరియు ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం పెరుగుతుంది.

భారత నౌకాదళానికి మూడవ యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ వార్‌ఫేర్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్ (ASW SWC) 'మంగ్రోల్' ఆగస్టు 21, 2026న అప్పగించబడింది. ఈ నౌకను కొచ్చిలోని కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (CSL) స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో డిజైన్ చేసి నిర్మించింది. మొత్తం నిర్మించతలపెట్టిన 8 ASW SWC నౌకల ప్రాజెక్టులో 'మంగ్రోల్' మూడవది. గుజరాత్‌లోని సూరత్ జిల్లాలో ఉన్న చారిత్రాత్మక తీరప్రాంత పట్టణం 'మంగ్రోల్' పేరును ఈ నౌకకు పెట్టారు. ఈ నౌక నిర్మాణంలో దాదాపు 80% మేర స్వదేశీ పరిజ్ఞానం మరియు పరికరాలను ఉపయోగించారు.

దీనిని డెట్ నార్స్కే వెరిటాస్ (DNV - Det Norske Veritas) క్లాసిఫికేషన్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా నిర్మించారు. CSL డైరెక్టర్ డాక్టర్ హరికృష్ణన్ ఎస్, మరియు నౌక కమాండింగ్ ఆఫీసర్ కమాండర్ యు శరణ్ కుమార్ డెలివరీ ప్రోటోకాల్‌పై సంతకం చేశారు. ఈ నౌకను ప్రధానంగా తీరప్రాంత జలాల్లో (coastal waters) జలాంతర్గాముల విధ్వంసక (ASW) ఆపరేషన్ల కోసం రూపొందించారు. ఇందులో శక్తివంతమైన డీజిల్ ఇంజిన్-వాటర్‌జెట్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్, తేలికపాటి టార్పెడోలు, స్వదేశీ ASW రాకెట్లు అమర్చబడ్డాయి.

నీటి అడుగున నిఘా, సెర్చ్ అండ్ రెస్క్యూ (SAR), లో ఇంటెన్సిటీ మారిటైమ్ ఆపరేషన్స్ (LIMO) లాంటి భిన్న రకాల ఆపరేషన్లు ఇది చేయగలదు. సముద్రపు అడుగుభాగంలో శత్రు జలాంతర్గాములను పసిగట్టేందుకు ఇందులో అధునాతన షాలో-వాటర్ సోనార్ వ్యవస్థ ఉంది. ఈ నౌక రాకతో భారత నౌకాదళం యొక్క తీరప్రాంత నిఘా మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' రక్షణ ఉత్పత్తుల తయారీ లక్ష్యం మరింత పటిష్టమైంది.

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (CSL), స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించిన యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ వార్‌ఫేర్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్ (ASW SWC) 'మంగ్రోల్' నౌకను ఆగస్టు 21, 2026న భారత నౌకాదళానికి అధికారికంగా అందజేసింది. CSL తయారుచేస్తున్న ఎనిమిది నౌకల సిరీస్‌లో ఇది మూడవది.

When & Where

కేరళలోని కొచ్చిలో ఉన్న కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ ప్రాంగణంలో ఈ అప్పగింత కార్యక్రమం ఆగస్టు 21, 2026న జరిగింది. భారతీయ మహాసముద్ర ప్రాంతం (Indian Ocean Region - IOR)లో పెరుగుతున్న సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి మరియు తీరప్రాంత భద్రతను (Coastal Security) పటిష్టం చేయడానికి ఈ నౌకను నిర్మించారు.

Who Is Involved

• భారత నౌకాదళం: నౌకను వినియోగించే రక్షణ దళం.
• కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (CSL): నౌకను డిజైన్ చేసి నిర్మించిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• కమాండర్ యు శరణ్ కుమార్: నౌక కమాండింగ్ ఆఫీసర్ (Designate).

---

• డాక్టర్ హరికృష్ణన్ ఎస్: CSL ఆపరేషన్స్ డైరెక్టర్.
• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షిస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

• ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్: ఈ నౌక డీజిల్ ఇంజిన్-వాటర్‌జెట్ ప్రొపల్షన్ (Diesel Engine–Waterjet Propulsion) సిస్టమ్‌తో పనిచేస్తుంది. తక్కువ లోతులోనూ వేగంగా కదలడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
• సోనార్ టెక్నాలజీ: సముద్రం అడుగున ఉన్న శత్రు జలాంతర్గాములను గుర్తించడానికి ఇందులో అధునాతన షాలో-వాటర్ సోనార్‌లు (Shallow-water sonars) అమర్చారు.
• ఆయుధ సంపత్తి: శత్రు జలాంతర్గాములను నాశనం చేయడానికి తేలికపాటి టార్పెడోలు (Lightweight torpedoes) మరియు స్వదేశీ ASW రాకెట్‌లను ఉపయోగిస్తారు.
• మైన్ లేయింగ్: తీరప్రాంతాల్లో శత్రు నౌకలు ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడానికి నీటిలో మందుపాతరలు (Advanced mine-laying) అమర్చే సామర్థ్యం దీని సొంతం.

Why It Matters

• రక్షణ వ్యూహం (Defence Strategy): భారత తీరప్రాంతం (7,516 కి.మీ) పొడవునా భద్రతను కల్పించడానికి ఈ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్‌లు అత్యంత ఆవశ్యకం.
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Aatma Nirbhar Bharat): 80% స్వదేశీ పరికరాల వాడకం ద్వారా రక్షణ రంగ దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇది UPSC GS Paper 3 (Indigenization of technology) సిలబస్‌కు నేరుగా సంబంధించింది.
• ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact): స్వదేశీ నౌకా నిర్మాణ రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడంతో పాటు, MSME రంగానికి ఊతం లభిస్తుంది.

Historical Background

• భారత నావికాదళం పాతదైన 'అభయ్-క్లాస్' (Abhay-class) కార్వెట్‌ల స్థానంలో ఈ కొత్త ASW SWC నౌకలను తీసుకువస్తోంది.
• 2019 ఏప్రిల్‌లో భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు CSL మధ్య ఎనిమిది ASW SWC నౌకల నిర్మాణానికి ఒప్పందం కుదిరింది.
• సముద్రతీర భద్రత కోసం ప్రత్యేకమైన చిన్న తరహా నౌకల అవసరాన్ని 26/11 ముంబై దాడుల తర్వాత రక్షణ వర్గాలు తీవ్రంగా గుర్తించాయి.

Previous Related Events

• నవంబర్ 2023: ఈ సిరీస్‌లోని మొదటి మూడు నౌకలను (మహే, మల్వాన్, మంగ్రోల్ - లాంచ్ రూపంలో) ఏకకాలంలో కొచ్చిలో జలప్రవేశం (Launch) చేయించారు.
• 2024-25: వివిధ స్వదేశీ నౌకలు (ఉదాహరణకు ప్రాజెక్ట్ 15B విధ్వంసక నౌకలు) మరియు జలాంతర్గాములు నావికాదళంలోకి చేరాయి.
• ఈ వరుస అప్పగింతలు భారత నావికాదళం యొక్క విస్తరణ ప్రణాళికలో భాగం.

Static GK Connection

• భౌగోళిక అంశం (Geography): నౌకకు పేరు పెట్టిన 'మంగ్రోల్' (Mangrol) పట్టణం గుజరాత్‌లోని సూరత్ జిల్లాలో ఉన్న చారిత్రక నౌకాశ్రయం మరియు చేపలరేవు.
• సాంకేతిక అంశం (Science): సోనార్ (SONAR - Sound Navigation and Ranging) టెక్నాలజీ అనేది ధ్వని తరంగాలను పంపి, ప్రతిధ్వని (Echo) ద్వారా నీటి అడుగున ఉన్న వస్తువుల స్థానం మరియు దూరాన్ని కొలిచే శాస్త్రీయ సూత్రంపై పనిచేస్తుంది.

India & World Comparison

అత్యాధునిక యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్‌లను స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారు చేయగల సామర్థ్యం ప్రపంచంలో అమెరికా, ఫ్రాన్స్, చైనా, రష్యా వంటి కొద్ది దేశాలకు మాత్రమే ఉంది. 80% స్వదేశీకరణతో ఇండియా ఈ ఎలైట్ క్లబ్‌లో తన స్థానాన్ని మరింత పదిలం చేసుకుంది.